Әдеби дәстүр мен жаңашылдық, халықаралық әдеби байланыс

Күллі советтік шығыс халықтарының әдебиеттері іспетті, қазақ совет әдебиеті де Октябрьдің қолтума бел баласы. Оның даму заңдылықтары да біздің халықтарымыздың социализмге, ал қазіргі кезеңде коммунизмге қарай алға басқан қозғалысымен тарихи шартты байланыста.
Қазақ совет әдебиеті жарыса аққан арналы қос бұлақтан: ауыз әдебиеті мен жазба профессионал әдебиеттен өмірлік нәр алып келді. Осынау қос бұлақ қосыла ағып, қазақ әдебиетінде әлі де жұптаса өркенін жайып келеді. Олардың даму, дәйектелу сапарының ең бір өзгеше сипаты — бір-бірімен қанаттаса қимылдап, бірін-бірі молықтырып, байытып отыруында. Бұл кездейсоқ құбылыс деуге бола ма? Жоқ, ол заңды құбылыс. Қазақ фольклорының ең асыл дәстүрлері — кең арналы эпикалық толғанысқа, халықтың қаһарман тұлғасын бейнелеуге ұмтылу, поэтикалық шебер тіл — осының бәр-бәрі арғы атасы ұлы ақын Абай Құнанбаев бастаған классикалық қазақ әдебиетіне игі әсерін тигізбей қоймады.
Қазақ фольклорының тамаша білгіші Абай халықтық қара өлеңнің әдеттегі формаларын бұзып, ана тілінің күллі асыл қазынасын өз творчествосына сіңіре білді. Ол дүниежүзінің, ең алдымен орыстың классикалық әдебиетін терең зерттеу нәтижесінде қазақ поэзиясында бұрын болып көрмеген, соны формалар тудырып, жаңашылдыққа жол салды. Гүл жарған жазба поэзия өте-мөте совет дәуірінде ауыз әдебиетінің өрби өсуіне айрықша күшті әсер етті; халықтың жыр дәстүрлерін тал бойына таза сақтаған Жамбыл Жабаевтың құдіретті дарыны осыған айғақ.
Орыс әдебиетінің осынау кәусар бұлағы мен творчестволық ықпалы қазақ совет әдебиетін реалистік көркем өнердің даңғыл жолына жеткізді. СССР халықтарының көп ұлтты әдебиетінің бір жасағы — қазақ әдебиетінің де өзіндік ұлттық стилі туып қалыптасты. Қазақ совет әдебиеті қаз басқан тұңғыш қадамынан ересек шаққа жеткенше қиыр-қиыр жолдан өтті. Ұлтшыл жазушылармен идеялық творчестволық күрес, жоғары көркемдік шеберлікті игеру, социалистік реализм әдісін ойға тоқу, әдебиетті жаңа жанрлармен молықтыру және өткен дәуірдің мәдени мұраларын іріктеп игеру — қазақтың советтік жас әдебиетінің алдында тұрған міндеттері осындай еді.
Әдебиет пен көркем өнердегі ұлттық дәстүрлер ұрпақтың дүниені көркем оймен тану жолындағы озат тәжірибелерінен жасалғаны мәлім. Дәстүр — болмысты көркем образға айналдырудың ғасырлар бойы машықталған тәсілдерінен және айналамызды қоршаған қоғамдық орта мен табиғатты ой таразысына сала отырып бейнелеудің ұрпақтардан ұрпақтарға мирас боп келе жатқан қағидаларынан құралады. Дәстүр тұлғасы — тарих талқысынан өткен, халықтың ой-сезіміне етене болған, халықтың эстетикалық талғамына төтеп бере алатын бейнелеу нақыштары мен күллі ұлттық тіл байлығы арқылы айқын көрінеді.
1.Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл
2.Әуезов М. Әр жылдар ойлары. – Алматы: ҚМКӘБ, 1959. – 556 б.
3. Бес ғасыр жырлайды Т. 1. – Алматы: Жазушы, 1989.- 384 б.
4. Дербісәлин Ә. Ыбырай Алтынсарин (өмірі мен қызметі туралы). – Алматы: Қазақстан, 1965. – 226 б.
5.Абай. Шығармаларының екі томдық толық жинағы. Т. 2.– Алматы: Жазушы, 1995. – 384 б
        
        Қазақстан Республикасының Ғылым және Білім министірлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы:Әдеби дәстүр мен жаңашылдық, халықаралық әдеби ... ... Н. Ә. ... ... Қ. ... ... дәстүр мен жаңашылдық
Күллі советтік шығыс халықтарының әдебиеттері іспетті, қазақ ... ... де ... ... бел ... Оның даму ... да ... халықтарымыздың социализмге, ал қазіргі кезеңде коммунизмге қарай алға ... ... ... ... ... ... ... жарыса аққан арналы қос бұлақтан: ауыз әдебиеті мен жазба профессионал ... ... нәр алып ... Осынау қос бұлақ қосыла ағып, қазақ әдебиетінде әлі де жұптаса өркенін жайып ... ... ... ... ... ең бір өзгеше сипаты -- бір-бірімен қанаттаса қимылдап, бірін-бірі молықтырып, байытып отыруында. Бұл кездейсоқ құбылыс деуге бола ма? Жоқ, ол ... ... ... ... ең асыл дәстүрлері -- кең арналы эпикалық толғанысқа, халықтың қаһарман тұлғасын бейнелеуге ұмтылу, ... ... тіл -- ... ... арғы ... ұлы ақын Абай Құнанбаев бастаған классикалық қазақ әдебиетіне игі әсерін тигізбей ... ... ... ... Абай ... қара ... әдеттегі формаларын бұзып, ана тілінің күллі асыл қазынасын өз творчествосына ... ... Ол ... ең ... ... ... әдебиетін терең зерттеу нәтижесінде қазақ поэзиясында бұрын болып көрмеген, соны формалар тудырып, жаңашылдыққа жол салды. Гүл ... ... ... ... ... ... ауыз әдебиетінің өрби өсуіне айрықша күшті әсер етті; халықтың жыр дәстүрлерін тал бойына таза сақтаған Жамбыл Жабаевтың құдіретті ... ... ... ... осынау кәусар бұлағы мен творчестволық ықпалы қазақ совет әдебиетін реалистік көркем өнердің даңғыл ... ... СССР ... көп ... ... бір ... -- қазақ әдебиетінің де өзіндік ұлттық стилі туып қалыптасты. Қазақ совет әдебиеті қаз басқан тұңғыш қадамынан ересек ... ... ... ... ... ... жазушылармен идеялық творчестволық күрес, жоғары көркемдік шеберлікті игеру, ... ... ... ойға ... әдебиетті жаңа жанрлармен молықтыру және өткен дәуірдің мәдени мұраларын іріктеп игеру -- қазақтың советтік жас әдебиетінің ... ... ... ... ... пен ... өнердегі ұлттық дәстүрлер ұрпақтың дүниені көркем оймен тану ... озат ... ... ... ... -- ... көркем образға айналдырудың ғасырлар бойы машықталған тәсілдерінен және айналамызды қоршаған қоғамдық орта мен табиғатты ой таразысына сала отырып бейнелеудің ұрпақтардан ... ... боп келе ... ... ... ... тұлғасы -- тарих талқысынан өткен, халықтың ой-сезіміне етене болған, халықтың эстетикалық талғамына төтеп бере алатын бейнелеу нақыштары мен ... ... тіл ... арқылы айқын көрінеді.
Ұлттық дәстүрлер көркемдік шеберліктің халықтар ... мол ... ... ... әкеп тапсыратын эстафета іспетті. Бірақ олар ұлттық әдебиеттердің өзара қарым-қатынасының, өзара игі ықпалының нәтижелерін міндетті түрде қамтиды. Сонымен қатар, қоғамдық ... және ... ... ... ... ... ... дәстүрлердің кейбір элементтері күн асқан сайын құри береді. Көне заман творчествосына тән діни ... ... мен ... ... ... ежелгі ақындардың бипаздалған бал көмейлігі мен лұғатты сәуегейлігі -- қазір ... ... ... ... ... ... жаңашылдық ізденуі арқасында толысып, түрленіп отырады. Жаңа дәстүрлер туады.
Бұл қағиданың дұрыстығын жас болса да ... мол ... ... ... өсуі ... дәлелдеуге болады. Ұлы Октябрь социалистік революциясына дейін бұл әдебиет негізінде тек бір жанр -- поэзия саласында ғана ... ... ... ... ... жаңа пайда бола бастаған. Драматургия мен әдеби сын оның творчестволық арсеналында мүлде болмайтын. Сан ұрпақтың ақындары жасаған ... ... ... ... ... естиярлық биігіне ең алдымен поэма жөнінде көтерілді. Көркемдік құндылығы жағынан өте-мөте С. Сейфуллиннің, I. Жансүгіровтің, Ә. ... Т. ... X. ... Қ. Бекхожиннің поэмалары көзге түседі. Талғампаз оқушы қазақ әдебиетінен сюжетті, немесе сюжетсіз лиро-эпикалық және ... ... ғана ... ... классикалық поэзиясының ең асыл дәстүріне еліктеген поэмаларды да таба алады.
Абайдан кейінгі қазақ поэзиясының сапа жағынан жаңа ... шығу ... ... ақынның дүниені көру, сезінуі, жалпы дүние тануы мен ... ... ... өзгеріп кетті. Халықтың ақындық творчествосында туған ең асылдардың ... оның ... ... ... ... тамаша шешендігін өзіне мұра тұта отырып, халық творчествосымен ... ... ... ... ... сонет поэзиясы (сюжетті, сюжетсізі де, поэма мен лирика да) реалистік бағытты әлем поэзиясының тәжірибесін пайдалана өсті.
Халықтың творчестволық күшінің адам айтқысыз ... ... ... шарықтап шыңға шығуы революциядан кейін фольклорға да жаңа сипат берді. Тарихи жағдайларға орай, ауызша және ... ... ... күрделі байланыс жасап, бір-біріне көмектесуде. Фольклор жазба поэзия үшін сан алуан дәстүрлердің қайнар бұлағы ғана ... ... ... ол ... ... ... де өз бойына сіңіре бастады.
Қазақ әдебиеті Совет өкіметі жылдарында жаңа жанрлармен -- проза, драматургия және әдебиет сынымен ... Бұл ... ұлт ... ... халықтың поэтикалық мәдениеті негізінде жасалған жаңа образдармен молықты. Орыс реализмінің дәстүрлерін ой елегінен ... ... ... ... ... бұл ... ... мән-мағынасы соғұрлым күшейе түсті де, көркемдік шеберлік жетілдіріле берді.
Қазақ прозасының табысы тіпті ғаламат, ол осы жылдардың ішінде ... тән ... ... ие ... Оның ... молайды: драмалық, күрделі сюжетті шығарма, психологиялық әңгіме, тарихи-революциялық, өмірбаяндық романдар мен бүгінгі күн ... ... ... ... туды. Өмір талаптарына "жауап" ретінде туған әлеми әдебиеттің мәдени дәстүрлерінен мол нәр алған қазақтың реалистік прозасы новеллашыларымыз бен романшыларымыздың күш-жігері ... ... ... Б. ... өзіндік ерекшелігі мол мұраларында қазақ новелласының аса көркем үлгілері бар. Сәкен Сейфуллин творчествосында өмірбаянды саяси өткір мәселелермен ұштастыра жазу ... аса ... ... ... С. ... "Ботагөз", Ғ. Мүсіреповтің "Оянған өлке", Ғ. Мұстафиннің "Шығанақ" ... және ... ... ... ... ... Біз бұл арада қазақ прозасының аса көрнекті туындыларын ғана атап ... ... олар ... ... ... ... Бұл шығармалар әлі есейіп жетпеген әдебиеттердің бұғанасы қатпаған кезіне тән схематизмнен, геройларды бейнелеудегі арагідік қара дүрсіндіктен, натурализмнен ада ... ... ... өзгеше туындылар, тұтас алғанда, әдебиеттің соны мәдениетін игеруде елеулі табысқа жеткенімізді дәлелдейді.
Реалистік прозаның қазаққа ғана тән, СССР халықтарының көп ... ... ... ... түсетін ұлттық стилі жасалды. Дегенмен реалистік прозаның бірыңғай ұлттық стилінен әрбір сөз зергерін оның творчестволық дербес ... ... ... алу қиын ... ... ... ... аулы өмірінің көркем шежіресі болып саналған новеллалары образдарының нанымдылығы, төрт аяғын тең басқан тамаша формасы арқылы айрықша ... ... С. ... ... ... революция қарсаңындағы және одан сәл кейінгі халық бұқарасының өмірі мен қозғалысы сияқты тарихи-әлеуметтік мәні зор ірі уақиғаны ... ... ... көркем әсемдік жұптасып жатады. Ғ. Мүсіреповтің айрықша өзгешелігі сатиралық серпінінің дәлдігі, ... ... ... ... ... да ... ... тың жанр. Қазақ драматургиясы қойшының құрым үйінде қойылған алғашқы пьесадан бастап, Қазақтың академиялық драма театрының спектакліне ... ... Ғ. ... ... ... -- Баян сұлу", "Ақан сері -- Ақтоқты" пьесаларында, немесе Ә. Тәжібаевтың, Ә. Әбішевтің, Ш. ... және ... ... драматургтердің пьесаларынан шеберлердің кемеліне келген өнері танылды.
Егер әдеби сын мен ... атап ... онда ... ... ... ... жайын толық көрсетпеген бол ар едік, өйткені оны калыптастыру және дамыту ісіне жазушылардың өздері де, біздің сыншыларымыз да, филолог ... да ... ғой. ... ... ... жайлы алғашқы зерттеу еңбектер 20-жылдардың аяқ шенінде пайда болды. Бұл да біздің халқымыздың жаңа ... ... ... ... ... болып саналады.
Соны жанрлардың тууы, көне жанрлардың жаңғыруы, жазбаша және ауызша көркем творчествоның бірін-бірі байытуы, болмысты революциялық даму барысында ... -- ... ... тал ... осындай нәрлі, мәнді құбылыстардың бәр-бәріне оның ұлы жүрегі -- ... ... ... ... ... ... болды.
Осы табыстарымызға орай, қазақ халқының материалдық және рухани ... одан әрі өсу ... ... ... ... ... Лениннің артта қалған халықтар капиталистік даму сатысына соқпай-ақ, социализмге бірден өтуі мүмкін деген тарихи маңызы жөнінен аса терең қағидасына ой ... ... біз әр ... тек ... ... ... ғана еске ... Бұл асқан дана қағиданы бұрын артта қалған елдер мен халықтардың ... ... ... ... да ақыл ... ... жөн.
Осыған орай, Октябрь революциясы қазақ халқының рухани мәдениетін қай жолдан сақтандырып, ... ... ... ... ... ... ... ашып көрсеткен абзал.
Қазақ халқының тарихында дүниежүзілік мәдениеттің, ең алдымен озық ойлы орыс мәдениетінің таңдаулы үлгілері мен дәстүрлерін өз ... мол ... ... ... ... Абай ... ... Алтынсарин көрнекті роль атқарды. Олар білім мен ғылымды өрістетуге, адамзат ой-санасының барша жетістіктерін меңгеріп, оны халықты көркейту ісі үшін пайдалануға ... діни ... ... ... ... декоденттікті, символизмді мадақтаған, шынайы болмыстан көрінеу тұра қашып, паңсынған, жалғыздыққа, халықтан, өмірден оқшаулануға шақырған ақындар да болды.
Мұндай ... ... ... ... ... мүддесіне, оны көркемдікке дұрыс тәрбиелеу ісіне орасан зор кесел келтіретінін дәлелдеп жатып қайтеміз. ... да ... ... ... ... даму ... ... идеясымақтар мен олардың уағызшыларына қарсы -- буржуазияшыл ұлтшылдарға, панисләмшілерге, хан менен бай жайлаған керенау кезенді көксеушілерге қарсы бітіспес ... ... ... ... ... ... ... бәрін аластай отырып, қазақ совет әдебиеті реалистік көркемөнердің өміршең, мол сипатты кең арнасына қосылды. Осынау ... ... үшін де біз Ұлы ... ... ... ... Біз, Қазақстан жазушылары, мұны айқын түсінеміз, сондықтан да ... ... ... баға бере ... ... ... ... мақтаныш сезіммен қараймыз және өз әдебиетіміздің болашағына сеніммен көз тігеміз.
Қазақ әдебиеті туған күнінен бастап осы уақытқа дейін қазақтың әдеби тілін ... ... ... роль атқарды. Ақындар мен жазушылар: С. Мұқанов, Ғ. Мұстафин, Ә. Тәжібаев, Т. Жароков, X. Ерғалиев және басқа ... ... ... реализм жолындағы өздерінің жаңашыл творчествосымен қазіргі қазақ тілінің даму процесіне белсене атсалысып келеді.
Жоғарыда ... ... ... шығаруға болады:
1. Халықтың поэтикалық творчествосының ертедегі сатыларынан бастап, жанрлары мен формаларының ... кең ... ... мен жазушыларының өзіндік стилі, өзіндік творчестволық сипаты бар осы заманғы профессионал әдебиетке жеткен социалистік реализм жолындағы қазақ ... озық ... ... ... ... ... ... ұлттық әдебиетінің өзіндік ерекшелік, халықтық реализм іспетті айрықша қасиеттерінің сұрыпталып, ... ... ... және орыс ... Шығыс пен Батыс халықтары әдебиеттерінің өзара творчестволық көмегі ... игі ... ... ... өсіп ... Осы ... өрби өсуіне қазақ әдебиетінде терең тамырлы ішкі процестер жүріп жатыр: озық дәстүрлер мешеу тенденцияларға қарсы, болмысты аңдау және оны ... ... пен ... ... ... ... ... марқаюда.
3. Қазақтың ұлттық әдебиеті әдебиеттің өзегі болып танылатын қазақтың әдеби тілін қалыптастыруда және дамытуда тарихи роль атқарады һәм әлі де ... ... ... ... жыр ... ... ақындар, жазушылар адамдар арасындағы қарым-қатынастың құралы болып табылатын тілдегі небір ... ... ... ... ... сұрыптайды, жетілдіреді, дәйектендіреді.
Қазақ социалистік ұлтының озық әдебиеті орыс тіліне, Шығыс пен Батыс ... ... ... ... ... ... елдерінде сансыз достары мен оқушыларын тапты.
Халықаралық әдеби байланыс-белгілі бір ұлт әдебиетінің ... да әлем ... ... ... ... әлеміндегі рухани алмасулар -- көркемдік дамудың, ... ... ... ... ... алғанда, Ә. б-тың әлем әдебиеті тарихында алатын орны зор. Ұлттық әдебиеттердің даму деңгейі сол кезеңдегі Ә. б-тың да бағыты мен ... ... ... Оның ... мен жолдары көп және бұл процесте аударманың алатын орны өзгеше. Ә. б. жалпы ұлттық әдеби процеске, онда жаңа ... ... ... болуына ықпал етеді. Ұлттық әдебиеттердің өзара қарым-қатынасының негізгі түрі ретіндегі Ә. б-қа әдебиеттану ... 18 ... ... мен 19 ... басында назар аудара бастады. Сөз өнері ғылымының Ә. б-ты зерттейтін арнаулы саласы -- ... ... ... (қ. Салыстырмалы-тарихи әдебиеттану). Бұл мәселеге И. Г. Гердер, И. В. Гете өз ... ... ... Ұлттық әдебиеттердің бір-біріне әсерін, ықпалын тарихи-әдеби процестің бір ... ... ... ... ... (қ. ... Ресейде А. Н. Веселовский, В. М. Жирмунский, М. П. Алексеев, Н. И. ... ... бұл ... ... ... Ә. б. ... жылдары қазақ әдебиеттану ғылымының да назар аударған, арнайы зерттей бастаған саласы. Қазақ әдебиетінің басқа әлем ... ... ... ... ... ... кезеңдері, өзгешеліктері бар. Мыс.: адамзат өркениетінің дамуына мол үлес қосқан Әбу Наср әл-Фараби Батыс пен Шығысты жалғастыра ... Ол ... ... ... ... ... ... Қазақ әдебиеті көршілес шығыс, туысқан түркі халықтарының мәдениетімен, әдебиетімен ежелден жақын, тығыз байланыста болды. Қырғыз, ... ... ... ... ... ... ортақ ежелгі жазба ескерткіштері соның айғағы. Шығыстың классикалық поэзиясы, оның ірі өкілдері Фирдауси, Низами, Науаи, Хұсрау, ... ... ... ... Омар ... ... араб ... "Мың бір түн", үнді елінің "Махабхарата", "Рамаяна", әсіресе "Қалила мен Димна", "Тотынама" сияқты әлемге әйгілі үлгілерінің кейбір тараулары қазақ арасында кең ... ... ... ... ... қисса, дастандар шығарылған. 18 ғ-дан бастап қазақ халқының тыныс-тіршілігі, рухани өмірі орыс жазушылары мен қоғам қайраткерлерінің назарына іліге бастады. В. А. ... ... (1830), В. И. ... "Бикей мен Мәулен" (1831) повестері жарық көрді. Е. И. Пугачев бастаған шаруалар көтерілісі туралы материал жинау мақсатымен 1833 ж. Орал мен ... ... ... А. С. ... ... ... -- Баян сұлудың" мазмұнын жазып алды, ақынның "Пугачев оқиғасы" мен "Капитан ... атты ... ... жөнінде мәліметтер кездеседі. Пушкиннің ықпалымен Н.Н. Муравьевтің "Қырғыз тұтқыны" атты романтикалық поэмасы ... (1828) ... ... саяси қуғында Т.Г. Шевченко, Ф.М. Достоевский, С.Ф. Дуров т.б. болды, олар қазақ халқы ... жылы ... ... Л.Н. Толстой Ш. Құдайбердиевпен және қазақ мұғалімі Р.М. Елікбаевпен хат жазысқан. Мұндай әдеби ... ... ... ... ... мәні зор. ... ұлы ғалымы Ш.Ш. Уәлиханов Омбы, Семей, Санкт-Петербург мекемелерінде, Орыс геогр. қоғамында қызмет ... орыс ... (П.П. ... Г.Н. ... ... ... А.Н. ... Я.П. Полонскиймен т.б.) достық қарым-қатынаста болды. Уәлихановтың еңбектері орыс тілінде жазылып, алғаш рет Санкт-Петербургте жарық көрді, ... ... ... ... ... басылды. Уәлиханов әлемдік мәдениет пен ақыл-ой деңгейіне көтерілген ғалым ретінде, қазақ, қырғыз, өзбек, қарақалпақ, ... ... ... ... моңғол, қытай, орыс, украин, грек, неміс, француз, ағылшын т.б. халықтардың тарихы, этнографиясы, мәдениеті, әдебиеті туралы құнды ой-пікірлер қалдырды. Бұл ... ... ... ... ... ағарту саласында А. Құнанбаев, Ы. Алтынсарин, Ш. Құдайбердиев А. Байтұрсынов, Ж. Аймауытов, М. Дулатов, М. Жұмабаев т.б. жалғастырды. Абай А.С. ... М.Ю. ... И.А. ... Ф. ... Дж. Г. ... И.В. ... А. Мицкеевичтің кейбір өлеңдерін қазақ тіліне аударды. ... ... ... ... ... ... ... дастандарын, "Сократ" трактатын жазды, Аристотель, Платон, Гомер туралы пікірлер айтты. Сондай-ақ, Алтынсарин, Құдайбердиев т.б. ірі аудармалар жасады. Жалпы ... ... өзге алыс ... оның ... ... ... ... және мәдени байланысының тарихы тереңде жатыр. ибн Фадлан (10 ғ.), ибн Батута (14 ғ.), Марко Поло (13 ғ.), Р.Г. ... (15 ғ.) т.б. ... ... ... ... ... ... түрлі әдеби шығармалар, ғыл. еңбектер қалдырды. Г. Зелинский "Қазақ", "Дала" поэмаларын, А. ... ... ... ... ... ... мен хаттар", суретші Б. Залесский "Қазақ даласының көріністері" атты альбом жазды. Француз жазушысы Жюль Верн "Клодиус Бомбарнак" романында қазақ жерін ... ... ... Дж. Кеннанның "Сібір және сүргін" кітабында Ертіс маңайының ... ... ... ... ... қоры ... ... деректер келтіреді. Ал, кейінгі кеңес дәуірінде әдеби байланыс аса ... ... әлем ... ең ... ... ана тілімізге, қазақ әдебиетінің үздік шығармалары әлем тілдеріне аударылды. Аударма саласында қазақ сөз өнері шеберінің барлығы ... ... ... арқылы келген ірі туындылардың ұлттық әдебиетке ықпалы мол ... А. ... ... ... ... ... монғол, қытай, француз, орыс т.б. әлем тілдеріне аударылды. Ж. Жабаевтың шығармалары көптеген тілдерге аударылып, оның ... ... ... ... ... туысқан елдерді аралағанда өшпес әсер қалдырғаны туралы жазылды. М. Әуезовтың "Абай ... ... ... 116 ... ... ... "Әлем әдебиеті кітапханасында" (134, 135 томдары) ірі классикалық романдар қатарында жарық көрді. Ә. Нұрпейісовтің "Қан мен тер" трилогиясы, О. ... ... және ... ... сөз ... ... ... қазақ ауыз әдебиетінің інжу-маржандары эпостар, жырлар әлемінің көп тілдерінде аударылды. Ұлттық әдебиетіміздің әлем әдебиетімен ... ... ... ірі ... ... (қ. Азия және ... ... жазушыларының конференциясы;Ыстықкөл форумы; Ұлттық әдебиетіміздің онкүндіктері т.б.) мен ... және ... ... да ... ... Қай ... болсын өнер жағынан дамуында әдеби байланыстар сол ұлт әдебиетінің өркен жая өсуіне, халықтың ... ... ... өмір ... ... ... даму тарихымен ұштастыруға дәнекер болады. Қазірде қазақ әдебиетінің басқа әдебиеттермен ... ... ... процесінің ерекшеліктері пайда болды. Бұл байланыстар жаңа мазмұн, жаңа түр, рең тауып, соны жолдар мен мүмкіндіктерге ... ... ... ... түсті.
Қазақ-араб әдеби байланыстары тамыры өте тереңде жатыр. Оның арғы бастаулары ... ... ... ... ... замандардан арна тартқандығын айтсақ, шындықтан алшақ кетпейм із. Көшпелі елге ислам қағидаларын таратқан қожа -молдалар ... ... ... ... араб жұртының ескі ауыз және жазба әдебиетінің нұсқаларын да қоса ... ... Бұл ... ғасырлар бойы бірте -бірте кең өріс ала келе, ақыр -аяғында тұрақты дә стүрге айналғаны тарихи факты. Алғашқы кездегі таза діни ... ... ... ала ... ... әуенді тарихи дастандар, жырлар, әфсана-әңгімелер лек-легімен таратылып, олардың көбі ... ... ... ... санасына ыңғайланған нұсқалары арқылы ұлттық әдебиеттің төл қазынасына айналып кетті деп ... ... ... да ... емес еді. ... кешегі кеңестік тәртіп тұсындағы қатаң атеистік идеология бұл тасқынға тыйым салып, алдынан мықты бөгет тұрғызғаны да белгілі. Мұсылман ... - ... ... ең көне ... ... ... Ол дүние жүзіндегі ең ықпалды діни ағымдардан саналатын исламмен тамырлас болып, өмірге қатарлас келген. Сондықтан оның адам санасына ... игі ... ... ... мен ... уағыздарымен бір тұрғыдан бағалауға болады. Демек, араб әдебиеті мен өзге халықтар әдебиеттері арасындағы байланысты жалпы адамзат әлеміндегі руханият қазыналарынан арна ... ... бір ... көзі деп ... хақылымыз. Еңбектің моральдық-этикалық мәнін де осы тұрғыдан бағалауымыз ... ... ... ... ... ... әрі ... - лингво-мәдени байланыстар. Соынң ішінде, бай қазақ әдебиеті ... ... сөз ... ... ... ... да ... бойына сіңіре білген. Мұның өзі қазақ әдебиеті мен тілінің әлемдік өркениетке құлаш ұруының, әлемдік мәдениетпен сусындауының және өзгелерге танылуының көрінісі ... ... ҮІІ ... ... діні Араб ... ... дініне айналғаннан кейін Дамаск, Бағдат, Мысыр сияқты іргелі қалалар арғы жағы Еуропа бергі жағы Азиядан ... ... мен ... ... іздеушілердің ғалымдардың жиналған орталықтарына айналды. Себебі сол кездері Еуропада ғалымдарды дінбұзарлар деп отқа ... ... ... қуғындаса, Азияда да жаңа ғылыми жаңалықтарға іштарта қоймаған болатын. Ғылым-білім ерекше құрметтелетін ислам дінінің арқасында әлем ... ... ... ағыла бастады. Біздің жерімізден араб жеріне барған с ол алғашқы толқындардың іші нде ... ... ... ... ... дүние жүзіне мәлім болып, ғылыми және мәдени ... ... бойы ... ... ... ... келе ... қазақ даласының асыл перзенттерінің ең жарық жұлдызы - Әбу Насыр әл-Фарабиді айтуға болады.. Олардың еңбектері сол кезден ... ... ... ... мың ... астам уақыттың ішінде әлем ғалымдарының сусындар кәусәр бұлағына айналды. Ұлы ғұлама лардан қалған ғылыми мұралар ғылымның ... ... ... әрі өте ... ... әрі ... ... Дүние жүзі халықтарының қоғамдық-философиялық ойларына ықпал етті деп айтуға болады. Олардан кейінгі Исмаил әл-Жауһари мен тағы да жиырмаға жуық әл ... ... ... Ахмет Йүгінеки, Сүлеймен Бақырғани және басқа да көптеген тұлғаларымыздың еңбектері қазақ-араб әдебиетінің тарихи даму жолында өзіндік өрімімен, ... ... ... діні ... ... ... ... араб жұртының әдеби жәдігерлері саналатын , , кітабының мысалдар жинағындағы ... ... мен ... да ... ... ... ... сюжеттері нің кірігуі, қазақ әдебиетінде қисса, мысал жанрларының қалыптасуына негіз болды деп пайымдауға болады. Осындай себептердің ... ... ... ... баюына, көркемдік үлгілердің молаюына белгілі бір дәрежеде өз үлесін қосты деуге негіз бар. Кеңес өкіметі ыдырап, еліміз тәуелсіздігін ... ... ... ... мен әдебиеті жаңа сипатта, шынайы көзқараспен қайта зерттеліп, зерделене бастады. Кеңестік кезеңде ұлттық әдебиетіміздің толыққанды қарастырылмай, ... ... ... бірі ... ... ... екені мәлім. Осыған байланысты белгілі ғалым М.О.Әуезов қазақ-шығыс әдеби байланыстары жайында сөз ете ... ... . ... де, ... ... ... Шығыс әдебиетімен өзара сабақтастығы жөнінде қалам тартып , ой айтқан көрнект і әдебиетші ғалымдарымыз болды. Атап айтсақ, ... ... ... ... С.Қасқабасов , А. Қыраубаева, Ш.Сәтбаева, Ү.Сұбханбердина, М.Мырзахметов, Ә.Дербісалі, Ө.Күмісбаев, Н. Келімбетов, Б.Әзібаева, С.Төлеубаева және т.б. ... ... ... болады. Қазақ халқы мен басқа Шығыс халықтарын ың сұлулық пен парасаттылық, жақсылық пен ізгілік, ... пен ... ... пен кісілік туралы толғамдары мен пайымдауларының ұқсастығы әдеби үлгілердің аудары лып берілуінің басты шарты деп ... ... ... жер ... мен ... тілінің өзгешелігіне қарамастан, олардың рухани болмысының, жалпы дүниетанымының арасында айырмашылықтан гөрі жақындық мол. ... ... ... болмысы шығыстық болғандықтан да, араб және қазақ халықтарының шынайы сезімді насихаттаудағы, қарапайымдылық пен сұлулықты әлпештеудегі ұстайтын бағыты, шығармадағы көркемдік ... ... ... және араб ... ... байланысының басты себептерінің бірі қазақ жеріне ислам дінінің енуімен де ... ... ... ... ... тараған шыға рмаларда дінге қатысы жоқ, өзге де көркем ... мол. ... өзі ... атап ... халықтардың дүниетанымдық ортақтығы, жақсылық пен жамандыққа, ақ пен қараға ... ... ... болса керек. Дүниетаным мен түсініктің, талғамының жақындығы қазақ халқының арасына ... ... ... ... де ... ... ... кейіпкерлерінің ішінде қазақ арасына кең тараған дары - Лұқпан хәкім, даңқты патша Һарун Рашид, қайырымды Атымтай жомарт және ... ... ... ... ... ... ... дидактикалық сарындағы кейіпкерлердің әрқайсысы ның өмірі мен істеген іс-әрекеттері халыққа адамгершілік, ұлағаттық сияқты үлгі-өнегеге бағытталған жақсы қасиеттерді уағыздауға қызмет ... ... ... ... атты ... ғы: ...Ай, хан ием, сұраймын: Тәңірінің үйі кебені Ибраһим Халилулла жасапты, ... - жан ... ... ... ... ... уатсаң, Қисайғанды түзетсең, Тәңірінің үйі бәйтолла, Сұлтан ием қарсы алдыңда жасапты! - деген үзіндіден жыраудың еліңе игі де ... ... ... ... ... ... Бәйтулла, яғни қағба қарсы алдыңда тұр емес пе деп, Темір биді райынан ... ... ... .Мұндағы кебе сөзінің түп төркіні екенін айта кету керек. Ал, сөзі араб тіліндегі деген мағынада ... ... ... ... кісінетіп" толғауында: Атымтай жомарт секілді Атағым жұртқа білінсе! - деп хикаясын жетік білетінін білдірсе өлеңіндегі: Мекені ... ... ... ... жетесің Әзір Меке алдыңда, Пейіліңмен сыйласаң, Атаң менен анаңды, - ... ... ... ... ... ... жақсы білетіндігін және деп келетін пайғамбар хадисін де осы өлең желісінде өргендігін бағамдауға болады .Осындай діни сауаттылық Үмбетей жыраудың ... да ... ... ... ... Бекболат биге айтқан толғауынан, оның пайғамбарлар тарихы баяндалатын жетік білетіндігі байқалады. Мен ... ... - ... ... ... ... ... кетермін .Он бес жасында даңқы шығып, Шал атанған , ... ... ... өн ... ... дәстүрдің ізі айқын көрінеді. Әсіресе, Шал ақынның Ислам дінінің қағидаларын және мұсылман ... иман ... ... ... ... ... шебер бейнелеген. Мысалы, ақынның атты толғауындағы мына бір ... ... ... ... анық ... ... ... бір көкжал бөрідей, Иманың бағлан қозыдай, Егер тыю салмасаң Иманыңды жеп кетер ... , атты ... ... ен ... ... таза қазақи дүниетаныммен дәріптегенін зерделеуге болады. Иманды қойға, ақылды қойшыға,ислам ... ... ... ... теңеп, өлеңді поэтикалық айшықпен көркемдеп, адамшылықтан тек батыл, мықты болғанда ғана айрылмайсың деп насихат айтады. Шал ақынның ... ... ... оның ... ... да жетік екеніне көз жеткіздік. Сондай-ақ, араб ... ... ... ... де ақын өлеңдерінен орын алғандығы байқалады. Араб халқының әдеби мұрасы саналатын Құран Кәрімде, көп ... ... мен ... ... ... мен Қап тауы, Перғауын сияқты сөздерді көп қолданатынын бағамдадық. Оны ... атты ... ... жын-перінің Қап тауында, Пенденің ойын, күлкі ден сауында, Ер адам ... ... ... ... алып ... ... немесе деп басталатын ақынның мына бір шумақ өлеңінен де көруге болады. ... ... ... ... ұшы, Алыс ... ... ғой ... кісі, Ата менен ананы құрметтесең, Меке болып табылар үйдің іші. Бұл ... ... ... ... ... ... сәйкес, алдымен, ата-ананы сыйла, құрмет тұт деген ислам қағидасын меңзеп тұр ғаны аңғарылады. ... Шал ақын араб ... де ... ... білдіру мақсатында араб сөздері н өз өлең жолдарында орынды қолданып отырады. Мысалы, ақын атты өлеңін сияқты араб ... ... ... ... ХІХ ... ... ... үшін қоғамдық-саяси, әлеуметтік-экономикалық өзгеріске толы кезең болды. Мұндай ... ... ... ... ... ықпал етері анық. Аталған кезеңде қазақ халқының мәдениеті мен әдебиетіне Шығыс пен Батыстың әсері қатар келді деп айтуға ... Бір ... діні бір ... ... ң рухани мұралары ел арасында кең тарап жатса, екінші жағынан Ресей патшалығы ... ... ... ... діни ... жер аударылған зиялы қауым өкілдерін жібере бастады. Осы кезеңде қазақтардан оқып, білім алған Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев сынды ұлы ағартушы тұлғалар ... ... ... Олардың халықты білімге, ғылымға ұмтылуға, басқа елдерден қалып қоймауға уағыздап, адамгершілік пен имандылықты насихатта у ... ... ... мен ... ... ... зор . ... әдеби мұраларымен қазақ -араб әдеби байланыстарына белгілі дәрежеде үлес қосқан ағартушыларға тоқтала кетейік. Ыбырай Алтынсарин шығармаларының араб әдебиетімен байланысын саралап, ... ... оның ... ... мәдениетінің негізі, мәйегі саналатын араб мәдениетімен жан-жақты ... ... ... ... ... келе көз ... ... атты өлеңінде адамзат баласының бір -біріне бауырмалдығын, олардың жұмылған жұдырықтай бір болуын : Бәріміз бір адамның баласымыз Жігіттер бір-біріңе ... , - деп ... ... ... аттары аталатын пайғамбарлар: Дәуіт, Сүлеймен, Ілияс және Жүсіп пен оның жары Зылиха сияқты аңызға айналған тарихи кейіпкерлердің өмірлерін ... әрі көне ... ... дәл ... ... ағартушының араб әдебиеті мен тарихын білгенін ұғуға болады. ... ... алып ... әңгімесінің бірі - . Бұл әңгіме оның жарияланады. Ел аузында кең тараған аңыздың түп негізі "Мың бір ... ... ... және оның екі жүз алпыс сегізінші түні айтылған әңгіме екені мәлім. Кезінде белгілі әдебиетші ғалым Ә.Дербіс әлин де бұл ... ... ... негізінде шыққандығын айтқан.Қазақ әдебиеті мен араб әдебиетінің сабақтастығы туралы сөз қозғағанда, қазақтың бас ақыны ... ... ... ... ... және ... елдері әдеби байланыстарын сөз ете отырып, біз Абай шығармаларының шығыстық тамырын, түп төркінін Ислам дінімен бірге ... араб ... Орта Азия мен ... ... ... ... Араб мәдениетімен бірге келген араб жазуы, араб тілі мен ислам діні, сол ... ... араб ... ... ... Абай ... да қаншалықты ықпал еткені жайында да, оның шығармаларының ... ... ... ... да ... ... еңбектер жазылды. Ұлы ақынның шығармаларындағы шығыстық араб әдебиетімен байланысы жөнінде іргелі мәселені ғылыми тұрғыдан зерделеу ісіне жол ашқан ғалым М.Әуезов ... ... бері Абай ... Шығысқа қатысы жайында қазақтың бүкіл ғалымдары қалам тартқан ... ... ... ... Ақын шығармаларының Шығыс әдебиетіне қатыстылығы жайында , әсіресе, ... ... ... ... ... ... және т.б. ... нақтылы ғылыми еңбектер жазған . Қазақтың ұлы ғалымы М.Әуезов атты еңбегінде Абай мұраларын саралай ... деп ... атап ... Енді сол ... мәдениетті ай тқанда көз алдымызға әуелі араб халқының ертегісі елестейтіні даусыз. Абай бұл классикалық туындының сюжеті ... ... ... ... жаз ғанда, арабтың ертегі аңыз-әңгімелерін өңдеп, өз дүниетанымына, қазақ қоғамына орайластырып, қайта жырлағанын көруге болады. Шығарманың басында поэма сюжетін қайдан ... ... ... өзі былай баяндап өтеді: Бір сөзім оқып көрген, Өлең қып сол сөзімді айтқым келген. Болыпты ағайынды екі жігіт ... ... мен Сап а ... ... ... ақынның шығармасын бастамас бұрын араб әдебиетіндегі қалыптасқан әдеби дәстүр іне сәйкес автордың деп ... бар деп өз ... ... ... ... басталғанын көреміз. Әрі қарай оқиғаның желісінен б айқайтынымыз өзі жас, әрі қарапайым, он саусағынан өнер тамған ... ... ... пиғылы бұзық, алаяқтың құрбанына айнала жаздағаны және зұлымдық ойлаушы жазасын осы өмірде тартатыны айтылады. Абай ... ... ... Әзім деп ... > атты ... жасзады. Ол ертегіде орын алмаған баланың тәрби елену оқиғасын қазақтың дәстүрі мен өзінің ... ... ... жыл санап өсіреді, медреседе оқытады. Сонымен қатар автор бұл поэмада кейіпкерлердің образдарын мінездерін, қасиеттерін өмірде кездесетін ... ... ... ... ... ... ... ғажамдық шал мүттәйімдік, жылпостық, зұлымдық әрекеттерін өте тапқырлықпен, қулықпен алдаумен жүзеге асырады. Поэмада ... ... ... ... мен ... монологы сияқты баяндаулар орын алмаған. Оның орнына шығарманың көркемдігін ашатын ди ... ... ... ... ... ... кішінің үлкенге құрметін білдіретін , , тәрізді қаратпа сөздер қолданылады. Шығарма желісінде негізгі кейіпкердің бойындағы еңбексүйгіштік, ... ... ... шындыққа негізделген қосымша детальдармен үстеліп, автор дүниетанымына орай өзгеріске ұшыраса, поэмада ... ... бір ... ... кез болып, онда екі сұлу қыздың шахмат ойнап отырғаны сияқты эпизодтардың ... ... ... Абайдың бізге жеткен поэмасының бөлігі ертегісінің назирашылдық ... ... ... ... ... ... нұсқасы деп түсінеміз. Шығыс аңыздарының бірінің негізінде жазылды деп айтылып жүрген ұлы ақынның поэмасының да түп негізі араб ... ... ... М.Әуезовтің пайымдауынша, поэмасындағы Масғұт тың тіршілік еткен шаһары - ... ... ... ... ... болса керек. Араб әдебиетіндегі бұл шығарма Абайдың эстетикалық ой-пікірлерімен ұштасқандықтан, ақын қаламы арқылы қазақ жерінде қайта түлеген. Абай осы ... ... ... ... ... өзінің қоғамдық, әлеуметтік көзқарасын, өмірден түйген түйіндерін әңгіме арқауына айналдырады. Белгілі абайтанушы ғалым ... ... ... ... бұл ... ... ... толық адам танымын таратуды кәдеге асыру деген ой айтады. Ұлы ақын жағымды ... ... , оның ізгі ... ... ... аларлықтай сомдап, өзінің идеялық -эстетикалық ұстанымдарын шығармада көркем суреттеген. Абайдың өлең өрнектерінде де шығыстық араб ... ... мен ық палы ... ... ... Шығыс поэзиясының ықпалы болғанымен, ақын оларды өзінің ой өлшемінде таразыға салып, төлтума ... ... , , ... ақын ... тілмен шеберлеп, сүйіспеншілік се зімдерді көркем көрсетеді. М.Әуезовтің оқи ... ... ... ... ... күншығыс болып кетті" деген философиялық ойының мәнін ұққандай боламыз. Онда ұлы ақынның отыз ... ... ... классикалық әдебиетіне ден қойғанын, орда бұзар жастан өткен соң, орыс оқымыстыларының кітаптарын оқығанын, ал қамал алатын ... ... ... дүние асты-үстіне шығып өзгергені айтылады. Абайдың шығармашылығын үлгі тұтып, Шығыстың классикалық поэзиясының қыры мен сырын еркін игеріп, ... қара ... ... ... ... Абайды үлгі тұтқан Шәкәрім Құдайбердіұлы да араб әдебиетіндегі қос ... ... ... мәснәуи үлгісінің өлең құрылысына сәйкес өлеңдер жазды. Оның ... ... ... ... поэзия жанрына еліктеп жазылған. Шәкәрім араб әдебиетімен ... ... қана ... оның ... - ... ... озық ... қабылдағандығы шығармашылық тәжірибесінен танылады. Философ-ақын шығармашылығының негізі ... ... ... ... имандылыққа, өнер білімге тарту еді. Оның шығармашылық қызметі тек ақындықпен, аудармашылықпен ғана шектелмейді. Шәкәрімнің әдебиет саласында ғана емес, тарих, философия ... ... ... ... да ... ... ... жеткілікті. Ақынның, әсіресе, шығыстық тақырыптағы мұралары Кеңес дәуірінде зерттелмей, архивте ғылыми жұртшылыққа белгісіз күйінде жатты. Құдайдың бірлігіне, пайғамбардың хақтығына ... ... ... ... ... ... ... араб әдебиеті мен ислам дінін өзі толғаған өлеңдерінің негізгі арқауы, желісі етіп алған деп санаймыз. Шығыс мәдениеті мен Қазақстан, Орта Азия ... ... ... ... рөл ... Азия мен Африка ақын - жазушыларының 1958 жылы Ташкентте өткен тұңғыш конференциясы М.Әуезовтің ... ... да ... ... Ол ... кіріспе сөзінде жиынның мәні мен маңызын ашып көрсет еді. атанған осы конференция қарсаңында Қазақстанда Азия мен ... ақын ... ... ... мен ... лері қазақ тіліне (орыс тілі арқылы) аударылып, кітап болып басылып шықты. Солардың бірі атты ... . Бұл ... ... құрлықтағы елдерден Біріккен Араб Республикасы (Египет пен Сирия), Ирак, Алжир, ... ... және ... ... т.б. елдердің қаламгерлерінің шығармалары енген. Осы орайда, Әуезовтің Азия, Африка ақындары жинағындағы алғы сөзінен мына дәйексөзді келтіргенді жөн ... . Әлем ... ... орны мен қолтаңбасы бар М.Әуезов пен араб әдебиетінің арасындағы байланыстың ... ... деп ... ... кеңес заманында араб әдебиеті десе апиын саналған діни әдебиет түсінілген тұста араб әдебиеті мен қазақ әдебиетінің арасындағы сабақтастық туралы көп ... ... ... жоқ. ... көп зерттеулерде қазақ әдебиетіндегі көркемдік дәстүрді батыстық әдебиетпен байланыстыру басым болды. Ал жалпы қазақ ... ... ... ... араб әдебиеті мен мәдениетінің ықпалы, әсері мол болғандығы туралы деректер көп -ақ. Қазіргі егемен ел болып, тәуелсіздігімізді ... ... ... бен ... ... өз болмысымызды, дәстүрімізді саясаттың салқынынсыз жаңаша зерделей бастаған кезде, қазақ-араб әдебиеттерінің ... ... ... тереңірек зерттеу қажет тігі күн тәртібіне қайта қойылып, зерттеудің өзектілігін туғызды. Абай мен ... ... ... көркем әдебиеті М.Әуезовтің өз шығармаларына да әсер еткен, кей дәстүрлі көркемдік үлгілер негіз болған ... ой ... ... ... ... жазушы туындыларының машриқ әдебиетімен байланысты қырларын дәлелдейтін жақтары жеткілікті. Тегінде, қазіргі қазақ әдебиеті үшін қайталанбас үлгі саналатын Мұхтар ... ... ... ық сарын айқын аңғарылады. Ұлы Абайдай заманынан асып туған тұлға туралы эпопея жазған кемеңгер ... өзі де ... ... ... ... да, ... көркемдікті пайдаланбауы мүмкін де емес еді. М.Әуезовтің көркем шығармаларында, әдеби зерттеу еңбектерінде шығыстық мотивтердің болуының өзіндік ішкі ... бар ... дау ... ... Бұл ... ... тек суреттеу деңгейімен ғана емес, дүниетаным деңгейімен де тығыз байланысты. Біздің пайымдауымызша, ... ... ... ... көздері не шығыстық араб дүниетанымы, араб әдебиеті мен ... ... ... болған. Жалпы шығыстық менталитет пен Ислам діні көркем шығармалардың жазылу үрдісіне, образдар жасауға, адамдардың бір -бірімен қарым-қатынасын бейнелеуде ортақ ... ... ... ... ... ... шығыстық типтік көрінісін кестелеуге алып келетіні даусыз. Көркем шығарманың негізгі ұлы мақсаты Адам ... ... ... ұлы ... ... ұлы бол" деген Абайлық мұраттан үлгі -өнеге алған М.Әуезовтың Шығыс ... ... ... ... пен ... ... пен ... дәріптеу інің өзі үлкен ғибрат. Салғастырмалы әдебиет жайын теориялық тұрғыдан терең ... ... ... ... . М.Әуезов, Ғ.Мүсірепов, С.Талжанов, С.Ғылмани және т.б. тұлғалардан кейін қазақ -араб әдеби ... кең өріс ... ... ... ... Ә.Дербісәлі үлкен үлес қосып келе жатыр. Оның ... ... араб ... мен ... діні арқау болды десек асыра айтқандық болмас.Себебі профессор Ә.Дербісәлі қазақ -араб ... ... ... ... ... екі ... ... сабақтастығына алғаш сүрлеу салған Әбу Насыр Әл -Фараби, Әл-Жауһари Әл -Фараби секілді жиырмаға жуық Фарабтан шыққан ... мен ... да ... ... ... ... танымал даналардың әдеби мұраларын араб елдерінен тауып, жариялауда үлкен еңбек сіңірді. Сонымен қатар ... ... ... , , , , және т.б. ... ... таза араб ... мен ... әдебиетінің байланысы мәселесі жайында толымды талдаулар мен тұшымды ... ... ... ... ... ... мәселесіне де қалам тартқан. Кең ес заманында ғалымдар назарынан тыс қалған осы әдеби дәстүрді өркендету мақсатында екі ... ... ... ... ... ... ... да қалам тартқан. Қазақ әдебиетінде өзіндік орны мен қолтаңбасы бар Ә.Дербісәлі ... ... ... араб ... десе ... ... діни әдебиет түсінілген тұста араб әдебиеті мен қазақ ... ... ... ... болып, келешек арабтанушы ғалымдар үшін маңызды әдеби бағытқа жол ашты. Қазіргі егемен ел болып, тәуелсіздігімізді алған тұста, дініміз бен ... ... өз ... дәстүрімізді саясаттың салқынынсыз жаңаша зерделей бастаған кезде, қазақ-араб әдебиеттерінің тарихи сабақтастығын, ықпалдастығын тереңірек зерттеу қажеттігі күн тәртібіне ... ... ... ... еңбектерінің алар орны ерекше. Жалпы әлемдік әдебиеттану ғылымын өркендетуде салыстырмалы әдебиеттанудың өзіндік рөлі мен маңызы бар. ... ... ... мен таралу идеясы ұлттардың бірін-бірі түсінуі үшін, ... ... ... ... үшінде ерекше мәнді. Әдеби шығармалардың шығу төркінін анықтау сөз ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Шығыстық сюжеттер ретінде танылып жүрген көшпелі мотивтердің ішінен тек ... ... ... ғана тән ... ... мен ... жеке бөліп, олардың қазақ әдебиетіндегі көрініс тері мен ... ... ... ... . ... ... ... сөз шеберлерінің шығармаларына енген араб әдебиетінің көркемдік үлгілері мәтіндік талдау арқылы нақтылы ... ... ... әдебиетінің тарихы үшін қайталанбас үлгі саналатын қазақ қаламгерлерінің шығармаларында шығыстық сарындардың айқын аңғарыла тыны ... ... ... . Бұл шығыстық сарындар тек суреттеу деңгейімен ғана емес, дүниетаным деңгейімен де тығыз байланысты. Қазақ ақын-жазушыларының шығармашылығындағы шығыстық, соның ... араб ... ... мен сөз ... ... арабтық ерекшеліктерін Шығыстың рухани нәрінен сусындап өскенінен деп тұжырымдауға болады. ... ... тек ... қана емес, көркемдік үлгілерден де классикалық араб әдебиетінің ықпалын анық аңғаруға болады. Алланың нұр сипаты мен сұлудың пәк келбетін, ... ... ... ... көркем шығармалардағы сөз саптауларда, образ жасауда аңғарылатын ... мен соны ... ашып ... ұмтылдық
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1.Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. -- ... ЖШС, 2010 ... М. Әр ... ойлары. - Алматы: ҚМКӘБ, 1959. - 556 б.
3. Бес ... ... Т. 1. - ... ... 1989.- 384 б.
4. ... Ә. ... Алтынсарин (өмірі мен қызметі туралы). - Алматы: Қазақстан, 1965. - 226 б. ... ... екі ... ... ... Т. 2. - ... Жазушы, 1995. - 384 б

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әдеби дәстүр мен жаңашылдық. Халықаралық әдеби байланыс20 бет
Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі. Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері. Әдеби дәстүр мен жаңашылдық. халықаралық әдеби байланыс27 бет
Азаттық жырының ақтаңгері5 бет
Қазақ әдебиетіндегі әнші-ақындар мен күйшілер бейнесі120 бет
Қазақ, ағылшын және орыс тілдеріндегі жаргон сөздер4 бет
Дәстүр мен жаңашылдықтың әдебиеттегі маңызы8 бет
Инновациялық процестің ұғымы мен мәні7 бет
Проза, оның даму сатылары және дәстүрмен жаңашылдық12 бет
ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің дамуы21 бет
Проза, оның даму сатылары және дәстүр мен жаңашылдық16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь