Латын тілінің жалпы тарихы және ғылымдағы маңыздылығы

1. Латын тілінің жалпы тарихы және ғылымдағы маңызы
2. Латын тілінің ғылымдағы маңызы
3. Фонетика
4. Дауысты дыбыстар
5. Дауысcыз дыбыстар
6. Буындардың созылыңқы және қысқалығы
7. Екпін
8. Буын және буынға бөлу
9. Фонетиканың негізгі заңдары
10. Латын тілінің грамматикалық құрлымы
11. Зат есім (Nomen Substantīvum)
12. Сөздік
13. Жай сөйлем нұсқасы
14. Етістік (Verbum)
15. Сабақты және салт етістіктер
16. Етістіктің негізгі формалары
17. Activi және Passivi конструкциялары
18. Есімдік (Pronomina)
19. Тәуелдеу есімдігі (Pronomina Possessīva)
20. Жіктеу есімдігі (Pronomina personalia)
21. Предлогтар (Praepositiones)
22. Әдебиеттер
Ежелгі тілдер жайлы сөз көзғалғанда, ең алдымен еске латын мен грек тілдері келеді. Әрине, грек тілінде және оның әртүрлі диалектлерінде гректер сөйлейтіні түсінікті, ал латын тілі римдіктердің тілі болды. Бұнда енді: «неге римдіктер латын тілінде сөйледі?»-деген сұрақ пайда болады.
Латын тілі (Linqua Latina) – бұл ежелгі Лация (Latium) тұрғындарының тілі. Лация – сабиняндар жерімен, Этрурия және Кампаниямен шектескен Италияның ортасындағы кішігірім аймақ. Лацияның тұрғындары латындар (Latini), ал олардың тілі латын тілі (Linqua Latina) деп аталды.
Дәстүрлі римдік аңыз бойынша, нақты осы Лацияда гректермен жаулап алынған Троядан қашқан Эней пана тапты, ал оның ұрпағы Ромулға Римнің бірінші патшасы және оның негізін қалаушы (б.з.д. 753 жылы) болуға тағдыр жазған екен. Рим бірінші кезде тек Лация астанасы болды, өзінің экспансиялық саясаты арқылы бүкіл Италияны, ал кейін Жерорта теңізінің бассейінін жаулап алды, бүкіл Рим империясының астанасы болды, бірақ бұрынғыша латындық деп аталды. Бұл тіл, басқа тілдер сияқты, үлкен өзгерістерге ұшырады. Б.з.д. V-III ғасырларда латын тілі – Аппенин түбегінің көптеген тілдерінің ішіндегі жазба түрі бар тілдердің бірі болады. Б.з.д. IV-III ғасырларда ол Римнен тыс аймақтарға таралып, біртіндеп басқа тілдерді ығыстыра бастады, бұл б.з.д. I ғасырда жаулап алынған халықтардың ассимиляциясына әкелді. Бірінші латын жазба ескерткіштері - әртүрлі ыдыс-аяқтардағы және тастардағы жазулар, мадақтық әндер мен заңдар фрагменттері. Ғылымға белгілі ежелгі латын жазбалары б.з.д VII ғасырмен (күміс ыдыстағы жазулар) белгіленеді. Ең белгілі римдік жазу VII ғасырға жататын Римдік форумнан табылған тастағы жазу болып табылады. Небір сакральдік формуласы бар (ант немесе дұға) жазу ертедегі архаикалық әріптерімен жазылған, грек тіліне қарағанда унификацияланған, нәтижесінде, латын әдебиеттері пайда болғаннан кейін, жазулар латын жазуының ерекше түрі ретінде қала берді. Олардың мәні әртүрлі болуы мүмкін: бұл жасалған ерекшеліктері тізімдердегі мәзір тастарына жазылған жазулар, храмдағы рухани жазулар, қоғамдық ғимараттар мен ескерткіштердегі ресми мәнді жазулар, тұрмыс заттарындағы жазулар, қабырғаларда жазылған өлеңдер және т.б. Қазіргі уақытта 100 мыңға жуық әртүрлі дәуірдің латын жазбалары белгілі. Олар ежелгі фольклор, әдебиет шағармалардағы өлеңдер, дұғалар және әнұрандар. Римдік фольклор халықтың ауызша өнерінің бүкіл түрін біріктірді. Біз мұнда өлеңдерді, жоқтауларды, діни әнұрандар мен дұғаларды табамыз және де қалжың өлеңдер, пародиялық және мәнді өлеңдер кең тарағанын байқаймыз. Ел кезіп жүретін актерлер қолма - қол ойлап табылған көріністерді ұйымдастыратын. Әдеби тілдің тарихы тек б.з.д. 240 жылы ғана басталады, ол Римде әскери тұтқындар қатарында болған грек Андрониктің есімімен байланысты (құлдықтан босағаннан кейін ол Тит Ливий Андроник есімін алады).Ол алғаш рет Римде грек шығармаларын өңдеп, латын тілінде трагедия мен комедияны қойған, сонымен бірге Рим поэзиясының негізін салып, «Одиссеяны» аударған.
Б.з.д. 80 жылға дейін созылған кезеңді архаикалық деп атайды. XII кесте заңдары – рим құқығының бірінші жазбаша ескерткіші үлкен маңызға ие. Заңдардың алғашқы нұсқасы сақталмаған, бірақ, әртүрлі рим жазушылары мен заңгерлердің жазбалары бойынша, қалыпқа толық келтірілген. Ежелгі заңдар және бұнда көрсетілген дамыған құқық қатынастарының ерекшеліктері бұл ескерткішті б.з.д. V ғасырға жатқызуға мүмкіндік береді. Көрнекті рим тарихшысы Тит Ливийдің айтуынша, XII кестелер заңдары римдік құқықтың негізгі дерегі болып саналды. Бұл I құқықтық Кодексте соттық процедуралар регламентацияланған, жекеменшік пен ұжымдық меншік, отбасы құқығы декларацияланады және жазалау жүйесі қалыптасады (Бұл Кодекс тек мемлекеттік құқықты қарастырмайды). Классикаға дейінгі кезең (б.з.д. III-II ғасырлар) рим диалекті негіз болған әдеби тілдің қалыптасу кезеңі. Ежелгі латын жазуының кезеңі грек ықпалынан мүлде еркін болды. Латын әдебиетінің пайда болуы б.з.д. III ғасырда Римнің қоластында Италияның бірігуі кезеңімен сәйкес келеді. Классикалық грек үлгілерінің қатты ықпалында болған латын поэзиясы ерте пайда болды. III-II ғасырдың басындағы әйгілі болған латын ақындары– Ливий Андроник (шығу тегі жағынан грек), Гней Невий және Квинт Энний. Соңғысы «Анналы» эпикалық («Жылнама») поэмасымен әйгілі болды (бұнда римнің ежелгіден бастап тарихы суреттеледі). Римнің өрлеу кезеңіндегі басты әдеби ескерткіштері болып әйгілі комедиографтар – Плавт пен Теренцийдің шығармалары саналды.
1. Бектуров Ш.К. Қазақ тілі: лексика, фонетика, морфология, – синтаксис: Оқуға түсуші талапкерлерге, студенттерге және оқытушы-мұғалімдерге арналған. – Алматы: Атамұра, 2006. – 336 б.
2. Боровский Я.М., Болдырев А.В. Учебник латинского языка для гуманитарных факультетов университетов. – Изд. 4, доп. – М. : Высшая школа, 1975. – 479 с.
3. Винничук Л. Латинский язык: самоучитель для студентов гуманитарных факультетов университетов и педагогических вузов. – М. : Высшая школа, 1980. – 325 с.
4. Винничук Л. Люди, нравы и обычаи Древней Греции и Рима. – М. : Высшая школа, 1988. – 400 с.
5. Городкова Ю.И. Латинский язык: учебник. – 6-е изд., перераб. и доп. – М. : Медицина, 1982. – 256 с.
6. Дуров В.С. Основы стилистики латинского языка: учеб. пособие для студентов фило. фак. высш. учеб. заведений. – СПб. : Филологический факультет СпбГУ; М.: Издательский центр «Академия», 2004. – 112 с.
7. Кацман Н.Л., Покровская З.А. Латинский язык: учеб. пособие для студентов высш. учеб. заведений. – 6-е изд. – М. : Гуманит. изд. центр ВЛАДОС, 2003. – 456 с.
8. Розенталь И.С., Соколов В.С. Учебник латинского языка для юридических факультетов и институтов. – М. : Ростов н/Д. : Феникс, 2003. – 320 с.
9. Таривердиева М.А. От латинской грамматики к латинским текстам (Латинское предложение: форма и смысл). – М. : Гуманит. изд. Центр ВЛАДОС, 1997. – 176 с.
10. Ярхо В.Н., Лобода В.И. Латинский язык: учебник для факультетов иностранных языков педагогических институтов. – 2-е изд., перераб. – М. : Просвещение, 1969. – 384 с.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Өздік жұмыс
Тақырыбы:
Латын тілінің жалпы тарихы және ғылымдағы маңызы
Орындаған: ... ... ... Е.Е. ... қаласы
2015 - 2016 оқу жылы
Латын тілінің жалпы тарихы және ғылымдағы маңызы
Ежелгі тілдер жайлы сөз көзғалғанда, ең ... еске ... мен грек ... ... ... грек ... және оның ... диалектлерінде гректер сөйлейтіні түсінікті, ал латын тілі ... тілі ... ... ... -деген сұрақ пайда болады.
Латын тілі (Linqua Latina) - бұл ежелгі Лация (Latium) тұрғындарының тілі. Лация - ... ... ... және ... шектескен Италияның ортасындағы кішігірім аймақ. Лацияның тұрғындары латындар (Latini), ал олардың тілі ... тілі (Linqua Latina) деп ... ... аңыз ... нақты осы Лацияда гректермен жаулап алынған Троядан қашқан Эней пана тапты, ал оның ұрпағы Ромулға Римнің бірінші патшасы және оның ... ... ... 753 ... болуға тағдыр жазған екен. Рим бірінші кезде тек ... ... ... ... ... ... ... бүкіл Италияны, ал кейін Жерорта теңізінің бассейінін жаулап алды, бүкіл Рим империясының астанасы болды, бірақ бұрынғыша латындық деп аталды. Бұл тіл, ... ... ... ... өзгерістерге ұшырады. Б.з.д. V-III ғасырларда латын тілі - Аппенин түбегінің көптеген тілдерінің ... ... түрі бар ... бірі ... Б.з.д. IV-III ғасырларда ол Римнен тыс аймақтарға таралып, біртіндеп басқа ... ... ... бұл б.з.д. I ғасырда жаулап алынған халықтардың ассимиляциясына әкелді. Бірінші латын жазба ескерткіштері - әртүрлі ыдыс-аяқтардағы және ... ... ... ... мен ... ... ... белгілі ежелгі латын жазбалары б.з.д VII ғасырмен (күміс ыдыстағы жазулар) белгіленеді. Ең ... ... жазу VII ... ... Римдік форумнан табылған тастағы жазу болып табылады. Небір сакральдік формуласы бар (ант немесе дұға) жазу ... ... ... жазылған, грек тіліне қарағанда унификацияланған, нәтижесінде, латын әдебиеттері пайда болғаннан кейін, ... ... ... ... түрі ... қала берді. Олардың мәні әртүрлі болуы мүмкін: бұл ... ... ... ... ... ... жазулар, храмдағы рухани жазулар, қоғамдық ғимараттар мен ескерткіштердегі ресми мәнді жазулар, ... ... ... ... ... ... және т.б. ... уақытта 100 мыңға жуық әртүрлі дәуірдің латын жазбалары белгілі. Олар ежелгі фольклор, әдебиет шағармалардағы өлеңдер, дұғалар және әнұрандар. Римдік ... ... ... ... ... ... ... Біз мұнда өлеңдерді, жоқтауларды, діни әнұрандар мен дұғаларды табамыз және де ... ... ... және ... ... кең ... ... Ел кезіп жүретін актерлер қолма - қол ойлап табылған көріністерді ұйымдастыратын. Әдеби тілдің ... тек ... 240 жылы ғана ... ол Римде әскери тұтқындар қатарында болған грек ... ... ... ... ... ... ол Тит ... Андроник есімін алады).Ол алғаш рет Римде грек шығармаларын өңдеп, латын тілінде трагедия мен комедияны қойған, ... ... Рим ... ... ... аударған.
Б.з.д. 80 жылға дейін созылған кезеңді архаикалық деп атайды. XII кесте заңдары - рим ... ... ... ... ... ... ие. ... алғашқы нұсқасы сақталмаған, бірақ, әртүрлі рим жазушылары мен заңгерлердің жазбалары бойынша, қалыпқа толық келтірілген. ... ... және ... ... дамыған құқық қатынастарының ерекшеліктері бұл ескерткішті б.з.д. V ... ... ... береді. Көрнекті рим тарихшысы Тит Ливийдің айтуынша, XII кестелер заңдары римдік құқықтың негізгі дерегі болып саналды. Бұл I құқықтық ... ... ... ... ... пен ... ... отбасы құқығы декларацияланады және жазалау жүйесі қалыптасады (Бұл Кодекс тек ... ... ... ... ... ... ... III-II ғасырлар) рим диалекті негіз болған әдеби тілдің қалыптасу кезеңі. Ежелгі латын жазуының ... грек ... ... ... болды. Латын әдебиетінің пайда болуы б.з.д. III ғасырда ... ... ... ... кезеңімен сәйкес келеді. Классикалық грек үлгілерінің қатты ықпалында болған латын поэзиясы ерте пайда болды. III-II ғасырдың басындағы әйгілі болған латын ... - ... ... (шығу тегі жағынан грек), Гней Невий және Квинт Энний. Соңғысы эпикалық () поэмасымен әйгілі болды (бұнда ... ... ... тарихы суреттеледі). Римнің өрлеу кезеңіндегі басты әдеби ескерткіштері болып әйгілі ... - ... пен ... ... саналды.
Тит Макций Плавт - (шамамен б.з.д. 250-184 ө.с.) грек үлгілеріне сүйенген латын комедиясының негізін ... ... ... 130 комедия жазған, олардың жиырма бірі бізге жетті. ... ... ... кең ... ... орай олар үлкен табысқа жетті.
Публий Теренций (шамамен 195-159 жылдарда ө.с.) ... 6 ... ... ... ... ... адамның мінезін аша отырып, күнделікті өмірін суреттейді. Теренцийдің әйгілі деген сөздері оның ... ... ... ... Орта ... және ... өрлеу дәуірінде Теренций ең көп оқылатын автордың бірі болды. Оның комедиясының тілі әдеби латынның үлгісі деп ... Ең ... ұлы ... ... ... б.з.д. I ғасырда Катуллдың, Лукрецийдің поэзиясында, Цицерон, Цезарь және Саллюстийдің прозаларында орын алады.
Гай Валерий Катуллдың, ... 87-54 ... ... 116 ... ... және аз ... ... болыпты. Олар оған махаббат лирикасының шебері атағын берді.
Лукреций Кар (шамамен 95-55 ... өмір ... - ... ... ... ... ... поэманың авторы.
Марк Туллий Цицерон (106-43 жылдарда өмір сүрген) - әр жақты жазушы және ... Оған ... ... өнер ... жазылған философиялық, саяси және риторикалық трактаттар, сонымен қатар хаттар жатады. Цицерон тілі әр ... ... ... ... үлгісі болып саналды.
Гай Юлий Цезарь (100-44 жылдарда өмір сүрген) ол ұлы мемлекет қайраткері мен әскери басшы ретінде ғана емес, ... ... ... ... ... де әйгілі. Цезарьдың шығармалары - , және ... ... (86-35 ... өмір ... ... ... және ... латын әдебиетінің тарихына өзінің тарихи еңбектері (, және т.б.) арқылы ... ... тілі ... ... дұрыстылықпен ерекшеленеді. Орта ғасырларда және кейінгі дәуірлерде Саллюстий ... ... бірі ... Б.з.д I ғасырдың бірінші жартысындағы автордың шығармаларында ... тілі және ... ... ... ... мәнін алып, өрлеу дәуіріне кірді.
Латын тілінің ғылымдағы маңызы
Латын графикасына көшу мәселесінің тікелей талаптарының бірі - ... ... ... ... ... ... тілі бар ... ғылыми тілінің негізі болып табылатын терминдердің алуан түрлі қорының әртүрлі атаумен жарыса қолданылуы бұл мәселенің күрделі ... ... ... ... ... басы-қасында тілші ғалымдармен қатар әлеуметтанушылар, психологтар, социолингвистер көптеп жүруі тиіс, оларды бұл іске терминтанушы ғалымдармен қатар тарту ... ... ... ... ... сияқты латын жазбасында да әп дегенде келіспеушіліктер туындауы әбден мүмкін, ол дыбыстарды таңбалау кезінде кеткен бірізге түспеуден ... ... ... көшу ... ... тәжірибеге, Өзбекстан, Әзірбайжан, Түркия елдеріндегі болған жайттарға мән беруіміз керек. Заман ағымы өз арнасында болып жатқан өзгерістерсіз дами алмайтыны сияқты ... ... көшу ... ... ... да ... шешуін табуы тиіс. Қазақ әліпбиінің өзгеруімен бірге терминологияның да бірқатар өзекті мәселелері, ұғымдар жүйесінің тілдік прагматикасы да өз шешімін табуы ... ... тілі де, ... мен ... да ... ... дамиды десек, терминдерді зерттегенде, оның негізгі көзі болып табылатын жалпыхалықтық тілді ешқашан естен шығармауымыз қажет. Оның ... ... ... ... ұғымды білдіру мүмкіншілігі бар атауларды ажырата білу керек.
Қазақ лексикасының терминденуі туралы Ш. Құрманбайұлы қазақ тілінің терминологиялық лексикасын құрайтын ... ... ... ... елеулі бөлігі - ұлттық әдеби тілінің құрамындағы жалпы қолданыстағы сөздер негізінде жасалған. Жалпы қолданыстағы сөздер терминденудің барлық ... ... ... ... - ... ... ғылымның және өнеркәсіптің түрлі салаларындағы сияқты ... ... ... ... де ... ... жағынан: байырғы сөздер негізінде жасалған терминдер және кірме терминдер болып ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптегі басты-басты ұғымдық категорияларды бейнелейді. Сондай-ақ кірме терминдерсіз бұл саланың сан алуан қызметтері мен ... ... ... мүмкін емес. Байырғы сөздер өзінің бастапқы білдіретін лексикалық мағынасынан ажырап, жаңа ... ... ... ... ... желі - жила, сұйық отын - жидкое топливо, қақпақ - ... ... - ... ... ... ... о ... лексикалық мағыналары басқа екендігі белгілі Мұнай терминдерінің табиғи жолмен жасалған қабатының қатарында өзге ғылымдарға ... ... де ... Бұл терминологияда екінші терминдену, (В. Иванов, В. Даниленко), транстерминологизация (А.В. ... Н.В. ... Н.В. ... деп ... Ш. ... мұндай терминдерге гөрі терминінің қолданысы дұрыс деп санайды. Себебі терминнің бір ... ... ... терминологиялық өріске өту құбылысын терминдік элементі нақты меңзейді. - дей келе бұл ... деп ... ... Мәселен, дифференциал: мұнай термині, математика термині. Динамика: мұнай ... ... ... ... ... термині, электротехника термині, философия термині, экономика термині. Изоляция: мұнай термині, заң термині, медицина термині.
Қазақ тілі ... беру мен ... ... ... ... ... ие болып, терминдерді ұлт тілінде жасап, қалыптастыруға бет бұрған өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдарынан бастап, аталған терминнің формасы ғана емес ... да ... ... ... ... ... ... жылдардан тоқсаныншы жылдарға дейінгі кезеңінде терминдерімізді орыс терминологиясына қарап қалыптастыру дәстүрі орныққан болса, терминологиядағы біріздендіру жұмыстары да сол бағытта жүргізілді. ... ... ... терминдердің орыс тіліндегі жазылуына нұқсан келтіріп алмау үшін әліпбиімізге өзгертулер мен ... ... де ... ... ... ... жылдарға дейін жасалып, қалыптаса бастаған көптеген терминдер, жаңа ... ... ... бас ... ... қолданыстан шеттетіліп, олардың орны орыс тіліндегі нұсқасымен алмастырылды. Мәселен, 1925 жылы Мәскеуде Қошке Кемеңгерұлының ... ... ... берілген төмендегідей терминдер мен атауларға мән беріп көрелік: пленка - үлдірік, ... - ... ... - ... экономность - үнемшілдік, экономист - ... ... - ... ... - отаршыл, колонизаторство - отаршылдық, патриот - отаншыл, ... - ... ... - ... ... - ... эксперт - сарапшы, интеллигент - ... ... - ... ... ... - дәріс, поэма - дастан, творчество - шығарғыштық, ... - ... ... - ... чиновничество - төрешілдік, музыка - әуез ... ... ... - ... ... ... - әкімдік, методика - әдістеме .
Осы атаулардың барлығы дерлік қазақ ... ... А. ... ... ... ... кеңінен қолданылып, сол кезеңде жарық көрген оқулықтар мен оқу құралдарына, сөздіктерге еніп, ... ... ... болатын. Ұлт тілдерінде терминологияны дамытудың 30-жылдардан бастау алатын келесі кезеңде бұл терминдердің халықаралық сипатын арттырып, орыс ... ... ... ... деп ... ... біріздендіру жұмысының бағыты да басқа арнаға ойысып, ұлт тілінде жасалған терминдердің арнаулы салалардан орын алу мүмкіндігі барынша шектелді. ... ... ... ... ... ... ... антитеза, администратор тәрізді шет тілдерінен қабылданған мыңдаған терминдер мен кірме сөздерге басымдық беріліп, олар тілімізден берік орын тепті. ... ... ... ... ... ... ... жүргізілді. Бір ғана ұлт тілінің ауқымында жүргізілетін тілішілік біріздендіру (внутриязыковая унификация) жұмысынан гөрі кеңестік тіл ... ... сай ... ... біріздендіру (межъязыковая унификация) ісіне мемлекет тарапынан айырықша мән берілді. ... ... ... ... - екі ... одан да көп ... ... жүйесінің ортақтығы артып, жақындай түсуін көздейді. Сол себепті де ... бұл ... А.В. ... деп ... ұсынған болатын. Алайда ғалымның бұл ұсынысы жаппай қолдау тауып кете алған жоқ. Ғылыми-техникалық әдебиеттерде бұрынғысынша көбінесе екі тілге ... ... ... екі ... ... тілге қатысты әңгіме қозғалғанда халықаралық біріздендіру термині қолданып келді
1981 жылы наурыз айында Мәскеуде терминология мәселелеріне ... ... ... семинарда жасаған бас баяндамасында Г.В. Степанов терминологияны біріздендіру жұмыстарының елеулі қиындықтарға тап болып отыруына республикаларда орыс, ... ... ... ... негізделген төрт түрлі әліпбидің пайдаланылуының себеп болып келе жатқандығын және орфографияның фонетикалық, ... ... ... қағидаттарға негізделуі де өзара термин алмасу процесін қиындатып отырғанын айтады. Өз жазуларын сақтап қалған армян, грузин және латын ... ... ... ... республикалары болмаса, кириллицаға көшіп, 30-жылдары-ақ әліпбиімізді орыс сөздерін бұрмаламай жазу үшін ... ... ... ... біз ... атап көрсеткендей, терминологияны біріздендіруге де, термин алмасуға да кедергі келтіргендер қатарына жатпаймыз.
Г.В. Степанов осы ... ... ... ең негізділерінің бірі ретінде біріздендіруге айрықша мән беру ... айта ... бұл ... ... былайша атап көрсетеді: )
- деп көрсетеді Ю.Д. Дешериев өз мақаласында.
Біреулер сөздің ... ... ... ... ... оның ... қуып моңғолдың, арабтың, гректің немесе ағылшынның сөзі екендігін сөз етеді. Сөз ... ... оған ... деп ... тыйым салуға болмайды. Әркім де пікір білдіруге қақылы. Бірақ мәселеге біліп араласқанға, мәселенің мәнін ұғып, оны зерттеп, зерделеп барып жүйелі ой ... ... ... не ... ... деуіміздің себебі, термин мағынасы жөнінде айтылып жататын пікірлердің арасында лексикалық, терминологиялық мағына табиғатын терең түсініп, оның нәзік ... ... ... ... біліктікпен айтылатын ой-тұжырымдардан гөрі жоқ-барды теріп, үстірт пікір білдіретін жағдайлар көбірек ұшырасып жатады. деген пайымдауларды еш ... ... алға ... ... ... жарық көріп жатады. Таңбалаушы мен таңбаланушының, атау мен ұғымның байланысы, термин-сөз мағынасының ерекшеліктері, ұғым белгілерінің мағына құрауға қатысы деген нәрселер ... ... ... ой айта ... оп-оңай мәселелер емес. Сондықтан мұндай іске қай-қайсымыз да ... ... ... келіп, жауапкершілікті сезе отырып араласып, терең зерделеуге сүйене отырып ... ... ... ... оңалуына үлес қосылар еді.
Әлі де айтылған пікірлерді сараптан өткізіп, дұрыс-бұрысын ажыратып, ғылыми құндылығы барларын ескеріп, оларды реттеу жұмысында қажетімізге ... ... жағы ... ... келе жатқаны алаңдатарлық мәселе. Жоғарыда тоқталғанымыздай, құнды пікір-ұсыныстармен бірге негізсіз айтылатын пайымдаулардың көп орын алып жататыны да ... ... ... жұмылып жасалып отырған мақсатты жұмыстың жүргізілмей отырғандығынан. Егер білікті ... ... ... түрлі басылымдар мен баспасөзде жарияланған мақалалар мен ұсыныс-пікірлерді жіті қадағалап, оларды дер ... ... ... ... ... бұл мәселеге ерінбегеннің бәрі араласып үстірт, жайдақ пікір айтушыларға жол берілмес те еді.
М. Әуезовтің де қазақ терминологиясының мәселелерімен тікелей ... ... ... бір ... - (1917) және атты ... ... ... терминологиядағы ішкі терминжасам туралы айтқан. М. Әуезов ғылым тілін қазақша жасау мәселесін көтере білген. , - деп ... ... ... отырып, тіл заңдылығына сәйкес қабылдауды атап өтеді.
Терминология мәселесі 1924 жылы 12-18 ... ... ... республикалық ғылыми қызметкерлердің І съезінде сөз болған. Оның материалдары 1925 жылы жеке ... ... ... Бұдан басқа 1926 ж. Бакуде өткен Бүкілодақтық түркологтардың алғашқы съезінің материалдарымен таныстыру мақсатымен жазған А. Байтұрсыновтың атты мақаласы жарияланды. А. ... ... ... ... ... ... өз ... толық пайдалану және интернационалдық терминдерді қолдану тәсілдерін сөз ... ... ... ... ... ... үлес қосқан ғалымдарымыздың бірі Х. Досмұхамедов кірме сөздерді, әсіресе, орыс тілі арқылы енген сөздерді қолдануда ана ... ішкі ... ... ... ... ... құбылыс деп есептеген. Кірме сөздердің тілімізге тән ... ... ... ... - деген қағиданы сол кездегі зиялы қауым кеңінен қолдаған. Н. ... ... ... , - дейді [8, 19 б.]. Бұдан сол кезең зиялыларының пән атауларын қолдануда ұлт ... ішкі ... көп ... бөлендігін аңғаруға болады.
Тақырыптық салалар туралы мәлімет беру мақсатымен терминдер түрлі ғылыми және басқа да салалар бойынша лексика-семантикалық тұрғыдан топталып берілді: Оқу ... ... ... ... әдіс ... - ... объединение, оқу құралы - учебное пособие, руханишы - ... күн ... - ... ... - ... зал т.б.; ... ... байланысты: үнемші - экономист, жоспаршы - ... ... ... - ... помощь, үнем шаруашылығы - экономическое хозяйство, өнеркәсіпші - производственнник т.б.; Саясатқа байланысты: ... ... - ... ... үгіт-насихат - агитация, өзгерісшілдер - реформаторы, ілгерішіл - ... т.б.; тіл ... ... ... дыбыс - гласные звуки, ұлы тыныс - ... ... ... - ... ... ... жұрнақ - заимствованный суффикс т.б.; Заң ғылымына ... ... - ... ... - ... заң ... - юридическое лицо, сот алымы - судебная пошлина т.б.; 10) Психологиялық атаулар: мінез ілімі - ... ... - ... ... - ... т.б. ... сөз қолданысында терминдердің қоғам құрылымы мен өзгерісіне тәуелді екендігі белгілі: , - дейді терминолог-ғалым Ө. ... ... ... салалары бойынша қолданыстағы сөздердің 90% терминдердің үлесіне түседі. Ғылымдағы жаңа ... мен ... ... ... ... термин сөздердің күнделікті қолданыс аясының өсіп отырғанын көрсетеді: , - ... ... Ә. ... ... ... терминология ғылымының 20 жылдарында-ақ салалық терминдер мәселесін көтергенін көрсетеді. Рас, 1920-1930 жылдары шет тілінен енген сөздерге балама ... ... ... ... 50-70 ... орыс ... терминдер аударылмай, баламасыз қолданылады.
Терминологиялық лексиканы дербес лексикалық қабат ретінде қарап, салалық терминдерді әдеби тіл ... ... ... ... ... ... ... ниетінде көптеген ғалымдар жүйе, жүйелілік мәселесін көтеру қажет дейді. .
Мемлекеттік тіл - ... ... ... ... ең басты шарттарының бірі. Сондықтан тіліміздің жан-жақты дамып, ... ... және ... ... дәрежеде қолданылуы - өмір талабы. Академик Ә. Қайдардың , - деген пікірінен кейін көптеген тіл ... ... ... сан ... ... ... ... білеміз. Академик Ә. Қайдар , - дейді
Жаратылыстану ғылымдары бойынша халыққа түсінікті, көңілге қонымды, тілге жеңіл, ... ... ... ... ... ... атақты шығыс ғұламасы әл-Фарабидің деген пікірін басшылыққа алсақ ұтымды болар еді. ХХ ... ... ... ... ғылым тілін қалыптастыруда А. Байтұрсынов, М.Жұмабаев, Х.Досмұхамедов, С. Асфендияров т.б. зиялылар өсімдіктану (ботаника), тәнтану (анотомия), тәнтірлігінтану (физиология), бәсекесауда (аукцион), ... ... ... (анестезия), жалпытазалық (санитария), жекетазалық (гигиена) т.б. бірсыпыра сөздерді төл тілімізде жаңғыртып қолданды. Осы ... ... сөзі ... ... бөлімі болып аударылып, сәтті қолданысқа түсті. гөрі қолайлы тіркес, өйткені мұнда шынымен де ... алып ... көп күш ... Фонтан сөзі де су бұрқағы деп аударылып, халыққа толық түсінікті сөз қолданысы болуда. ... сөзі ... деп ... ... төл ... тура ... ... Кез келген тағамның орауышында, қаптамасында көрсетілетін ақуыз сөзі қазір жаратылыстану ғылымдары терминдерінің ... ... ... айналды. Ағза сөзі де халықтық қолданыста өз орнын дұрыс тапты деуге болады.
Табиғаттағы бар шикізат атаулары жалпы қолданыстағы сөзбен ... ... ... ... қарамай, жермай, жанармай, жанар-жағар май т.б. сөздер мұнай саласы терминдеріне ... ... ... ... ... сөздері құрылыс; уқалау, булау, сауықтыру, сылау - ... ... ... ... ... ... - экономика; бетперде, лаңкес, ұйымдасқан топ - заң т.б. ғылым салалары бойынша терминдер қалыптасты. Жаратылыстану ... ... ... ... 30-жылдарында қазақшаға бір аударылып, кейіннен қайтадан сол түпнұсқада қолданылып, ... ... ... тағы ... ... жарыспалы немесе дублеттік сипатта қолданыста жүргендері де біршама. Динамика - қозғалыс - динамика, мұнай - ... ... - ... - қимие базары (нарқы) - мұнай - ... ... ... ... - ... сомасы, теңіз терминалы - теңіз кедергісі - теңіз терминалы, мұнай ... - ... ... ... бұрқағы (нефтяной фонтан) т.б. терминдер дублеттік сипатта қолданысқа ие. Жаратылыстану саласының терминдері деңгейлік қолданыстан өтпей қалыптаспайтынын байқауға болады. ... ... ... байланыстан терминологиялық өріс пайда болатындығы жөнінде ғалым Ш. Құрманбайұлы еңбектерінен көрінеді. Терминология саласында еңбек ... ... ... ішкі көздерге мән беру туралы айта келе, А. Байтұрсыновқа соқпай өтпейді. Ішкі қор ... сөз ... орыс ... А.В. ... А. ... М.Н. Володина ойлау жүйесіне мән берген жөн дей келе ұғымдық байланыстың термин жасаудың мәні зор екенін айтады. ... сөз бен ... ... ... белгілі бір өріс пайда болмаған жағдайда олардың лексикалық ... ... ... ... ... - ... ... - затын, кенежойғы - акарицид аудармаларымен қатар жаратылыстану ғылымдарының терминдерінен инфауна, инстинк, кадастр, каллус, ... ... ... криофия, ксерофил, ксилофаг, клон, копрофаг, космополит, парник, адекция, абиотика, автохтон т.б. сөздерді әлі күнге ғылыми әдебиеттерде түпнұсқадағыдай қолданамыз. Бұлардың терминдік ... ... - сала ... ... ... - оқшаулау, каннибализм - адам етін пайдаланушылық, кома - естен айрылу, лавина - қар ... ... - жер ... ... - жануар індеті, предродовая - толғақ бөлмесі, абразивный - жемірілген, интродукция - ... ... ... - ... ... т.б. ... болатын сөздерді тілшілер мағынасына қарай, оның тезаурустық сипатына сай жасады.
Нашатыр - ... ... - ... торф - ... ... - ... ... - қондырма, углерод - көміртек, водород - ... ... - ... щелочь - сілте, двуокись - ... ... ХХ ... ... Қ. Кемеңгерұлы аударуы сәтті терминдердің жасалуына түрен ... ... Ол көп ... жол ... ... - тіл ... ... ғылым. Ол бұл ғылымды дыбыстау мүшелері, дыбыстардың құрамы мен түрлері, дыбыстардың үндесуі және ... буын ... ... салаларға бөліп зерттейді. Фонетика (гректің phonetikos - дегеннен шыққан) тіл дыбыстарын ... оның ... ... - тіл ... ... пайда болуы, жасалуы табиғатта, өмірде кездесетін дыбыстардың жасалуымен ұқсас. Тіл дыбыстары өкпеден шыққан ауаның дыбысталу мүшелеріне қақтығысып, ... ... ... ... ... ... пайда болады.
Фонетика ғылымы дыбыс атаулының бәрін бірдей зерттемейді, ол тек адам аузынан шыққан мағналы дыбыстарды ғана сөз ... Адам ... ... ... бәрін емес, тек мағналы сөздерді жасай алатын дыбыстарды зерттейді. Дыбысты белгілеу үшін қабылданған шартты белгіні әріп ... Әр ... ... тән ... белгілейтін шартты белгісі болады. Қазір дүние жүзінде көп тараған жазудың түрлері - ... ... ... ... ... ... үлгісінде жасалған таңбалар. Сөзде дыбыс саны мен әріп саны бірдей ... келе ... ... баспаша, жазбаша нұсқалары және олардың баспаша да, ... да ... бас ... кіші әріп ... ... ... бірге әр әріптің жеке тұрғандағы өз атауы бар. Әріптер белгілі бір жүйе бойынша, тәртіппен тізіледі.
Осылайша әріптердің рет-ретімен тізілген жиынтығын ... ... ... ... сөз - грек алфавитының алғашқы екі әрпінің қосындысы, яғни альфа - грек әріптерінің бірінші әрпі де, бета - ... әрпі ... ... Кейін осы сөздер жазу жүйесінде белгілі бір тәртіппен тізілген әріптер жиынтығы болып, алфавит деп ... ... ... ... ... тіл ... ... өмір үшін және еңбек процесін жеңілдетуде практикалық мәні аса зор. Сондай-ақ, басқа тілді меңгеруде түрлі сөздермен ... ... ... үшін де ... ... меңгерудің мәні ерекше. Сөздікпен жұмыс істейтін адамдарға ондағы сөздердің түзілу принципін білген жөн. Сөздер сөздікте алфавиттік ретпен беріледі, олардың екінші, ... ... де ... ... ... ... ойлап тапқан финикийлықтар болып есептеледі.
Біздің заманымызға дейін ІХ ғасырда финикийлік жазуды гректер қабылдап, дауысты дыбыстарды белгілеу үшін ... ... ... ... Жазу ... аймақтарында бірдей болмаған, біздің заманымызға дейін V ғасырда негізінен екі алфавиттік жүйе - біздің заманымызға дейін 403 жылы ... ... грек ... мен ... (халкид) алфавиты. Батыс пен шығыс грек алфавитында әжептәуір айырмашылықтар кездеседеі.
Батыс алфавиттік жүйесі италилік халықтар арқылы, ... ... ... ... заманымызға дейін VІІ ғасырда латындармен қабылданған.
Уақыт өте келе алғашқы ... ... ... ... ... ... ... дейін І ғасырда көп халықтардың қазір қолданып жүрген латын әріптер ... ... ... ... ... ... тілі ... халықтың ана тілімен қатар дамығандықтан ана тілінің айтылу нұсқалары латын тіліне әсерін тигізбей қоймаған, сондықтан Еуропа ... ... ... ... жергілікті тілге бейімделіп келеді.
Латын тілінің оқылуы тарихи даму барысында көптеген өзгерістерге ұшыраған. Біздің елдерде оқылудың екі түрі кездеседі: бірі - ... ... ... ... - орта ғасырдағы латын тіліне жуық. Төменде беріліп отырған соңғы кезде қолданылып жүрген латын әріптерінің нұсқасы. Латын алфавиты 25 әріптен ... a
B b
C c
D d
E e
F f
G g
H h
I i
J j
K k
L l
M m
N n
O o
P p
Q q
R r
S s
T t
U u
V v
X x
Y y
Z z
A a
B b
C c
D d
E e
F f
G g
H h
I i
J j
K k
L l
M m
N n
O o
P p
Q q
R r
S s
T t
U u
V v
X x
Y y
Z ... ... з
т
у
в
кс, гс
и
з
Беріліп отырған алфавиттің классикалық кезеңдегі алфавиттан айырмашлығы бар.
К k әрпі ... ... ... ... ... ғана кездеседі, мысалы K немесе KAL - Kalendae - ... ... ... ... ... деп әр ... алғашқы күнін атаған.
Y y және Z z әріптері грек тілінен енген сөздерде кездеседі.
Классикадық ... тілі ... u және i ... [u], [i] ... ... және [v], [j] ... әріптерін белгілеу үшін қолданылған себебі V v, J j әріптері алфавитке ХVІ ғасырда ғана енгізілген. Көп басылымдарда J j әріпінің ... І і әрпі ... ... ... iam және jam, iniectum және injectum ... ... ... Герман тілдеріндегі W w әрпі ХІ ғасырда енгізілген.
Бас әріптен латын тілінде адам есімдері (Iulia, Marcus, Caesar), географиялық атаулар (Roma, Europa, Italia), ... ... (Latini, Romanus, Graeci ... зат ... жасалған сын есімдер жазылады (lingua Latina, theatrum Graecum, philosophus Romanus, nation Polona).
Дауысты дыбыстар
Дауысты дыбыстарды айқындау үшін дыбыстау мүшелерінің қызметіне көңіл ... жөн. ... a, e, i, o, u, y ... айтқанда кедергісіз шықса, p,b,t,d,c, g дыбыстарын айтқанда кедергіге ұшырайтындығын байқаймыз. А, e, i, o, u, y ... ... ... ... ... иектің төмен түсуі және ауыздың кеңірек ашылуынан. ... ... ... ... ... мына төменгі белгілер тән деуге болады:
1) дауыстыларды айтқанда, өкпеден шыққан ауа ... ... ... ... кедергіге ұшырамайды;
2) дауыстыларды айтқанда, өкпеден шыққан ауа дауыс шымылдығын қаттырақ дірілдетеді;
3) дауыс шымылдығынан өткен ауаның қысымы дыбыстау ... ... ... ... ... ... үн басым, олармен ән салуға болады;
5) дауыстылардың тағы бір қасиеті - олардың буын құрайтындығы.
Сонымен, айтқанда ауа дауыс ... ... ... ... ... ... ... дыбыстар дейміз.
Латын тілінде дауыстылар: жалаң дауыстылар (монофтонгтар), дифтонгтар және диграфтар ... ... Алты ... ... a, e, i, o, u, y он екі дауысты дыбысты құрайды (алты ... және алты ... О, u ... ... ерін сүйірленіп, ілгері қарай жылжиды, ал a, e, i, у дыбыстарын айтқанда, ерін тартылып, екі езу ... ... ... ... А, е, о ... айтқанда, иек төмен түсіп, ауа еркін шығады, ал i, u, у дауыстыларын айтқанда, иек жоғары көтеріліп, ауа қысылып ... А, o ... ... тіл ... кейін тартылып жылжиды, ал e, i, u, у дыбыстарын айтқанда, тіл ұшы ... ... да, ... үсті ... ... ... ... нәтижесінде бұл дыбыстар жіңішке айтылады.
Бір буындағы екі дауысты дыбыс дифтонг деп аталады. Латын тілінде екі дифтонг бар. ... au[ау] және eu[эу] Eu-ro-pa ... causa ... ... ... бір ... ... екі дауысты дыбысты диграф деп атайды. Олар: ae[э] aera [эра] мыңжылдық және ое[ө] poena [пөна]жаза. Егер ... ... яғни ... бөлек оқу қажет болса, екінші әріптің үстінен қос ... [¨] ... ) ... ... ... [‾] ... ... poёta немесе poēta [поэта] ақын
Дауысcыз дыбыстар
Дауыссыздардың жасалуын айтқанда, ол дауыстылардың жасалуымен салыстыра түсіндіріледі, атап айтқанда:
1) дауыстыларды айтқанда, өкпеден шыққан ауа ... ... ... ... ... ... дауыссыздарда ауа міндетті түрде мшелерінің бірінде кедергіге ұшырайды;
2) дауыстыларды айтқанда, өкпеден шыққан ауа ... ... ... жиі, ... ... ... баяу, аз дірілдетеді;
3) дауыстыларды айтқанда, өкпеден шыққан ауа ... ... ... ... ... ... дауыссыздарда ауаның қысымы дыбыстау мүшелерінің бәріне таралып тспейді;
4) дауыстыларды айтқанда, дыбыстау мүшелерінің бәрі дерлік қимылдаса, дауыссыздарда дыбыстау мүшелері бір ... ғана ... ... ән ... болса, дауыссыздармен бұлай етуге болмайды;
6) дауыссыздармен буын құрай алмаймыз.
Дауыссыздар латын тілінде muta ( p,b,t,d,c,g) және liquida (l,r) болып бөлінеді.
Латын тілінде ... ... ... ... ... бар. Классикалық кезеңде Сс әрпі тек қана [к] болып оқылса, ал орта ғасырдан бастап Сс әрпі е, і, у ... және ae мен ое ... ... тұрса [ц], қалған жағдайларда [к] болып оқылады. Мысалы: college [коллега] жолдас, clarus [кларус] әйгілі, Caesar [Цэзар] Цезарь, centum ... ... ... әріптер тіркесін есте сақтау қажет. Олар:
ph [ф] болып оқылады philosophus [филозофус] ... [р] ... ... rhetor ... ... [т] ... ... theatrum [театрум] театр ;
ch [х] болып оқылады pulcher [пульхэр] әдемі;
sch [сх] болып оқылады schola [схола] мектеп;
qu [кв] ... ... aqua ... су
Классикалық кезеңде ti барлық жерде [ти] болып оқылған. Мысалы ratio [ратио] сана, scientia [скиэнтиа] білім. Ал латын тілінің дамуының соңғы ... ... ... ІІ-VІ ... s, t, x әріптерінен кейін және дауыссыз әріптің алдында [ти], ал дауысты әріптің алдында [ци] болып оқылған. Мысалы: bestia ... аң, mixtio ... ... iustitia ... ... ratio ... сана, scientia [сциэнциа] білім.
Ngu әріптер тіркесі дауысты әріптердің алдында [нгв], дауыссыз әріптердің алдында [нги] болып оқылады. Мысалы: lingua ... angulus ... ... longus ... ... unguis [унгвис] тырнақ.
Классикалық кезеңде S дауысты әріптердің ортасында тұрса [c] болып оқылса, латын тілінің дамуының соңғы кезеңінде [з] болып ... ... casa ... ... Егер S ... ... m ... n әріптері тұрып, ал S-тен кейін дауысты әріп тұрған жағдайда да[з] болып оқылатынын ескере кету ... ... ... S [c] ... ... ... және ... тілінде дауысты дыбыстар созылыңқылық және қысқа болып екіге бөлінеді. Оқулықтар мен сөздіктерде дауысты әріптердің үстінен белгілерді көруге болады. Оны созылыңқылық [ ‾ ] және ... [ ˇ ] ... деп ... Кейбір еуропалық тілдерде диакритикалық белгі десе, семит тілдерінде вокалдық белгілер дейді. Мысалы: ā ... ă ... Бұл ... ... дұрыс қоюға көмектеседі. Латын тілінде:
- алты созылыңқы дауыстылар: ā ē ī ō ū ... алты ... ... ă ĕ ĭ ŏ ŭ ... Дифтонгтары бар барлық буындар табиғи ұзақтықты сақтайды. Мысалы: the-sau-rus [те-зау-рус] қазна sau - буыны ұзақ
2. Барлық ... ... ... ... Мысалы: ma-gis-ter [ма-гис-тер] ұстаз сөзінде gis- буыны созылыңқы. ... егер ... ... muta cum liquida ... ... ... ... болады. Мыслы: te-ne-brae [те-не-брэ] қараңғылық
3. Ашық буыннан кейін дуысты әріп ... ... ... ... ... pa-tri-a ... отан tri - буыны қысқа
4. Соңында дауыссыз әріп тұрған ашық буын ... ... [ˇ] ... ... ... [‾] болады. Мысалы: for-tū-na [фор-ту-на]тағдыр мұндағы tū буыны табиғи созылыңқы, ал ... ... әйел ...... ... ... ... және қысқалық белгілерін сөздік арқылы анықтауға болады.
Екпін
Бірнеше буыннан тұрған бір буыны қалған буындардан күшті айтылып, айқынырақ естіледі. Латын тілінде ... сөз ... ... ... тұрады. Кейде екпіннің орын ауысуымен байланысты сөздердің мағаналары бір-бірінен өзгеше болады. ... édŭco [é ... - ... edūco [e-дý-ко] - алып кету. Екпінді дұрыс қойып оқу арқылы екінші және ... ... ... етістіктерді ажыратуға болады. Мәселен: docēre [досéре] - оқыту ... ... ... екінші буында тұр, dícĕre [дисере] - сөйлеу екпін соңынан санағанда үшінші буында тұр. Буын ... ... ... ... Соңынан бірінші тұрған буынға ешуақытта екпін түспейді, екпін соңынан есептегенде екінші және үшінші буындарда ғана тұрады.
1. Екі ... ... ... ... ... соңынан екінші буынға түседі;
2. Көп буынды сөздерде екпін соңынан ... ... ... егер сол ... буын ... ... Мысалы: fortūna [фортуна]тағдыр, magister [магистер] ұстаз
3. Көп буынды сөздерде егер соңынан екінші буын ... ... ... ... ... ... ... ratio [рацио] сана, scientia [сциэнциа] білім
Буын және буынға бөлу
Сөз - ... бір ... ... Сөздер белгілі бір дыбыстардың жиынтығынан тұрып, ол дыбыстар буын құрайды. Демек, сөздің ең кішкентай бөлігі дыбыс, одан ... - ... ... ... ... ... ... ерекшелігі - олардың буын құрайтындығы. Демек сөзде қанша дауысты дыбыс болса, сонша буын ... ... ... ... ашық және ... ... бөлінеді. Дауысты дыбысқа аяқталатын буын - ашық, дауыссыз дыбысқа аяқталатын буын - жабық деп аталады.
1. Буындардың саны ... ... ... ... ... ... дигрфтарды буынға бөлуге болмайды. Мысалы: cau-sa [кау-за] себеп
3. Екі монофтонгтар қатар тұрса ... ... ... de-us ... ... Muta cum liquida ... ... болмайды. Олар: cl, cr, gl, gr, bl, br, dl, dr, pl, pr, tl,tr. ... pa-tri-a ... ... tem-plum ... храм
5. Тұрақты әріптер тіркесін (ph, rh, th, ch, sch, qu) ... ... ... pul-cher [пуль-хэр] әдемі, phi-lo-so-phus [фи-ло-зо-фус]философия
6. Үш дауыссыз қатар тұрса соңғы дауыссыз дыбыс ... (muta cum liquida және ... ... ... ... Мысалы: sanc-tus [санк-тус] киелі
Фонетиканың негізгі заңдары
Латын тілінің тарихын зерттеген ғалымдар классикалық ... ... ... ... өзгерістердің болғанына көз жеткізіп отыр. Әр кезеңде фонетикалық заңдар пайда болып іс ... ... ... ... заңдардан хабардар болу морфологиялық системаны түсінуді жеңілдетеді. Негізгі фонетикалық заңдарға жататындар:
1) дауыссыздардың регрессивтік ассимиляциясы;
2) ротацизм заңы;
3) редукция заңы
Сөйлеу барысында бір ... ... бір ... бір буын ... бір ... бір ... ... жалғанатын қосымшаны, бір сөз екінші бір сөзді өздерінің соңғы дыбысындай етіп үйлестіруді, ұқсастыруды, қиюластыруды талап етіп тұрады. Дыбыстар ықпал еткенде, бір ... ғана ... ... ... ықпал жасайды. Сөйтіп, көрші буындардың, дыбыстардың ілгерінді-кейінді бір-біріне ықпал жасап, ... ... ... заңы делінеді, үндестік заңы дауысты дыбыстармен де, дауыссыз дыбыстрмен де байланысты болады. Дауыссыз дыбыстардың үндесуінде әңгіме тек қана жеке ... ... ... ... жасауы жайында болады. Сондықтан, дауыссыз дыбыстармен байланысты үндестік заңын ғылыми тілмен ассимиляция немесе дыбыс үндестігі деп ... сөз ... ... екі сөз ... ... ... өзінен бұрынғы дыбысқа әсер етіп, ықпал жасауын кейінді ықпалнемесе регресив к ассимиляция дейміз.
Ассимиляция - латын тілінің assimikato , ... ... ... ... сөзінен шыққан термин.
Бір дыбыс екінші бір дыбысты дәл өзіне түгелдей ұқсатуын тіл білімінде толық ассимиляция дейді.
1. Тіл алды ... ... d және t ... s ... ... толығымен ассимиляцияланады. Мысалы: cedoбару етістігінің І жақта перфектте формасы ced ... + si > cessi. Ss ... ... ... аяғында жеңілденеді: dōs қыз жасауы зат есіміdots > doss-тан жасалған.
2. Тіл арты ... үнді g ... және ... ... үнді b ... s және t ... дауыссыздардың алдында қатаңданады (жазуда c + s әріптері x әрпімен ... ... rego ... ... ... етістігінің І жақтағы перфектісі reg - si > rec - si (жазуда rexi); ... reg-tum > rec-tum; scribo ... scrib - si > scripsi; ... scrib - tum > ... Тіл алды үнді d ... c, g, p, f, t, r, l ... алдында әдетте толық ассимиляцияланады: accēdo жақындаймын етістігіad +cēdo-дан жасалады, affĕro әкелемін етістігі ad + fĕro - дан ... arrĭpio ... ... ad + răpio - дан ... s ... барысында r-ға ауысады. Оны ротацизм заңы деп атайды. (Грек тілінің ρ ... ... ... ... етістіктердің инфинитивтік формасы - se-ге аяқталған, кейіннен дауысты әріптердің ортасындағы s әрпі r-ға ауысқан. Мысалы: accusāre кінәлау, audīre ... Тағы бір ... esse болу ... имперфектум және бірінші келер шақтарда осы заңға сүйеніп өзгереді: es - a - m > eram eso > ... ... ... заңы ... ... өзгерістерді есте сақтаған жөн:
1) ортадағы ашық буында тұрған кезкелген қысқа әріп қысқа ĭ - ға ауысады, егер ол әріптен ... r әрпі ... ... бұйрық райында яғни императивтің көпше түрінде тұрған mittĭ-te жөнелтіңдер етістігі mitt ĕ - te формасынан жасалған;
2) ортадағы ... ... ... ă әрпі ĕ - ға ... ... făctum - ... ... ашық буында тұрған ae диграфы ī- қа, ал au дифтонгы ū-қа ауысады. Мысалы: caedo шабамын етістігі перфектте cecīdiшаптым ... ... ... ... causa ... етістігінен accusare кіналау етістігі жасалған;
4) соңғы жабық буындағы қысқа ŏ әрпі ŭ қысқаға ауысады. Мысалы: lupŏs > ... ... ... ... ... ĭ әрпі r ... алдында тұрса, ротацизм заңы бойынша пайда болған, қысқа ĕ - ға ауысады. Мысалы:capĕre = capĭ- se > capĕ-re;
6) соңғы ... ... ĭ әрпі ... ĕ - ға ... Мысалы: marĕ теңіз marĭ түбірінен жасалған.
Латын тілінің грамматикалық ... ... ... ... ... тілі синтетикалық немесе флективтік типке жатады. Яғни, құрылымы аналитикалық тип болып келетін тілдерден айырмашылығы жұрнақ және жалғау ... қосу ... ... ... ... ... ... Сөздердің құрамы негізінен түбір, жұрнақ және жалғаудан тұрады. Егер сөздердің құрамынан бір дыбысты алып тастаса, онда бұл ... не ... ... ие ... не ... ... бір түсініксіз сөзге айналады.
Түбір сөз - сөздердің ешқандай тұлғалық бөлшектерге бөлінбейтін түпкі, ... ... ... жаңа сөз ... ... ... Егер түбір өздігінен ешқандай қосымшасыз жеке тұрып, белгілі бір мағанаға ие болса, оны негізгі түбір деп атайды. Егер түбірге қосымша ... ... ... сөз жасалса, онда оны туынды түбір деп атайды. Ал осы туынды түбірден әр қарай тағы да ... бір сөз ... онда мұны ... сөз деп ... ... бірігуі, қосарлануы, тіркесуі (құрама), қысқартылуы арқылы жасалған сөздер күрделі ... ... Тек қана ... ... ... ... мен түбірге жұрнақ жалғану арқылы жасалған туынды түбірлер және туынды сөздер жалаң ... деп ... ... жеке ... ... сөздің мағаналы бөлшегін негізгі морфема дейді де, қосымшаны көмекші морфемадеп атайды.
Түбір сөзден кейін тұрған сөз ... ... ... ал ... мен ... тұрған сөзді қосымшалы сөз дейміз.
Қосымша жұрнақ және жалғау болып екіге бөлінеді.
Жеке сөздердің түбіріне ... ... жаңа ... сөз, бірде жалғанған сөздерінің формасын ғана өзгертетін сөз бөлшегін жұрнақдейміз. Өзінің жалғанған ... жаңа ... сөз ... ... сөз ... жұрнақ деп аталады. Жалғанған сөзінің алғашқы негізгі мағанасын өзгертпей, оған тек сәл ғана ... ... ... ... түрі сөз түрлендіріші жұрнақ делінеді.
Жұрнақ сөз тудыратын, оны түрлендіретін сөз бөлшегі болғандықтан, үнемі түбірден ... ... ... ... - ... ... ... бір сөзбен қарым-қатынасқа түсіріп, оларды өзара байланыстырып, ... және ... ... ... ... ... беріп тұратын грамматикалық тұлға. Басқаша айтқанда, жалғау өзінің тура ... ... сөз бен ... ... ұластырушы қызметін атқарады. Жалғаулар да жұрнақтар сияқты дербес, жеке мағанада жұмсалмайды, өйткені бұлар да сөзден тыс жеке қолданылмайды. ... ... түрі бар. Олар - ... ... тәуелдік және жіктік жалғаулар.Осы жалғаудың әрқайсысының өзіне тән формалары (көрсеткіштері) мен грамматикалық қызметтері бар.
Зат есім (Nomen ... кім? (quis?) не? (quid?) ... ... жауап беріп, заттық мағанада жұмсалатын сөздерді зат есімдер дейміз. Зат деген ұғымға күнделікті өмірде кездесетін әдеттегі заттар ғана ... ... ... ... пен ... ... әр алуан құбылыстар мен оқиғалардың атаулары, ұғымдар мен түсініктер де енеді,
Латын тілінде зат есімнің ... ... ... бар: тегі ... ... (число), септелуі (падеж)
Үш тегі (genus): genus feminīnum - ... род (f), genus ... - ... род (m), genus neutrum - ... род ... ... еркек текті адамдар мен жан-жанурлардан басқа, желдердің, айлардың және өзендердің атаулары жатады: ... rēx ... Cupīdō ... Līps ... жел, Etēsiae ... желі, Aprīlis сәуір;
Genus feminīnumге әйелдер мен ұрғашы жан-жануарлардың аттарынан ... ... ... ... ... ... ... атаулары: uxor жұбай, soror әпке, socrus ене, anus ... laurus ... fāgus бук, ... Коринф, Aegyptus Египет,Rhodus Родос ;
Genus neutrumге септелмейтін зат есімдер жатады: pondō ... gummi ... ... ... ... түрі - singulāris және көпше түрі -plurālis.
Алты септеуі (casus):
Nominatīvus (Nom.) Атау септік кім? не?
Genetīvus (Gen.) Ілік септік кімнің? ненің?
Datīvus (Dat.) ... ... ... неге ... (Acc.) Табыс септік кімді? нені? қайда?
Ablatīvus (Abl.) Көмектес септік кіммен? ... қай ... (Voc.) ... сөздерде қолданылады кім? не? Мысалы: Ave, magistra! Сәлеметсіз бе, ұстаз!
Қазіргі кезде Vocatīvus септеуі ... ... грек ... ... ( ... ... ... Латын тілінде Vocatīvus ІІ септеуден басқа септеулерде Nominatīvus-пен сәйкес келеді.
Латын тілінде зат есімдер бес ... ... ... Септелудің түрі ілік септігінің жекеше түрінің жалғауы арқылы анықталады. Сондықтан зат ... ... ілік ... жекеше түрінің жалғауы міндетті түрде беріледі.
1-септеудің Gen. Sing. - ae
2-септеудің Gen. Sing. - i
3-септеудің Gen. Sing. - ... Gen. Sing. - ... Gen. Sing. - ... (N.B.) Зат есімдерді жаттағанда міндетті түрде екі формасын есте сақтау қажет (!) - атау және ілік ... ... avis, avis f құс; terra, terrae f жер, ел; lupus, lupi m ... ... атау ... жекеше түрде (Nom.Sing.) -а-ға, ал ілік септігінің жекеше түрінде (Gen. Sing.) -ае-ге аяқталатын женский және ... ... ... зат ... ... үлгісі terră, ae f - жер, ел
Септеулер
Singularis
Pluralis
Nom.
Gen.
Dat.
Acc.
Abl.
Voc.
terră жер
terrae жердің
terrae жерге
terrăm жерді
terrā ... ... ... ... ... ... ... жерлер
Ескерту (N.B.). 1. Ілік септігінің жекеше түріндегі -ае жалғауын алып тастау арқылы зат есімнің түбірі ... ... ... осы ... жалғанады. Мысалы: terră, ae f зат есімінің түбірі terr-
2. Dea, deae және filia, ae зат есімдерінің dat. және abl. pluralis ... - bus ... да ... deābus және ... scientia, ae f - білім; 2. potentia, ae f - күш; 3. est - болу ... ІІІ ... ... ... ... ... ; 4. terra, ae f -жер; 5. sphaera, ae f - шар; 6. stella, ae f - ... ... ; 7. luna, ae f - ай; 8. ... ae f - ... 9. vita, ae f ... 10. schola, ae f -мектеп; 11. via, ae f - жол; 12. Roma, ae f - Рим; 13. aqua, ae f - су; 14. silva, ae f - ... 15. non - жоқ; 16. bestia, ae f -аң; 17. ... ae f - ... 18. concordia, ae f - келісім; 19. experientia, ae f - тәжрибе; 20. amica, ae f - дос; 21. aurora, ae f - ... 22. sunt - болу ... ІІІ ... ... түрде қолданылатын нұсқасы; 23. in - да,-де,-та,-те жалғауы яғни және ... ... ... пен ... керек ететін предлог; 24.et - және; 25. ibi - анда; 26. ubi - қай ... 27. filia, ae f - қыз; 28. insula, ae f- ... 29. lingua, ae f - тіл; 30. nauta, ae m - ... 31. collega, ae m - ... 32. poēta, ae m- ... 33. ... ae m ... 34. regina, ae f - ... 35. dea, ae f - әйел ... 36. sub - ... яғни және ... ... аблятив пен аккузативті керек ететін предлог
Жай сөйлем нұсқасы
Зат есім - сөз ... ... ең молы және ... ... ... ұйтқысы. Зат есім басқа сөздермен қарым-қатнасқа түсіп, сөйлемде сөйлем мүшелерінің ... ... ... ... ... зат есім ... ұғымды білдіретіндіктен, оның сөйлемдегі ең басты, негізгі қызметі бастауыш пен толықтауыш болады.
Зат есімдер қандай сөзбен ... және ... қай ... тұруына байланысты анықтауыш та, пысықтауыш та, баяндауыш та бола ... ... және ... est insulă ... - ... est insulă Сардиния - арал;
Siciliă et Sardiniă sunt insulae Сицилия және Сардиния - ... жай ... ... ... ... ... басында, ал баяндауыш сөйлемнің соңында тұруға тиіс.
І септеуге жататын зат есімдердің морфологиялық белгілері
Зат есімнің морфологиялық белгілері дегенде, оның ... мен ... ... сөз етіледі.
Қазақ тілінде зат есімдер тұлғалық құрамы жағынан, ең алдымен, негізгі түбірлі зат есім болып келеді. Мысалы: ат, су, қол, ... мал. ... ... зат есімдер тұлғалық құрамы жағынан туынды түбірлі де болады. Мысалы: мал-шы, су-сын, біл-ім, тарс-ыл, ор-ақ, аз-шылық. Мұнда ... ... ... түбірлерге жұрнақтар қосылу арқылы жасалып тұр. Сондай-ақ, жұрнақтар арқылы зат есімдерден зат есім, сын ... зат ... ... зат ... одағай, бейтарап сөздерден зат есім жасала беретінін байқаймыз. Сөйтіп, қазақ тілінде зат есімдердітүбір зат есімдер және туынды зат ... деп ... Бұл ... ... ... зат ... ... латын тіліне келсек, латын тілінің І септеуге ... зат ... сын ... және ... жасалады.
1. Сын есімдерге - ia, -itia жұрнақтарын ... ... ... және ... зат есімдер пайда болады. Мысалы:
avārus, a, um сараң - avar-itia, ae f сараңдық
iustus, a, um әділетті - iust-itia, ae f ... era, erum ... - ... ae f ... ... ... түбіріне -(e)ntia, -(a)ntia форманттарын жалғау арқылы сапалық зат есімдер пайда болады. ... білу - ... ae f ... ... көрінбеу - ignore-antia, ae f білімсіздік, топастық
* Супинге -(t)ūra, -(s)ūra жұрнақтарын жалғау ... ... ... зат ... жасалады. Мысалы:
pingo, pinxi, pictum, ĕre сурет салу - pic-tura, ae f сурет
colo, colui, cultum, ĕre ... - ... ae f ... зат
Жоғарыда аталып өткен жолдармен жасалған І септеуге жататын зат есімдер латын тілінде жиі кездесіп қолданылады.
Етістік (Verbum)
Заттың қимылы мен амалын, ... ... ... тобын етістік деп атайды.
Латын тілінде етістіктің келесі грамматикалық категориялары бар: жағы (persōna), көптелуі (numĕrus), шағы (tempus), райы (modus), ... ... ... ... үш жағы ... prima - I жақ
persōna secunda - ІІ жақ
persōna tertia - ІІІ жақ
Латын тілінде жіктеу ... ... ... тек ... ... ғана қолданылады. Сондықтан lego етістігін оқимын деп емес мен оқимын деп аудару қажет. Тағы ескеретін ... ... ... ... жақтағы жекеше түрдегі формасы беріледі.
2. Екі көптелуі бар:
numerus singulāris - жекше түрі Мысалы: lego мен оқимын
numerus plurālis - ... түрі ... legĭmus біз ... ... ... белгілі бір уақыт кеңістігінің аралығында болады. Мұны етістіктің шағы деп ... түрі ... ... ... ... орындалуға тиістілігіне, орындалғандығына қарай латын етістігінің алты шағы бар. Шақтар екі ... ... ... ... және перфект жүйесінің шақтары болып.
Инфект жүйесінің шақтары аяқталмаған істі сипаттайды да, оған келесі шақтар жатады:
praesens - осы шақ; ... осы шағы ... мен ... ... ... ... ... және қазіргі кезде орындалып жатқандығын білдіреді.
imperfectum - нақ өткен шақ;
futurum I (primum) - бірінші келер шақ; ... шақ ... ... тұрған уақыттан кейін істелетіндігін көрсетеді.
Перфект жүйесінің шақтары керісінше аяқталған істі сипаттайды. Оған жататын ... - ... шақ; ... ... ... ... ... көрсететін етістіктің түрі өткен шақ деп аталады.
plusquamperfectum - бұрынғы өткен шақ
futurum II (secundum)- екінші ... ... Үш райы ... indicatīvus - ашық рай; осы шақ, келер шақ, өткен шақ мағаналарының сөйлемде анық ... ашық рай деп ... ... - ... райы; іс-әрекетті орындаушы адамның талабын, ынтасын білдіріп, қалау мағанасында айтылатын етістіктің түрін қалау райы деп ... ... - ... райы; істің бұйыру мағанасын білдіретін етістіктің түрі бұйрық рай деп ... ... ... (субъектіге) және істелетін затқа (объектіге) қатысына байланысты мағналық және тұлғалық жағынан құбылуын (өзгеруін) етіс дейміз. Қазақ тілінде етістердің өзіндік мағанасы және ... ... ... бес ... ... ... тілінде екі етіс бар: genus activum - өздік етіс, genus passivum - ... ... ... ... ... ... түрі өздік етіс деп аталады. Өздік етіс табыс ... тура ... ... ... да ... ... ... Magister puerum laudat. Ұстаз баланы мақтайды
Істі кімнің істегендігі көрсетілмей, не істелгендігі көрсетілген етістіктің түрі ырықсыз етіс деп аталады. ... Puer ... ā ... Бала ... ... және салт ... - қыр-сыры мол, күрделі сөз табы. Етістіктердің бірқатары табыс септікті сөздерді тілейді де, енді ... оны ... ... ... ... меңгеруге қабілетті етістіктерді сабақты етістік (переходные глаголы) дейміз де, табыс септікті меңгере алмайтын етістіктерді салт ... ... ... ... ... ... төрт жіктеуге бөлінеді. Төрт жіктеуге де жатпайтын ... ... де ... ... ... ... ... етістік атаулары (infinitīvus) етістіктің түбіріне - у жұрнағы қосылу арқылы ... ... ... ... ... -re ... аяқталады. Төрт жіктеудің барлығында етістіктің infinitīvus формасы -re жалғауына аяқталып, осы жалғаудың алдында тұрған әріп ... ... ... ... осы шақтағы түбірі анықталады. Яғни инфект түбірінің соңғы дауысты дыбысына байланысты төрт жіктеу бойынша етістіктерді ... ... ... ... ... -re жалғауымен бірге ĕжұрнағын алып тастау қажет етістіктің түбірін анықтау ... ... ... ... түбірі -ā аяқталады. Мысалы: amā-re жақсы көру;
Екінші жіктеуге жататын етістіктердің түбірі -ē аяқталады. Мысалы: vidē-re қарау, көру;
Үшінші жіктеуге жататын ... ... u ... ... ... ... ... Мысалы: leg-ĕ-re оқу; (үшінші жіктеуге жататын етістіктің түбірін анықтау үшін -re ... ... ĕ ... алып ... қажет)
Төртінші жіктеуге жататын етістіктердің түбірі -ī аяқталады. Мысалы: audī-re тыңдау.
Сөздікте етістік бірінші жақ ... ... ... ... де, ... ... формасында болады. Мысалы: orno -әшекейлеу, scribo- жазу, accuso - кіналау.
Етістіктің негізгі формалары
Латын тілінің етістігінің екі формасы бар. ... ... (verbum finitum) және ... ( verbum ... формалары.
Латын тілінде етістіктің барлық түрі үш негізден құрылады. Олар:
1) инфект негізі;
2) перфект негізі;
3) супин негізі
Негіздерді сөздікте берілетін етістіктің төрт ... ... ... ... Preasens ... actīvi (persōna prima singulāris) - етістіктің осы шақтағы ашық райдағы негіз етістің формасы (І жақ жекеше түрі): ... ... ... actīvi ... prima ... - ... өткен шақтағы ашық райдағы негіз етістегі формасы (І жақ ... ... ... Supīnum - ... ... Infinitīvus praesentis actīvi - етістіктің осы шақтағы негіз ... ... ... ... тілінің инфинитивтік формасы қазақ тілінде тұйық етістікке ұқсайды. Қазақ тіліндегі тұйық етістіктер немесе етістік атаулары етістік түбіріне -у жұрнағы ... ... ... да, ... ... ... ... жіктелмейді, сөйлемде әртүрлі қызмет атқарады. Мысалы:
І жақ: Менің көруім Біздің көруіміз
ІІ жақ: Сенің көруің Сендердің көрулерің
Сіздің көруіңіз Сіздердің ... жақ: Оның ... ... ... ... сөйлемнің тұрлаулы, тұрлаусыз мүшелерінің қызметін атқарады. Мысалы:
Қайталау - оқу ... ... est mater ... ... ... ... ... Vir patriam defendĕre debet.
Балалар латын тілін үйренуде. Libĕri lingua Latīna docent.
Қайталау (repetitio) - бастауыш, қорғауға (defendĕre) - ... ... ... ... ... тұр.
Бірінші (praesens) және соңғы төртінші (infinitivus) формаларының түбірі (негізі) бір. Оны инфект түбірі (негізі) деп атайды. Екеуі де негізгі формаларға ... ... ... бір ... ... ... ... анықтау қиындыққа соғады. Екі формасын қатар қолдана ... ... ... ... ... ... ... тілінде инфект түбірі арқылы негіз және ырықсыз етістерде тұрған, шақтары бойынша аяқталмаған істі білдіретін етістіктер жасалады.
Екінші формасы - ... ... - І ... ... түрде тұрған перфект формасының - і жалғауын алып ... ... ... ... түбірі
ornāvi
ornāv-
Перфект түбірінен аяқталған істі білдіретін негіз етіс формасындағы етістіктер формасы жасалады.
Супин (Supīnum) - етістіктен жасалған түбірі - ŭ - ға ... ... ... ... зат есім. Супин қимылды білдіріп, істің мақсатын сипаттайды. Мысалы: Venio ornātum. Әшекейлеу үшін ... ... ... ... - um ... алып тастау арқылы анықтауға болады.
Супин (supinum)
Cупин түбірі
ornātum
ornāt-
Супин түбірінен перфект қатарына жататын өткен шақта тұрған ырықсыз етіс (рarticipium perfecti ... ... ... болады.
Жіктік жалғау
Жіктік жалғауы басқа қосымшалары сияқты сөз бен сөзді байланыстырып, ... ... ... Жіктік жалғауы жалғанған сөз үнемі баяндауыш қызметінде жұмсалып, бастауышпен жақтық, шақтық жағынан қиыса байланысып келеді.
Сөздерге жіктік жалғауы үш ... ... және ... ... ... сөздің жіктелуі дейміз.
Латын тілінде етістіктер төрт топқа бөлініп жіктеледі.
I-IV жіктік топтағы етістіктердің Praesens ... Activi ... ... Praesens ... Activi ... түбіріне төмендегі жіктік жалғауын жалғау арқылы жасалады:
Жақ
Singularis
Pluralis
1
-o, -m
-mus
2
-s
-tis
3
-t
-nt
а) бұл жалғаулар І, ІІ, ІV ... ... ... түбіріне тікелей жалғанады, тек қана ІV жіктік топтағы етістіктердің 3 жақ ... ... ... мен жалғауды -u жұрнағы байланыстырады;
б) ал жалғаулар ІІІ жіктік топтағы етістіктердің ... ... ... ... ереже бойынша жұрнақ арқылы жалғанады яғниm, s, t әріптері ĭ жұрнағы арқылы, r әрпі ĕ жұрнағы арқылы, nt u ... ... ... ... ... ... Praesens Indicativi Activi формасында жіктелуі
Numerus
Persona
I жіктік топтағы етістіктер
ornāre - әшекейлеу
Sing.
1
2
3
orno
orna-s
orna-t
мен әшекейлеймін
сен әшекейлейсің
ол әшекейлейді
Pl.
1
2
3
orna-mus
orna-tis
orna-nt
біз ... ... ... ... ... етістіктердің Praesens Indicativi Activi формасында жіктелуі
Numerus
Persona
II жіктік топтағы етістіктер
vidēre - көру
Sing.
1
2
3
vidē-o
vidē-s
vidē-t
мен көремін
сен көресің
ол көреді
Pl.
1
2
3
vidē-mus
vidē-tis
vidē-nt
біз көреміз
сендер көресіңдер
олар ... ... ... етістіктердің Praesens Indicativi Activi формасында жіктелуі
Numerus
Persona
IIІ жіктік топтағы етістіктер
legĕre - оқу
Sing.
1
2
3
leg -o
leg - ĭ- ... - ĭ - ... ... ... ... - ĭ- mus
leg - ĭ- tis
leg - u - nt
біз оқимыз
сендер оқисыңдар
олар оқиды
IV ... ... ... Praesens Indicativi Activi формасында жіктелуі
Numerus
Persona
IV жіктік топтағы етістіктер
audīre - тыңдау
Sing.
1
2
3
audī-o
audī-s
audī-t
мен тыңдаймын
сен тыңдайсың
ол тыңдайды
Pl.
1
2
3
audī-mus
audī-tis
audī -u - nt
біз ... ... ... - ға ... IIІ ... ... етістіктер
Жоғарыда көрсетілгендей IV жіктік топтағы етістіктердің Praesens Indicativi Activi формасында І жақ жекеше түрінде жіктік ... - io, ал ... -īre, ... : audio, audīre. Латын тілінде осыған ұқсас жиі кездесіп, қолданылатын тағы бір топ ... бар. ... да Praesens ... Activi ... І жақ ... ... ... жалғауы - io, бірақ инфинитиві -ĕre, IІІ жіктік топтағы етістіктердікіндей. Бұл етістіктерді - io - ға ... IIІ ... ... ... деп ... ... IV жіктік топтағы етістіктердің инфект түбірі -ī-қа (ұзаққа) аяқталса, IІІ жіктік топтағы етістіктердің инфект түбірі - ĭ-ға ... ... Бұл IІІ ... ... ... ... да өзгеріс бар, себебі көбуынды формаларда екпін үшінші буынға түседі, IІІ ... ... ... Бұл ... жиі кездесетін етістіктер: capio,cēpi, captum, capĕre алу; facio, fēci, factum, facĕre істеу; fugio, fugi, ... fugĕre ... ... io, ieci, iactum, iacĕre ... ... nspicio, ... ... conspicĕre шолу, қарау
Сapio, cēpi, captum, capĕre (алу) етістігінің Praesens ... Activi ... ... ... ... етістіктер
legĕre - оқу
Sing.
1
2
3
capi-o
capi-s
capi- t
мен аламын
сен аласың
ол алады
Pl.
1
2
3
сapĭ -mus
capĭ - tis
capi- ŭ - ... ... ... алады
ІІ септеуге жататын зат есімдер
Екінші септеуге Nom.Sing. - us, -ius, -er, -ir - ге, ал ... - i -ға ... ... ... тұрған және Nom.Sing. - um - ға, ал Gen.Sing. - i аяқталатын средний родта тұрған зат ... ... ... amicus, i m дос; puer, pueri m ер бала; ager, agri m дала ; vir, viri m адам, ер адам ; verbum, i n ... ... ... ... ... ... gri
дала
vir,viri
ер адам
verbum, i
сөз
Sing.
Nom.
Gen.
Dat.
Acc.
Abl.
Voc
amicus
amicī
amicō
amicum
amicō
amicĕ
puer
puĕrī
puĕrō
puĕrum
puĕrō
puĕr
ager
agrī
agrō
agrum
agrō
ager
vir
virī
virō
virum
virō
vir
verbum
verbī
verbō
verbum
verbō
verbum
Pl.
Nom.
Gen.
Dat.
Acc.
Abl.
Voc.
amicī
amicōrumamicīs
amicōs
amicīs
amicī
puĕrī
puĕrōrum
puĕrīs
puĕrōs
puĕrīs
puĕrī
agrī
agrōrum
agrīs
agrōs
agrīs
agrī
virī
virōrum
virīs
virōs
virīs
virī
verbă
verbōrum
verbīs
verbă
verbīs
verbă
Ескерту (N.B.) Екінші септеудің ерекшелігі: Nom.Sing. - us-қа ... ... ... зат ... Voc. Sing. - ĕ аяқталады, ал Nom.Sing. - іus-қа аяқталатын мужской родтағы зат есімдердің Voc. Sing. - ĭ ... ... зат ... Nom. Pl, Acc. Pl, Voc. Pl ... - ă ... Бұл ... средний родтағы зат есімдердің барлық септеулеріне тән.
ІІ септеуге жататын зат есімдердің морфологиялық белгілері
Латын тілінің ІІ ... ... зат ... зат есімнен, супиннен және етістіктен жасалады.
1. Зат есімдерге - arius формантын жалғау арқылы мамандықты белгілейтін мужской родтағы зат ... ... ... ... ae f ... - ... ii m дүкен сатушысы
sica, ae f қанжар - sicarius, ii m кісі өлтіруші
argentum, i n күміс, ақша - ... ii m ақша ... Зат ... -arium ... ... арқылы средний родтағы зат есімдер пайда болады. Мысалы:
tabula, ae f тақтайша - tabularium, ii n ... aeris n мыс, ақша - ... ii n ... Супинге -(t)orium, -(s)orium форманттарын жалғау арқылы мекен-жайды ... зат ... ... ... ... - auditorium, ii n аудитория, сынып, класс
4. Етістіктің инфект түбіріне -mentum ... ... ... средний родтағы зат есімдер жасалады. Мысалы:
instruĕre орналастыру - instrumentum, ii n құрал
ornāre әшекейлеу - ... i n ... ... - ... ii n ... ... ... түбіріне -ium формантын жалғау арқылы средний родтағы қимылды, көңіл-күйді білдіретін зат есімдер жасалады. Мысалы:
studĕre ұмтылу, ... - studium, ii n ... ... қуану - gaudium, ii n қуаныш
10. Хатта әрі ... әрі ... ... ... ... Praesens ... Passivi формасында жіктелуі
Жоғарыда аталып өткендей, етістіктің істеушіге (субъектіге) және істелетін затқа (объектіге) қатысына байланысты ... және ... ... ... (өзгеруін) етіс дейміз. Істі кімнің істегендігі көрсетілмей, не істелгендігі көрсетілген етістіктің түрі ырықсыз ... деп ... ... ... ... етіс - л, -ыл, -іл жұрнақтары, кейде - н, -ын, -ін жұрнақтары арқылы сабақты ... ғана ... ... ... ... хат ... киім киілді, бөлме тазаланды. Ал латын тілінде ырықсыз етіс яғни етістіктердің Praesens ... Passivi ... ... түбіріне келесі жіктік жалғауын жалғау арқылы жасалады:
Жақ
Singularis
Pluralis
1
-or, -r
-mur
2
-ris
-mĭnĭ
3
-tur
-ntur
а) бұл жалғаулар Activi формасындағыдай І, ІІ, ІV жіктік тобындағы етістіктердің түбіріне ... ... тек қана ІV ... ... ... 3 жақ ... ... түбір мен жалғауды -u жұрнағы байланыстырады;
б) ал жалғаулар ІІІ жіктік топтағы етістіктердің түбіріне тікелей жалғанбайды, арнайы ереже бойынша жұрнақ ... ... ... s, t әріптері ĭ жұрнағы арқылы, r әрпі ĕ жұрнағы арқылы, nt әріптері u жұрнағы арқылы байланысады.
I ... ... ... Praesens ... Passivi ... жіктелуі
Numerus
Persona
I жіктік топтағы етістіктер
ornāre - әшекейлеу
Sing.
1
2
3
ornor
orna-ris
orna-tur
мен әшекейленемін
сен әшекейленесің
ол әшекейленеді
Pl.
1
2
3
orna-mur
orna- mĭnĭ
orna-ntur
біз әшекейленеміз
сендер әшекейленесіңдер
олар әшекейленеді
II ... ... ... Praesens ... Passivi ... ... жіктік топтағы етістіктер
vidēre - көру
Sing.
1
2
3
vidē-or
vidē-ris
vidē-tur
мен көрінемін
сен көрінесің
ол көрінеді
Pl.
1
2
3
vidē-mur
vidē- mĭnĭ
vidē-ntur
біз көрінеміз
сендер көрінесіңдер
олар көрінеді
IIІ жіктік топтағы етістіктердің Praesens ... Passivi ... ... жіктік топтағы етістіктер
legĕre - оқу
Sing.
1
2
3
leg-or
leg - ĕ - ... ĭ- ... ... ... оқылады
Pl.
1
2
3
leg- ĭ- mus
leg- ĭ- mĭnĭ
leg- u - ... ... ... ... жіктік топтағы етістіктердің Praesens Indicativi Passivi формасында жіктелуі
Numerus
Persona
IV жіктік топтағы етістіктер
audīre - тыңдау
Sing.
1
2
3
audī-or
audī-ris
audī-tur
мен тыңдаламын
сен тыңдаласың
ол тыңдалады
Pl.
1
2
3
audī-mur
audī- ... - u - ... ... ... ... және Passivi конструкциялары
Activi конструкцияcын қолданғанда баяндауыш негізгі етісте (действительный залогта) қолданылады да, ... ... ... ... ... ... ... hortum cingit. Бұлақ бақты қоршап тұр.
Discipŭlus librum legit. Оқушы кітап оқиды.
Librum lego. Мен кітап ... ... ... баяндауыш ырықсыз етісте (страдательный залогта) қолданылады да, істің тұрлаусыз мүшемен, ... ... ... жанама толықтауыш (косвенное дополнение) жансыз зат есім (неодушевленное) түрінде берілсе онда бұл ... ... ... оны ablatīvus instrumenti (аблатив құрал) деп атайды:
Hortus rivō cingĭtur. Бақ ... ... егер ... толықтауыш (косвенное дополнение) жанды зат есім немесе есімдік түрінде берілсе онда бұл толықтауыш a (ab)предлогымен тұрған аблятивте қолданылады, оны ... auctoris ... ... ) деп атайды:
Liber a discipŭlo legĭtur. Кітап оқушымен оқылады.
Liber a me ... ... ... ... ... орындаушы зат болса with предлогын, ал орындаушы адам болса by ... ... ... ... райы ... ... бұйыру мағанасын білдіретін етістіктің түрі бұйрық рай деп аталады.
Латын тілінің бұйрық райының жекеше, көпше түрі бар. І, ІІ, IV ... ... ... ... ... райының жекеше түрі етістіктің инфенитивтік түбіріне сәйкес келеді.
Мысалы: І жіктеуге жататын amāre ... көру ... ... райы ama! ... ... Мұндағы: amā-re, amā - етістіктің инфинитивтік түбірі де, re- ... ... ... жататын valēre дені сау болу етістігінің бұйрық райы valе! сау бол!
IV ... ... audīre ... ... ... райы audі! ... ІІІ жіктік топтағы етістіктердің бұйрық райы инфинитивтік түбірге - е ... ... ... ... legĕre оқу ... бұйрық райы legе! оқы!
Бірақ осы ІІІ жіктік топтқа жататын төрт етістік өздерінің бұйрық ... ... ... ... ... бұл ережеге бағынбайды. Олар: dicĕre сөйлеу, ducĕre жетелеу, ferre әкелу, facĕre істеу етістіктері. Бұл етістіктердің бұйрық райы dic! ... Duc! ... Fer! ... ... болады.
Етістіктің түбіріне -te жалғауы жалғанып, бұйрық райдың көпше түрі жасалады. Тек қана ІІІ жіктік топтқа жататын етістіктердің бұйрық ... ... ... ... ... - te ... түбірмен - ĭ жұрнағы арқылы байланысады.
Қазақ тілінде етістіктің түбіріне -ма, -ме, -ба, -бе, -па, -пе жұрнақтары ... ... ... ... ... білдірсе, латын тілінің бұйрық райының болымсыз түрінің жекеше формасы noli, көпше формасы nolĭte арқылы жасалады. ... ... ... noli clamāre ... Nolĭte clamāre ... ... noli movēre ... Nolĭte movēre жылжытпаңдар!
ІІІ жіктеу: noli scribĕre жазба! Nolĭte ... ... ... noli audīre ... Nolĭte audīre ... IO - ға аяқталатын IIІ жіктік топтағы етістіктердің Imperatīvus Рraesentis Activi ... ... ... ... Eurōpae ... ... student. ... terram magnā cum curā colunt et incŏlas terrārum suārum alunt. In silvis Eurōpae multae bestiae et variae plantae sunt. Silvae multam et variam materiam ... nostra est terra magna et pulchra, patriam in ... patriam is Asiā sita. In Eurōpā terrae, patriae nostrae ... sunt Polonia, ... Bohemvia et ... есім (Nomen ... ... заттық ұғымды білдіретін зат есімнің толып жатқан сындық белгілері ... ... ... ... ... ... ... көлемін, т.б. қасиеттерін білдіретін сөздер сын есім деп аталады. Қазақ тілінде сын есімдердің сұраулары қандай? қай? Болса, ... ... qui? quae? ... ... сын ... ... құрамына байланысты екі топқа бөлінеді: 1) І және ІІ септеуге жататын сын есімдер; 2) ІІІ септеуге ... сын ... ... және ІІ ... ... сын ... есімдер сияқты І септеуге жататын женский родтағы сын есімдер - а-ға аяқталса, ІІ септеудегі мужской родтағы сын ... - us, -er - ге, ал ... ... ... сын ... - um - ға ... Сөздікте сын есімнің мужской родтағы формасы толығымен жазылып, женский және средний родтағы сын есімдердің жалғауы беріледі. Мысалы: bonus, a, um ... ... niger, gra, grum ... Бұл сын есімдердің женский родтағы толық формасы bona, nigra болса, средний родтағы формалары bonum, nigrum ... және ІІ ... ... сын ... септелуі
magnus, magna, magnum үлкен, зор
Түрі
Септеулер
genus
masculīnum (m)
genus
feminīnum (f)
genus
neutrum (n)
magnus
magna
magnum
Sing.
Nom.
Gen.
Dat.
Acc.
Abl.
Voc
magnus үлкен
magnī үлкеннің
magnō үлкенге
magnum үлкенді
magnō үлкенмен
magnĕ үлкен
magna ... ... ... ... үлкенмен
magna үлкен
magnum үлкен
magnī үлкеннің
magnō үлкенге
magnum үлкенді
magnō үлкенмен
magnum үлкен
Pl.
Nom.
Gen.
Dat.
Acc.
Abl.
Voc.
Magnī үлкендер
magnōrumүлкендердің
magnīs үлкендерге
magnōs үлкендерді
magnīs үлкендермен
magnī ... ... ... ... ... ... ... үлкендер
1. Сын есім мағана жағынан заттың сынын, белгісін білдіретін сөз табы ... ... ... қызметін атқарады. Латын тілінде анықтауыш қызмет атқаратын сын есім зат есімнен соң орналасады. Мысалы: patria nostra - ... ... magnus - ... адам
2. Екі анықтауыш болған кезде анықталып тұрған зат есім ортасына орналастырылады. Мысалы:
cruentum bellum diuturnum қантөгісті әрі ұзақ соғыс
* Сын ... тегі ... ... зат есіммен тіркесуіне байланысты. Зат есім қай текте (родта) тұрса, сын есім сол текте (родта) қолданылуы тиіс. Яғни, І ... ... ... ... зат ... ( poēta ақын; nauta теңізші) анықтауыш ретінде ІІ септеуге ... - us-қа, -er-ге ... сын ... ... ... Romanus ... ақын
nauta clarus әйгілі теңізші
4. І және ІІ септеулерге жататын er-ге аяқталатын сын есімдер зат ... ... екі ... ... ... - er ... сын есімдердің жұрнақтағы - e дыбысы тек қана мужской родтың атау септігінің жекеше түрінде ғана (Nom.Sing.) сақталып, ... ... ... ... pulchra, pulchrum әдемі, көркем
1. Екінші топтағы - er жұрнағына аяқталатын сын есімдердің жұрнақтағы - e дыбысы ... ... ... ... ... - ... ... құрамына енеді. Мысалы:
libĕr, libĕra, libĕrum бос, егеменді, тәуелсіз
misĕr, misĕra, misĕrum бақытсыз
aspĕr, aspĕra, aspĕrum ... ... tenĕra, tenĕrum ... ... ... биязы
Ескерту. (N.B.) frugifĕr, a, um жемісті күрделі сын есім: frugēs жеміс зат есімі мен fĕro әкелемін етістігінің қосарлануы, ... ... ... ... тұр. ... ĕ дыбысы түбірде тұр, сондықтан барлық септеулерде сақталады. Сол сияқты - gĕr жұрнағына ... зат ... мен сын ... де ĕ дыбысы сақталады, себебі gĕro әкелемін етістігінен жасалып тұр. Мысалы: armigĕr қарулы
Түрі
Септеулер
genus
masculīnum (m)
genus
feminīnum (f)
genus
neutrum (n)
misĕr
misĕra
misĕrum
Sing.
Nom.
Gen.
Dat.
Acc.
Abl.
Voc
misĕr
misĕrī
misĕrō
misĕrum
misĕrō
misĕr
misĕra
misĕrae
misĕrae
misĕram
misĕrā
misĕra
misĕrum
misĕrī
misĕrō
misĕrum
misĕrō
misĕrum
Pl.
Nom.
Gen.
Dat.
Acc.
Abl.
Voc.
Misĕrī
misĕrōrum
misĕrīs
misĕrōs
misĕrīs
misĕrī
misĕrae
misĕrārum
misĕrismisĕras
misĕris
misĕrae
misĕră
misĕrōrum
misĕrīsmisĕră
misĕrīs
misĕră
Түрі
Септеулер
genus
masculīnum ... ... ... (N.B.) ... ... multi көп, көптеген сын есімі басқа сын есімдермен et және шылауы арқылы байланысады. Мысалы: multi et misĕri servi ... ... ... ... тобына жататын сөз табының бірі - есімдік. Есімдік басқа сөз табынан мағана жағынан да, тұлғалық жағынан да ... ... ... басқа есімдерге қарағанда, жалпы (абстракті) түрде болады.
Қазақ тілінде заттық ... ... ... тұрған есімдіктер (субстантивті есімдіктер) және мен есімдігінен басқасы көптік жалғауын қабылдайды. Мысалы: сендер, кімдер, нелер, т.б ... ... ... ... ... көпшілігі негізінен тәуелденеді, септеледі, жіктеледі.
Егер есімдік нағыз сын есім мағанасында (атрибуттық есімдік) жұмсалып тұрса, онда ол ешбір жалғауды ... ... ... қай сөз ... ... ... қарай сөйлемнің бастауышы да, баяндауышы да, анықтауышы да болады.
Қазақ тіліндегі есімдіктер мағаналық және тұлғалық ерекшеліктеріне қарай жеті топқп бөлінеді. Олар:
1. ... ... ... есімдігі
3. Жалпылау есімдігі
4. Болымсыздық есімдік
5. Сілтеу есімдігі
6. Өздік есімдік
7. Белгізісдік есімдігі
Латын тілінде есімдіктердің келесі категориялары кездеседі:
* Жіктеу (pronomina personalia)
* Өздік ... ... ... ... ... ... (pronomina demonstrativa)
* Қатыстық (pronomina relativa)
* Сұрау (pronomina interrogativa)
* Болымсыздық (pronomina negativa)
* Есімдік сын есімдер (adjectiva pronomina)
Тәуелдеу есімдігі ... ... ... ... есімдігі жоғарыда берілген тізімде жоқ екенін көресіздер. Қазақ тілінде жіктеу есімдіктеріне - нікі, - дікі, -тікіжұрнақтарын қосу арқылы ... ... ... Possessīvaға орыс тіліндегі притяжательные местоимения сәйкес келеді
Латын ... ... ... ... І және ІІ ... жататын сын есімдердің септелу үлгісімен септеледі. Vocatīvus формасында meus есімдігі mі!Формасын қабылдайтынын естен шығармау керек. ... ... ... байланысты мужской, женский, средний родтарға бөлеміз, тәуелдік есімдіктің тегі ... ... зат ... ... ... Зат есім қай текте (родта) тұрса, тәуелдік есімдік сол текте (родта) қолданылуы тиіс. Яғни, І септеуге ... ... ... зат ... ( poēta ... nauta ... - us-қа, -er-ге ... тәуелдік есімдермен қолданылады. Мысалы:
poēta noster ақын біздікі ... ... ... vester теңізші сендердікі немесе сендердің теңізші
patria mea отан менікі немесе менің отаным
amicus tuus дос ... ... ... ... есім ... ... есімдер зат есімнен кейін тұрады.
Ескерту. (N.B.) Қазіргі кездегі Батыс Еуропа тілдеріндегідей тәуелдік есімдік бастауыштың ... ... ... (І жақ ) amīcum meum мен ... досымды жақсы көремін
я люблю моего друг
amas (ІI жақ ) amīcum tuum сен сенің ... ... ... любишь твоего друга
amat (ІII жақ ) amīcum suum ол өз досын жақсы көреді
он любит ... ... орыс ... де, қазақ тілінде де өз өздік есімдігін қолданады, ал латын, ағылшын, неміс және басқа Батыс Еуропа ... олай ... ... ... - I love my friend, he loves his friend ...
неміс ... - Ich liebe meinen Freund, du libest deinen Freund ... ... ... personalia)
Жіктеу есімдігінің (pronomina personalia) үндіеуропа тілдерінде шығу тегі бір. ... ... ego, орыс ... я, ... ... ich, ... ... I, латын тілінде tu, орыс тілінде ты, неміс тілінде du, ағылшын тілінде you. Сондай-ақ үндіеуропа ... мұра ... ... атау ... мен ілік ... ... яғни ... басқа түбірден жасалуы (латын тілінде suppletivus қосымша деген мағанада).
Жіктеу есімдігі жақтық ұғыммен байланысып келіп, затқа, адамға байланысты болады. ... ... жақ ... І жақ мен, біз, ... ... жақ ... ІІ жақ сен, сендер. Латын тілінде ІІІ жақ ... ... ... ... жақ деп ... форма жоқ. ІІІ жақтың орнына латын тілінде сілтеу есімдігі қолданылады. Жіктеу есімдігі кім? кімдер? ... ... ... ... және vos есімдіктерінің ілік септігінің көпше түрінде екі ... ... nostri мен nostrum және vestri мен vestrum. ... ... ... vestrum) бүтіннен бөлшек бөлінгенде қолданылады: unus nostrum біздің біреуіміз (один из нас); quis vestrum? ... ... из вас?) ... ілік ... ... ... ... ілік септігі орыс тілінде родительный части) деп атайды.
Сum предлогы аблятив те тұрған есімдіктермен қолданылғанда септік формадан кейін тұрады да, бірігіп ... mēcum ... ... nōbīscum бізбен, vōbīscum сендермен.
Өздік есімдік (Prenomen reflexivum)
Өздік есімдігіне жалғыз ғана sui өз деген сөз жатады. Латын тілінде өздік есімдігінің жекеше ... атау ... және ... ... ... септеулерінің формалары болмайды
Nom. -
Gen. sui өзінің
Dat. sibi өзіне
Acc. se өзін
Abl. se өзімен
Сum
предлогы жоғарыда айтылғандай аблятив те ... ... ... септік формадан кейін тұрады да, бірігіп жазылады: sēcum өзімен, латын тілінде sui өздік есімдігі 3-ші жаққа ғана жатады.
Предлогтар (Praepositiones)
Қазақ ... ... ... ... ... ... ... жеке тұрып толық мағанасы болмайтын, сөйлемде сөйлем мүшесі қызметін ... ... ... ... ... ... ... атқаратын сөздер шылау деп аталады. Қазақ тіліндегі шылаудың атқаратын қызметі бірдей емес.
Шылаудың кейбірі сөз бен ... ... мен ... ... қызметін атқарса, енді біреулері сөздерді грамматикалық қатнасқа келтіріп отырады, үшінші біреулері сөздер мен сөз тіркестерін немесе сөйлемдерді анықтап, я толықтап, ... ... ... ... ... ... шылауларға тоқтамай болмайды. Келесі сөйлемдерге назар аударайық: Күн сайын газет оқып ... Олар ... ... келе ... Қызу ... ... үш-ақ адам қалды.
Осы сөйлемдердегі сайын, қарай, кейін шылаулары өзінің алдында тұрған сөздердің ... ... ... қажет етіп тұр. Мысалы,сайын күн сөзінің атау септікте тұруын қаласа, кейін жиналыс сөзінің шығыс септікте ... ... етіп ... өзінің алдындағы сөздің белгілі бір септікте тұруын қажет ететін шылауларды септеулік шылаулар ... ... ... ... ... ... және ... септіктерінен басқа септіктерде тұрған сөздер белгілі бір шылаулармен тіркеседі.
Септік жалғауымен тіркесетін шылаулар ... ... пен ... байланыстырады, бірде өзінің алдындағы сөзге анықтауыштық қызмет атқарады. Кестені қараңыз.
Атау
Барыс
Шығыс
Көмектес
сайын, үшін,
жөнінде, туралы, жайында, турасын да, секілді, сықылды, шамалы,
түгіл, шақты,
екеш
шейін, дейін, ... ... ... 100-ге ... бала бар.
Қалаға дейін атпен, одан әрі машинамен жүреміз.
Өзенге қарай екеуі келе ... әрі, ... ... ... ... бері хат та ... гөрі ... еңбегім көбірек сіңді.
Одан кейін де көп уақыт өтті.
Қатар, бірге:
Бұл жұмыстармен қатар әлі де талай атқаратын істер ... ... тағы да ... ... осы ... тіркесіп келген шылауларды алып тастаса, мұндағы сөздер бір-бірімен байланыспайды не мағаналары көмескі болып қалады.
Кестеде көрінгендей қазақ тілінде табыс, жатыс септіктерімен ... ... ... тілінде әрбір предлог (шылау) аккузативпен немесе аблятивпен қолданылады. Екі ... қана (in және sub) осы екі ... де ... ... жиі ... ... (шылаулар): ad қасында, жанында, маңында; ante алды, алдында; apud қасында;contra қарсы, қарамастан; ob себебі; per ... іші ... trans ... үсті ... post ... соң, әрі; praeter басқа; propter үшін, бола.
2. Аблятивпен жиі қолданылатын предлогтар (шылаулар): a (ab) - тан, -тен, -дан, -ден, -нан, -нен, ... cum -мен, ... бен, ... туралы, жөнінде, секілді, сықылды, жайында, турасында ; e (ex) - тан, -тен, -дан, -ден, -нан, -нен; prae ... ... ... ... ... үшін; sine - сыз, - ... Екі ... ... предлогтар (шылаулар): in - да , -де, -та, -те ... яғни ... ... ... ... (abl.) ... және ... аккузативті (acc.) керек ететін предлог (шылау); sub - астында яғни және ... ... ... (abl.) пен ... (acc.) ... ... ... (шылау).
Ескерту. (N.B.) 1. Сausā себебі және gratiā үшін, болғандықтан предлогтары ілік септігімен яғни Genetivusпен қолданылады. Жоғарыда аталған предлогтар ... ... ... бұл екі ... сөзден кейін тұрады. Мысалы: gloriae causā атақ үшiн, amicōrum causā ... exempli gratiā ... ... ... ... предлогтарды (шылауларды) - cum, ex, in, de, ob cияқты - сын есім мен зат есімнің ... ... ... magna cum ... ... ... а және е ... дауысты әріптен басталатын сөздердің алдында ab және ex формаларында қолданылады.
Латын предлогтарының ... ... ... ... ante, apud, contra, ob, per, trans, post, praeter, propter, in, ... (ab), cum, de, e(ex), prae, pro, sine, in, ... gratiā
SUM, FUI, ESSE етістіктерінің Praesens Indicativi формасы
Латын тіліндегі sum, fui, esse болу ... жиі ... ... тіліндегі sein, war, gewesen және ағылшын тіліндегі to be, was көмекші етістіктеріне ... ... ... құбылыс супплетивизм деп аталады. термины латын тілінің suppletīvus қосымша, ... ... ... ... Бұл ... ... ... айрықша, сондықтан жатқа білген дұрыс болады.
S i n g u l a r i s P l u r a l i s
І жақ: sum ... жақ: ĕs ... жақ: est ... i n g u l a r i s P l u r a l i ... Бол! Este! ... ... түбірі es- немесе s- дауыссыз дыбысы болып келеді; осы шақта тұрған ĕs, estis, est және sum, sumus, sunt ... ... ... Бұл ... инфинитивтік түбірі басқа етістіктерде - re - ге ауысып кеткен алғашқы - sе ... ... ... Себебі латын тілінің даму барысында s әрпі дауысты дыбыстардың ортасында ... r-ге ... ... Бұны ... деп ... болу ... ... алдына предлогтарды қолдану арқылы мағанасын өзгеруге болады, орыс ... оны деп ... ... соң, -дан, -ден, -тан, -тен, -нен, -нан предлогынан (шылауынан): ab-sum, abesse болмау, жоқ болу
Praesens
Singularis ... absum ... absŭmus ... ăbĕs ... ăbestis ... ăbest ... absunt ... қарай, таман, -ға, -ге,-қа, -ке предлогынан (шылауынан): ad-sum, adesse қатысу
intĕr арасында предлогынан (шылауынан): inter-sum, interesse арасында болу, қатысу
Ескерту. (N.B.) ... ... interest ... ... бар, мағаналы деген мағанада қолданылады.
De кейін, соң, -дан, -ден, -тан, -тен, -нен, -нан предлогынан (шылауынан): desum, dēesse, dēest жетпеу, ... ... ... ... үшін ... (шылауынан): prō-sum, prōdesse пайда келтіру
Praesens
Singularis Pluralis
I prōsum пайда келтіремін prōsŭmus пайда келтіреміз
II prōdĕs пайда келтіресің prōdestis пайда келтіресіңдер
III prōdest ... ... prōsunt ... келтіреді
Ескерту. (N.B.) Мында prō предлогы және esse етістігі d ... ... ... тұр. ... ... ... ... esse етістігінің үлгісімен жіктеледі.
Possum, posse мүмкіндігі бар, істей алу етістігі ерекше; бұл етістік pot + esse сөздерінен жасалып отыр (мұндағы pot- potis ... ... сын ... ... отыр), жіктеу барысында pot - s әрпінің алдында pos-қа айналады.
Praesens
Singularis Pluralis
I possum істей аламын pŏssŭmus ... ... pŏtĕs ... ... ... ... аласыңдар
III pŏtest істей алады possunt істей алады
Өткен шақ (Imperfectum indicatīvi activi et passivi)
Қимыл, ... ... ... ... ... ... түрі ... шақ деп аталады.
Өз көзімен көріп, жедел хабарлап тұрған етістіктің өткен шағын қазақ тілінде жедел өткен шақ деп ... ... ... ... ... деп ... І және ІІ ... жататын етістіктердің Imperfectum indicatīvi формасы яғни өткен шағы инфект түбіріне - bā - жұрнағы мен жақтық ... ал ІІІ және ІV ... ... ... ... ... ... яғни өткен шағы инфект түбіріне - ēbā - жұрнағы мен жақтық жалғаулары арқылы жасалады
Түрі, ... ... ba - ... ba - s
ornā- ba - t
mitt- ēba-m
mitt- ēbā - s
mitt- ēba- t
ornā- ba - ... bā - ... bā - ... ... ēbā - ... ēba- ... 1.
2.
3.
orna- bā - mŭs
orna- bā - tis
ornā- ba - nt
mitt- ebā-mŭs
mitt- ebā-tĭs
mitt- ēba-nt
ornā- bā - ... bā - ... ba - ... ēbā-mur
mitt- ēbā-mĭnī
mitt- ēba-ntur
Esse етістігінің Imperfectum формасы
Singularis Pluralis
I ĕrām мен болдым ĕrāmus біз болдық
II ĕrās сен болдың ĕrātis сендер ... ĕrăt ол ... ĕrant олар ... шақ (Futurum I indicatīvi activi et passivi)
Келер шақ істің сөйлеп тұрған уақыттан кейін ... ... ... ... І және ІІ ... ... етістіктердің Futurum I (primum) indicatīvi activi et passivi формасы инфект түбіріне
- b- ... мен ... ... жалғау арқылы жасалады. І жақта жекеше түрде жалғау жұрнаққа жалғанса, қалған жақтарда жалғау жұрнаққа ... ... ... ... ... ornā - re
І ornā - ... ... ... b - o мен әшекейлеймін
ornā- bĭ - s
ornā- bĭ - t
orna- bĭ - mŭs
orna- bĭ - ... bu - ... - b - or мені ... - bĕ - ris
ornā - bĭ - ... - bĭ - ... - bĭ - ... - ... vidē - re
II vidē - ... ... ... - b - o мен ... - bĭ - ... - bĭ - ... - bĭ - ... - bĭ - ... - bu - ... - b - or мені ... - bĕ - ris
vidē - bĭ - ... - bĭ - ... - bĭ - ... - ... және IV жіктеуге жататын етістіктердің Futurum I (primum) indicatīvi activi et passivi формасы инфект түбіріне І жақта жекеше түрде - a- ... ал ... ... ұзақ - ē- жұрнағын және жақтық жалғауларын жалғау арқылы жасалады.
Түрі, жағы
Activum
Passivum
ІII leg - ĕ- re
ІV audī - ... ... ... - a - m мен ... - ē - ... - ē - ... - ē - ... - ē - tis
leg - ē - ... - a - r мені ... - ē - ... - ē - ... - ē - ... - ē - ... - ē - ntur
ІII leg - ĕ- re
ІV audī - re
Sing. 1.
2.
3.
Pl. 1.
2.
3.
audi - a - m мен ... - ē - ... - ē - ... - ē - ... - ē - ... - ē - nt
audi - a - r мені ... - ē - ... - ē - ... - ē - ... - ē - mĭnī
audi - ē - ... ... Futurum I ... Pluralis
I ĕro мен боламын ĕrĭmus біз боламыз
II ĕrĭs сен боласың ĕrĭtis сендер боласыңдар
III ĕrĭt ол болады ĕrunt олар ... ... ... зат ... ... барлық родтағы (тегіндегі) яғни женский, мужской және средний родтағы (тектегі) зат есімдер жатады. ... бұл зат ... ... g, c, d, t, b, p, r, l, n, m, s ... және қысқа ĭ дауыстысына аяқталады. ІІІ септеуге жататын зат есімдердің Nom.sing.-сы яғни жекеше түрдегі атау ... - s ... ... ... номинатив (грек тілінің σ - әрпінің атауы) деп ... еш ... ... ... асигматикалық номинатив дейміз. Сондықтан ІІІ септеуге жататын зат есімдердің Nom.sing.-сы әртүрлі: miles, victor, custos, tempus, ratio, ... anser, nomen, urbs, orbis, mare, anĭmal, ... homo, lex және ... септеуге жататын зат есімдердің жекеше түрдегі ілік септігінің жалғауы - is, ІІІ ... ... зат ... Nom.sing ... ... болмайтындықтан, міндетті түрде екі формасын есте сақтау қажет - nominatīvus және genetīvus singulāris. Жоғарыда айтылғандай ... ... - is ... алып ... ... зат есімнің практикалық түбірін анықтайды. Мысалы:
Nominatīvus Genetīvus Түбір
vox дауыс vocis ... ... ... ... құра алады:
а) түбірі тіл арты ( заднеязычные) дауыссызына аяқталатын:
Nom.sing Gen.sing
vox < voc-s ... ... ерін ... ... ... Gen.sing
plebs < pleb-s pleb-is
б) түбірі тіл алды (переднеязычные) дауыссызына аяқталатын:
Nom.sing Gen.sing
civĭtas < ... ... ... қысқа ĭ (женский мен мужской родтар)- ға аяқталатын:
Nom.sing Gen.sing
navis < navi-s nav-is
Келесі есімдер асигматикалық номинатив құра алады:
а) түбірі ... ... ... ... ... nomĭn-is
ә) түбірі liquidaға (плавные) аяқталатын:
Nom.sing Gen.sing
victor victōr-is
б) түбірі - s-қа аяқталатын:
Nom.sing Gen.sing
tempus temporis < temposis
mos mor-is < mos-es
в) түбірі ... ĭ ... род)- ға ... ... < animali animāl-is
ІІІ септеуге жататын зат есімдер әр түрлі үш топқа бөлінеді: түбірі дауыссызға аяқталатын ... ... ... ... тип) деп ... түбірі қысқа ĭ - ға аяқталатын ... ... ... түрі ... тип). ... басқа септеудің аралас түрі (смешанный тип) кездеседі.
ІІІ cептеудің дауыссыздар түрі (согласный тип)
Бұл ІІІ дауыссыздар септеуіне атау ... мен ілік ... буын саны ... ... ... ... бір дауыссызға аяқталатын үш тектің де (родтың) зат есімдері жатады:
victor, ōris, m vox, vocis, f nomen, mĭnĭs, ... ... ... ... ī
victōr- ĕm
victōr- ĕ
victōr
victōr-ēs
victōr-ŭm
victōr-ĭbŭs
victōr- ēs
victōr-ĭbŭs
victōr- ēs
vox
voc-ĭs
voc- ī
voc- ĕm
voc- ĕ
vox
voc-ēs
voc-ŭm
voc-ĭbŭs
voc- ēs
voc-ĭbŭs
voc- ēs
nomĕn
nomĭn-ĭs
nomĭn-ī
nomĭn-ĕm
nomĭn-ĕ
nomĕn
nomĭn- ă
nomĭn - ŭm
nomĭn-ĭbŭs
nomĭn- ... ... ... ... зат есімдердің морфологиялық белгілері
ІІІ септеуге жататын зат есімдердің көбісі етістіктердің негізінен (супиннен және ... ... жақ ... ... - nomĭna agentis - ... ... ... (тектегі) зат есімдер - (t)or, -(s)orжұрнақтары арқылы ... ... ... адам ұғымын білдіреді:
Етістік
Супин негізі
Зат есім
aro, arāvi, arātum 1 жер жырту
lego, legi, lectum 3 оқу
defendo, defendi, defensum ... m жер ... ōrĭs m ... ōrĭs m ... ... ... ғана емес басқа жаңа тілдерде де жиі ... тип. Орыс ... де аз ... ... ... ... т.т. Жаңа тілдерде осы жұрнақтар адам ұғымынан басқ заттық мағана да береді. Мысалы: трактор, ... ... ... және ... Сондай-ақ супин негізіне -(t)io(n), -(s)io(n) жұрнақтарын жалғау арқылы өрбіген еcімдер қатары бар. Бұл ... ... ... ... ... ... (тектегі) зат есімдер - nomĭna actiōnis :
Етістік
Супин негізі
Зат есім
74arrow,narrāvi,narrātum 1әңгімелеу
lego, legi, lectum 3 оқу
video, vidi, visum ... ionis f ... ionis f оқ у ... iōnis f көру ... типтес зат есімдер жаңа тілдерде өте жиі кездеседі. Батыс Европа тілдеріне бұл сөздер негіз ретінде кірген:
лат. Nom. Sing. Demonstratio- ... - gen. Sing. ... - ... ... - ... ... die Demonstration - ағылшын тілінде the demonstration - француз тілінде la demonstration.
Орыс тілінде бұндай ... ... ... - (ц)ия ... ... ... демонстрация, революция, нация, лекция, инспекция, және т.б.
Инфект негізіне - or жұрнағын жалғау арқылы қимылдық ұғымды білдіретін мужской ... зат ... ... ui, -, timēre 2 ... tim-or, ōris m қорқыныш
clamo, āvi, ātum, clamāre 1 ... clam-or, ōris m ... сын ... - (i)tat - жұрнағы арқылы сапалық ұғымды білдіретін мужской родтағы абстрактлі (дерексіз) зат есімдер - nomĭna ... ... олар - tas-қа ... ... ĕra, ĕrum басы бос ... tātis f ... vera, verum ... ver- ĭtas, itātis f шындық
Осындай мағанада сапалық сын есімнен - (i)tudin - жұрнағы ... ... ... білдіретін женский родтағы зат есімдер (nom.sing.-та олар - tūdo-ға аяқталады) жасалады;
magnus, a, um зоp, үлкен magn-itūdo, itudĭnis көлемдік(величина)
pulcher, chra, chrum ... pulch- itūdo, ... ... ... ... түрі (гласное склонение)
Түбірі қысқа ĭ - ға аяқталатын есімдер ІІІ септеудің дауыстылар түрі (гласный тип) деп ... ... ... ... септеудің бұл түріне Nominativus singularis-ы -ĕ, -al, -ar - ға аяқталатын (mare, maris n теңіз; anĭmal, animālis n мал; ... āris n ... ... ... зат ... ... ... -ī - ға
Nominatīvus пен Accusatīvus-ы -iă - ға
Genetīvus-ы - ium - ға ... ... ... ... зат есімдердің барлығының түбірі қысқа ĭ, сондықтан септеудің осы түрі - дауыстылар түрі ... тип) деп ... (N.B.) ІІІ ... ... ... атау ... мен ілік септігінде буын сандары бірдей ( равносложные) женский родта тұрған бірнеше зат есімдер де жатады: turris, is f ... ; febris, is f ... ; tussis, is f ... securis, is f ... sitis, is f шөл; puppis, is f кеменің алдыңғы бөлігі (корма).
Бұдан ... ІІІ ... ... буын ... ... өзен ... мен қала аттары жатады: Tiberis, is m ... ... is f ... ... -im-ға ... ... ... (немесе ēs-қа)
Ablativus singularis-ы ұзақ - ī-ға
Genetivus pluralis-ы -ium-ға аяқталады.
Осы топқа vis, -, f күш зат есімін ... ... Бұл зат ... ... және dativus ... формалары жоқ.
Септеу
Singulāris
Pluralis
Singulāris
Pluralis
Nom.
Gen.
Dat.
Acc.
Abl.
Voc.
Turrĭs
turrĭs
turrī
turrĭm
turrī
turrĭs
turrēs
turrium
turrĭbŭs
turris (turres)
turrĭbŭs
turrēs
vis
-
-
vim

vis
virēs
virium
virĭbŭs
virēs
virĭbŭs
virēs
III септеудің аралас түрі (смешанное склонение)
ІІІ аралас септеуге жататын зат есімдер екі ... ... ... ... атау ... мен ілік септігінде буын сандары бірдей емес (неравносложные), негізі екі немесе оданда көп ... ... ... ... - s - қа яқталатын зат ... ... ... pars, part-is f ... (часть) ; urbs, urb- is f қала ; nox, noct-is f түн.
2. Екінші топқа атау септігі мен ілік ... буын ... ... ... ... ... - is - қа ... - es-кеаяқталатын зат есімдер жатады. Мысалы: avis, avis f құс; nubes, nubis f ... зат ... ... ... - ium-ға ... яғни ... дауыстылар түріне сәйкес келеді, барлық қалған ептеулерде септеудің дауыссыздар түрінің септік жалғаулары ... ... бұл ... ... ... түрі ... Аралас септеуге көбінесе женский родтағы зат есімдер жатады.
Септеу
Sing.
Pl.
Sing.
Pl.
Sing.
Pl.
Nom.
Gen.
Dat.
Acc.
Abl.
Voc.
Pars
partĭs
parti
partĕm
partĕ
pars
partēs
partiŭm
partĭbŭs
partēs
partĭbŭs
partēs
avĭs
avĭs
avī
avĕm
avĕ
avĭs
avēs
aviŭm
avĭbŭs
avēs
avĭbŭs
avēs
nubes
nubĭs
nubī
nubĕm
nubĕ
nubes
nubēs
nubiŭm
nubĭbŭs
nubēs
nubĭbŭs
nubēs
Ескерту. (N.B.) ІІІ аралас септеуге средний родта тұрған бір зат есім ... os, ossis n ... ... және accusativus pluralisossa, genetivus pluralis ossium).
Төмендегі кестеде ІІІ септеудің үш түрі ... мен ... ... септеу
Дауыстылар септеуі
Ablativus sing.



Genetivus sing.
-ŭm
-ium
-ium
Nom.- Acc. pl


-iă
ІІІ септеуге жататын зат ... ... ... Осы ... жоғарыда көрсетілген vis, -, f күш зат есімін жатқызуға болады. Жекеше түрде септеудің үш түрі ғана ... nom. vis, acc. vim, abl. vi. ... ... ... vis- ... ... ... түбірдегі s ротацизм заңы бойынша r - ға ауысады: nom. және acc. vīrēs, gen.pl. vīrium, dat.pl. ... ІІІ ... ... екі ... ... ou ... туған - ov-қа аяқталады. Олар: bōs, bŏvis m,f сиыр, өгіз және Jŭррĭter, Jŏvĭsm Юпитер. Jŭррĭter сөзі Jou- және păter әке ... ... ... ... түбірі
Jou-дан туған
Singulāris
Nom.
Gen.
Dat.
Acc.
Abl.
Voc.
Bōs
bŏvĭs
bŏvī
bŏvem
bŏvĕ
bōs
Jŭррĭter
Jŏvĭs
Jŏvī
Jŏvem
Jŏvĕ
Jŭррĭter
Pluralis
Nom.
Gen.
Dat.
Acc.
Abl.
Voc.
-
boum
būbŭs
bŏvēs
būbŭs
-
-
-
-
-
-
-
3. ІІІ септеуге жататын бірнеше зат есім өзінің септік формаларын екі ... ... ... Жиі кездесетін зат есімдер: iter, itinĕris n жол; senĕx, senĭs m ... ... ... зат ... ... ерекшеліктері
1. ІІІ септеудің мужской родына Nominativus singularis-ы төмендегі дыбыстарға ... зат ... ... ō (sermō, ōnis ... or (labor, ōris ... ōs (custōs, ōdis күзет);
- er (venter, ventris қарын, іш);
- ĕs буын сандары сәйкес емес (limĕs, ĭtis шек, ... ĕx (index, ĭcis ... ... cis, - nis, - guis [-gvis] ... ... finis, is соңы ... ... тырнақ)
Ескерту. (N.B.) Бірақ женский родтағы зат есімдер де кездеседі: carō, carnis ет; arbor, oris ағаш ... mercēs, ... ... ... quiēs, quiētis тыныштық; lex, legis заң
Средний родтағы зат есімдер де баршылық: cor, cordis ... ōs, ōris ... бет; ŏs, ossis ... iter, itinĕris жол (путь); cadaver, ĕris өлі дене; vēr, veris көктем; aes, aeris мыс.
* ІІІ септеудің ж е н с к и й ... ... ... ... дыбыстарға аяқталатын зат есімдер жатады:
* tās (civĭtās, ātis ... ... tūs ... ūtis ... s алдында дауыссыз әріппен (ars, artis өнер; mens, mentis ақыл; pax, pacis ... nox, noctis ... ĭs атау ... мен ілік ... буын ... ... зат есімдер (navĭs, is кеме)
* ēs атау ... мен ілік ... буын ... бірдей зат есімдер (rupēs, is жартас)
* dō, -gō, -iō (fortitūdō, ĭnis батылдық; imāgō, ĭnis ... ratiō, ōnis ... (N.B.) ... мужской родтағы зат есімдер де кездеседі:
as, assis асс (римдық тиын); dens, dentis тіс; mensis, is ... orbis, is ... ordo, ĭnis ... ... ... ... зат есімдер де баршылық: vas, vasis ыдыс
* ІІІ септеудің средний родына Nominativus singularis-ы ... ... ... зат ... ... a (poēma, ătis ... gramma, ătis ... ĕ, -l, -ar (marĕ, is теңіз; anĭmal, ālis мал; ... āris ... men (nomen, ĭnis ... ŭs ... - ŏris/ - ĕris ... ... ... opŭs, opĕris еңбек);
* ur (guttur, ŭris тамақ ... (N.B.) ... ... ... зат ... де ... sol, solis күн; sal, salis тұз; lepus, lepŏris қоян; mus, muris тышқан.
Әдебиеттер
* Бектуров Ш.К. Қазақ ... ... ... ... - ... ... ... талапкерлерге, студенттерге және оқытушы-мұғалімдерге арналған. - Алматы: Атамұра, 2006. - 336 ... ... Я.М., ... А.В. ... ... ... для гуманитарных факультетов университетов. - Изд. 4, доп. - М. : ... ... 1975. - 479 ... ... Л. ... ... ... для студентов гуманитарных факультетов университетов и педагогических вузов. - М. : Высшая школа, 1980. - 325 ... ... Л. ... ... и ... ... Греции и Рима. - М. : Высшая школа, 1988. - 400 ... ... Ю.И. ... ... ... - 6-е изд., перераб. и доп. - М. : ... 1982. - 256 ... ... В.С. ... ... ... языка: учеб. пособие для студентов фило. фак. высш. учеб. заведений. - СПб. : ... ... ... М.: ... центр , 2004. - 112 с.
* Кацман Н.Л., ... З.А. ... ... ... ... для студентов высш. учеб. заведений. - 6-е изд. - М. : ... изд. ... ... 2003. - 456 ... ... И.С., ... В.С. ... латинского языка для юридических факультетов и институтов. - М. : Ростов н/Д. : Феникс, 2003. - 320 ... ... М.А. От ... грамматики к латинским текстам (Латинское предложение: форма и смысл). - М. : Гуманит. изд. Центр ВЛАДОС, 1997. - 176 ... Ярхо В.Н., ... В.И. ... ... ... для ... иностранных языков педагогических институтов. - 2-е изд., перераб. - М. : Просвещение, 1969. - 384 с.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Латын тілінің жалпы тарихы және ғылымдағы маңызы туралы мәлімет24 бет
Латын тілінің шығу тарихы және оның ғылымдағы маңызы16 бет
Латын тілінің шығу тарихы туралы6 бет
Латын алфавитінің тарихы және ғылымдағы маңызы7 бет
Латын тілінің жалпы тарихы және ғылымдағы маңызы16 бет
Латын тілінің тарихы және ғылымдағы маңызы11 бет
Латын тілінің тарихы және ғылымдағы маңызы жайлы мәлімет13 бет
Латын тілінің тарихы және ғылымдағы маңызы туралы9 бет
Латын тілінің тарихы және ғылымдағы маңызы туралы мәлімет8 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь