Тарихи романдардың басты идеялық-көркемдік ерекшелігі. Қ.Жұмаділовтің "Дарабоз" романына, Шерхан Мұртазаның "Ай мен Айша" роман-диологиясына, А.Кемелбайдың "Қоңыр қаз" шығармасына әдеби талдау

1 Тарихи романдардың басты идеялық.көркемдік ерекшелігі.
2 Қ.Жұмаділовтің "Дарабоз" романына, Шерхан Мұртазаның "Ай мен Айша" роман.диологиясына, А.Кемелбайдың "Қоңыр қаз" шығармасына әдеби талдау
Қазақ тарихы мен тағылымынан ұлт руханиятының бел-белестері де жан-жақты көрініс береді. Осы орайда, ұлттық сөз өнерінің жетекші һәм күрделі саласы – роман жанрының // қара сөз, өлең үлгісінде де кездеседі// өзіндік қалыптасу, даму жолдары бар / 1/.Прозаның көркем де көрнекті үлгісі- романның байырғы түрлері,жекелеген нұсқа-салалары ежелгі кезеңдерде,әлемдік әдеби үдерістерде ерте байқалған-ды. Ал, ұлт руханиятында: « Проза қазақ әдебиетінде кешеңдеу туған, бірақ орасан шапшаң дамыған сала»/ 2.324-325 беттер/.Қазақ прозасының алғашқы үлгі-өрнектері // қысқа әңгіме,шағын ғақлия – хикая т.т.// ХХ ғ.б. ұлттық сөз өнерінде көрініс бергенімен, жеке жанр, реалистік сипат түрінде байқалған тұсы - Алаштың қайраткер-қаламгерлерінің шығармашылық мұраларымен тығыз байланысты// мысалы, М.Дулатұлы – «Бақытсыз Жамал», Т.Жомартбаев - «Қыз көрелік», С.Көбеев- «Қалың мал», С.Торайғыров - «Қамар сұлу», «Кім жазықты», Ш.Құдайбердиев - «Әділ-Мария» т.б.//. ХХІ ғасырдағы қазақ тарихи романдарының жаңа көркемдік-эстетикалық биік өредегі ұлттық және адамзаттық өзекті тақырыптарға дендей енуі заңды құбылыс. Себебі, тәуелсіздік кезеңінін орнауымен тарихи санадағы ақтаңдақ беттерді жазу тәуелсіздіктің алғашқы жылдарынан бері ерекше қарқынмен дамып, еселей түскені хақ. Бұл туралы профессор, филология ғылымдарының докторы Ш. Елеукенов: «Еліміздің бостандығы мен тәуелсіздігі жолындағы күрес тақырыбы енді қазіргі тарихи романның жаңа беттерінің сүбелі бөлігін құрап отыр. Тәуелсіздік жазушылар санасына күрт өзгеріс енгізді.Қазіргі тарихи романның өткенге сұрау салуы бұрынғыдан батылырақ, ауқымдырақ. Бұлжымас принципі – шындық. Әр дәуірдің күнгейі мен теріскейін қаз қалпында көрсете білу. Сөйтіп ата бабаларымыздың ұлағатты сөзін қару ету»,[1,469] - дейді. ХХІ ғасырдағы қазақ романы туралы сөз қозғасақ, мемлекеттік сыйлыққа ие болған Қ.Мұқамбетқалиевтың «Тар кезең» романын атап өту орынды. Романның құндылығы туралы ғалым,филология ғылымдарының докторы Т. Тебегенов: «Тар кезең» романының идеясы – Ресейдің отарлау саясатындағы озбырлықтардың (атақоныстардан, жайылымдардан еріксіз айыру, жазықсыз ауылдарды шауып, адамдарды өлтіру, тонау, барымталау, өзішілік басқару жүйесіне тиым салу, т.б.) етек алуына халықтық қарсыласу қуатын таныту. Жазушының «Тар кезең» тарихи романына арқау болған сюжеттік-композициялық желілердегі қақтығыстар, қазіргі «Қазақстан тарихының» жаңаша жазылған тарихнамалық-дерекнамалық деректі тұжырымдары негізінде жазылғандығымен ерекшеленеді»,[2,162]- дейді.
Ғылымда тарихи тамырластық, тарихи сабақтастық деген ұғымдар бар. Егер "қай дәуір туралы қалам сілтемесін, жазушы – қашанда тарихшы. Әдебиеттің басты парызы – адамзат естелігінің үзік-үзік болмауына күш салу. Шежіре арқауы жалғанбаған жерде, адамзат санасынан ғасырлар ғайып болып, тіпті мыңжылдық жеңістер мен жеңілістер трагедиясы ұмыт қалады. Ал, жазушы адамзат зердесінің бірден-бір жоқтаушысы болғандықтан да тарихтың әлгіндей жыртықтарын романмен, поэмамен жамайды” (О.Сүлейменов) деген пікірге ден қойсақ, Қ.Жұмаділовтің бүкіл романдары тарихи немесе тарихи сипаттағы туындылар деп кесіп-пішіп айтуға болатын сияқты. Жалпы, сүйекті туындыны тарихи немесе тарихи емес роман деп баяғыдан келе жатқан даулы пікірлерге төрелік айтпай-ақ қояйық, олай болудың өзі шартты нәрсе, бірақ Қ.Жұмаділовтің "Дарабозы” – ХVІІІ ғасырдағы қазақтың Отан соғысының "Тағдыр” мен "Прометей алауы” – сәл бертініректегі оқиғалардың, "Соңғы көш” – ХХ ғасырдың алғашқы жартысындағы оқиғалардың тарихи шежіресі екендігіне ешкім де дау айта қоймас. Сонда оқырман алдынан үш дәуірдің, үш кезеңнің алапат оқиғаларының панорамасы ашылады. Үш романның үшеуі де халық тарихының, дәуір шындығының айнасы іспеттес. Қ.Жұмаділов аталмыш туындыларында жеке тұлғаларды даралай білді, егер тарихтың қозғаушы күші – халық екені рас болса, сол халықты бастайтын серкесі бар емес пе?
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ СЕМЕЙ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЛОЛОГИЯ ФАКУЛЬТЕТІ
СӨОЖ
Тақырыбы: : Тарихи романдардың басты ... ... ... ... ... ... ... "Ай мен Айша" роман-диологиясына, А.Кемелбайдың "Қоңыр қаз" шығармасына әдеби талдау
Тексерген: Сабырбаева Р.Қ.
Тобы: Қ-217А
Орындаған: ... ... ... мен тағылымынан ұлт руханиятының бел-белестері де жан-жақты көрініс береді. Осы орайда, ұлттық сөз өнерінің жетекші һәм күрделі саласы - ... ... // қара сөз, өлең ... де ... ... ... даму жолдары бар / 1/.Прозаның көркем де көрнекті үлгісі- романның байырғы түрлері,жекелеген нұсқа-салалары ежелгі кезеңдерде,әлемдік ... ... ерте ... Ал, ұлт ... >/ ... ... ... алғашқы үлгі-өрнектері // қысқа әңгіме,шағын ғақлия - хикая т.т.// ХХ ғ.б. ұлттық сөз өнерінде көрініс бергенімен, жеке ... ... ... ... байқалған тұсы - Алаштың қайраткер-қаламгерлерінің шығармашылық мұраларымен тығыз ... ... ... - , ... - , ... , ... - , , ... - т.б.//. ХХІ ғасырдағы қазақ тарихи романдарының жаңа көркемдік-эстетикалық биік өредегі ұлттық және адамзаттық ... ... ... енуі ... құбылыс. Себебі, тәуелсіздік кезеңінін орнауымен тарихи санадағы ... ... жазу ... ... ... бері ерекше қарқынмен дамып, еселей түскені хақ. Бұл туралы профессор, филология ғылымдарының докторы Ш. Елеукенов: ,[1,469] - ... ХХІ ... ... ... ... сөз ... мемлекеттік сыйлыққа ие болған Қ.Мұқамбетқалиевтың романын атап өту орынды. ... ... ... ... ... ... Т. ... романының идеясы - Ресейдің отарлау саясатындағы озбырлықтардың (атақоныстардан, жайылымдардан еріксіз айыру, жазықсыз ауылдарды шауып, адамдарды өлтіру, тонау, ... ... ... ... тиым ... т.б.) етек алуына халықтық қарсыласу қуатын таныту. Жазушының тарихи романына арқау болған сюжеттік-композициялық желілердегі ... ... ... ... ... деректі тұжырымдары негізінде жазылғандығымен ерекшеленеді>>,[2,162]- дейді.
Ғылымда тарихи тамырластық, тарихи сабақтастық деген ... бар. Егер "қай ... ... қалам сілтемесін, жазушы - қашанда тарихшы. Әдебиеттің басты парызы - ... ... ... ... күш ... Шежіре арқауы жалғанбаған жерде, адамзат санасынан ғасырлар ғайып болып, тіпті мыңжылдық ... мен ... ... ұмыт ... Ал, ... адамзат зердесінің бірден-бір жоқтаушысы болғандықтан да тарихтың әлгіндей жыртықтарын романмен, ... ... ... ... ... ден қойсақ, Қ.Жұмаділовтің бүкіл романдары тарихи немесе тарихи сипаттағы туындылар деп кесіп-пішіп ... ... ... Жалпы, сүйекті туындыны тарихи немесе тарихи емес ... деп ... келе ... ... ... ... ... қояйық, олай болудың өзі шартты нәрсе, бірақ Қ.Жұмаділовтің "Дарабозы" - ХVІІІ ғасырдағы қазақтың Отан ... ... мен ... ... - сәл ... ... ... көш" - ХХ ғасырдың алғашқы жартысындағы ... ... ... екендігіне ешкім де дау айта қоймас. Сонда оқырман алдынан үш дәуірдің, үш кезеңнің алапат оқиғаларының панорамасы ... Үш ... ... де ... тарихының, дәуір шындығының айнасы іспеттес. Қ.Жұмаділов аталмыш туындыларында жеке тұлғаларды даралай білді, егер тарихтың қозғаушы күші - ... ... рас ... сол ... ... серкесі бар емес пе? Қаламгерді толғантқан осы ... еді, ... ... ... ... ұлы ханы ... ... Бөгенбайлар тұлғасы оқырманға жол тартты. Бірде ойлантқан, бірде толғантқан, бірде мұңайтқан, бірде қиялыңды ... ... - ... ... дала ... сол ... еркін перзенттерінің қайсар мінезі... Жазушы тағылымы әр жұмыр басты ... ... ... ... ... ... жер бетіндегі Адам деп аталатын тіршілік иесі өзін-өзі таныса, өз іс-әрекетіне есеп беріп отырса, ... ... ... - ... сауал төңірегінде толғаныс жасауға шақырады. Аға буын ... ... өз ... ... М.Мағауин, С.Жүні - совтер сияқты Қ.Жұмаділов те Әуезовтің шеберлік мектебінен үлгі-өнеге алды, ... ... ... ... ... нар ... кісілік келбеті, ұшан-теңіз білімпаздығы, кең құлашты эпикалық серпіні ол үшін таным ... ... ... ... Әуезов тағылымы қаламгердің қаламынан туындаған Қабанбай, Демежан, Абылай хан, Қанағат би, Нартай, Төле би, Бұқар жырау, Естай, Жолбарыс, Ұзақ, ... ... ... ... ... ... - ... Әмірсана, т.б. кейіпкерлердің дүниеге келуіне, шебер қолмен ... ... ... образдар галереясының толығуына алғышарттар жасады. Адам табиғатын зерттеудегі ... ... ... ... стильдік даралығы философиялық ой-толғаммен шебер ұштасқан. Қаламгердің өз ... ... ... ... ... ... орын ... алайда кешегі уақыт аясында қалған оқиғаны бір ... ... ... ... ... ... оқиға, құбылыстар бар шындығымен, дәйектілігімен оқырман таразысына түседі. Жазушының "Сарыжайлау", ... "Бір түп ... ... "Бір ... ... күні ... ... дәуір шындығын бейнелеген туындыларға жатады. Уақыт біреу. Кеңістік те біреу. Бұлар мезгіл мен мекен жағынан ғана ... ішкі ... ... ... да ... ... Уақыт та, кеңістік те шексіз. Өмір уақытқа тәуелді. Адам үшін екі түрлі бесік бар: біріншісі - тал ... ... - жер ... ... ... - ... жүріп өтуге кететін мерзім - уақыт. Қ.Жұмаділов өз ... ... адам ... ... пен ... ... мән-маңызына, мазмұнына үңіледі. Дәнеш, Жұмаш, Машанов, Таубай, Айтқұлов, Ағыбай, Ержан, Батырхан, Тәкібаев, Әділгерей ... - ... ... ... картинасын беріп тұрған бейнелер. Шынайы образ автордың көркемдік, стильдік ізденістерінен туындайды. Қ.Жұмаділовтің қаламгерлік қолтаңбасына, өнерпаздық даралығына оның өмірді жетік білуін, өзі ... ... ... өзі ... ... ... ... көркем туындысының өзегіне айналдыруын, өмір құбылыстарын оқырманына ұсына отырып, әр құбылысқа, оның астарына өзі де, ... де ... ... әр ... ... өзі ... болып келетінін, тақырып алуандылығын, өмір құбылысын суреттегенде тың ой, жаңаша да соны пікірлер айтуға тырысатын жазушы дарынын, ішкі толғаныс пен ... ... ... ... мен ... ... ... жазушының өз "менін", сонымен бірге бүкіл шығармаларындағы ішкі-сыртқы үйлесімділіктің тек қана қара - пайымдылық пен табиғилық ұғымдарымен тыныс ... әр ... ... болмыстың "менмұндалап" тұратын қасиеттерін жатқызар едік. Оның әр ... өз ... ... ... ұлы ... ... адам мен ... адам мен қоғамның, адам мен табиғаттың арасындағы үйлесімділікті ... ... ... пен ... ... ... ... үңілгенін байқауға болады. Жазушы өз хикаяттарын бас-аяғы бүтін, біртұтас дүние етіп жазуға, шығаруға ... ... ... ... өмір деп ... мынау жарық дүниені, әлемді, ортаны, қоғамды да біртұтас ... ... ... ... ... ... философиялық көзқарасын бүкіл хикаяттарындағы, оның ішінде "Сәйгүліктердегі" шеберлігі паш етіп тұр. Дала ... ... мал - ... ... ... сіңбеген Ағыбай қарияның ауруханада жатқанда өң мен түстің арасында сандырақтап жатып түс көруі, түсінде қып-қызыл алақанды ... ... ... ... қалың жылқы, кенеттен ай нұрына шағылысып, жарқ еткен ақ балта ... ... ... сүйектерге қарш-қарш қадалғанын көруі, сөйтсе, әлгі балтаның ... ... ... сүйегі сияқты еді, бір уақытта қараса, әлгі ... ... ... ... ... ... ... жалғыз ұлы Айдарға айналып кетуі - бәрі-бәрі де бойына жақсылықты да, жамандықты да ... ... сол ... ... мыңдаған, миллиондаған жыл бойы куә боп келе жатқан уақыт пен ... ... ... ... ... негізделген. Қарияның жалғыз ұлының қайтыс болған жері, яғни "қайғылы оқиға тас жол бойында, Ағыбай ұрылармен айқасқан тұстан бес ... ... ... еді". Осы ... ... жерде терең ой бар. Философиялық толғам бар. Жалпыадамзаттық көкейкесті проблемалар бар. Бес-ақ шақырым жер жан-жақтан қаумалаған, сөйтіп, ... ... ... ғана ... қоғамның ызғары, дәуірдің қыспағы сияқты. Расымен-ақ жақсылық атты ұғымға мына жарық дүниеден бұйырғаны бар ... ... ... ... болғаны ма? Осыдан жыл бұрын дүние дәл ... тар емес еді ғой. ... ... баласы ғұмыр кешетін жер атты жұмыр планетада дүние осыншама қусырылғаны ма? Дүниені ... ... кім? ... ... ... яғни адам ... ... сол арқылы барша адамзат баласын ізгілікке, имандылыққа шақыруы, есіңді жи, ... ... ... қара деп дабыл қағуынан байқалып тұр. Осынау философиялық ой-толғаныс оның барлық хикаяттарына арқау болғанын байқау қиын емес. Бір ... ... ... жиі ... ... ұсақ, күйкі тірлікке жататын қарапайым ғана жайттар қаламгер шеберлігі арқасында аса өзекті, жалпы адамзат баласына тән ... ... ... ... ... ... мен ... жайында қалам тартқан жазушылар ішінде Шерханның алатын орны ерекше. .[1.81 б.]Қылышынан қаны тамған сонау ... ... ... ... жаңа қырларын Шерхан дер кезінде таныта білді. Тұрардың қайта ... ... ... жол ... ... ... қателеспеспіз.Қалың қазаққа Тұрар есімін мәшһүр еткен соң да оның заманға лайық шығармалары шыға бастады. Солардың бірі - ... өз ... ... ... ... Ай ... ... себебіңіз не?>> деп сұрақ қойғанда, Ш.Мұртаза: . [2.127-128 б.].[3.656-657б.]Бұл романын ата-бабасының, Айшаның аруағына сиына отырып ... ... ... жауы деп ... алып кеткен соң, үш баласын жетілдіру мен заман тауқыметі өз басына қалған ана өмірі көркем суреттелген. ... ... ... пен ... ... ана жүрегі болашақтан тек жақсылықтан үміт күтеді. Бала ... ... үшін отқа ... ... алдындағы қарыздан қалай құтылам деген ой ертеден-ақ мазалаған еді:[4. 99 б.]Айша балаларына әрі ана, әрі әке, әрі әже ... нар адам ... б.].[3. 658-659 ... балалықтың дәмін татып үлгермеген бұл шығармалардың авторлары үшін аналары мен әжесінің ... ... ... ... ... шипа болғаны шығармаларынан-ақ көрініп тұр. Адам өміріндегі ең тәтті кез осы балалық шақ болса, оны еске ала шығарма жазбаған жазушы ... ... ... осы ... ... тәрбиені үлестірген ана мен әжеден айналарсың. Мүмкін бұл әрекетті уақытысында жасағандықтан, қазақтың маңдайына ... ... ... өз орны бар азаматтары бүгінгі дәрежеге жеткен шығар. Шерхан Мұртаза романының ... ... ... ... Ал, ... ... аяқ оқып ... идеялық-эстетикалық мән-мағынасы әлде қайда кең де терең екеніне көз жеткізесің. Роман қазақ ауылының өткен ХХ ғасырдың отызыншы, ... ... ... ... ... ауыр ахуалы, әлсіз үміт жетегінде жүріп, тоталитарзим мен ... ... ... жар ... ... да, ... кетпей, әупірімдеп күн көріп, не машақаттың бәр-бәрімен жансебілдікпен ... ... Әлі ат ... тартып үлгермеген жас бала қыл көпір үстінде жүргендей күй кешеді, бірақ тегі ... ... ... ол, әлі ... ... ... жағасына жармасады, алысады, жұлысады, қалайда беріспеуге тырысады. Роман новелла секілді шағын-шағын ... ... ... Әрқайсысына оқыс та өткір сюжет, сындарлы композияция тән. ... ... ... бас ... Барсхан бастан кешкенін баяндаудан гөрі, көрген-білгенін суреттеуге ... ... ... ... ... атты бес ... тұратын роман-эпопеяның, көп-көп айшықты әңгімелердің авторы, белгілі ... ... ... республикалық жетекші газет, журналдарының, радио, теледидарының абыройлы басшысы болып, Халық жазушысы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты аталған соң кірісті. Енді өзі ел ... боп ... ... ... Сол бай ... нәтижесі айқын көрінеді. Шебер қалам жүздеген ... ... ... ... ... басын біріктіріп, сом полотно жасайды. Бас кейіпкер өмірі барша новелланың алтын арқауы іспетті. Барсхан, ... ... Айша ... ... ... ... Мыңбұлақтан Әулие-Атаға барып қоныстанып, бірсыпыра жылдан соң құтты мекеніне қайта оралады. Шеңберлі композиция (кольцевое построение) шығарма болмыс-бітімін тұтастандыра ... ... ... ... ... бас ... өткен күндерін бүгінгі дәуірмен тығыз байланыста кестелейді. Байланыс дәнекері - автордың бай ... ... ... ... түйінделетін пәлсапасы. Және ол селкеу шығып тұрмайды, оқиғаның өзінен табиғи туындайды. Шығарманың оқылымына игі әсер етіп, арынды ой арнасының былайғы ... ... ... - ... өзі. Яғни ... ... ... сол Барсханның бәрімізге белгілі Шерхан Мұртазадай асыл азаматқа айналуының бастапқы сүрлеудері.Ойына не келсе соны ... ... ... ... ... ... ... түкіріп қалып шырт еткізіп сындыратын, сол тентектігі үшін шешесі Айшадан таяқ жейтін бес жасар ойын баласы кенет ... ... осы ... ... ... өзгешелігі, жеке адамның тағдыры мен дара санасын өзін тудырған аймақпен ғана емес, ... ... қала ... исі ... ... ... ... ене бастайды.

Өстіп көркем құрал қуатымен Кеңес кезінің қоғамдық ... жеке ... ... ... ашыла бастайды. Қоғам өмірі кең өрісті суреттелмесе де, бар назар Барсхан мен оның төңірегіне түссе де, баланың ... ... ... жан ... оны ... ... ортаның тұрпатын, ішкі мазмұнын әшкерелейді. Жеке адамның тағдыры адам ... сол ... бар ... ... ... замананың эпостық кең құлашты шындығына кенелеміз.Жазушы бес жасар геройының бұл ... ... ... бала ... шақтап берген. Жүрек шымырлататын, көзге жас алдыратын зардабының бір қырын ғана көрсеткен.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тарихи романдардың басты идеялық-көркемдік ерекшелігі. Қ.Жұмаділовтің "Дарабоз" романына, Шерхан Мұртазаның "Ай мен Айша" роман-диологиясына, А.Кемелбайдың "Қоңыр қаз" шығармасына әдеби талдау (образдар жүйесі, портреттер, мінездеу, жазушының көркемдік стилі, тіл айшығы14 бет
Шерхан Мұртазаның «Ай мен Айша» роман-диологиясында замана шындығының бейнеленуі6 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
"Жоқтау" өлеңдердерінің көркемдік аспектілері12 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
1) Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі 2)Өлең сөздің теориясы 3)Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері 4) Әдеби үдеріс (процесс), әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер16 бет
12 жылдық білім берудің басты мақсаты51 бет
60-90 жылдардағы қазақ поэзиясындағы көркемдік ізденістер29 бет
Mіcrosoft Access-те деректер базасын құру және жұмыс жасаудың басты принциптері24 бет
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь