"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."

Абай мектебі деген ұғымды екі мағынада алып қарастыру бар. Бірі - кең мағына, яғни Абайдан кейінгі қазақ поэзиясы өкілдерінің дені ақынның әдебиеттегі дәстүрін ұстанушылар, демек поэзия жолындағы шәкірттері. Екінші - мектеп ұғымы тар, әрі нақты мағынада. Бұл тұрғыдан келгенде Абаймен күнделікті қарым-қатынаста болған, ақынның алдын көріп, тәрбиесін алған ақын шәкірттерге қатысты айтылады. Жалпы «Абайдың ақындық мектебі» концепциясына қатысты 1950 жылдардағы даудың негізгі себебінде саяси астар жатқанмен, әдеби айтыстың өршіп кетуінің екінші бір себебі «Абайдың ақындық мектебі» деген ұғымға қай тұрғыда келу керектігінің нақты межесі анықталмағандығында да жатыр. Дәлірек айтқанда әлгі кең мағына мен тар мағынада қарастырудың ара жігі сақталмай, араласып кетті. Тағы бір әсер еткен фактор «ақындық мектеп» деген батыс пен орыстың әдебиетіндегі ұғымды Абай мен оның айналасындағы ақын шәкірттерге қатысты қоданудан барып туындағанын да ескерте кету керек.Әдебиеттану ғылымында әдеби мектеп ұғымы жалпы мағынада алынып, оның аясында ағым, бағыт, ұйым, топ, бірлестік категориялары да қарастырылады. Орыс зерттеушісі В.И.Кулешов «бағыт», «ағым», «мектеп» ұғымдарын біртектес ұғым ретінде қарайды....[1]. Ағым-бағыт пен мектеп бір ұғымның аясында немесе синонимдік қатарда қоланыла беретіні тағы бар. Көркемдік әдіс туралы пікір білдіруші Л.Тимофеев пен С. Тураев былай дейді: « ...мы говорим о художественных методах как наиболее общем понятии, о направлениях и о течениях как о его различных историко-литературных проявлениях и о школах и группах как наиболее частных его формах» [2, 90-б.]. Абайдың айналасына шәкірт жинауы әлемдік әдебиеттану үрдісінде табиғаты жағынан әдеби топ, үйірмелерге жақын. Мәселен, әдеби үйірмелерге төмендегідей анықтама беріледі: «Литературные кружки, творческого объединения литераторов на почве единства взглядов, интересов, направления творчества. К ним относятся также литератуные салоны и «вечера»...» [3, 192-б.]. Әдебиеті әлі де ауызша үлгідегі Абай заманындағы ақын маңына шоғырланған әдебиет өкілдері белгілі бір ағымның тууына себепкер болды деп нақты айту қиын. Бұл тұрғыда М.Әуезов былай деген: «Әрине, қазақ әдебиеті сол күнде баспа жүзіне шығып, сол күнде оқушы тауып отырарлық жайға жетсе, Абай айналасынан, Абай мектебінен шыққан ақындар түгелімен Абайдың ізін баса шыққан үлкен әдебиет ағымын көрсеткен болар еді» [4, Б.155-156].Ал енді, әлем әдебиетіне көз жүгіртсек, әдеби мектеп атауына жақын әртүрлі әдеби үйірмелер, бірлестіктер мен салон-клубтар ертеден-ақ болған. Олардың бәріне анықтама беріп, тоқталып жату мақаланың мақсаты емес.
Бауыржан Ердембеков, Филология ғылымдарының докторы, профессор
«Абай-ақпарат»
1 Кулешов В.И. Натуральная школа в русской литературе ХІХ века. - М:. Просвещение, 1982. - 224 с.
2 Тимофеев Л.И и Тураев С.В. Краткий словарь литературоведческих терминов. - М.: Просвещение, 1978. 223 с.
3 Литературный энциклопедический словарь. - М.: Сов. Энциклопедия, 1987. - 752 с.
4 Әуезов М. Абайды білмек парыз ойлы жасқа. - Алматы: Санат, 1997. -416 б.
5 Кәкішев Т. ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетіндегі ағымдар. // Әдебиеттану. - Алматы: Рауан, 1997. -216 б.
6 Чернышевский Н.Т. Полное собран. Сочинение. 3 т. -М., 1947.
7 Әуезов М. Абайтану дәрістерінің дерек көздері. - Алматы: Санат, 1997. - 448 б.
8 Сильченко М. Об основных тенденциях и направлении казахской литературы 80-90 гг. ХІХ века. // Әдеби мұра және оны зерттеу. - Алматы: ҚССР ҒА бас, 1961. - 375 б.
9 Мұқанов С. Абайдың шәкірттері туралы // Абай. - 1992. - №4. - Б. 57-70.
10 Смаилов Е. Кемеңгер Абай // Әдебиет және искусство. -1940. - №9. - Б.3-9.
11 Сералиев Ғ. Қазақ халқының данышпан ақыны // Ленин туы. -1940, 15 қазан.
12 Жиренчин А. Абай и его русские друзья. - Алма-Ата: Казгосиздат, 1949. - 127 с.
13 Жиреншин Ә. Абай және орыстың ұлы революцияшыл демократтары. -Алматы: ҚМКӘБ, 1959. - 266 б.
14 Мұхамедханұлы Қ. Абайдың ақын шәкірттері. 2-кітап. - Алматы: Дәуір, 1994. - 336 б.
15 Ысқақов Ә. Абайдың өмір жолы // Жүрегімнің түбіне терең бойла. -Алматы: Жазушы, 1995. - 296 б.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
МӨЖ
ТАҚЫРЫБЫ: Абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы.
Тексерген: Сабырбаева Раушан Койшановна
Орындаған: Нұрланқызы Талшын
Семей
2015 ж.
Абайдың ... ... ... ... ... ұғымды екі мағынада алып қарастыру бар. Бірі - кең мағына, яғни Абайдан кейінгі қазақ поэзиясы өкілдерінің дені ... ... ... ... ... ... жолындағы шәкірттері. Екінші - мектеп ұғымы тар, әрі нақты мағынада. Бұл тұрғыдан келгенде Абаймен күнделікті қарым-қатынаста болған, ... ... ... тәрбиесін алған ақын шәкірттерге қатысты айтылады. Жалпы концепциясына қатысты 1950 жылдардағы даудың негізгі себебінде саяси астар жатқанмен, әдеби ... ... ... ... бір ... деген ұғымға қай тұрғыда келу керектігінің нақты межесі анықталмағандығында да жатыр. Дәлірек айтқанда әлгі кең ... мен тар ... ... ара жігі сақталмай, араласып кетті. Тағы бір әсер еткен фактор деген батыс пен орыстың әдебиетіндегі ... Абай мен оның ... ақын ... ... қоданудан барып туындағанын да ескерте кету керек.Әдебиеттану ғылымында әдеби мектеп ұғымы жалпы мағынада алынып, оның ... ... ... ұйым, топ, бірлестік категориялары да қарастырылады. Орыс зерттеушісі В.И.Кулешов , , ұғымдарын біртектес ұғым ... ... ... пен ... бір ... аясында немесе синонимдік қатарда қоланыла беретіні тағы бар. ... әдіс ... ... ... ... пен С. ... ... дейді: > [2, 90-б.]. Абайдың айналасына шәкірт жинауы әлемдік әдебиеттану үрдісінде табиғаты жағынан әдеби топ, үйірмелерге жақын. ... ... ... ... ... беріледі: [3, 192-б.]. Әдебиеті әлі де ауызша үлгідегі Абай заманындағы ақын маңына шоғырланған әдебиет өкілдері белгілі бір ағымның ... ... ... деп нақты айту қиын. Бұл тұрғыда М.Әуезов былай деген: [4, Б.155-156].Ал енді, әлем әдебиетіне көз жүгіртсек, әдеби мектеп атауына ... ... ... үйірмелер, бірлестіктер мен салон-клубтар ертеден-ақ болған. Олардың бәріне анықтама беріп, тоқталып жату мақаланың мақсаты емес. Әйтсе де, біразын атап ... ... ... үнді ... ... әдебиетінің ірі өкілі Ашивагхошидің ақындық мектебі жөніндегі деректер бұл құбылыстың тарихын тереңге әкетеді. Он ... ... ... әдебиетіндегі Ширвани мектебі, ХІІІ ғасырдағы Италиядағы алғашқы ақындық мектептердің бірі - ... де ... ... XVI ... ... әдебиетіне үлкен бетбұрыс әкелген Жан Дораның (1508-1588) деген ақындық мектебі болған. Әдебиет пен театр өнерінің қосындысынан туған XVIІІ ғасырдағы ... ... ... ... роща), (Озерная школа), Ресейдегі атты әдеби ұйым, (Зеленая лампа) әдеби-саяси үйірмесі, Франциядағы ақындар ... ... Әр ... ... ... бағыты, мақсаты бар. Әрқайсысы қоғамдағы түрлі жағдайларға байланысты ... өз ... ... ... ... ұзаққа барды, екіншілері қоғамнан, халықтан қолдау таппай немесе тағы басқа жағдайлармен ... ... ... нақты ұстаз бен шәкірт арасындағы байланыстарға келетін болсақ, қазақ әдебиеті, одан бұрын жалпы түркі әдебиетінде тарихында ... ... де ... ... ... анық. Әл-Фараби сияқты ойшылдардың маңайына топтасқан шәкірттері болған. ... ... ... ... бабты ерекше құрметтеп жырына қосса, кейіннен Иассауидің өзінің сопылық мектебі оның ... ... ... ... Кейінгі әдебиетте Жамбылдың пірі Сүйінбай болса, Ақмолла ақынның ұстазы - башқұрттың Маржаниы. Кез-келген ақын ... ... ... ... ... те, ... ақыннан үлгі алары хақ. Абайдың да нағыз ақындық биікке жетуіне алдымен маңайы, ортасы ... ... Ең ... қара ... ... өз ... ... көрші Сыбан еліндегі Дулат, Қарқаралыдағы Шөжелерден татты, асыл сөздің маржанын ел ішіндегі би мен шешеннен естіп, кеудесіне тұндырды. ... өзі ... ... ... мен ... елге ... үшін ... талантты шәкірттер жинап, тәрбиеледі. Алдындағылардай емес Абайдікі неше ... ... ... бір қауым өнерлі жасты тәрбиелеген нағыз әдебиеттің мектебі болды. Және ол мектептің қазақ ... ... ... орасан, тарихтан алар орны ерекше.Қашанда орысқа, одан батысқа қарап бой түзеп үйренген, қалыптасып қалған евроцентристік көзқарастар бізді ең ... ... ... ... ... жасырын емес. Өйткені, әлем әдебиетінде шәкірт тәрбиелегендер некен-саяқ ... дәл Абай ... ... ... басын құрап, тақырып беріп, өлең жазғызып, жазғанын ортаға салып талдап, түзеп дегендей шын мәнінде осындай ... іс ... ... ... асырғандары кемде-кем. Өзімізге етене жақын орыс әдебиетіне назар аударсақ, А.Пушкин де, М.Лермонтов та әдеби мектеп ашып, шәкірт тәрбиелемепті. ХІХ ... ... орыс ... ... ... зор ... белгілі. Әйтсе де, деген кейінгі қаламгерлердің қанатты сөзі жазушының тікелей ... ... оның ... ... ... ... естен шығармау керек. Сол себепті орыс әдебиетінде кең өріс алған өзі - мектеп дегенде әуелде біз айтқан кең ... ... ... ... ... ... ... халықтың бетке ұстар ақын-жазушыларында кездесе бермейтін тікелей әдеби қарым-қатынастың айғағы болған ақындық мектеп, ақын ... ... ... оның ... ... ... ... кеңестік танымның қалыбына сыя бермеді. Осы арада ғалым Т.Кәкішевтің төмендегі ойы өте орынды ... [5, ... ... ... ... дүниені қалай жазу керектігін ежіктеп отырмағанмен, шын таланттың әдебиетке өзінің дәстүрін әкелетіні ақиқат. ... ... де, қара ... ... қалқыған Николай Гоголь де, біздің Абай да сондай ақындардың қатарында. Орыс сыншысы Н.Чернышевский: [6, 20-б.] ,- ... ... Орыс ... ... (Гогольевское направление) деген термин қалыптасқан десек, бұл кейінгі Гоголь дәстүрлерін ұстанушылардан бөлек, сонау ХІХ ғасырдың ... ... ... Орыс ... ... ... ағымдағы шығармалармен ұлттық әдебиетте белгілі бір мектеп қалыптастырды дегенімізбен, Абай сияқты нақты қаламгер тәрбиелеп, тақырып беріп, жазғанын ... ... ... ... ... ... болады да, Абайдікі ұстаз бен шәкірт арасындағы ... ... ... ... тура мағынасындағы мектеп болады. 1951 жылы Әуезовтің [7, 119-б.] ,- деген пікірін ескерсек, Абайдың ... ... ... осы ... тар мағынасында алып қарағанда ғана Абайдың ұстаздық қарекеті айқындала түседі.Елуінші жылдары концепциясының зиянды деп ... ... ... ... бір ... ... ... өзі әр-түрлі мағынада қарастырылғандығында жатыр. Қ.Мұхамедханұлы диссертациясының тақырыбы ғана ... ... ... атау ... өзгертіліп, Абайдың ұстаздық қыры көлегейленді. 1959 жылы қазақ әдебиетінің негізгі проблемаларына арналған 5 күндік ғылыми-теориялық конференция өтті. Осы арада ... ... ... ... кең ... ... арналған конференция бұған дейін де, кейін де болмағанын ескерсеңіз қалай ... ... де сол ... ... ... ... қаншалықты салмақты болғанын байқай беріңіз. деген тақырыпта баяндама жасаған М. Сильченко ... ... ... ,- деп Абай ... ... ... , - деп, Абай мектебі өкілдерінің шығармашылық мұралары батыс пен орыстың ... ... ... мектепке қоятын талабына, дәлірек айтқанда шығарған анықтамаға сай келмейтіндігін тілге тиек ... ... ... ішінде әдебиетті белгілі бір қалыпқа салып машықтанған кеңестік жүйе әдебиетіміздің ұлттық ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... Сильченконың түйіні мынау:

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы7 бет
«қайым және алаш» сценарий6 бет
Көкбай Жанатайұлы15 бет
Мағжан Жұмабаев9 бет
Сәкен Сейфуллин (Сәдуақас )13 бет
Абай Құнанбаев - "Қазақтың бас ақыны"11 бет
Абай Құнанбаевтың өмірбаяны, ақындық жолы17 бет
Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы32 бет
Абайдың ақын шәкірті шәкәрім құдайбердіұлы24 бет
Абайдың ақын шәкірттері М.О.Әуезов зерттеулерінде10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь