"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"

1. Әдебиет теориясы (түрлері және зерттеу объектілері)
2. Образ және образдылық
3. Образ түрлері және оларға сипаттама
Әдебиет теориясы әдебиеттану ғылымының сөз өнерінің табиғатын, оның әдістері мен методологиясын, әдеби процесс, рухани-эстетикалық құндылықтар заңдылықтарын зерттейтін саласы. Ә. т. осы бағыттағы заңдылықтар мен қағидаларды жүйелеп, поэтикалық, прозалық және драмалық көркем шығармалардың табиғатын тануға қызмет етеді. Ә. т. ұғымдар мен терминдердің, ғылыми қағидалар мен ережелердің құрғақ жиынтығы емес, ол — сол арқылы көркем әдебиетті (өз пәнін) барлық қырынан жан-жақты ашып көрсетудің құралы болып табылады. Әлемдік әдебиеттану ғылымында қалыптасқан дәстүр бойынша, Ә. т. — зерттеу объектісіне байланысты төрт топқа бөлінеді. Бірінші топтың зерттеу объектілеріне әдебиеттің адамзат қоғамы өміріндегі рөлі, жалпы өнер, мәдениет жүйесіндегі орны, әдеби шығармашылықтың тұтас болмысы, суреткер дүниетанымының эстетик. қуаты, оның даралық талғамының шығармашылық ортақ заңдылықтармен үндесуі, әдеби шығармашылыққа бүтіндей баға беру принциптері жатса, екіншісі әдебиеттің тарихи дамуы, жанрларының, тек пен түрінің ортақ заңдылықтарының қалыптасуы және әдеби процес (ағым, бағыт, кезең, дәуір, әдеби байланыс), көркем шығарманы талдау, қабылдау заңдылықтарын қамтиды. Ә. т. көрсетілген осы мәселелерді зерттеу барысында әдебиет тарихымен қиылысады да, ортақ методол. принциптерді қалыптастырады. Келесі топ әдеби шығармалардың көркемдік-эстетик. сапасын, яғни стиль мен әдеби тіл, сюжет пен композиция, жанрлар үндестігі, типологиясы, тарихилығы мәселелерімен айналысады. Бұл бағытта Ә. т. поэтикамен үндеседі. Соңғы топта, әдебиет рухани-эстетик. құндылық тұрғысынан қарастырылады және ондағы мәңгілік құндылықтар мен өтпелі дүниелерге шынайы баға берілуі, әдеби процестің өз кезеңіндегі үрдістер сараланады.
1.Қабдолов З. Сөз өнері. - Алматы, 1992.
2. Хасенов М. Ұнамды образ және типтендіру. – Алматы, 1966ж.
3. Нұрғалиев Р. Әдебиет теориясы, Астана, 2003ж
4. Ахметов К. Әдебиметтануға кіріспе. Қарағанды, 2004ж
5.Байтұрсынов А. Әдлебиет танытқыш. – Алматы, 1989ж.
6. Алпысбаев Қ. Көркем шығарманы талдау жолдары. – Алматы, 1995ж. Әдебиеттану терминдерінің сөздігі. – Алматы, 1997ж.
8.Тюна В.И. Аналитика художественного: Введение в литературоведческий анализ. М., 2001.
        
        Семей мемлекеттік  университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні
Орындаған :Есенова Құндыз
Тобы :ПД-305
Тексерген: Секей Жанбота
Жоспар:
* ... ... ... және ... ... ... және ... Образ түрлері және оларға сипаттама
1.Әдебиет теориясы әдебиеттану ғылымының сөз өнерінің табиғатын, оның әдістері мен методологиясын, ... ... ... ... ... ... саласы. Ә. т. осы бағыттағы заңдылықтар мен қағидаларды жүйелеп, поэтикалық, прозалық және драмалық көркем ... ... ... ... етеді. Ә. т. ұғымдар мен терминдердің, ғылыми қағидалар мен ережелердің құрғақ жиынтығы емес, ол -- сол ... ... ... (өз ... ... ... ... ашып көрсетудің құралы болып табылады. Әлемдік әдебиеттану ғылымында қалыптасқан дәстүр бойынша, Ә. т. -- ... ... ... төрт топқа бөлінеді. Бірінші топтың зерттеу объектілеріне әдебиеттің адамзат қоғамы өміріндегі рөлі, жалпы өнер, мәдениет жүйесіндегі орны, әдеби шығармашылықтың ... ... ... ... ... ... оның даралық талғамының шығармашылық ортақ заңдылықтармен үндесуі, әдеби шығармашылыққа бүтіндей баға беру ... ... ... ... ... ... жанрларының, тек пен түрінің ортақ заңдылықтарының қалыптасуы және әдеби процес ... ... ... ... ... байланыс), көркем шығарманы талдау, қабылдау заңдылықтарын қамтиды. Ә. т. көрсетілген осы мәселелерді ... ... ... ... ... да, ... ... принциптерді қалыптастырады. Келесі топ әдеби шығармалардың көркемдік-эстетик. сапасын, яғни стиль мен әдеби тіл, сюжет пен ... ... ... типологиясы, тарихилығы мәселелерімен айналысады. Бұл бағытта Ә. т. поэтикамен ... ... ... әдебиет рухани-эстетик. құндылық тұрғысынан қарастырылады және ондағы мәңгілік құндылықтар мен өтпелі дүниелерге шынайы баға берілуі, әдеби процестің өз ... ... ... Ә. т. бұл жолы ... ... өнердің ортақ теориясымен және әдеби сынмен қиылысады. Жалпы, Ә. т. өз пәнінің даму сапасына (көркемдік, эстетик., ... т.б.) ... ... ... ... көркем әдебиеттің жетістіктері негізінде таптауырын болған ғыл. тұжырымдардан ажырап, онда жаңа бағыттар қалыптасады. Ә. т-ның тарихы ... ... ... ... Ежелгі Грек, Ежелгі Түркі елдеріндегі т.б.) сөз өнеріне қойылған талаптардан басталады. Әлемдік Ә. т-ның бастауында Аристотель мен Әбу Наср ... ... тұр. ... "Поэзия өнері туралы" трактатының, басқа да ежелгі ... ... ... ... еңбектерінің танымдық қуаты мол болып табылады. Әбу Наср әл-Фарабидің "Өлең өнерінің қағидалары туралы трактатының" да Ә. т. тарихында алар орны ... Ал ... ... ... ... ... зер ... сөз өнерінің теориялық деңгейін жоғары биікке көтерген американдық ғалымдар Р. Уэллек пен О. Уорреннің "Әдебит ... (1949) ... ... ... Ол түрік (1960 ж.), орыс (1978 ж.) т.б. тілдерге аударылған. Орыс әдебиеттану ғылымында Ә. т. ... орыс ... Б. В. ... Л. И. ... ... ... ... болады. Теор. болжам және филос. таным тұрғысынан М.М. Бахтиннің еңбектері (1895 -- 1975) ерекшеленеді. Онда көркем ... көп ... ... көп ... т.б. ... терең талданған. Қазақ ғалымдарынан Ә. т. жөнінде ең алғаш ... ... ... Ш. ... ... Ол ... халық поэзиясының жанрлық түрлерін (жыр, жоқтау өлеңі, қайым өлең, қара өлең, өлең т.б.) жүйелеп берді. А. ... ... ... (1926, 1989, 1991) осы ... ... ғыл. ... Алайда бұл құнды мұра алпыс жылдан астам ғыл. айналымнан тыс қалып келді. ... ... -- ... ұлттық әдебиеттануының негізі, Ә. т. мен әдебиеттану методол., ... мен ... ... ... ... ... аса ... еңбек. Онда сөз өнері ғылымына тән барлық факторлар қамтылып, ана ... ... ... ... ... ... жүйеленіп берілген. Түрлі идеологиялық тосқауылдарға қарамастан 20 ғ-дың 30-жылдары ... ... бұл ... жаңа туындылары жарық көрді. Қ. Жұмалиевтің "Әдебиет теориясы" (1938, 1964, 1969) атты ... ... орта ... мен ... оқу ... арналды. Сондай-ақ, Е. Ысмайыловтың "Әдебиет тееориясының мәселелері" (1940) атты орта мектепке арналған оқулығы жазылды. 1970 ж. З. ... ... ... ... атты ... ... ... Бұл еңбек толықтырылып "Сөз өнері" деген атпен 2 рет (1976, 1982) ... ... Ол ... ... оқу ... 30 ... жуық Ә. т-ның бірден-бір оқулығы ретінде қызмет етіп келеді. З. Ахметовтың "Қазақ өлеңінің құрылысы" (1970), "Өлең сөздің теориясы" (1973) атты ... -- осы ... соны ... ... ... ғыл. зерттеулер. Ә. т-ның басты ғылыми ұғымдары мен терминдері ... ... ... ... ... (1997, 1998) ... көрді.
2.Әдебиет туралы жалпы түсініктердің бәрінің құйылар арнасы, ең ... және ... ... және образдылық. Кең ауқымда алып қарасақ, көркем образ-өмірлік шындықты игеру мен қайтадан қорытып, жаңадан жасап шығарудың өнерге ғана тән ... ... ... ... ... Сонымен бірге көркем шығармада жасалған алуан құбылыстарды да, көбінесе кейіпкерлер мен ... ... деп ... ... ... ерекшелігін екі мәселеге, яғни нақты шындық пен ойлау үрдісіне қатысты қарастыру дәстүрі қалыптасқан. Соған сәйкес, образдың обьективті-танымдық сипаттары 2 ... ... ... ... ... көркемдік шындыққа тән болғанымен, өмірлік негізінде жасалатындықтан, ақиқат өмірдегі кеңістік, уақыт, қоғам, заттар мен ... ... кете ... ... ... ақиқат болмыспен біте қайнасып кетуге де тиіс емес. Оның сыры-образдың өмір сүру ортасына қатысты. Нақтылай түсер болсақ, образ ... ... ... ... ... ... ... одан ажырап, көркем туындыдағы әлемге көшеді. Образ-шығармашылық ой жемісі. ... ... ... тән сипаттарға образ да ин болады. Яғни образ тек қана ... ... ... шектелмейді. Өмір шындығын жинақтай отырып, жекелегкн оқиғаларды, құбылыстарды бейнелей отырып, адам баласын толғандырып келе жатқан мәңгілік ... ... де ... Образ-нақты ұғым. Қандай құбылысқа негізделсе де, образ ол құбылысты дерексіз, тиянақсыз әлденелерге бөлшектемей ... оның ... ... ... сақтап қалады. Әдебиетте адам бейнесін жасаудың амалы алуан ... Ол ... ... ғана ... ... бейне жасауға қажет өмірлік материалды жинақтаудан әдеби тұлғаны даралауға дейін барады. Жинақтау дегеннің ... тип ... ... ... ... ... Типтендіру - мөлшерлі енетін, өлшеулі көнетін әрекет емес, ақиқат өмірдегі кісілерден әдеби шығармадағы жанды бейнелер ... аса ... ... және ... тың, тынымсыз харакеті. Суреткер өзі жасаған көркем бейненің құны мен ... ... ... ... белгілемейді, оның өмірдегі жанды дерегіне қарап бағалайды. Жазушыға тип жасау әрекетінің үстінде керкгі-типтілік туралы емес, тірі мүсін-трототип. Кейде оқырман ... ... адам мен ... қаһарманды бірдей ұғым ретінде қабылдайтыны бар. Бұл жағдай әсіресе, әдеби бейненің өмірдегі прототипі болғанда ерекше байқалады. Алайда, прототип пен ... ... бір ұғым ... ... ... Құнанбайды тарихтан белгілі Құнанбайдың таза көшірмесі деп түсінуге болмайды. Өйткені, әдеби бейнеде қаламгер концепциясы жинақталады да, ... орай ... ... ... Сонымен бірге авторлық позицияға байланысты кейіпкер халықтық қаһарманға айналуы да, ... ... ... байланысты да болады. Шындық құбылыстарды типтендіре жинақтау арқылы суреткер болашақ образдың немесе типтің жалпы бітімін, тұлғасын қалыптастыруымен қатар оның ішкі ... ... ... даралайды. Әрбір әдеби тұлғаны өз ортасынан адам ретінде бөлек, оқшау ... ... оның тек ... ғана тән, ... жоқ және ... психикалық ерекшеліктері болуы шарт. Суреткердің өмір шындығын жинақтау әрекеті әрқашан оның адам ... ... ... ... ... - ... ішкі ... белгілі қоғамдық жағдай қалыптастырған қоғамдық құлқы, барлық психологиялық ерекшеліктерінің жиынтығы. Осы мінездің өзін жазушы әр түрлі тәсілмен жасайды. Мысалы: бірі-тура ... тағы ... ... ... ... ... адамға тән сүйініш, кұйініш, сезімдерді суреттеу, адамның өз сөзін (монолог), немесе өзгемен сөйлесуін (диалог) келтіру-осылардың бәрі жеке-жеке тұрған, бір-біріне ... дара ... ... ... керісінше бірін-бірі толықтырп, бірінен-бірі туып жалғасып жатқан дүниелер. Мұндай бірліксіз бұлар адам мінезін де, тұлғасын да ... ... ... еді. Сонымен бірге адамның ішкі бітімімен қатар сырт келбеті (портреті) де адам образын ашуға қызмет етеді. Портрет адамның бүкіл анатомиясын ... ... ... тізе беру шарт емес. Әр портретте әр ... ең бір ... ... ... ... ... Әдеби шығарма не туралы жазылса да бәрібір, сайып келгенде, бәрі де адам, тек адам ... ғана сыр ... ... ... ... табиғат көріністерін, яки пейзажды да әншейін бір ... пен ... ... ... ... қарамай, адам образын толықтыра түсетін тәсілдің, бірі деуімізге болады. Образдың ... ... ... ... ... ...
3.Образдың түрлерін белгілеудің бірнеше (әдістік, тектік, тәсілдік) фактолары бар. Көркемдік әдіс тұрғысынан келгенде, образ екі түрлі :романтикалық образ, реалистік образ. ... тек ... ... ... үш түрлі: эпикалық образ. лирикалық образ, драмалық образ. Ал, жалпы жасалу тәсілдеріне келетін болсақ, образ ... ... ... ... ... ... т.б. бейнелер деп бірнеше тұрғыдан жіктеуге болады. Осылардың әрқайсысының өзіне тән ерекшеліктері бар, оны білу ... ... ... ... көркемдік әдіс, негізінен екі түрлі:(романтизм, реализм). Біз қазір образдың көркемдік әдіс ... ... ... ғана ... ... образ - әдебиеттегі адам бейнесінің байырғы түрлерінің бірі. Бұл образдың алғашқы үлгілері баяғы көне дүние әдебиетінде, әсіресе мифте, немесе қай ... ... да ауыз ... ... Бұл образ өмірдегі болған немесе бар деректен гөрі өмірде әзірше жоқ, бірақ ... ... ... ... ... - қай ... ... болас да молынан кездесетін, образдың дәстүрлі, қалыптасқан түрі. Реалистік образ - әдебиеттегі адам бейнесінің ең сымбатты, шынайы түрі. Реалис - ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Сонымен қатар, деген сияқты ұғымдарды да білдіреді. Демек, өнер ... ... ... ... ... ... өмірлік шындыққа негізделген, эстетикалық-тәрбиелік мәні зор, қоғамдық сипаты айқын, өз бойына жалпылық және ... ... ... ... ... ... қоғамдық, көркемдік дамуға байланысты ұдайы өзгеру, жетілу үстінде көрінетін шыншыл бейне деген түсінікті білдіреді. ... ... - ... ... ... ... оны ... орта, оның басынан өтетін оқиға, бәрі өлшеулі. Өйткені суреткер шыншыл образ жасау үстінде өзін шындық шеңберінен шығармайды. Реалистік ... - ... ... ... ... ... өмірдегі бір адамның ғана көтерілген жоқ, бірнеше адамнан жинақталып шыққан. Әдеби тек ... ... ... ... ... ... 3 ... бөлінеді. Аталған образ түрлерінің қай-қайсы да адам болмысын жан-жақты танып, ашып көрсетуді мақсат етеді. Сол себепті, образ бойында ... адам ... ... ... құбылыстардан бастап, өмірдің кейбір сәттері мен жеке адамға ғана тән ... ... ... ... береді. Әдеби тектердің әрқайсына тән ерекшеліктерге сәйкес, образ тұлғалауда қаламгерде сол тектерге тән ... ... ... ... - жазушының авторлық баяндаулары мен әдеби қаһарманның өзінің ... яғни ... сөзі ... жасалатын орбаз. Портрет пен мінездеу, диалог пен монолог, түрліше сезімдер мен харакеттерді суреттеу секілді көркем бейне жасаудың ... ... ... ... ... үшін керек. Оқырман эпикалық образдың тек түсін танып қана қоймайды, оның ішінде біледі. Бұл ретте эпикалық жанр оның мінез-құлқын ... ашып ... ... ... сөз ... мен ... машығына дейін оқырманға жайып салады. Лирикалық образ - ... ... ... өз ... оның ішкі бітімі, сыры мен сезімі. Мұнда, эпикалық образдағыдай ұзақ, кең, мол ... ... ... ... сыртқы кеипі де, тағдыры да, қимыл-қаракеті де ... ... ... ... ... өмір ... әсерінен туған адамның ойлары мен сезімдерін бейнелеу болып табылады. Драмалық образ - ... өз ... мен ... ... ... образ. Драмалық образдың басты бір ерекшелігі оның сахнада сомдалуына қатысты. Драмалық ... ... ... де ... ... ... ... кең құлашты баяндаулар мен суреттеулер арқылы, лирикалық образ түрлі көңіл күйлері мен шабытты толғаныстар арқылы жасалса, драмалық образ ... ... мен ... ... ... жасалады. Образдың жасалу тәсіліне байланысты түрлерін таратып, бас-басына сипаттама бермес бұрын, жалпы әдемлік туралы ілімінде бірнеше (комедия және трагедия, ... ... ... ... категориялар болатынын білу шарт. Комедия ақиқат шындықтағы не адам мінезі мен бітіміндегі күлкілі жайлардан ... ... ... ... ... ... ... фантастика асыңқы, асқақ әрекеттерден туатыны мәлім. Міне, осы тәсілдердің әр қайсысына ... ... ... ... ... ... ... тәсіл арқылы көркем образдар юморлық және сатиралық түрлері жасалады. Юморлық ... - ... ... юмор - ... кісі ... ... өнердегі сәулесі. Күлкі жоқ жерде юмор да жоқ. Ал ... ... ... желпі нәрсе деуге болмайды. Күлкіде зор қоғамдық сипат, әлеуметтік сыр жатады. Әрине, эстетикалық комедиялық категориясындағы юмордың, сатираның, ... ... ... ... ... ... әр ... юморда күлкілі құбылыстардың ең бір майда, зиянсыз түрлері алынады. Юмордағы ... ал әзіл ... ... - ... келемеж ащы мысқылға айналып, сын үдей түссе, - саркозм болғаныы. Юмор бар жерде ылға сын бар ... де ... ... ... - ... ... ... келеңсіздікті көлтің көз алдында - ... ... ... одан ... ... пен ... екіжүздікпен мансапқорлықты, ұятсыздықты, өмірдегі зиянды жайттарды аяусыз әшкерелеп, адамдарды онымен ымырсыз күреске үндейді. Мәз болады болысың, Күнде жақсы бола ма, ... ұлыс ... Бір ... ... Шел ... ... ... тон тола ма, Шенді шекпен жатқанға. Ар-ұятын сатқанға. (АБАЙ) Сатираның юмордан өзгешелігі - ... ... өзі ... ... ... жаны ... оның мінін түзеу, өзен өнегелі өмірге қайта қосу мүддесі болмайды, керісінше, автор мұндай жексұрындық өмірде ... ... ... қатал үкімін шығарады; юморда түзеу мақсаты жатса, сатирада жою, жоқ қылу мақсаты ... ... ... ... - ... да юмордағы секілді күлкі болады, бірақ мұндағы күлкі жай әзіл, әжуа емес, мазақ, мысқыл, кекесін - ... ... ... ... тәсілдері әр түрлі өнер ирония, сарказм. Ирония - кемшілікті, астармен перделеп санау, мысқылдау, кекету. Сарказм - ... ... ... ... қана ... оның дәрмексіз бейшаралығын да қоса әшкерелейді. Көркем образ жасауға, адам мінезін ... ... ... ... ... ... сатиралық өткірлік те, сондай қажет. Фантастикалық образ - қиялдан ... ... ... адам ... ерте ... күні ... ... келе жатқан көне түрлерінің бірі. Қай халықтың сөз өнері болсын, оның ең ... ... бірі - ... десек, сол ертегі түгелге жуық қиялға негізделген ертегілердің адам бейнелерінің көбінде қиял-ғажайып сипат болатыны мәлім. Бұл да фантастикалық образдың көнелігін ... ... ... ... - әдебиетте тым ертеден келе жатқан адам бейнелерінің бірі. ... ... ескі мен ... адам мен ... адамдық пен жауыздық арасындағы ымырсыз күрестен, бітіспес тартыстан, қайшылықтан, соның өзінде де ... ... адам ... ... ауыр, азапты жайларды әдеби шығармада терең және шебер жинақтаудан туады. Трагедиялық құбылыста өмірде де, өнерде юморлық не ... ... ... юмор мен сатирада күлкілі жайлы әжуа, мысқыл, кекесін ... ... ... қатерлі нәрселер қайғы, қорқыныш, қаза түрінде көрінеді. Трагедиялық қаһарманның өмірі көбіне өліммен аяқталып отырады. Өйткені оның айқасқан жауы өзінен ... ... ... адам ... тыс ... Көне әдебиеттерде әсіресе грек әдебиеттерде, трагедиялық шығармаға негіз, трагедиялық шығармаға негіз, трагедиялық образға психологиялық дәлел болатын, көбіне, жазымыш еді. ... ... ... ... өнер мен ... образдың қалыптасуындағы жаңа кезең-ренессанс драматургиясының шыңы боп табылатын Шекспир творчествосы. Бұл ... ... ... ... өзі ... еді. ... ... адам өміріндегі апат болса, недігі қасірет адамдардың өздеріне өздері жасаған қиянат пен қастықтан, өшпенділік пен өктемдіктен туындап жатты. Трагедиялық ... XIXғ ... одан әрі өрби ... ... ... рухани құлдырауы, Пушкин мен Гоголь, Досоевский шығармаларындағы аянашты халдері мен ауыр ... сөз ... ... ... әрі тереңі, әрі шыңы болатын. Қазақ әдебиетінде трагедиялық образдың небір керемет үлгілері бар. Әсіресе әйел образды айрықша ... Қыз ... пен ... Қамар мен Шұға, Еңлік пен Сұлушаш, т.б. осылардың қай-қайсысын ... ... қиын ... ... ... қалдырмайды, оның ой-сезімін тұтқындап, жан дүниесін тебірентіп, оны әрқайсысы өз тағдырына ортақ етеді. ... ... ... ... мәні ... жатса керек. Геройлық (қаһармандық) образ - адамға тән небір тамаша сипаттардың жинақталуынан ... сом ... өз ... ең ... ... ... ... тарихи тегі. Әдлебиеттегі қаһармандық дегеннің өзі-қоғамдық, адамдық биік ... ... ... пен ... ... ... ... Адам рухының ұлылығын қастерлейтін әдебиеттегі геройлық сөз өнерінің ең сұлу қасиеттерімен біртұтас. Бұл ретте қаһармандық образ - суреткердің ең биік ... және аыыл ... ... жинақталуы. Қаһармандықтың қайнар көзі көп және әр алуан. Әлеуметтік теңсіздікке қарсы күрес, туған елді ... ... ... ... жолындағы ассқақ әрекеттер, адамгершілік ардың тазалығы үшін тартсы, әділдік пен шындық, достық пен ... ... ... Қаһармандық образ - еңбек пен ... ... ... ... ең ... типі биік ... сөз өнеріндегі қаһарандқ дегеннің орасан зор тәрбиелік мәні де ... ... ... ... бір ... мен құбылыстар болса да мазмұн мен форманың тұтастығынан тұратындығы ғылыми тұрғыдан дәлелденген жай. Көптеген ғалымдар көркем шығарманың ... мен ... ... ... бірінсіз бірі өмір сүре алмайтын, бірімен - бірі ... ... бір ... екі ... деп ... Мазмұн, белгілі бір форма арқылы көрінсе, форма белгілі бір мазмұнды айқындайды, яғни форма мазмұнды жарыққа шығарады, оны жұртшылыққа түсінікті ... етіп ... ... ... ... мазмұны - өз эстетикалық идеясының тұрғысынан суреткер таныған ақиқат өмірде, пішіні - осы ... ... ... ... ... ... яғни әдеби қаһармандар өмірі. Мазмұн әлеуметтік категорияға жататындықтан да, қоғам өзгеруіне орай ол да ... жаңа ... алып ... Жаңа мазмұн жаңа форманың тууын талап етеді. Бірақ жаңа ... бір ... туа ... да ... ... жаңа ... өзі уақытша блса да ескі форма арқылы көрініп отырады. Осы кезде мазмұн мен форма арасында алшақтық тууы да мүмкін. Жаңа ... ескі ... ... ... ... оның ... ... Мұндай жағдайда жаңа мазмұнға жаңа форма керек. Жаңа мазмұн жаңа форманы туғызғанда бұрынғы бар ескі ... ... ... ... ... ... ... жаңа форма бұйрықпен немесе жеке адамдардың тілегі бойынша жасалынбайды. Ол ... ... ... ... ... - ... жасалады. Әдебиеттің көркем формасы әр халықтың өмірі, тіршілігі, мінез өзгешеліктері, әдет-дәстүрлерімен тығыз байланыста болады. Қазіргі кезде жалпыға ... ... ... ... жәйттер бір кезде мазмұн болған. Мысалы, қайта өрлеу кезінде пайда болған новелла жаңалық, хабар сипатында көрінген. Мазмұн мен ... ... сөз ... ... ... бірнеше формасы болатыны өмірде жде өнерде де солай. Сонымен қатар мазмұнға ... ... ... Бір ... өзі әр ... әр ... формаға көшіп отырады. Мазмұн мен форма тарихи категория. Әрбір жаңа дәуірде көне мазмұн тың пішін тауып, жаңғырып, жасарып қана қоймайды, әр ... өз ... ... өз ... ала ... ... ... мазмұн мен форманың бірлігі дегеніміз сөз өнеріндегі орасан маңызды заңдардың бірі, өнер туындысының көркемдігі үшін ауадай қажет жағдай боп ... ... ... ... мен ... бірлігі - оның эстетикалық бағалылығы. Әдебиеттегі мазмұн мен форманы көркем ... ... ... ... - оның ... шындыққа негізделген тақырыбы мен идеясы да форма-әдеби қаһарманның өзара қарым-қатынасына, тағдыр тартысына негізделген сюжеті, композиция және жазушының ... ... ... ең ... құралы - суретті сөзі, көркем шығарманың тілі. Әдебиеттегі пішін мен ... - ... ... мен ... ... ... ... өз бойына әдеби туындының ішкі және сырқы жақтары жайлы түсініктерді тоғыстырған әдебиеттану ... ... ... мен ... саралай қарастырғанда, әркез есте ұстайтын жәйттер бар: біріншіден, әңгіме ғылыми абстракциялыққа негізделетіні, яғни мазмұн мен пішін шындығында еш ... ... ... дегеніміз - мазмұнның қабылдану сипаты да., мазмұн дегеніміз - ... ... ішкі ... Ал, ... ... ... ... жанр, композиция, көркем тіл, ырғақ), мазмұндық (тақырып, фабула, конфликт, характерлер, жағдайлар,көркем идея, тенденция) немесе мазмұндық - пішіндік ... ... ... ... ... ... ... жақтары пішін мен мазмұнның біртұтас күйдегі шындығы болып табылады. Бұл - ... ... ... ... мен ... ... барынша жинақталған философиялық категория болғандықтан, оларды нақты - дара ... ... ... аса ... ... ... Бұл, әсіресе, өзінің мазмұндық - пішіндік ... ... ... қайталамайтын, сол қасиетімен де маңызды саналатын бірегей бітімді көркем туындыларға ... ... ... ... мазмұнның бірінші, пішіннің екіншілігі жайындағы; пішіннің артта қалушылығы; пішін мен мазмұн арасындағы қарама - қайшылық туралы қағидалар жеке бір ... ... сол ... ... зерттеу кезінде сақталуы міндетті өлшемдер бола алмайды. Өнер мен әдебиеттегі пішін мен мазмұн қарым - ... ... ... философиялық ұғымдарды әдебиеттануға көшіре салуға жол бермейді. Өйткені көркем туындының өмір сүруінің ең ... ... өзі - ... мен ... ... болып табылады. Мұндай жарасым болмаған жағдайда әдеби туынды қалай да өзінің көркемдігінен айырылады. Сонымен қатар, мазмұнның , пішіннің , ... мен ... мен ... жеке қаламгердің шығармашылығын, әдеби даму кезеңдерін және тұтастай дәуірлерін (әсіресе, өтпелі де ... ... толы ... ... қолдануға болады. Мұндай кезеңдердегі пішіннің мазмұннан кейіндеп қалуын бір қаламгер шығармашылығын жеке алып ... ... даму ... ... қарастырғанда ғана аңдай аламыз. Әдебиеттегі пішін мен мазмұн ұғымдары арасына шек қою тек XVIII ғасыр мен XIX ғасырдың басында ... ең ... ... ... ... жүзеге асты. Гегель мазмұн категориясын енгізіп қана қоймай, оған айқын сипаттама да ... Бұл ... ... ... түсіндіруде орасан мәнді қадам болды, сонымен бірге бұл тұста пішін мен мазмұнды бір - бірінен алшақтату қаупі де ... XIX ... ... ... мәселелеріне баса назар аударылса, XX ғасырда керісінше, мазмұнды жеке алып ... ... ... әдебиетке пішіндік тұрғыдан үңілу басымырақ болды.
Негізгі ... ... З. Сөз ... - ... 1992.
2. Хасенов М. Ұнамды образ және типтендіру. - Алматы, 1966ж.
3. Нұрғалиев Р. Әдебиет теориясы, Астана, ... ... К. ... ... ... ... А. ... танытқыш. - Алматы, 1989ж.
6. Алпысбаев Қ. Көркем шығарманы талдау жолдары. - Алматы, 1995ж. ... ... ... - ... 1997ж.
8.Тюна В.И. Аналитика художественного: Введение в литературоведческий анализ. М., 2001.
Алынған ресурс: http://www.izden.kz/referattar/kazak-tili-men-debieti/31

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көркем бейненің танымдық және эстетикалық мәні8 бет
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні12 бет
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні жайлы11 бет
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні жайлы мәлімет8 бет
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні туралы5 бет
Дискурс66 бет
«Қыз Жібек» жырындағы сын есімдердің танымдық сипаты114 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет
Абайдың эстетикалық тағылымы.Сатиралық лирикасы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь