Мемуарлық шығарма (конспект)

Мемуарлық шығарма, яғни акын, жазушылардың, өнер, қоғам қайраткерлерінің өз өмірін қоғам өмірімен байланыстыра баяндауы. Мұндай өмірбаяндар көркем шығармаға жақын, әдеби тілмен, шебер жазылғандығымен оқырманды тартады және ол оқырманды жеке адам өмірімен ғана емес, қоғам дамуымен таныстырады. Мұндай шығармалар кай тілде болмасын өте көп және қара сөзбен де, өлең сөзбен де жазылған түрі кездеседі. Мысалы, Қ.Байсейітовтың "Құштар көңіл"(1977) Ш. Жиенқұлованың «Өмірім менің - өнерім» (1983) кітаптары өмірбаянның осы түріне жатады.
Өмірбаянның үшінші түрінде қоғамға белгілі қайраткерлердің өмірі мен шығармашылық, саяси қызметтері өз тарапынан емес, басқа біреулер тарапынан баяндалады. Мәселен, ұлы жазушылар мен ақындар - Абай, Ш. Уәлиханов, А.С. Пушкин өмірлері туралы шығармалар осындай өмірбаян түріне жатады. Мысалы, С.Мұқанов - «Аққан жүлдыз»,
М. Әуезов «Абай жолы». Өмірбаянның мұндай түрі көркем шығарманың әр түрлі жанрлары ыңғайында очерктен бастап роман-эпопеяға дейін жазыла береді.
Күнделікті өмірде ең жиі қолданылатын құжаттың біріншісі - өмірбаян. Өмірбаян әркімнің өз қолымен, таза, жүйелі түрде, сиямен жазылады. Арнайы қағазға жазылуы да мүмкін.
Сондай –ақ мемуар жанрында роман, повесть жазыла береді. Ғұмырнамалық туындылардың бұл жүйесі авторға мейлінше еркіндік береді. С. Айнис, Андрей Белый, Александр Бенуа, Сәбит Мұқанов мемуарлық шығармаларын деп атауға болады. Онда қоғам өмірі басты кейіпкер өмірімен телқабыс алынып, оның қабатында көп желі жарыса қатар тартылып, егізделе суреттеліп кете барады. Кейіпкер табиғаты да эпикалық тыныспен беріліп, характері жан-жақты ашыла береді.
Бүгінгі қазақ мемуаристикасының қалыптасу жайы бүкіл әлем әдебиетінің озығынан, орыс әдебиетінен оқу арқылы жетіле түскен. Ол ұлттық әдебиетіміздегі мемуарлық дәстүрлердің негізгі жолын ескере отырып, күрделене жаңарған, жаңа мазмұнмен түлеп, мәселен деп бағытта түрлене көркейген жанр. Орхон-Енисей жазба ескерткіштері назар аудартады. Ескерткіш бойынан биография мен естелік элементтерінің ұшқындарын табамыз. Бұл бүгінгі мемуаристикамыздың, оның ішінде ғұмырнамалық форманың ұлттық саласы сонау көнеден екенін еске алғызады. Алғашқы мемуар ұшқындарының туу себептері ескерткіш авторларының соңына белгі қалдыру ғана мақсатынан емес сияқты. Тоныкөктің «Түрік білгіш қағанының еліне осы ескерткішті бағыштаған, Мен» – деуінде халыққа тәрбиесін мирас етпегі де, үлгі етіп ұрандауы да жоқ еместей. Мүмкін мұндай ескерткіш қалдыру сол кездің дәстүрі үшін аса маңызды болған тәрізді. Орхон-Енисей жазбалары сияқты ескерткіштердегі өмірбаян элементтері сол болған адамның өзі туралы айтқандарына жүйеленеді.
1.Мақпырұлы С. Адамтану өнері. - Алматы: «Арыс», 2009. - 214.
2. Қаратаев М. Социалистік реализмнің қазақ прозасындағы қалыптасуы.
- Алматы, 1965.
3. Оразаев Ф. Жазушы стилін зерттеудің кейбір мәселелері // Жұлдыз,
1970.
4. Рамазанова А. Қазіргі қазақ повестеріндегі адам және табиғат
мәселелері (70-80): Дисс. филол. ғыл. канд. – Алматы, 1993. – 129 б.
5. Ахундов Б.А. Литературные направления и стили. - Москва: «Мысль»,
1976.
6. Берггольц О. Избранные произведения в двух томах, т.2. Ленинград:
«Художественная литература», 1967
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ
ТАҚЫРЫБЫ: Мемуарлық шығарма (конспект)
Орындаған: Тұрғанбек Д.
Тексерген: Құрмамбаева Қ.С. ... ... ... ... яғни ... ... ... қоғам қайраткерлерінің өз өмірін қоғам өмірімен байланыстыра баяндауы. Мұндай өмірбаяндар көркем шығармаға жақын, әдеби тілмен, ... ... ... ... және ол ... жеке адам ... ғана емес, қоғам дамуымен таныстырады. Мұндай шығармалар кай ... ... өте көп және қара ... де, өлең ... де ... түрі ... Мысалы, Қ.Байсейітовтың "Құштар көңіл"(1977) Ш. Жиенқұлованың (1983) ... ... осы ... ... ... ... қоғамға белгілі қайраткерлердің өмірі мен шығармашылық, саяси қызметтері өз тарапынан емес, басқа біреулер тарапынан баяндалады. Мәселен, ұлы ... мен ... - ... Ш. ... А.С. ... ... туралы шығармалар осындай өмірбаян түріне жатады. Мысалы, С.Мұқанов - ,
М. ... . ... ... түрі ... ... әр түрлі жанрлары ыңғайында очерктен бастап роман-эпопеяға дейін жазыла береді.
Күнделікті өмірде ең жиі ... ... ... - ... ... әркімнің өз қолымен, таза, жүйелі түрде, сиямен жазылады. Арнайы қағазға ... да ... - ақ ... ... ... повесть жазыла береді. Ғұмырнамалық туындылардың бұл жүйесі авторға мейлінше еркіндік береді. С. Айнис, Андрей Белый, Александр Бенуа, ... ... ... ... деп ... ... Онда қоғам өмірі басты кейіпкер өмірімен телқабыс алынып, оның қабатында көп желі жарыса ... ... ... суреттеліп кете барады. Кейіпкер табиғаты да эпикалық тыныспен беріліп, характері жан-жақты ашыла ... ... ... ... жайы ... әлем ... озығынан, орыс әдебиетінен оқу арқылы жетіле түскен. Ол ұлттық әдебиетіміздегі мемуарлық дәстүрлердің негізгі жолын ескере отырып, ... ... жаңа ... ... ... деп ... ... көркейген жанр. Орхон-Енисей жазба ескерткіштері назар аудартады. ... ... ... мен ... элементтерінің ұшқындарын табамыз. Бұл бүгінгі мемуаристикамыздың, оның ішінде ғұмырнамалық форманың ұлттық саласы сонау көнеден ... еске ... ... ... ... туу себептері ескерткіш авторларының соңына белгі қалдыру ғана мақсатынан емес сияқты. Тоныкөктің - деуінде халыққа тәрбиесін ... ... де, үлгі етіп ... да жоқ ... ... мұндай ескерткіш қалдыру сол кездің дәстүрі үшін аса маңызды болған тәрізді. Орхон-Енисей ... ... ... өмірбаян элементтері сол болған адамның өзі туралы айтқандарына жүйеленеді.
Әзілхан Нұршайықовтың өмірбаяндық романы , ... 2 ... ... ... ... романды Ғабит Мүсіреповтің
90 жылдығына арнап жазады және осы естеліктің дүниеге келуіне қайта құру заманының шарапаты себеп болғанын да ... ... ... ... ... ... Сұлтан Оразалиновтың қазақ халқының ұлы жазушысы Ғабит Мүсірепов туралы естелік жазып беру жайындағы өтініш хатын оқығаннан кейін кіріскенін атап ... ... ... не ... сарапқа салады. Өз өмірінде, өз жүрегінде ұлы жазушының қандай із қалдырғандығын ... ... ... оның ... ... ... түскен суретіне үңіледі. Ол туралы өз дәптеріне жазған жазуларына көз жүгіртеді. Осы романды ... ... ... ... әдебиетінде көркем ғұмырнамалық романдар (, , , , , т.б.), ... (), ... (, ), ... (), ... (, , ), ... ... (, , ) т.б. ... қазақ әдебиетінде орныққан түрі. Көлемі және түрі жағынан қазақ ғұмырнамалық шығармаларының мазмұндық ауқымы да, тақырыбы да ... ... ... келу де, ... ... ... де әр ... Мәселен желісі ғұмырнамаға құрылған. Мұндағы естелік суреттеулер - ғұмырнаманы ашу ... ... Ал, ... ... cан ... ... суреттеу жағдайында басталып, ғұмырнамалық жайды ішкі мазмұнына қарай орайластырады. Кей ... ... ... ... ... ... өзге ... бір қалыппен қозғалады.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ
ТАҚЫРЫБЫ: Қазіргі қазақ поэмаларының көркемдік философилық мәні(конспект)
Орындаған: Тұрғанбек Д.
Тексерген: Құрмамбаева Қ.С.
Топ:Қ- 211
Семей ... -- ... ... бір ... ... бір оқиғаны, адам тағдырын, заман шындығын эпикалық не лирикалық үлгідегі өлеңмен сипаттайтын көлемді поэтикалық шығарма. Поэма көбіне сюжетке құрылып, ... ... ... ... мінез-құлық, іс-әрекеттерін суреттейді. Поэма барлық халықтың әдебиетінде кездесетін көне ... ... ... грек ... ... ... эпикалық поэмалары, ертедегі орыс әдебиетінде халықтық дастандар (былина) мен "Игорь жасағы туралы жыр", т.б. поэмалар кеңінен мәлім. А.С. Пушкиннің "Мыс салт ... М.Ю. ... ... Н.А. ... "Русьте кім жақсы тұрады?" атты шығармалары поэма жанрының классикалық үлгісі саналады. Абайдың "Ескендір", "Масғұт", Ш.Құдайбердіұлының "Қалқаман -- ... ... ... -- ... ... ... С.Торайғыровтың "Кедей", "Адасқан өмір", т.б. шығармалары қазақ әдебиетіндегі поэманың үздік туындылары. Поэма кеңестік дәуірдегі қазақ әдебиетінде кемел жанрға айналды. ... ... ... ... ... ... ... С.Мұқановтың "Сұлушаш", Т.Жароковтың "Тасқын", Ә.Тәжібаевтың "Абыл", қаласыАманжоловтың "Ақын өлімі туралы ... ... ... ... т.б. ... ... таңдаулы нұсқаларына жатады. 20 ғ-дың 2-жартысында қазақ әдебиетінде поэма ... ... ... ... ... ... "Мен ... Ғ.Іайырбековтің "Дала қоңырауы", Қ.Мырзалиевтің "Қызыл кітап", М.Шахановтың "Өркениеттің адасуы", "Жазагер жады космоформуласы" сияқты идеялық мазмұны терең, көркемдік ... ... ... қазақ әдебиетінің арнасын кеңейтті.
Қ.Мырзалиевтің "Қызыл кітап",жойылып бара жатқан өсімдіктер мен жануарлар ... ... ... 1963 жылы ... ... және ... ... қорғау одағының арнайы комиссиясы құрастырды. Бұл комиссияға әлемдегі әр түрлі елдердің ғалымдары енді. Тізім жарияланып, () ... атау ... ... ... ... елдерде Қызыл кітап жарық көрді. Қазақстанда Қызыл кітап жасауға құлшынушылардың бірі белгілі ғалым - зоолог А. А. Слуцкий болды. Оның ... ... ... ... қорғауға арналды.
Қандай да бір түрдің Қызыл кітапқа тіркелуі - қауіп туғызатын дабыл. Ол тап сол ... ... және ... арналған мемлекеттік, сондай - ақ жергілікті шараларды қабылдауға түрткі болады. Қызыл кітап (1 - ... ... ... ... ең ... 1978 жылы ... ... Оған жануарлардың 87 түрі енді. 1981 жылы Қазақстан Қызыл кітабының екінші бөлімі ... ... онда ... 307 түрі ... ... ... ... таксондар жануарларына арналды, 1996 жылы баспадан жарық көрді. Оған омыртқалылардың 125 түрі мен түршелері: балықтар, құстар, жорғалаушылар, сүтқоректілер ... ... ... ... ... түрдің жіктеу нөмірі бар, мәртебесі 5 санатқа бөлінген:
І санат - ... бара ... ... - саны ... ... - ... ... санат - анықталмағандар;
V санат - қалпына келтірілгендер;
Қызыл кітап - ... өте зор ... Оны тек ... экологиялық мекемелер ғана емес, көптеген қоғамдық ұйымдар мен бірлестіктер басшылыққа алады. Сондай - ақ зерделі, табиғатты сүйетін Қазақстан Республикасының ... да ... алуы ... ... Әли ... жылы жыр кітабы үшін Қазақ КСР Мемлекеттік ... ... ... Ол ... ... ... 2001 жылы ... сыйлығын алды. Ақынның поэмаларында да соны идеялық кең серпін жаңа көркемдік бояулар молынан ұшырайды. Ақын ... (1997) ... ... өкіметі жылдарындағы тарихына бүгінгі биіктен жаңаша көзқараспен қарап, шамырқана ... 70 жыл ... ... халқы бастан кешкен адам небір қиындықтарды нақты көркемдік ойлармен жинақтап, әсерлі бейнелеген. Қадыр Мырза Әли ... 1917 - 1991 ... ... ... ... халық қасіретінің әрі нақты, әрі жинақталған көркем бейнесі бар. , поэмалары - қазақ халқының ХХ ғасырдағы ... ... ... санасына толық жеткізетін көрнекті эпикалық туындылары қазіргі қазақ поэмараларына жол ашты.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ... ... ... ... ... ... ... (реферат)
Орындаған: Тұрғанбек Д.
Тексерген: Құрмамбаева Қ.С.
Топ:Қ- 211
Семей 2015ж
Жоспар:
* Кіріспе:
* Негізгі бөлім:
* Лирикалық проза деген не;
* ... ... даму ... ... ... ... ... -- автордың нәзік көңіл-күйімен, сезім әсерімен жазылған прозалық шығармалар.
Лирикалық проза өз ... жанр ... ... тек ... ... бір түрі ретінде қарастырылады. Мұндай шығарманың композициялық құрылысы лирикалық кейіпкердің тебіреніс-толғаныстарына сәйкес қалыптасады. ... ... ... ... дамып отыратын сюжет кездеспейді. Алайда кейіпкерлердің бүкіл бастан кешкен көңіл-күй әсерлерінен белгілі бір желі ... ... ... Оны шартты түрде лирикалық желі деп атауға болады.
Кейіпкердің ой-сезімі, ... ... әр ... ... қайшылығы жағдай, оқиғаға айналып, бір-бірімен қалайда жалғасып, астасып жатады. Лирикалық прозаның қаһармандары ойламаған жерден күтпеген жағдайларды, өзгерістерді бастан өткеріп ... Орыс ... ... прозаны жоғары сатыға көтерген Тургенев болды. Қазақ әдебиетінде Лирикалық прозаның белгілері Ж.Аймауытов шығармаларынан айқын танылады.
Қазақ әдебиетінің өзіндік даму ... бар. ... ауыз ... нәр алып сусындаған әдебиетіміз уақыт өткен сайын өзіндік жаңалықтарымен, ізденістерімен дараланып тұратын ... ... ... ... ... ... әр кезеңдегі қазақ қаламгерлері қалыптасқан дәстүрлі арнаны жаңашылдық сипатта жан-жақты дамыта отырып, қазақ әдебиетіне мол ... ... ... әдебиетінің төріне жаңа кейіпкерлер келді, олардың мінез-құлқы күрделенді, әр түрлі жанрда жазылған жаңа мазмұнды шығармалар қатары кеңейді. Кейіпкер бейнесін ... өмір ... ... ... соны ... бейнелеу құралдары жасалды. Яғни әдебиеттегі дәстүрлі арна жаңа сипат алды. Әдебиеттегі ... - ... ... ... пен зор ... нәтижесі, ол әдебиет пен өнердің өрісін кеңейте түседі. Тұрмыстың, қоғамдық тіршіліктің ... ... өмір ... жаңа ұғым-түсініктеріне байланысты әдебиетте мазмұн мен түр жағынан жаңашыл шығармалар ... Бұл ... ... ... ... ... қатар жаңаша суреттеу, бейнелеу, сөз қолдану амалдары пайда болады. Әсіресе жаңа ... мен ... ... соны бейнелеу құралдары жасалады. Бұл - әдебиеттегі жаңашылдықтың белгісі. ... мен ... тек ... ... өзгерістерді білдірумен қатар, ішкі мазмұнды бірдей қамтып, шығарманың идеялық-көркемдік немесе ұлттық сипатын жаңа ... ... ... жаңалық әдебиетке сіңіп, дәстүрге айналып кетуі мүмкін. .
ХХ ғасыр әлем әдебиеті адамның ішкі ... ... ... ... ... ... жаңа қырынан таныды. Әлем әдебиетінде туындап жатқан жаңаша көзқарастардың әсері қазақ прозасына да өз ... ... ... ... сөз ... өсіп, дами түсті. [2, 55]. Әдебиеттегі осындай ерекшеліктердің бірі лирикалық прозаның дамуына қатысты болды. Кез ... ... ... ... болмайтындығы сияқты бұл құбылыс та әдебиетімізгі өзіне дейінгі дәстүрді жалғастыра отырып келді.
Орыс әдебиетіндегі лиризмнің кең ... ... ... ... ... ... Көркемдік-эстетикалық қуаты жағынан ғажайып шығармалар жазған орыс ... ... ... ... ... ... "Көктемгі тасқын", Ф.М.Достоевскийдің "Бейшаралар", Н.Г.Короленконың "Соқыр музыкант" сияқты шығармалары сезімді сан толқытатын лиризм өрнектеріне толы дүниелер екені даусыз. Бұл туралы ... деп ... ... ... ... ... әрі ... меңгерген А.П.Чехов болып табылады. Расында, Чехов лирикалық проза мүмкіндіктерін танытушы ұлы қаламгерлердің бірі саналумен қатар, жалпы, ... ... ... ... ... ... тұла бойына лиризм шуағын жарасымды жинақтай білгені - тартымды факт. Чехов өз шығармаларында адамзат өмірінің мәні, оның ... мен ... ... ... ... Оның әңгімелері күнделікті өмірдегі күйбең тіршілік бола тұрса да, сол ... ... ... ... ... ... ... Зерттеушілердің пікірінше, мұндай пафосқа толы Чехов әңгімелеріндегі лиризм кейіпкерлердің мінезін айқындап, әңгіме жарқын мұң және ғажайып армандар жайлы ой ... ... ... ішкі ... ... ... жер, өскен орта тіршілігін суреттеумен беріледі. Бұл ыңғаймен келгенде, негізінен ауыл тұрмысы, бір ... ... шағы ... ... ... ... жан-жақты көңіл-күй әуендерін толғайтын қазақ прозаиктерінің де қалыс қалар реті жоқ еді. Жоғарыдағы дәуірде жарияланған туындылардың ... ... ... ... сай ... ар-ождан мәселелері әрдайым көне салт, дәстүрге мән бермей, ес-түссіз құлшынатындығы үшін сыналуға бейім қала мен ата-бабалар, халықтың асыл ... ... әлі де шын ... ... ел адамдарының ара-қатынасы көзқарастар шарпысуы арқылы пайымдалды. Бір есептен лиризмнің мазмұндық-идеялық төркіні ... ... ... адалдық, тазалық, жақсы мұрттарды алыс естеліктерден іздеп, өткенді ... ... ... ... сияқты.
Белгілі жазушы Ғ.Мүсіреповтің: , - деуі де әдебиеттер арасындағы байланысты, дәстүр алмасуын жоққа шығармасы анық .
Жалпы қазақ әдебиетіндегі лиризм үлгілері қай ... ... ... ... ... ертерек кезден бастаған дұрыс деп ойлаймыз. Кейбір орыс ... орыс ... ... ... ... сонау ауыз әдебиетінде жатқандығын да сөз қылып кетеді. Біз де лиризм үлгілері ... ... ... ... ... деген ойды айтқымыз келеді. Себебі лиризм элементтері кездеспейтін шығарма болмайды десек те болады. Өйткені кез келген шығармада белгілі бір ... ... ... ... , яғни ... ... ... қандай дәрежеде болса да көрініс беріп отырады. Сондықтан біздің әдебиетіміздегі лиризмнің алғашқы көріністері сонау ауыз әдебиетінен бастау алады ... ... Ауыз ... ... ... ... соның ішінде қиял-ғажайып ертегілерінде лиризм өрнектерінің молынан кездесіп отыратынын жоққа шығара алмаймыз. Сол сияқты, М.Әуезов өзінің Асан қайғы ... ... ... ... ... айтқан болатын. Ал С.Мақпыров лирикалық прозадан басқа лиро-эпикалық жырларды (немесе лиро-эпос), лиро-эпикалық поэмаларды, поэмаларды, дастандарды, балладаны, өлеңмен жазылған ... ... ... ... роман-очеркті, роман-эссені, сондай-ақ тарихи-көркем жанр үлгісіндегі өмірбаяндық (мемуар) шығармаларды, ... (хат) ... ... ... ... ... болатындығын айта отырып, олардың неліктен осы жанрға жатқызуға болады деген сұраққа жауап береді. Оның айтуы бойынша лиро-эпикалық жырлардың аралас жанрға жату ... [5, 159], - деп атап ... ... бұл ... ... кейіпкердің ғашықтық, сүйіспеншілік сезімдерін, толғаныстары мен тебіреністерін беру сияқты лиризм үлгілері сонау ерте кезеңдегі ... ... ... ... ... ... көз жеткізгендей боламыз.
Оның бергі жағындағы Шоқанның еңбектерінде, Ыбырайдың прозалық шығармаларында, бұларды айтпағанда Абайдың қара ... ... ... жоқ, ... ... деп айта алмаймыз. Сондықтан қазақ әдебиетіндегі шығармаларға тән ... ... ауыз ... ... ... ... ... ойға тоқтасақ қателеспейміз деген ой келеді. Ол кезеңдегі туындылардың мұндай ерекшелігі ... сөз ... ... ... ... ... кейінгі кезеңде ғана, яғни ХХ ғасырдың орта шенінде ғана көңіл бөліне ... ... ... керек.
Қазақ әдебиетінде ХХ ғасырдың басындағы прозалық шығармалардан лиризм айшықтары анық көрінетінін байқауға ... ... ... ... , , т.б. ... туындыларды атай аламыз.
Мәселен, Бейімбет Майлиннің шығармасындағы Шұғаның "Отаудың сықырлауығынан" қарап тұруының өзі лиризм көрінісі ретінде қызмет ететін деталь ... ... ... өзі ... жан ... ... ... қайғы-қасіреті - жан дүние иірімдерін тәптіштеп суреттеп кетер нақты поэтикалық көрініс. Бұл жерде Қасымжан әңгімесінен лиризм бедері айқын ... қана ... ... пафос, сыршыл толғаныс арқылы лирикалық прозаның өміршеңдігі де айқын танылады.
Прозадағы жанды тербетер лиризм және әңгіменің бірінші жақтан ... өзі ... ... сан құбылтып, өне бойына татымды сыршыл әуен қосқан. Т.Нұртазиннің ... ... ... ... саз ... стильдік ерекшелігіне де айналып отыр.
Б.Майлиннің бұған дейінгі жазылған лирикалық шығармалары бізге таныс. Оның прозалық шығармасындағы лирикалық ... ... ... оның ... шығар деген де ой келеді. Қарап отырсақ, орыс әдебетінде де ақындардың жазған прозалық шығармаларында көбіне ... ... тән ... жиі ... ... ... эпикалық жанрға бет бұрған ақынның прозалық шығармасына лирикалық туынды жазудағы тәжірибесі ықпалын тигізбей қоймайтын сияқты. Сол себепті де олардың шығармалары таза ... сәл де ... ... ... ... біз мұны ... ... прозаны тек ақындар ғана жазады, немесе жазушының өлең жазуы шарт ... ... ... ... ... ... прозадағы лирикалық стильді тек поэтикалық мектептен өткен ... ғана ... ... ағаттық болар. Мәселен, Ғ.Мүсірепов, Ә.Әлімжанов, С.Мұратбеков, Ш.Мұртаза, ... ... ... ... ... етіп алып ... ... ақын емес, бірақ олардың прозасы лирикалық болып есептеледі. Олардың әрқайсысының шығармасы өзінше ерекше, бірін-бірі ... ... ... ... белгілі жазушылардың шығармашылығында лирикалық сипаттың ерекше үлгілерін көре аламыз. Олардың лиризмді беруде өзіндік ерекшеліктері бар. ... ... ... жан дүниесін табиғат суреттерімен астастыра отырып жеткізе біледі. Жалпы жазушы шығармаларында пейзажды ... ... ... ... шебері екені сөзсіз.
Ал Ғ.Мүсіреповтің шығармаларындағы лиризм өрнектері мүлде бөлек. Оның лирикалық кейіпкерлері, образдары көбіне астарлы, меңзеу түрінде болып келеді. ... ... ... ... ... ... отырып, оны символдық образ дәрежесіне дейін жеткізе біледі.
Жазушының туындысы нағыз лирикалық прозаның үлгісі болып табылады. Шығарманың ... ... деп ... да осы ... ... айтылса керек. Ал , , сияқты шығармалары қазақ әдебиетіндегі символдық туындылардың ішіндегі шоқтығы деуге болады.
Әсіресе 60-жылдардан ... ... ... ... өрнектеріне бай, идеялық бағыты айқын шығармалармен толыға түсті. ... ... ... Қ.Ысқақов, Ж.Молдағалиев, Т.Жармағамбетов, Ә.Кекілбаев, Ж.Түменбаев, Т.Нұрмағамбетов, О.Бөкей т.б. ... ... ... ... Олардың ізденістері лирикалық прозаның композициясына өзгерістер енгізуге, байыта түсуге алып келді және ... озық ... ... шебер пайдалана білуге жетеледі.
Қаламгерлердің қай-қайсысы да бұл ерекшеліктерді өзіндік табиғатын, стилін сақтай отырып, дамыта түскен. ... өзі ... ... ... стилін айқындай түседі.
Жазушы бойына дарып, дамыған әдеби дәстүр әдебиетке жаңа заман рухын таныған жаңалық үлгісін ... ғана ... ... ... ... Бұл ... да ... дамыта отырып, жаңа заманның, яғни өз заманының рухына үн қосарлық өзіндік стильдерімен ерекшеленген талантты қаламгерлер деп атауға болады.
Өміршең шығармалары арқылы ... ... зор ... ... ... М.Әуезов, Ғ.Мүсірепов сияқты өзіндік стилімен, шеберлігімен дараланған жазушыларымыздан үйреніп, ізін жалғастырып қана ... ... ... ... да ... Ә.Кекілбаев, С.Мұратбеков, Ә.Әлімжанов, О.Бөкей, Қ.Ысқақ, Д.Исабеков, Т.Ахметжан, Н.Ораз сияқты қаламгерлер туындыларынан лирикалық прозаға тән ерекшеліктерді әр қырынан ... ... ... ... осы ... тынбай еңбектеніп, ең алдымен туындысының идеясы мен көркемдік сапасын өз ... ... ... ... тек өмір ... тізбектеп айтып беріп қана қоймайды, адамның жанын да зерттейді деуге болады. Ол ... ішкі жан ... ... ... танытып, жанындағы дерттің сырын, себебін ұғуға ұмтылса, көркем шығарма осылардың себебін анықтап, оны ... ... ... ... ... ... осындай мақсатқа жетуде адамның жан дүниесін, сезім сырын, ... ... ... үшін ... баяндау, суреттеу, әңгімелеу, пікір айту сияқты тәсілдерді алмастырып қолданады.
Зерттеуші Б.А.Ахундов: ,- деп жазады .
Қаламгердің шын жан сыры ... ... орын табу үшін ол ... ... ... гуманистік сипаттары басым болуы қажет. Себебі лиризм қуат алады. Сондықтан да ғалымдар лирикалық прозадағы ... ... ... ... өз ... мен ... ... тарихи, қоғамдық, рухани құбылыстарын терең байланыстырып, өмір шындығын ... ... деп ... ... ... ... прозаның композициясына өзгерістер енгізуге итермеледі және ол қадамдар ежелгі озық ... ... ... ... ... жетеледі. Мысалы, Прибалтика әдебиетінде шағын новеллалар құрылымына ... ... ... құбылыс қазақ әдебиетінен де мол байқалады. Фольклорлық сарындар, тарих пен ... таң ... ... бейнелеу, көне аңыз, әңгімелерде түйінделген өмір ақиқаттарына қазіргі шындықтан үндестік іздеу арқылы психологиялық толымдылыққа қол арту - ... ... ... бел ... ... ... ... Нұрмағамбетов, Сайын Мұратбеков, Әбіш Кекілбаев, Тобық Жармағанбетов, Өтебай Қанахин, Нығмет ... ... ... ... ... ... ... сияқты көптеген қазақ жазушыларының шығармалары осы бір адам жан ... ізгі ... ... өрлеу сұлулығымен суреттейтін нәзік күйлі арнаның өрістей ... ... Бұл ... ... ... ... прозасының дамуына елеулі үлес қосты дей аламыз. Әрине, лиризм - ең басты шеберлік өлшемі емес және оны ... ... ... ... түрде айналдырған жазушы эпикалық қарымдағы әріптестерінен бір сүйем де қалыс тұрмайтынын ұмытпаған жөн. Мәселенің екі жағы да шығармашылық тәсіл мен ... ... ... жарасымымен шешілетіні күмән туғызбаса керек.
Көркемдік дегеніміз толып жатқан элементтер мен ... ... яғни ... пен композицияның, тіл мен стильдің қарым-қатынасы бірлігінен құралады. Демек, автордың баяндау мәнерінен жасалады. Баяндаудың сәтті шығуында ... ... мен жеке ... ... ... мен ... ... пен уақыт ұғымдары арасындағы байланысты түсіне білу ... ... ... ... машығы үлкен рөл атқарады. Демек, лиризм табиғаты жазушының мол ізденісін, суреткерлік парызын байқататын құбылыс.
Ғ. ... ... ... ... мүлде
бөлек. Оның лирикалық кейіпкерлері, образдары көбіне астарлы, меңзеу
түрінде болып келеді. Әрбір детальді ойната, құбылта қолдана отырып, оны
символдық образ дәрежесіне ... ... ... ... туындысы нағыз лирикалық
прозаның үлгісі болып табылады.
Ал , , ... ... ... ... ... ... көрсеткен
туындылар десек болады.
Б. Майлиннен басталған лирикалық прозаның әдебиетте өзіндік
арнасымен ... ... ... ... ... ... ... отырып дәлелдеуге болады. Әсіресе
60-жылдардан бастап қазақ прозасы лиризм өрнектеріне бай, идеялық бағыты
айқын шығармалармен толыға түсті. Олардың қатарына С.Мұратбеков,
Қ. Ысқақ, Ж. ... Т. ... Ә. ... Ж. ... ... О. ... Д. ... т.б. көптеген жазушыларды жатқызуға
болады. Аталған қаламгерлердің шығармаларындағы лиризм мәселесін сөз
еткенде, Бейімбет Майлиннің повесімен туыстығын ... ... Бұл шын ... ... ... сабақтастығының бір ғана
айғағы болса керек. Олардың баяндау тәсілінде, ... ... ... шырғалаңында кейіпкерлердің көркемдік
сапа өлшемі, ішкі иірімдеріндегі үндестік, сарындастықтарды көруге болады.
Сөз жоқ, ол ... ... ... ... ... ... ... арқауымен матасып жатыр. Әрине, қаламгерлер дәстүрді жалғастырып
қана ... оны ... ... ... ... толықтыра, жетілдіре
түскенін де байқау қиын емес. Әр жазушының шығармашылық жаңалығы ол
бейнелеген көркемдік шындықтың өзгешелігінен, сол арқылы ... ... ... ... адам ... ... өз
көзқарасы тұрғысынан ашуынан көрінсе керек..
Олардың ізденістері лирикалық прозаның композициясына өзгерістер
енгізуге, ... ... алып ... және ... озық ... ... шебер
пайдалана білуге жетеледі.
Қаламгерлердің қай-қайсысы да бұл ерекшеліктерді өзіндік табиғатын,
стилін сақтай отырып, дамыта түскен. ... өзі ... ... ... ... ... Осы орайда Ф. Оразаевтың: , - деген пікірі ойымызды дәлелдей түседі .
Жазушы бойына дарып, дамыған әдеби дәстүр әдебиетке жаңа ... ... ... үлгісін әкелсе ғана жаңашыл стиль болып табылады.
Бұл жазушыларды да дәстүрді ... ... жаңа ... яғни ... ... үн ... өзіндік стильдерімен ерекшеленген талантты
қаламгерлер деп атауға болады.
Өміршең шығармалары арқылы ұлттық ... зор ... Б. ... М. ... Ғ. ... ... ... стилімен,
шеберлігімен дараланған жазушыларымыздан үйреніп, ізін жалғастырып
қана қоймай, өзіндік тұрғыдан ... да ... Ә. ... С. ... ... О. Бөкей, Қ. Ысқақ, Д. Исабеков, Т. Ахметжан, Н. Ораз сияқты
қаламгерлер ... ... ... тән ерекшеліктерді әр
қырынан көруге болады. Олардың әрқайсысы осы жолда тынбай ... ... ... ... мен ... сапасын өз биігіне шығарды.
Сондықтан да олардың әрбір шығармасынан жазушының ой-өрісі, тіл
шеберлігі, ... ... ... Бұл ... А.Рамазанова: - дейді.
Көркем әдебиеттің міндеті тек өмір шындығын тізбектеп айтып беріп
қана қоймайды, адамның жанын да зерттейді деуге ... Ол ... жан ... ... ... ... ... дерттің сырын,
себебін ұғуға ұмтылса, көркем шығарма осылардың себебін анықтап, оны
емдеудің жолдарын қарастырады. Жазушылар алдарына ... ... ... адамның жан дүниесін, сезім сырын, көңіл-күйін оқырманға
жеткізу үшін авторлық баяндау, суреттеу, әңгімелеу, пікір айту сияқты
тәсілдерді алмастырып қолданады.
Зерттеуші Б.А. ... ,- деп ... ... шын жан сыры ... жүрегінен орын табу үшін ол
шығармада көңіл-күйдің, ой-арманның гуманистік сипаттары басым
болуы қажет. Себебі лиризм қуат алады. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... өз ... мен уақыттың
күрделі тарихи, қоғамдық, рухани құбылыстарын терең байланыстырып,
өмір шындығын ... ... деп ... дегеніміз толып жатқан элементтер мен олардың
компоненттерінің, яғни сюжет пен композицияның, тіл мен стильдің қарым-
қатынасы бірлігінен құралады. Демек, автордың баяндау мәнерінен ... ... ... ... ... ... мен жеке шығармашылық
бағыты, композиция мен сюжет, кеңістік пен уақыт ұғымдары арасындағы
байланысты түсіне білу қабілеті, көркем деталь-штрихтарды қолдану машығы
үлкен рөл атқарады.
Лиризмнің ... ... ... ... пайдалана білген
қазақ қаламгерлері шығармаларынан лиризм психологизмнің, психологизм
лиризмнің ажырамас бөлігі ретінде қызмет атқаратынын аңғаруға болады.
Десек те, ... гөрі ... өз ... ... ... ... ішкі жан ... көңіл-күй, сезімімен,
іс-әрекеті мен сөйлеген сөзімен, ой-арманымен астасып жатады. ... ... ... ... ... ... ... иесі екені танылады. Кейіпкердің іс-әрекеті оның ішкі жан-дүние
толқынысымен тығыз ... ... ... ... ... ... ие болады.
Бұл салада қалам тербеген қаламгерлер алды. Яғни лирикалық сарындағы ... ... ... ... тарихында лирикалық шығармалар өзіндік қалыптасу кезеңін
басынан кешірді. Б. Майлин, Ж. Аймауытов, М. Жұмабаев, Ғ. Мүсіреповтің
әңгіме, повестері мен ... ... ... лирикалық шығармалар
дәстүрлі түрде С. Мұратбеков, Т. Нұрмағамбетов, Қ. Ысқақ, О. Бөкей,
Д. Исабеков т.б. қаламгерлердің әңгіме, повестерінен жалғасын ... Осы ... ... ... лирикалық сарын психологизм
сияқты бейнелеу тәсілімен үндесіп жатты. Яғни, лирикалық-психологиялық
бағыттағы шығармалар қатары кеңейді.
Қорытынды
Көркемдік дәстүр әдебиетті байытып, өркендетеді, шығармашылық
әсер-ықпалды ілгерілетеді. Жалғастыққа жол ... ... ... ... оны ... ... сипатпен өрістетуіне мүмкіндік береді. Әрбір
жазушыға дүниежүзілік әдебиеттен бұрын ұлттық сөз өнері қымбат. Ұлттық
көркемдік ой, даму дәстүрі оның шығармашылығын кемелдендіреді. ... ... ... эпикалық суреттеу тәсілі, әдіс, стиль,
бағыт әдебиет дамуына бағдар болып, жаңа ... ... ... ... ... әдебиетте шеберлікпен игерілген.
Пайдаланған әдебиеттер:
1.Мақпырұлы С. Адамтану өнері. - ... , 2009. - ... ... М. Социалистік реализмнің қазақ прозасындағы қалыптасуы.
- Алматы, 1965.
3. Оразаев Ф. Жазушы стилін зерттеудің ... ... // ...
4. Рамазанова А. Қазіргі қазақ повестеріндегі адам және табиғат
мәселелері (70-80): Дисс. филол. ғыл. канд. - ... 1993. - 129 ... ... Б.А. ... ... и ... - Москва: ,
1976.
6. Берггольц О. Избранные произведения в двух томах, т.2. ... 1967

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
З.М.Бабырдың «Бабыр-наме» шежіресі әдеби туынды67 бет
Мырза Хайдар Дулаттың «Тарих-и Рашидиі» әдеби жәдігер60 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати туралы3 бет
Қазақ әдебиетіндегі әдеби портрет: ерекшелігі, маңызы, сипаттамасы4 бет
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
Естелік жайлы шығармалардың табиғаты мен ерекшеліктері28 бет
Лирикалық проза18 бет
Лирикалық проза жайлы15 бет
Лирикалық проза жайлы ақпарат26 бет
Қабдеш Жұмаділовтің «Таңғажайып дүние» романының жанрлық сипаты60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь