"аяқ-киімге арналған былғары.ер-тұрмандық былғарылар.техникалық былғары.киімдік-галантереялық былғарылар."

КІРІСПЕ

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1. Былғарының түрлері, аяқ.киімге арналған былғары
2. Ер.тұрмандық былғары және оның түрлері
3. Техникалық және киімдік.галантереялық былғары

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Былғары – фабрика жағдайында өңделген тері, мал терілерін химиялық және механикалық әдістерімен өңдеу арқылы алынатын материал. Одан аяқ киім, сырт киім, айыл-тұрман, галантерея, техникалық бұйымдар т.б. жасалады. Мал терісі 3 қабаттан: шелден, өзеңнен, қыртыстан тұрады. Былғары жасау үшін терінің жүні жидітіледі, шелі сылынып, қыртысы жазылады. Терінің өзеңін (ортаңғы қабатын) өңдей отырып былғары алынады. Өзең айқыш ұйқыштанып тығыз байланысқан коллагенді талшықтардан құралады. Құрылым ерекшелігіне қарай өзеңнің өзі 2 қабатқа бөлінеді: үстіңгі және торлы қабат.
Үстіңгі қабат жүн талшықтарының ұшы орналасатын бос қуыстардан, теріден және май бездері мен қан тамырларынан тұрады. Бұлардың арасындағы кеңістік саңылаулары теріні илейтін химиялық құраммен бітеледі де, былғарының сыртқы өңін құрайды. Малдың тұқымы мен күтіміне қарай былғарының өңі де, құрылымы да әртүрлі болады. Өзеңнің торлы қабаты терінің ең тығыз байланысқан қабаты болып саналады. Тор қабаттың қалыңдығы мал тұқымымен оның жасына және талшықтардың тығыздығына байланысты. Теріні жүннен арылту үшін сілті (күл мен әк ерітіндісі) және фермент жағылады, күкіртті натрий, әк ерітіндісі бүркіледі. Бірнеше сағаттан кейін қылшық пен босаң қыртыс арнаулы машинка арқылы оп-оңай ажыратылады. Мұның соңында «шелдеу» машинкасы мен терінің шелі сылынады. Осыдан шыққан шикізат «көн» деп аталады.
1. Әсенова Б.Қ. Былғары және мех технологиясы: оқу құралы / А.Н.Нұрымхан, А.Н.Нұрғазезова.- Семей, 2008.
2. Мәдиев Ө.Қ. Былғары және тері технологиясы: оқулық / Айтөленова Қ.Т. - Алматы, 2010.
3. http://baq.kz/kk/news/ruhaniyat-kainari/kazaktin-er-turman-zhane-at-abzelderi-55837
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ
Тақырыбы: Аяқ-киімге арналған ... ... ... ... Ж.С
Тобы: ТК-421
Тексерген: Бауыржанова А.З
СЕМЕЙ 2015
ЖОСПАР:
КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Былғарының түрлері, аяқ-киімге арналған былғары
2. Ер-тұрмандық былғары және оның түрлері
3. Техникалық және киімдік-галантереялық былғары
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... - ... ... өңделген тері, мал терілерін химиялық және механикалық әдістерімен өңдеу арқылы алынатын материал. Одан аяқ киім, сырт киім, ... ... ... ... т.б. ... Мал ... 3 ... шелден, өзеңнен, қыртыстан тұрады. Былғары жасау үшін терінің жүні жидітіледі, шелі сылынып, қыртысы ... ... ... ... ... ... отырып былғары алынады. Өзең айқыш ұйқыштанып тығыз ... ... ... ... ... ... ... өзеңнің өзі 2 қабатқа бөлінеді: үстіңгі және торлы қабат.
Үстіңгі қабат жүн ... ұшы ... бос ... ... және май бездері мен қан тамырларынан тұрады. Бұлардың арасындағы кеңістік саңылаулары теріні илейтін химиялық құраммен бітеледі де, былғарының ... өңін ... ... ... мен күтіміне қарай былғарының өңі де, құрылымы да әртүрлі ... ... ... ... ... ең тығыз байланысқан қабаты болып саналады. Тор қабаттың ... мал ... оның ... және талшықтардың тығыздығына байланысты. Теріні жүннен арылту үшін сілті (күл мен әк ерітіндісі) және фермент жағылады, күкіртті натрий, әк ... ... ... ... ... ... пен босаң қыртыс арнаулы машинка арқылы оп-оңай ажыратылады. Мұның соңында машинкасы мен терінің шелі сылынады. Осыдан шыққан шикізат деп ... ... ... ... ... арналған былғары
Пайдалану мақсатына қарай былғары 4 топқа бөлінеді:
* Аяқ-киімге арналған былғары
* Ер-тұрмандық былғары
* Техникалық былғары
* Киімдік-галантереялық былғары
Аяқ-киімге арналған былғары ... және ... ... ... ... Аяқ киімнің үстіңгі бөлігіне жұмсақ былғары, ал табан бөлігіне (ұлтан, өкше, сірі өкше т.б) қасаң былғары ... ... ... ірі қара мал ... ... өңделмеген терінің орташа салмағы 23-26 кг-нана кем болмайды. Жұмсақ былғары қой, ешкі, бұзау, тана, құнажын, жылқы терілерінен жасалады. Ешкі ... ... ... өте ... ... Одан ... киетін аяқ киім тігіледі. Қой терісінен жасалған ... ... ... ... ... ... 0,6-1,2 мм, оны көбінесе аяқ киімнің астары үшін пайдаланады. Бұзау терісінен жасалған ... ... 65-70 дм2, ... 0,5-1,5 мм, тана терісінен жасалған былғарының аумағы 132дм2, құнажын терісінен жасалған былғарының аумағы 180 дм2-ге дейін, ал қалыңдығы сапалы ... одан жылы ... мен ... аяқ ... ... ... терісінен жасалған былғарының орташа аумағы 400 дм2, ол мықты болады.
Аяқ киім былғарысы өз ішінен 2 ... ... Аяқ ... ... ... ... былғары
* Аяқ киімнің төменгі бөлігіне арналған былғары
Аяқ киімнің төменгі бөлігіне арналған былғары (халық арасында көн немесе ... ... ... ірі ... ... ... су ... терісі мен жылқының сауыр терісінен жасалады. Көн ұлтандық және ұлтарақтық болып бөлінеді.
Көн - ... ... ... ... және ... ... ... және жартылай жонарқа түрінде шығарылады, олардың түсі табиғи немесе өңделген түрде болады.
Көн былғарысы қалыңдығына қарай алты санатқа ... I ... ... ... артады, VI-шы санаттыкі - 2,6-3 мм. V-VI категория ұлтанға жарамайды, ол ... үшін ... ... ... ... ... ... арасында - бас былғарысы), мүйізді ірі қараның, қойдың, ешкінің, шошқаның терілерінен, сондай-ақ, жылқы терісінің алдыңғы жағынан жасалады. Ол сан рет иілу мен ... ... мен ... ылғал, тер, шаң, химиялық заттар мен жоғарғы температура әсеріне ... ... ... ... ... ... - қойдың, ешкінің, бұзаудың, құлынның терісінен жасалады. ... ... ... ... оның ... жымдасу беріктігіне байланысты. Лактың кемшілігі - ауа мен буды нашар өткізеді.
Ер-тұрмандық былғары және оның түрлері
Ер-тұрман - салт атқа ... ... ... жабдықтардың жиынтық аты. Әйелдерге арналған ер-тұрман (тоқым, үзеңгі, үзеңгі бау, таралғы, ноқта, жүген, сулық, айыл, ... ... ... шеттік, сауырлық, салпыншақ) әшекейленеді. Ерлерге арналған ер-тұрман жеңіл, ықшам, көбінесе мүйіз, сүйекпен, әшекейленеді. Ер-тұрман деп те ... ... ... жинағы көшпелілер мәдениетінің жетістіктерін аңғартады. Көшпенді өмір сүруде жылқы ең қажетті мал болып есептелді, сондықтан да ат ... ... ... ... Ер ... мен ... ... бес топқа бөлінеді: шығыс және найман ері, Орталық және Солтүстік Қазақстан, Жетісу және ... ... ... ... ... жағы кең әрі биік ... келеді. Орталық және Солтүстік Қазақстан ерлері найман еріне ұқсас болып келеді, олардың алдыңғы жағы төмен. Батыс ... ері ... ... ... ол өте жеңіл, әрі жіңішке болып келеді. Жетісу ... ... әрі ... беті биік және олар , деп аталды.
Ердің бірнеше түрі бар. ... ... ... ... ... ер, ... ер, ... ер, жас балаға арналған ашамай, қазықбас ер, күмістелген әйел ері, ... ер, ырыс ... ... ертеден келе жатқан қол - өнерінің бірі ат әбзелдерін ... Ерді ... ... ... бедер салып, күмістеп, сүйектеп, асыл тастар салып әшекейлейді. Күмістен өрнектелген ерді ... - ... ... ... ұста ерші деп ... ... - тұрманға -- оған қосымша керекті жабдықтар жатады: тоқым, терлік, тебінгі, үзеңгі, тартпа, өмілдірік, құйысқан, жүген, ... ... ... ... ... ... ат жабу, өре, тұсау, кісен т. б.Осының бәрі ағаштан ойылып ... ... ... ер - ... ... ие ... Төменде халқымыздың ат әбзелдерінің кейбір түрлерінің сипаттамасы беріліп отыр.
Терлік- аттың ... ... ... ... сәл ... терді сорып тұратын материалдан даярланады. Қазіргі кезде бұл материалдың рөлін жамылғы ойнап жүр. ... - ... ... ... ... Ол ... жасалады. Жылқының арқасына толығымен жауып тұрғандай етіп салынады. Ол аттың терін алады. Оны үнемі ... ... ... - ... ... кіші ... қаңқасының екі қапталына өлшеніп қиылған киіз. Төрт бұрышты болып келеді. Бұл аттың арқасын ағаш ер ... ... ... ... ... әрі бері жылжымас үшін және екі қапталға ауып кетпес үшін ойлап табылған қайыс ... ... Ал, айыл ... қапталының артқы жағына байланған бау. Бұл аттың артқы қабырғалары тұсынан байланады.
Жүген - қайыс пен былғарыдан жасалып, ... ... ... ... ... ... негізінен үш түрлі әдіспен жасалады: түйме жүген , өрме жүген, қайыс пен былғарыны қабаттап ызып ... ... Сырт ... ... ноқтаға ұқсайды. Бірақ жылқыны бағындыру, қалаған жағыңызға жүргізту мақсатында тілдің жоғарғы жағынан салынатын, екі езудің тұсында ... ... ... шылбыр болмайды. Оның орнына ауыздықтың екі басындағы шығыршыққа байланған тізгін болады. Қазақтың сөзі осыдан ... ... - ... басына тұмсығы арқылы киілетін ат әбзелі. Ноқтаны қайыстан немесе жібек ... де өріп ... ... ... ... ... ... байланған шылбыр болады. Шылбыр атты доғарып байлау, жетекке алу мақсатында өріліп жасалған ... атқа ... тез міну үшін ... ... тепкішік немесе ілмек. Үзеңгі - ердің бір бөлігі. Ол атты салт ... аяқ ... ... ... ... Үзеңгі ер - тоқымға тартпа арқылы бекітіледі. Үзеңгіліктің ені 10-12 мм, ... 30-35 мм ... ... ... ... үзеңгіні таралғымен бірге ерден ағытып алып қасқыр соққан. ... ... бау бір ... ... ... ... ... үзеңгі бауды бірнеше қабаттайтын болған. Ат үстінде тұрып садақ тарту немесе найзаласу кезінде ... күш ... ... ... Сондықтан да үзеңгі баудың сайыс кезінде маңызы өте зор болған.
Тартпа - теріден жасалған берік, жалпақ бау. Ерді екі ... ... ... тұру үшін ... - бір ұшы ... ... ілініп, екі ұшы ердің екі қапталына бекитін құрылғы. Бұл ер тоқымның алдыға қарай жылжып кетпеуі үшін ... Ол Х ... ... ... Сол ... ... ... шығу төркіні қиысқан, қиылысқан деген сөздерден туындауы әбден мүмкін. Ызбалы құйысқан арасына қайыс салынған екі ... ... ... Сол ... ... ... ... түйіп жасауға да болады. Оларды өрме құйысқан немесе түйме құйысқан деп атайды. Егер жіптен өріліп жасалса оны құр құйысқан деп ... ... ... ... ... құйысқан немесе жез құйысқан деп, жасалған металдың ыңғайына орай аталады. Құйысқанның ат ... таяу ... ... үзбеленген әшекейлі салпыншақтар тағылады. Әйел әбзелдері асыл тастармен әшекейленіп салпыншақты, үзбелі, шашақты болып келеді. Ал құйысқанның қиылысатын тұсындағы топсасын ... ... ... та ... Ер адамдар тұтынатын құйысқандар әйелдердікіне қарағанда қарапайымдау бірақ берік болуы шарт.
Өмілдірік - керісінше аттың кеудесінен ... ... ... екі қапталына бекитін құрылғы. Бұл ер тоқымның артқа ... ... ... ... ... биік ... қолданылады. Өмілдірік жасалу ерекшелігіне байланысты негізінен үш түрге ... ... ... ... ... ... ... құрдан түйілген түрлері болады. Арасына қайыс салынып былғарыдан ызылған өмілдірік өте берік болады. Оның ... өте ... Ол екі ... бір төс ... ... ... ... Омыраулық пен төс бау оңай жылжып тұруы үшін ... ... ... - ... ... екі қапталына бекіген екі бау. Бұл аулаған аңыңды байлап алуға немесе қажетті заттарыңды ... ... ... ... мінген адамды қамшысыз елестету мүмкін емес. Қамшы біріншіден аттың жылдамдығын ... үшін ... ... ... екіншіден қару ретінде де пайдаланылған. Басына қорғасын құйылып өрілген бұзаубас қамшылармен дәлдеп ұрғанда ... ... қақ ... де болады. Қамшы түрлері: дүре қамшы, дырау қамшы, бәйге қамшы, көкпар қамшыалты өрім, сегіз ... ... өрім т.б. Ата - ... ... ... тобылғыдан, өрімін таспалап тілінген қайыстан өрген.Қамшының білекке киілетін ілмек бауын бүлдірге деп атайды.
Тұсамыс не тұсау - ... ... екі ... ... ... ... (кейін келе ременнен кесіп жасалып жүр) әбзел.
Өре - жылқының алдыңғы аяғы мен артқы аяғына тағылатын әбзел.
Шідер - алдыңғы екі ... және ... бір ... ... ... - ... жерлерде есіктің маңдайшасына іліп қоятын тағаны біреу білсе біреу білмес. Таға - ... ... ... ат ... ... - тасты жерлерде жылқының тұяғы мүжілмес үшін және майтабанына тас батпас үшін атты ... ... - атқа ерді ... ... ... Айыл қайыстан, былғарыдан екі қабатталып қыйылып жасалады, ұзындығы 150-160 см., ені 8 см. ... бір ... ... тоға тігіледі. Айылдар төс айыл (тартпа деп те аталады) және шап айылға бөлінеді. Шап айыл төс айылға қарағанда ұзындау болады. Шап айыл ... ... ... ал төс айыл ... үстінен тартылады.
Ат дорба - қалың металдан, ... ... ... жай ... тоқылып, атқа жем беру үшін пайдаланатын әбзел. Дорба аттың басына дәл келуі үшін бау ... ... ... ... болғаны жөн.
Ат тарақ - темір сымнан (кейде ағаштан) жасалады, аттың жал-құйрығын, ... ... ... ... жиі етіп тіс ... ... ... былғарыдан бау істеледі. Соңғы кезде ат тарақ пластмасадан істелетін болды.
Ауыздық - аттың басын ... ... ... ... арналған шығыршық темір, жүгеннің ең басты бөлігі; жұмыр темірден отқа ... ... Екі ... ... ... бір-бірімен кішкентай шығыршық арқылы жалғастырады, ал қалған екі шетін жақтауды тесіп, сол тесіктен ... ... ... ... Жүген тізгінінің ұштарын осы шығыршыққа жалғастырып тігеді. Ауыздық аттың езуін жырып ... үшін оның ... ... жері ... ... ... - ... шеберлері ұлға немесе қызға арналған. Ұл баланы үш-төрт жастан бастап атқа мінуге үйреткен.
Ашамай ер аса күрделі болмаған, ердің ... ... ... қасы екі ... биік етіп ... екі ұшында тесігі болған. Баланы ерге отырғызғанда сол тесіктен таяқша өткізіп, ат ... ... ... ... аяғы ... ... - ... былғарыдан, қайып тігілетін бау. Атты арбаға, шанаға жеккенде ершікті бекітіп ұстататын тартпа бау.
Техникалық былғары
Техникалық былғары 3 топқа бөлінеді:
* Қозғалтқыш ... ... ... ... ... Әр түрлі техникалық мақсаттарға қолданылатын былғары.
Техникалық былғарылардың қасиеттері оларға қойылатын талаптарға қарай әр түрлі болып келеді. Мысалы оптикалық құралдардың шыны ... ... үшін ... ... ... ... ... әрі төзімді болса, пергамент (жарғақ) деп аталатын иленбеген тері өте қатты болып келеді.
Ірі қара малдың жон ... ... ол әрі ... әрі ... ... ... кейбір бөлшектерін жасауға пайдаланылады. Мал терілерінен көн жәнебылғары ... ... ... ертеден-ақ орын алған.
Киімдік-галантереялық былғары
Киімдік-галантереялық былғары 2 топқа бөлінеді:
* Киімдік былғары;
* Галантереялық былғары.
Киімдік былғарылар қой терісінен хромдап илеу арқылы ... ... Аяқ ... ... ... былғары шеврет жұмсақ әрі созылмалы болып келеді.
Галантереялық былғарылар, негізінен, аяқ киімнің жоғарғы бетіне жарамсыз ұсақ шикізатпен спилоктан ... ... ... ... ... ... және ... жатады. Лайканы алюминий, ас тұзы, жұмыртқа сарысы қолданылып иленген қой терісінен, ешкі, құлын, және ит терісінен алынады. ... ... ... біркелкі әрі берік, сыртқы түрі әдемі, беткі қабаты төзімді болуы керек.
Қолғаптық былғарылар созылмалылығымен, ... және ... ... ... қой, ... ... ... ит терілерінен жасайды.Ұсақ мал терісінен жасалады,қалыңдығы0,5-1,2 ммден аспайды, сапасы төмен.
ҚОРЫТЫНДЫ
Былғарыдан, аң терілерінен ... ... ... тері ... мен ... ... - қазақ халқының ежелден келе ... ата ... ... және терi ... ... - мал терiciнен халық тұтынатын бұйымдар даяpлауға қажеттi ... мен ... жаcaу ... табылады.
Былғары 4 класқа бөлінеді. Олар: аяқ киім былғарысы; ер-тұрмандық былғары; техникалық былғары; киімдік-галантереялық былғары. Бұл ... ... түрі өз ... жіктеледі.
Қазақстанда былғары және тері өндірісінің шикізат қоры жеткілікті және ол даму ... ... бұл ... ... ... ел ... ... маңызы зор.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
* Әсенова Б.Қ. Былғары және мех технологиясы: оқу ... / ... ... ... ... ... Ө.Қ. ... және тері технологиясы: оқулық / Айтөленова Қ.Т. - Алматы, 2010.
* http://baq.kz/kk/news/ruhaniyat-kainari/kazaktin-er-turman-zhane-at-abzelderi-55837

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аяқ-киімге арналған былғары.ер-тұрмандық былғары.техникалық былғары7 бет
Былғары мен тері5 бет
Былғары шикізатының тағайындалуы4 бет
Былғары өндірісінің сипаттамасы мен жіктелуі8 бет
"Алдын ала тергеудің аяқталуы."70 бет
"тірек- қимыл жүйесі, жас ерекшелігі. баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар."20 бет
1. Тірек-қимыл жүйесі және оның жасқа байланысты ерекшелігі. 2. Баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар.3. Балалардың дене тәрбиесін ұйымдастырудың күнтізбелік жоспарын жасау5 бет
«Семей былғары-мех комбинаты» ЖШС-дегі өндірістік шығындардың аудиті және талдауы66 бет
Ірі кара малын сою және терісін сыпыру, былғары және тондық-мех шикізатын дайындау5 бет
Азаматтық іс жүргізудің сот шешімін шығармай аяқталуы24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь