Ассимиляция құбылысы және диссимиляция.Қазақ орфоэпиясының жай-күйі. Қазақ жазуы және орфографиясы. Пунктуация мәселелері

1.Ассимиляция құбылысы және диссимиляция 2.Қазақ орфоэпиясының жай.күйі.
3.Қазақ жазуы және орфографиясы 4.Пунктуация мәселелері
Ассимиляция(лат.assimilativ-ұқсау) морфемалардың жігінде көрші келген дауыссыздардың акустика-артикуляциялық жақтан біріне-бірінің ұқсауы,бейімделуі,өзара тіл табысуы.Бұлар да бірін-бірі дауыстың қатысы(ат-ты,ат-қа,қа-ғаз-ға,қар-ға)және артикуляциялық жақтан игеріп тұрады.Соңғыға мысал:қаңға(қаң-ға)башшы(бас-шы)жамбады(жан-бады).
Дауыссыз дыбыстардың бір-біріне ықпалын үшке бөліп қараған-жөн.
1.Прогрессивті ассимиляция.
2.Регрессивті ассимиляция.
3.Тоғыспалы ассимиляция.

 Прогрессивті Ассимиляция

Қазақ тілінде прогрессивті ассимиляция өте күшті.Бұл заң бойынша алдыңғы морфеманың соңғы дауыссыз дыбысы кейінгі морфеманың басқы дауыссыз дыбысына акустикалық жақтан ықпал етіп,игеріп тұрады.Бұл әсіресе түбір сөз бен қосымшаның аралығында жақсы сақталады,яғни қосымшаның басқы дыбысы түбірдің соңғы дыбысына толық тәуелді болып тұрады.Мұның өзі сөз бен сөздің аралығындағы дауыссыздарға да тікелей байланысты.Дауыссыздардың әр түріне байланысты прогрессивті ассимиляция мынадай болады:
а)Үнді дауыссыздар сөзді аяқтап тұра алады және бұлар дауыстылар сияқты өзінен кейінгі морфеманың(қосымша,сөз)тек ұяң,үндіден басталуын талап етеді:мал-дың,мал-ға,мал-мен,ем-ді.Қатаң дауыссыздардың ерме с және ш ғана бұл заңға көнбейді:мал-шы,мал-сыз,мал-сақ,ал-сын,ал-шы,ем-ші,жан-са,жан-сын, т.б.Өзгелік етістің қатаң т жұранағы да соңы л,н,р,й үнділеріне аяқталған туынды етістіктерге жалғана алады:жөнел-т,айнал-т,кенел-т,қызар-т т.б.
ә)Қазақ тілінде ұяң дауыссыздардан тек ж,з дыбыстары ғана сөз соңында келеді.Оның өзінде ж дыбысына аяқталатын сөздер санаулы-ақ(лаж,мұқтаж,таж,уәж).Әдетте орыс тілінде сөз соңында ұяң дауыссыздар айтылмайды.Ал орыс тілі арқылы қазақ тіліне енген сөздердің сонында ж,з әріптері жазылса,олар дыбыс болып айтыла береді:гараж,тираж,фиксаж,экипаж.
б)Қатаң дауыссыздардың бәрі де сөзді аяқтап тұра алады.Сөз соңындағы қатаңдар өзінен кейінгі морфемалардың тек қатаң дауыссыздардан басталуын талап етеді:тас-қа,тас-ты,тас-пен,тас-тай.
1)Б.А.Қалиев « Қазақ тілінің фонетикасы»Алматы:Эверо,2014-168бет.
2) Ф.Мұсабекова «Қазіргі қазақ тілінің пунктуациясы» Алматы, 1991ж.
3) М.Балақаев, Т.Қордабаев «Қазіргі қазақ тілінің грамматикасы» Алматы, 1971ж.
4) К.Аханов «Тіл білімінің негіздері» Алматы, 2003ж.
5) Орфографиялық сөздік. Алматы, 1988, 2003, 2007
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ  ЖӘНЕ   ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ
ШӘКӘРІМ ... ... ... ... ... ... және ... 2.Қазақ орфоэпиясының жай-күйі. 3.Қазақ жазуы және орфографиясы ... ... ... ... Д.Д ... ... ... Ерболқызы
Топ: Фи503
Семей 2015ж
* 1.Ассимиляция құбылысы және диссимиляция.
Ассимиляция(лат.assimilativ-ұқсау) морфемалардың жігінде көрші келген дауыссыздардың акустика-артикуляциялық жақтан біріне-бірінің ұқсауы,бейімделуі,өзара тіл табысуы.Бұлар да ... ... ... ... ... ... тұрады.Соңғыға мысал:қаңға(қаң-ға)башшы(бас-шы)жамбады(жан-бады).
Дауыссыз дыбыстардың бір-біріне ықпалын үшке бөліп қараған-жөн.
1.Прогрессивті ассимиляция.
2.Регрессивті ассимиляция.
3.Тоғыспалы ассимиляция.
* Прогрессивті Ассимиляция
Қазақ ... ... ... өте ... заң ... ... ... соңғы дауыссыз дыбысы кейінгі морфеманың басқы дауыссыз дыбысына ... ... ... ... тұрады.Бұл әсіресе түбір сөз бен қосымшаның аралығында жақсы сақталады,яғни қосымшаның басқы дыбысы түбірдің соңғы дыбысына ... ... ... ... өзі сөз бен ... ... ... да тікелей байланысты.Дауыссыздардың әр түріне байланысты прогрессивті ассимиляция мынадай болады:
а)Үнді дауыссыздар сөзді аяқтап тұра алады және бұлар дауыстылар сияқты ... ... ... ... ... ... ... дауыссыздардың ерме с және ш ғана бұл ... ... ... ... ... т жұранағы да соңы л,н,р,й үнділеріне аяқталған туынды етістіктерге жалғана алады:жөнел-т,айнал-т,кенел-т,қызар-т т.б.
ә)Қазақ тілінде ұяң дауыссыздардан тек ж,з ... ғана сөз ... ... ... ж ... аяқталатын сөздер санаулы-ақ(лаж,мұқтаж,таж,уәж).Әдетте орыс тілінде сөз соңында ұяң ... ... орыс тілі ... ... тіліне енген сөздердің сонында ж,з әріптері жазылса,олар дыбыс болып айтыла береді:гараж,тираж,фиксаж,экипаж.
б)Қатаң дауыссыздардың бәрі де сөзді ... тұра ... ... қатаңдар өзінен кейінгі морфемалардың тек қатаң дауыссыздардан басталуын талап етеді:тас-қа,тас-ты,тас-пен,тас-тай.
* Регрессивті Ассимиляция
Қазақ тілінде прогрессивті ... ... ... ... заң ... ... дауыссыз кейінгі дауыссызды дауыстың қатысы(акустика)жағынан өзіне сәйкестендіріп,толық тәуелді етіп тұрады.Алайда бұл заңға кейбір қосымшалардың басында кездесетін с,ш қатандары көне ... ... ... ... ... ... ... да игерілей қалатын дыбыстар бар.Әсіресе мұндай оралымсыздықтар сөз бен сөздің аралығында көбірек ұшырайды.
а ... ... ... ... басқа дауыссыздарға күштілік жасайды да,оларға ықпал етіп тұрады.Прогрессивті ассимиляция кезінде үнділер алмасуға ұшырамайды.Ал регрессивті ассимиляция кезінде алмасатын бір-ақ дыбыс бар.Ол тіл алды ... ... тіл арты ғ,г ... ... ... ... ұяндайтыны белгілі)алдынан келіп айтылу мүмкіндігі мүлде жоқ.Сондықтан да тілімізде ертеректе енген кейбір орыс сөздерінің құрамында кездесетін нк,нг ... н ... ... ң дыбысна айналып кеткен:бәтеңке(ботанка),кәрзеңке(корзинка).Сондай-ақ қос ерін б,м,п дыбыстарының алдында да н айтылмайды.Орыс сөзі кәмпіске(көркем шығармада,ауызша айтуда)болып н ... қос ерін м ... ... тілінің байырғы сөздерінің құрамында нғ,нг,нб,нм,нп дыбыстары тіркесі айтуда ... сөз н ... ... сөз п ... ... алды н ... қос ерін м дыбысына алмасады:омпарақ,жампайда,жампида,Жампейіс.
ә )Ұяңдардың қазақ тілінде з және ж дыбыстары ғана сөзді аяқтай алады.Оның өзінде ж ... ғана ... ... құрамында ұшырайды.Орыс тілінде араб,клуб,архив,актив,газ түрінде жазылғанымен,сөз соңында ұяңдар айтылмайды.
* Тоғыспалы ... ... ... ... ... ... өзінен кейінгі дыбысқа акустикалық жақтан,ал кейінгі дыбыстың алдыңғы дыбысқа артикуляциялық жақтан ықпал етуінің нәтижесінде екеуінің де ... ... ... ... ... тоғыспалы ассимиляция кезінде көрші дауыссыздар әрі прогрессивті,әрі регрессивті ассимиляция бірдей ұшырайды.Бұл екі түрлі жағдайда ғана,оның өзінде сөзбен сөздің ... ... ... ... ... қалды)2:ташшол(тас жол),бешшыл(бес жыл),қошшарға(қос жорға),ешшоқ(ес жоқ).Халық тілінде қос ш қысқарып та айтылады:Қошан(Қосжан),Ешан(Есжан).
Диссимиляция
Диссимиляция(лат.dissimilatio-ұқсау)дыбыстардың ... ... бір түрі ... ... ... дыбыстар бір-бірімен үндесіп,ұқсап тұратын болса,диссимиляцияда керісінше,сөз ішіндегі бірдей немесе ұқсас дыбыстардың біреуі өз ... ... жоқ ... ... ... сөз ішіндегі артикуляциялық ұқсастығы жоқ екі немесе одан да көп дыбыстың келуі.Олар бір-бірімен ... және ... ... ... ... ... мүмкін.
Бұл-әдеби тілде сирек құбылыс,көбіне нормаланбаған тілде(диалект,қарапайым тілде және балалар тілінде)кездеседі.Ассимиляция сияқты бұл да прогрессивті және ... ... ... ... ... ... сөзін бонба,транвай түрінде айту ұшырамайды.Яғни б-мен ерін қатысы жағынан жарасым тауып тұрған м ... ... ... ... тіл алды н ... ... түрде айту бар.Бұлақ-регрессивті диссимиляция.
Ал февральды февраль түрде айту-прогрессивті диссимиляция.Қазақ тілінде дыбыс үндестігін ескермей сөзді жазу бойнша айту осы ... ... бола ... ... ... жай-күйі.
Орфоэпия (гр. 'orthos' - дұрыс, epos - сөз, сөйлеу) - сөздер мен сөз ... ... ... ... ... ... ... айтылуы мен жазылуы бірдей бола бермейді. Қазақ тілінің дыбыс үндестігіне сәйкес көптеген сөздер орфография нормадан ауытқып айтылады. ... ... ... ... көг гүл, ... ағиық, т.б. Сөздерді дұрыс айту нормалары дыбыс үндестігіне, яғни ілгерінді, кейінді, тоғыспалы ықпал ... ... ... дұрыс айтылуы орфоэпия сөздіктерде көрсетіліп отырады. Орфоэпия нормада дұрыс сөйлей білу сөздің әуезділігін сақтауға мүмкіндік береді, сөз ... ... ... ... тілдің ауызша сөйлеу нормаларын реттеп отырады. Әр тілдің орфоэпиясы сол ... ... ... ... ... ... орыс тілінде сөздің дұрыс айтылуы, негізінде, екпінге ... ... ... ... ... ... байланысты
Тілдік қатынас ауызша және жазбаша болатыны белгілі.Олар жетіліп,кемелденіп әдеби тілдің көрсеткіші дәрежесіне жету үшін ... ... ... бір ... ... ... ... тіл дәрежесіне жеткен тілдердегі сөздердің айтылуында болсын,жазылуында болсын жалпыға бірдей ортақ,қалыптасқан бірыңғай нормалар болады деген сөз.Нормалар неғұрлым бірізді,қалыптасқан болса,қатынас ... да ... ... түсері ақиқат.
Тілдің ауызша формасын нормалауды орфоэпия,ал жазбаша формасын-орфография қарастырады.Дұрысы,орфоэпия-сөздер мен сөз тіркестерінің ... ... ... ... ... ... ... айтылуы(сондай-ақ бірізді жазылуы)тілдік қатынасты жеңілдетеді.Керісінше,белгілі бір мағынада қолданылатын сөздің дыбыстық құрамының бірдей болмауы түсінікті ... ... ... ... ... тілінің орфоэпиялық нормасы және оның маңызы туралы алғаш пікір айтушылардың бірі-проф.М.Балақаев.Ол өзінің деп ... ... алғы ... ... ... ... ... нормасы және сол норманы сақтап сөйлеу мәселесі ... ... ... да ... бұл ... ... күні бүгінге дейін ала-құлалық байқалады.
М.Дүйсебаеваның -аты айтып тұрғандай,осы мәселеге арналған зерттеу.
Автор ... ... ... ... ... бір ... ... бойынша қалыптасатынын ескеріп,тіліміздегі дыбыстардың әрқайсысының айтылуындағы ерекшеліктерге жеке-жеке тоқтайды.
Қазақ тілі орфоэпиялық нормаларын жүйелі түрде біршама дұрыс ... ... ... ... боларлық-Р.Сыздықованың .1983жылы жарық көрген бұл кітапшада қазақ тілінде тұңғыш >жүйеге түсіріліп,36 ... ... Және ... өзі ... ... ... ... берілген,жаттығуы және бар.Еңбектің және бір артықшылығы сөйлеу үстінде сөздердің ритмикалық топ құрап айтылатынын және ... ... ... бес ... ... тіліміздегі дыбыстардың акустика-атикуляциялық, қасиеттерін дұрыс танытып қана қоймай,орфоэпияға қатысты да ... ... бере ... ... ... ... ... сөздіктердің жасалуына түрткі болды.Олар:Қ.Неталиеваның және М.Дүйсебаевның .
Оның үстіне сөздің дұрыс айтылуын ... ... ... ... ... ... де басы ашылып болған жоқ.Бұл мәселеге байланысты көзқарастар мынадай болып бөледі:
1)көпшілік қалай айтса-сол ... ... жуық ... айтуын норма деп тану(өйткені болашақ жастардікі ғой);
4)астананың айту машығын негізге алу;
5)сахна шеберлерінің сөйлеуін үлгі ету;
6)говорлардың көпшілігіне тән машығын ескеру;
7)мәдени-тарихи ... ... ... ішкі даму ... ... ... ... норманы дұрыс меңгеру үшін тілдегі әрбір дыбыстың акустика-артикуляциялық белгі-қасиеттерін,қолданылуындағы(айтылу,жазылуындағы)ерекшеліктерді жақсы білу керек болады.
* Қазақ жазуы және орфографиясы:
Қазіргі жазу ... ... ... ... ... болған.
.Жазудың шығуы және оның даму кезеңдері Қ.Ахановтың оқулығында жақсы айтылған.
Қазіргі ... үш ... жазу ... кең ... және араб ... бұл ... қай-қайсысы да дыбыс пен әріптің,әріп пен дыбыстың сәйкестігін қамтамасыз ететіндей ... ... ... тілі жазудың осы үш түрлі жүйесін басынан өткізді.Қазақ жазуы 30-жылдарға дейін араб ... ... ... ... шілденің 25-інде Қазақстан Орталық Атқару Комитетінің>>Қазақтың жаңа емлесі туралы декреті>>жарияланғаннан кейін латын графикасына көшті.
* ОРФОГРАФИЯ
Сөздің жазылу ... ... ... ... ... ... ... бойынша өлөң,құлұн,түлкү,жамбады,жасса түрде жазуға әбден болады және мұның өзі сөздің айтылуына да дәл келер еді.Алайда қазіргі қазақ ... тілі ... тек ... ... ғана ... ... ... морфология,сөзжасам,лексикология және фонетикалық құрамның тарихи дамуымен де тығыз астасып жатады.
Графика дыбысты нақты сөзден,морфемадан тыс берудің барлық ... ... оны ... тым ... да ... ... десе де болады,ал орфография-көптеген себептерге байланысты графикадан туындайтын бұрмалар,ерекшеліктер.
Орфография сөздің графикалық бейнесінің олай емес,былай болуы әлдеқайда қолайлы,әрі ... ... ... ... мен жеке ережелерін жасайды.Қысқасы,графика жеке дыбысты,әйтеуір жазуды қарастырса,орфография сөзді жазудағы графикалық ... ... ғана ... ... ... ... ... жазудың тарихи қалыптасқан жүйесі;2)біркелкі жазуды қамтамасыз ететін ережелер жүйесін жасайтын және зерттейтін тіл білімінің ... ... ... бір даму ... ... ... ... айқындайды деуге де болады.
Қазіргі орфографияларда негізінен морфологиялық,фонетикалық және дәстүрлік принциптер ... ... ... те болуы мүмкін.
Морфологиялық принцип-сөздің морфологиялық,құрамын ескеріп,морфемалар құрамында болатын дыбыс алмасуларын елемей,бастапқы қалпын сақтап жазу.Мысалы:жан,жамбады,жаңғанда ... ... ... ... ... жан,жанбады,жанғанда деп жазылады.
Фонетикалық принцип бойынша сөз айтылуындай жазылады,яғни әрбір әріп фонеманы емес дыбысты білдіреді.Сонда жаз,жасса,жашшы,жан,жамбады,жаңғанда ... ... ... бір ... ... ... ... түрін сақтап,жазу.Бұған қазақ тіліндегі хат,хабар,халық,қаһар,жаһан сияқты сөздерде х,һ әріптерін ... ... ... құрамы бірдей сөздерді бір-бірімен орфографияның көмегімен айыру,Бұл принцип ... тіл ... ... ... ... ... хабар,хал,халық,хан,хат түрінде жазып жүргендеріміз,о баста тіліміздегі омонимдерді орфографиялық жақтан айырудың нәтижесі деп түсіну керек.Қазақ орфографиясының негізгі принципі-морфологиялық ... ... да ... ... ... ... қолданылу тарихы
Пунктуация жазуда қолданылатын тыныс белгілерінің құрамын атқаратын қызметтері мен білдіретін мағыналарын және оларды ... ... ... Пунктуация - латынның деген сөзінен алынған. Пунктумның мағынасы - нүкте. Қазіргі ... ... тіл ... ... ... ... ... қолдану ережелері ілім деген мағынаны білдіреді. Тіл дыбыстарының таңбалары сияқты, ... ... де ... ... ... ... ... Бірақ шартты белгі болғандарымен, атқаратын қызметтері жағынан да, қолданылатын орындары жағынан да бұл - екі ... ... ... ... және оның формасының жеке дыбыстарын таңбалайды. Сондықтан ол - сөздің бір бөлшегі, жеке бір ... ... ... де лексика мен морфологияға байланысты болады, яғни әрбір жеке сөзде ... Ал ... ... олай ... Ол жеке ... ... ... сөзбен де беруге болмайтын күрделі ұғымды білдіреді. Мағыналарының күрделілігі жағынан алғанда, тыныс белгілері жазу тілінің көнерек заманында қолданылған ... ... ... ... тәріздес. Қолдану орны жағынан алғанда,тыныс белгілері, әріп сияқты, сөзде ... ... ... ... ... ... ... бөлшектерден құралғандығын, оларды қандай ырғақпен, қандай мәнермен, қандай сазбен оқу керектігін, қай жерде үзіліс, қай жерде кідіріс барлығын байқату ... ... ... ... ... сөйлемге, яғни синтаксиске, байланысты қолданылатын категория болып табылады.
Пунктуация, емле сияқты, дұрыс жазудың, жазылғанды дұрыс оқып, дұрыс түсінудің құралы.
Пунктуация ... ... ... ... ойды дұрыс түсінуге, оны мәнерлеп оқуға мүмкіндік жасайды. , - дейді ... Яғни ... ... басқа элементтері сияқты жазуда ойды дұрыс беруге қызмет етеді. Пунктуацияны игеру - адамның сауаттылық мәдениетін арттырады. ... ... ... ... еркін қоюын қамтамасыз ету үшін мұғалімнің пунктуациялық іскерлігі болуы тиіс. Ондай іскерлікті пунктуацияны оқыту оқыту әдістемесі қарастырады.
Пунктуация - ... ... ... құралы қызметін атқаратын жазу тілінің маңызды бір саласы. Сондықтан жалпы тіл, қала берді жазу тілі сияқты, пунктуация да ... ... ... табылады. Оны қолдануда болсын, оқып тануда болсын жалпы халық таныған заң, ережелер басшылыққа ... ... Олай ... ... ... әрбір белгісінің мәнін, атқаратын қызметтері мен қолданылатын орындарын тануда, білуде жазушылар мен оқушылар арасында бірлік болмаған жағдайда, тыныс ... ... ... ... ... атқара алмайды. Егер ол жазу практикасында орныққан, көпшілікке танылған заң, ережелерге сай болмай, теріс қолданылса, оқуды, түсінуді жеңілдету былай ... ... оны ... ... ұғымның, теріс түсініктің тууына себепші болады.
Жазғанды, айтқан ойды басқалар қалай қабылдайды дегенді әр уақытта ... ... жөн. ... ... ... ... тыныс белгілерімен дұрыс бөліп жазбасақ, айтайын деген ойың теріс беріледі.
Пунктуация жазу тілінің дамуымен, әсіресе баспа ісінің дамуымен тығыз байланысты. ... ол жазу ... ... ... әрдайым оны қатар жасап келе жатқан категория емес. Тыныс ... де жазу ... ... ... және идеографиялық түрлерінде жеке сөйлемге, жеке сөздерге сараланбай жүрген тізбекті жазу дәуірлерінде ешқандай тыныс белгісінің де және оған ... да ... ... ... ... - жазу ... жазу ... әсіресе баспа ісінің, дами түскен кейінгі дәуірінің жемісі. Баспаның өркендеуі, оның халық ... ... ... ... ... жазу ... ... жазудың жалпыға бірдей ортақ заңдарға, ережелерге негізделіп, бір жүйеге келуін талап етеді. Жазылған пікір оқуға оңай, түсінуге ... ... ... ... ... ұсақ ... ... әр бөлшектің бір-бірімен мағыналық қатынастарын көрсету қажеттіктері туады. Сол қажеттіліктен келіп, тыныс белгілері пайда ... ... ... ... ... ... тілдерде тыныс белгілерінің түрі де, атқаратын қызметтері де әр алуан. Бірақ солардың бәрі бір мезгілдің ішінде, бірден ... бола ... ... ... жазу тілі сияқты, тыныс белгілері де, оларға байланысты заң, ережелер де бірте-бірте дамып, жетіліп ... ... ... белгілері жазылған пікірді әр түрлі мәнді бөлшектерге бөліп тұру функциясында ғана ... ... ... олар түр-тұрпаты жағынан да, қызметі жағынан да қазіргі тыныс белгілерінен өзгеше болған.
Орыс тілі пунктуациясын зерттеген ... орыс ... ... ... ... ... жазу ... сөйлеудің әрбір мағыналы бөлшектерінен кейін, көбінесе жеке сөздерден кейін, нүкте ... ... ... құралған ромбик, қос нүкте тәріздес түрлі белгілердің қойылғандықтарын және олардың өздері де белгілі бір заңға, ... ... ... ... айтады. Дәл осы тәріздес жағдай түркі тілдерінің көне замандардан қалған жазу ескерткіштерінде де кездеседі.
Біздің жыл санауымыздың V- VІІ ғасырлары ... ... ... ... жазулары деп аталатын ескерткіштердің кейбіреулерінде әр сөзден кейін қос ... ... ... қойылса, кейбіреулерінен кейін төрт нүктеден құралған ромбик тәрізді белгі қойылып отырған. Ал араб әрпімен жазылып сақталған ... ... ... өлең ... ... ... тіліміздегі қазіргі графикалық белгілердің бірде-біріне ұқсамайтын түрлі белгілер кездеседі. Бұл ... ... ... ... ... ... тек әр ... мәнді бөлшектерге бөлу ғана болғандығын, бөлуші белгілердің түр-тұрпат жағынан қазіргі белгілерден өзгеше болғандығын байқатады.
Қазіргі заманда тілдерде кездесетін тыныс ... тән тағы бір ... - ... ... ... белгілері түр-тұрпаты жағынан да, мағыналары мен функциялары жағынан да тілдердің басым көпшілігінде біркелкі болып келеді.
Қазақ тілінің пунктуациясы ... ... кеш ... Октябрь революциясына дейін белгілі бір жүйеге келтірілген, көпшілікке танылған пунктуациялық заң, ережелер болған жоқ. Ол ... үшін ... ... ... өзі де ... ... еді. Өйткені тыныс белгісі баспасөз үшін керек. Ал пукнтуацияның тууына, оның дамуына ең бірінші қажеттілік болып ... ... ... тек ... ... ғана етек алып дами ... ... баспасөздің дамуы, оның бүкіл халық илігіне айналып, оқушылар ... ... жазу ... ... ... бір саласы болып табылатын пунктуация мәселесін ғылыми ... ... ... ... ... ... ... қазіргі графикасында, баспасөз тәжірибесінде ғылыми негізде қалыптасып орныққан, тұрақты жүйеге келтірілген
әрқайсысының қолданылатын орындары, атқаратын қызметтері мен білдіретін мағыналары айқындалған ... ... бар. ... ... ... мен ... мағыналары жағынан қаза тілі графикасындағы тыныс белгілерінің басқа тілдерде қолданылатын тыныс белгілерінен ешқандай өзгешелігі жоқ. Яғни тыныс ... тән ... ... қазақ тілі графикасында да берік сақталған.
Қазақ тілінің пунктуациялық жүйесі мен негіздері орыс тілінің пунктуациялық үлгілерін басшылыққа алу арқылы қалыптасты. Бас ... ... де ... орыс ... ... ... ... алады. Орыс пунктуациясының жалпы теориялық жағынан танылуы ертеден басталды.
Жазуларында ешбір тыныс белгісінің қолданбайтын халық та бар дей келіп, Л.Н.Харитонов оған ... ... ... ... ... ... ... белгілерінің алғашқы элементтері болмаса, қалыптасқан таңбалар жүйесі де, ... ... ... да ... еді. ... ... ... ерекшеліктерінде тыныс белгісі таңбасының алғашқы элементтері кездеседі. Ол кездегі бар белгілер көбінесе тыныс белгісі қызметінен гөрі бір сөзді екініші ... ... ... ... ... ... ... алғашқы баспасөзіміздің бірі газетінің (1888-1902) тұңғыш шыға бастаған ... ... де ... ... ... ... Кейде ұзақ күрделі ой немесе бір күрделі пікір біткенін білдіру ... ... ой жаңа ... ... ... Бірақ ол абзацтар сөйлемдерді бір-бірінен ажыратуға себін аз тигізді. Тыныс белгілері қолданылмағандықтан, бас әріп болмағандықтан кейбір жазылған ... ұғу, ... өте ... ... ... келе, 1894 жылдан бастап, газет кейбір сөйлемдердің жігін ажыратуға әредік сызықша (-), әр ... ... (*) ... ... ... ... ... жұлдызшалар сөйлемнің біткенін, дауыс үзілісін білдіретін тыныстық белгілер болғанға ұқсайды. Пікірміз дәлелді болу үшін, газеттен үзінді келтірейік:
. ... ... ... ... ... ... пайда болу тарихы бар. Мысалы:

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі қазақ тілі фонетикасы жайлы7 бет
Қазақ жазуы және орфографиясы7 бет
Қазіргі қазақ тілі фонетикасы10 бет
Бастауыш сынып оқушыларына тыныс белгілерін үйрету жолдары40 бет
Марков құбылысы16 бет
Пунктуация22 бет
Электролиттердегі электр тоғы4 бет
Өсімдіктердің мерзімді дамуы және фитоценоздың ерекшеліктері7 бет
8-сыныпта «жылу құбылысы» бөлімін оқытуда компьютерлік технологияны қолдану36 бет
XIII-XV ғғ. Қазақстан мәдениеті. Түркі жазуы 7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь