Стенобионттық және эврибионттық организмдер. негізгі абиотикалық факторлардың-жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. организмдердің индикаторлық мәні

Организмге қатысты факторлардың әсерінен бірнеше жалпы заңдылықтарды бөліп көрсетуге болады. Ондай заңдылықтарға оптимум ережесі, шектеулі факторлар ережесі, факторлардың өзара әсері ережесі және т.б. жатады. Стенобионттық және эврибионттық организмдер.Стенобионттық тек белгілі бір орта жағдайларында ғана тіршілік ете алатын организмдер. Олар стенотермді тек температураның аз ғана ауытқуына шыдамды (теңіз маржандары), стеногалинді су тұздылығының өзгеруіне төзе алмайтындар (ұлу) стенобатты қысымның ауытқуына шыдай алмайтындар стенофагтар азықтың белгілі бір түрлерімен ғана қоректенеді, стенотоптар тек белгілі бір тіршілік ортасында ғана өмір сүре алады және т.б Эврибионттар (грек. eurys - кең, ауқымды және bіontos - тіршілік ететіндер)- сыртқы орта факторларының ауқымды түрдегі өзгерістеріне лупиімделе тіршілік ететін өсімдіктер немесе жануарлар. Қоңыржай белдеулердегі құрлықта мекендейтін жануарлардың көпшілік түрлері температураның, ылғалдылықтың, Күнрадиациясының, т.б. қоршаған орта факторларының едәуір ауқымды өзгерістерін елемей тіршілік ете береді. Эврибионттардың сыртқы орта факторларының ауқымды түрдегі ауытқуларға лупиімделуі олардың жоғары деңгейлік төзімділігімен немесе оларда болатын орфофизиологиялық механизмдер арқылы анықталады. Мұндай лупиімделушілік белгілер мен қасиеттер арқылы Эврибионттар өздерінің ішкі орта жағдайларыныңгомеостазын белсенді түрде сақтай алады.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы Мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырып: Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі ... ... ... ... ... ... мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні.
Организмдердің индикаторлық мәні.
Тексерген: Жексенаева А.Б.
Группа: ... Тлеш ... 2015 ... ... ... ... қатысты факторлардың
әсерінен бірнеше жалпы заңдылықтарды бөліп көрсетуге болады. Ондай
заңдылықтарға оптимум ережесі, шектеулі факторлар ережесі, факторлардың
өзара әсері ережесі және т.б. ... ... және ... тек ... бір орта ... ғана ... алатын организмдер. Олар стенотермді тек температураның аз ғана
ауытқуына шыдамды ... ... ... су тұздылығының
өзгеруіне төзе алмайтындар (ұлу) стенобатты қысымның ... ... ... ... белгілі бір түрлерімен ғана қоректенеді,
стенотоптар тек белгілі бір тіршілік ортасында ғана өмір сүре ... ... ... ... eurys - кең, ... және bіontos - тіршілік
ететіндер)- сыртқы орта факторларының ауқымды түрдегі өзгерістеріне
лупиімделе тіршілік ететін өсімдіктер немесе жануарлар. Қоңыржай
белдеулердегі ... ... ... көпшілік түрлері
температураның, ылғалдылықтың, Күнрадиациясының, т.б. қоршаған орта
факторларының едәуір ауқымды өзгерістерін елемей ... ете ... ... орта ... ... ... ауытқуларға
лупиімделуі олардың жоғары деңгейлік төзімділігімен немесе оларда болатын
орфофизиологиялық механизмдер арқылы анықталады. Мұндай лупиімделушілік
белгілер мен қасиеттер арқылы Эврибионттар өздерінің ішкі ... ... ... ... алады. Эврифагтар - әртүрлі
азықтармен қоректене беретін организмдер, эвритоптар - әр түрлі ... кең ... ... .Либихтің минимум және Шельфордтың
максимум заңдары.1913 жылы В. Немiс ғалымы Юстус Либих 1840 жылы «Минимум
заңын» ашты. Ол ... ... ... ... өсуi топырақтағы
жетiспейтiн ең аз микроэлементтiң мөлшерiне байланысты болатынын
дәлелдеген.Нәтижесiнде өсiмдiктiң өсiп-дамуын олар ең аз мөлшерде қажет
ететiн микроэлементтер ... ... ... Бұл Либихтың «минимум
заңы» деп аталады.  Либихтын минимум заны
Неміс ғалымы Юстус Либих 1840ж ашты.Кез келген организм
топтарының өмір сүруі белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... заттарды қажет етеді ал осы
қоректік заттардың бірі жетіспеген болса онда организмнің жағдайы
төмендейді
Ю.Либих өсімдіктерге ... ... ... өсуі ... ... аз ... мөлшеріне байланысты болатынын дәлелдеген. Бұл
элементтің орнын басқа элементтермен толықтырса да,өсімдіктер дұрыс
жетілмеген. Нәтижесінде өсімдіктің өсіп-дамуын олар ең аз мөлшерде қажет
ететін микроэлементтер ... ... ... ... деп аталады.Ю.Либих организнің төзімділігі оның экологиялық
мұқтаждығының ішіндегі ең осал буынына тәуелді ... ... ... ... ... төзімділік шегіне ең
жақын фактор күшті әсер етіп,басты фактор болып саналады
1913ж В.Шелфорд лимиттік әсерлердің минимум заңына сай заңын
,яғни төзімділік шек заңын ... ... ... зыңы ... ... ... аударғанда tolerantia-шыдау,төзу ).
Экологиялық факторлар оптималды жағдайдан ауытқығанда организм тіршілігінің
төмендеуінің жоғарғы шегі, организмнің тіршілігін сақтау
ұстамдығы,төзімділігі деп аталады.Әрбір организмнің ... ... шегі ... ... ... шекке жақындауы
немесе одан жоғарылауы лимиттік жағдай немесе лимиттік(шектеуші )факторлар
деп аталады.Төзімділік шегінен шығып кетсе, ... ... ... үшін ... және ... жағдайда қауіпті,органимзде
өзгерістер жүріп,оның тіршілігін жояға дейін алып барады,оны летальді
жағдай деп ... ... ... ... үшін организмге әсер ететін
заттың белгілі бір шекті концентрациясы белгіленеді ... шек ... ... өте ... ... ... ... төзімділігі оның экологиялық
қажеттіліктерінің тізбегіндегі ең әлсіз звеносымен анықталатынын дәлелдеді.
Ол ауыл шаруашылық ... ... ... ... заттарға
деген сұранысын зерттеуге бағытталған тәжірибелер жүргізді. Ю. Либих
бидайдың өнімділігі оған көп мөлшерде қажет (СО2 Н2О және т.б.) ... бар ... ... ... оған аз ... ... және топырақта
жеткіліксіз болатын (мысалы, бор) заттарға тәуелді екенін анықтайды.
Қазір ... ... ... факторлар заңы немесе Либихтің минимум заңы
деп аталады. Бұл заңды былай ... ... ... факторлар
жиынтығында төзімділік шегіне ең жақын фактор күшті әсер етеді.
Экологиялық фактордың тек жетіспеуі ... ғана ... оның ... ... ... шектеуші әсер ете алады.
Максимум заңы. 1913 жылы В. ... ... ... ... ... сай
«максимум»заңын, яғни төзiмдiлiк шек заңын ашты. Оны Шельфордтың
толеранттылық заңы деп атайды (латын тілінен аударғанда tolerantia - шыдау,
төзу).
Шелфорд ережесі— экология ғылымы ... ... ... ... заңы (лат. ... — шыдамдылық) деп те атайды. Бұл
бойынша қандай да бір организм популяциясының тіршілік етуі ... ... ... ... кешенді экологиялық факторларына тәуелді болады да,
әрбір организмнің ... тән ... ... айқындалады. Шыдамдылық
ауқымы, организмдер тіршілік ете алатын, әрбір фактордың ең төмен және ең
жоғары деңгейімен шектеледі. Мұны ... ... ... деп ... немесе түрдің тіршілігіне қолайлылық деңгейі әсер ететін
фактордың қарқындылығына ... ең ... ... ... негізінен
күмбез пішінді сызық түрінде көрініс береді. Шелфорд ережесін 1913 жылы
америка экологы В.Э. ... — 1968) ... ... әр ... бар ... ... арқылы жүргізген тікелей тәжірибесінің
негізінде ұсынды. Шелфорд ережесі Либихт заңымен (минимум заңы) бірге
шектеуші факторлар қатарына ... Кез ... ... ... ... ... ... (мысалы, құстар үшін ұя салуға жарамды орындардың саны,
т.б.). Дегенмен, ... бар ... ... ... үшін ... құрамындағы биогенді заттардың болуы) жатады.
Шелфорд ережесі басқа да қосымша қағидаларға сүйенеді: шыдамдылық ауқымы
жеке факторлар мен ... ... ... ... әр ... ... ортадағы кез келген жағдайларда тіршілік ете алатын (шыдамдылық
ауқымы жоғары) организмдер (эврибионттар) өте кең тараған; егер бір
фактордың деңгейі шыдамдылық ... ... ... онда организмнің басқа
факторларға шыдамдылық ауқымы тарылады. Организмдердің шыдамдылық ауқымын
ажырату үшін көптеген терминдер ... ... ... ...... ... кең деңгейде ауытқуын —
эвритермділік; қоректік заттардың аз болуына шыдамдылығын — стенофагтық;
қоректік ... көп ...... деп атайды.
Фактордың ең төменгі немесе ең жоғарғы мәндерінен асып,организмнің
тіршілігін ... ... ... ... 1913ж ... ... енгізді,Бұл максимум немесе төзімділік(толеранттық) заңы деп
аталады,Кейде мұны Шелфорд ережесі деп те ... ... ... орта ... ... бір
шамадағы өзгерісіне төзімділігі,яғни түрлердің қоршаған ортаға
бейімделуі,Организм орта жағдайының ауытқуына неғұрлым төзімділік
көрсетсе,оның экологиялық валенттідігі де соғұрлым ... ж/е ... ... толеранттылыққа
б/ты организмдер екі типке бөлінеді. Эврибионттар- факторлардың кең
диапазпонында тіршілік ете алатын ... ... ... ... ... ... ... одан жоғарылауы
лимиттiк жағдай немесе лимиттiк (шектеуші) факторлар деп аталады.
Төзiмдiлiк шегiнен шығып кетсе, организм тiршiлiгiн жояды.Оптимум және
пессимум аймақтары ... ... ... сол экологиялық фактор
әсеріне деген төзімділігін (толеранттылығын) анықтаушы аспект болып
саналады да, экологиялық валенттілік не толеранттылық деп ... ... мен ... ... ... ... әртүрлі рөл
атқаратын экологиялық маңызды фактор. Жер шарындағы барлық тірі материяның
пайда болуы мен тіршілігі осы космостан келетін күн жарығына байланысты.
Физикалық ... ... ... ... энергия түрі,  толқынды түрде
сәулеленетін электромагниттік табиғаты бар фактор.
Қөрінетін жарық ағзаларға әр түрлі әсер етеді: қызыл ... ... ... ...... ... жылдамдығы  мен бағытын өзгертеді.
Жалпы алғанда жарық өсімдіктердің  даму жылдамдығына, белседілігіне,
қоршаған ... ... мен ... ... әсер ... және ... ... қамтамасыз ететін маңызды фактор болып
табылады. Әрбір мекен ету ортасы жарық күшімен, мөлшерімен және ... ... бір ... ... ... ... ... жарыққа қатысты өсімдіктердің төмендегі топтарын
бөліп көрсетуге болады: гелиофиттер (грек тілінен
аударғанда helios – күн, phyton — өсімдік), сциофиттер  (грек тілінен
аударғанда skia – көлеңке), және  көлеңкеге төзімді өсімдіктер
— факультативті гелиофиттер (латың тілінен
аударғандаfacultatis – мумкіндіғі бар).
Жарық ... ... ... ... ... түсетін ашық жерлерде өседі
(бидай, қарағай, майқарағай, күнбағыс, итошаған, қойжелкен.
Көлеңке  сүйгіш өсімдіктер (сциофиттер) – күшті жарықты көтере алмайды,
үнемі ... ... ... ... ... өседі (орманда
өсетін шөптесін өсімдіктер, папортниктер, мүктер). Кесілген орманның
орнындағы шөптер тіршілігін сақтай алмайды.
Көлеңкеге төзімді өсімдіктер (факультативті ... ... ... бірақ көлеңкені де жақсы көтереді (орманның көптеген
өсімдіктері, шалғындық өсімдіктері, ... ... мен ... ... ... және қас қарайғанда тіршілік ететін жануарлар
болып бөлінеді. Сонымен қатар жарық күнді қөтере алмайтын, тек қараңғыда
тіршілік ... ... ... ... мен ... ... ... жануарлар мен өсімдіктердің ішкі паразиттері де
бар.
Температура.
Организмдегі зат алмасу процестерінің интенсивтлігіне әсер ететін аса
маңызды экологиялық факторлардың бірі – температура. Ол тірі ... ... ... әсер ... ... ... тек  абсолюттік
мөлшері ғана емес, сондай-ақ оның уақыт бойынша  таралуы, яғни жылулық
режим ... ... ... ... ... ... ... Олардың жылу реттунің анатомо- морфологиялық және физиологиялық
механизмдері ағзаны ... ... ... ... ... ... температуралы белдеулерде тарихи даму
барысында жапырақ бетінің ауданы кіші немесе ... ... ... типі қалыптасқан.  Көптеген шөл өсімдіктерінде 
ақшыл-түкті (белесый- волосяной) жабыны болады. Бұл бейіделушілік күн
сәулелерін шағылыстырып, өсімдікті шектен тыс қызып ... ... ... ... ... ... түрлі)
зат алмасу деңгейі тұрақсыз, денесінің температурасы тұрақсыз, жылу реттеу
механизмдері жок. Олардың денесінің  температурасы қоршаған ортаның
температурасына тәуелді болады. ... ... ... қосмекенділер жатады.
Гомойотермді ағзаларға (грек. тілінен аударғанда homoios –бірдей) –зат
алмасу  денгейі жоғары және тұрақты, зат ... ... жылу ... ... Мұның өзі олардың денесінің температурасының салыстырмалы
түрде турақты болуын қамтамасыз етеді.
Салқынқынды жануарлардың зат алмасуының  ... ... ... тура ... ал ... ... ... төмендегенде жылу  бөліну артады, яғни зат алмасу процестерінің
жылдамдығының артуы жылу өндірудің артуына әкеледі
Пойкилотермді жануарлардың өзін ... ... кең ... ... ... тіршілік ететін эвритермді және температураның
айтарлықтай ауытқуын көтере алмайтын стенотермді деп бөлуге болады.
Пойкилотермді жануарлар ... ... ... кеткен жағдайда анабиоз
жағдайына өтеді. Анабиоз вирустарда, бактерияларда, омыртқасыздарда,
қөсмекенділерде, ... ... ... ... ... жылу реттеулінің механизмдері химиялық және 
физикалық болып бөлінеді. Химиялық механизмді ағзадағы реакциялардың
интенсивтілігі қамтамасыз етеді де, рефлекторлық жолмен жүзеге асады. Жылу
реттеулінің физикалық  ... ... ... ... ... ... қабаты), тері бездерінің қызметі, тыныс алу кезіндегі ылғалдың булануы,
қан айналудың қан тамырлық реттелуі қамтамасыз етеді.
Пойкилотермді және гомойотермді  жануарлар ... ... ... орналасады. Оларда белсенді жағдайда
дене  температурасы салыстырмалы түрде жоғары және ... ... ... ... дене ... сыртқы орта температурасынан
айырмашылығы болмайды. Бұл жануарларда ұйқыға кеткен ... зат ... ... де, ... ... қоршаған орта
температурасынан аздап қана жоғары болады. Гетеротермді жануарлардың
өқілдері ретінде –сарышұнақ, кіріп, жарғанат, аю, үйректұмсық , кенгурулар
мысал бола ... ... тірі ... ... ... экологиялық фактор және олардың тұрақты
құрам бөлігі болып табылады.Қоршаған ортаның ылғалдалығы ағзалардың жер
шарында ... мен ... ... ... ... бірі. Жануарлар үшін
олардың су алмасуын реттейтін механизмдер мен жабындарының өткізгіштігі
маңызды рөл атқарады. Су режиміне баланысты өсімдіктер мен жануарлардың
мынадай экологиялық топтарын: ылғалды ... ... ... ... ... ... ... қарай өсімдіктер төмендегіндей топтарға бөлінеді:
1. Гидатофиттер (грек тілінен аударғанда hydrator—су) – су өсімдіктері,
денесінің бір бөлігі ... ... суға ... ... ... ... Гидрофиттер (грек тілінен аударғанда hydor –су) –құрлық-су
өсімдіктері, суға тек төменгі бөліктері ғана батып тұрады
(жебежапырақ).
3. ... ... ...... ... ... бейімделген құрылық өсімдіктері. Көбінесе
ылғалды ормандарда (папоротниктер), батпақтарда – батпақ өсімдіктері,
су қоймаларының жағалауларында өседі.
4. Мезофиттер (грек тілінен аударғанда mesos – орташа, ... ... ... ... ... өсетін өсімдіктер. Мезофиттерге
шалғындықтың шөптері, көптеген орманның шөптесін өсімдіктері, жалпақ
жапыпақты ағаштар, көптеген ауыл шаруашылық дақылдары, арам-шөптер
жатады.
5. Ксерофиттер (грек тілінен аударғанда xeros – құрғақ) – ... ... ... Олар ... ... суккуленттер және
склерофиттер.
а) суккуленттер (латын тілінен аударғанда  succulentus – шырынды) –
ұлпаларында суды көп ... қоға ... ... ... ... ... склерофиттер (грек тілінен аударғанда skleros – құрғақ, қатты) –
құрғақшылыққа төзімді, судың буландыруын төмендететін ... тері ... бар ... ... ... , ... боз ... Бұл
өсімдіктер биік емес, бірақ тамыр жүйесі күшті дамыған. Көптеген
склерофиттердің жапырақтары ұсақ, құрғақ, ... ... ... жануарларын ылғалға қатысты төмендегідей топтарға бөледі:
1.Гидрофилдер ылғал сүйгіш ... ... ... былқылдақденелілері
мен амфибиялар).
2. Мезофилдер –орташа ылғалдылық жағдайында тіршілік ететін жануарлар
(көптеген бунақденелілер, құстар, сүтқоректілер).
3. Ксерлофилдер – ... ... ... ... ете ... ... ... (түйе, шөлдің кемірушілері мен
бауырмен жорғалаушылары). Бұл жануарлардың өзіндік бейімделушіліктері
пайда болған. Мысалы, шөл тасбақалары суды қуығында қорға жинайды.
Кейбір сұтқорктілер май ... ...... ... ... суды пайдалануға бейімделген. Метаболиттікуы судың
есебінен қөптеген бунақденелілер, түйе, құйрықты қой, тышқандар
тіршілік етеді.
Жарық, температура, ылғалдылық, ... ... ... ... ... газдар сияқты өлі табиғаттың құрамды бөліктері. Жарық. Күн
сәулесінің спектрінде биологиялық әсері бойынша ультракүлгін, инфрақызыл,
көзге көрінетін сәулелер болып бөлінеді. Ультракүлгін ... аз ... ... ... онық бактерияларды жоятын, өсу үрдісін және
жасушалардың дамуын әрекеттендіретін, D витаминін түзілуіне әсері бар. Көп
мөлшерде мутацияға себеп болуы да ... ... ... басым
бөлігі озон қабатында шағылысып, жерге жетпейді. Көзге көрінетін сәулелер ... ... ... ... ... ... көзі. Инфрақызыл
сәулелер – жылу энергиясының көзі. Өсімдіктерге күн сәулесі фотосинтез үшін
энергия көзі болғаны үшін ... ... ... бейімделуіне
байланысты өсімдіктер гелиофиттер (жарықсүйгіш), сциофиттер (көлеңке
сүйгіш) және фокультативті гелиофиттер (көлеңкеге шыдамды) болып бөлінеді.
Жануралар күндіз ... ... ... тіршілік ететін болып бөлінеді. Олар
үшін жарық – тіршілік белсенділігінің уақытын анықтайтын фактор. Жарықты
талап етуіне байланысты ... ... ... ... ... ... және ұзақ күнді (қоңыржай, биік белдеулерде тіршілік ететіндер) деп
екіге бөлінеді. Фотопериодизм – өсімдіктер мен жануарлардың жарықтың түсу
ұзақтығына байланысты әрекеттері. ... ... ... ... түсу ... ... ... Жарықтың түсу ұзақтығының
өзгеруі температура өзгеруімен бірге жүреді. Бірақ жарық ... ... ... бермейді. Фотопериодизм құстардың қоныс аударуы,
жапырақтардың түсуі сияқты маусымдық ... ... ... ... ... жануарларға күзгі күннің қысқаруы көбею
жағдайына әсер етіп, тоқтатады. Ал көктемгі күннің ұзаруы жануарлардың
көбеюіне жағдай жасайды. Күндізгі ... ұзақ ... ... үй ... ... ... да әсер етеді. Температура. Ортаның температурасы
ағзаның температурасына әсер етеді, яғни ағзадағы зат алмасуды құрайтын
барлық химиялық реакциялардың жылдамдығына әсер ... ... ... ... ... тіршілік ете алады. Бұл цитоплазманың қасиеттеріне
байланысты. Ең жоғарғы температура шегі 120-1400С (споралар, бактериялар
тірі қалуы мүмкін) ең ... ... шегі ...... ... ... ... алады) болып табылады.
Температураға байланысты ағзаларды криофилдер (температурасы төмен жерлерді
мекендейтін) және ... ... ... ... ... бөлінеді. Ағзалар екі жылу энергиясының көзін қолдана алады: сыртқы
күннің жылу энергиясын немесе жердің ішкі жылуын және ішкі – ... ... ... бөлінетін жылу. Ағзаның жылу балансын реттеуде басым
қолданатын энергия көзіне байланысты оларды пойкилотермді және гомойтермді
деп ... ... ... – дене ... тұрақсыз, қоршаған
ортаның температурасына қарай өзгеріп отыратын ағзалар. Олар микроағзалар,
өсімдіктер, саңырауқұлақтар, ... және ... ... ... ... жорғалаушылар) жатады. әдетте олардың
дене температурасы сыртқы ортаның температурасынан 1-20С - қа ... ... ... ... ... – дене ... сыртқы ортаның
температурасынан тәуелсіз тұрақты дәрежеде ұстап тұра алатын ағзалар.
Гомойтермді топқа құстар мен сүтқоректілер және адам ... ... ... ... ... ... ... және суыққа
төзімділер деп бөлінеді. Жылу сүйгіштерге жүзім, шабдалы, ... ... ... ... мүк, ... қарағай, шырша, самырсын т.б.
жатады. Әрбір жеке организмнің өзіне тән температураға деген талабы ... ... ... ... ... ... ... балықтар 520С-та, ал бактериялар 800С-та қалыпты тіршілік етеді.
Кейбір көк жасыл балдырлар 440С-та өмір сүре береді. Температураның қалыпты
мөлшерден ... кез ... ... денесіндегі зат алмасуды тежеп,
клеткадағы биохимиялық реакцияларды бұзып, одан әрі ... ... ... тіршілігі тоқтайды. Күнге қарай өсімдіктер
жасушасындағы цитоплазма суын азайтып, қоюланып, оның органоидтары төмен
температураға бейімделіп, төзімді күйге көшеді. Қыс кезінде өсімдіктер
спора, тұқым, ... ... ... жемтамыр, түзу арқылы тыныштық күйге
көшіп, төмен температураларға шыдайды. Ал ірі ағаштар жапырағын ... ... ... ... қысқа төзімді күйге ауысады.
Пойкилотермді жануарлар қолайсыз температура жағдайында қысқы ұйқыға
(анабиоз) кетеді. Анабиоз кезінде организм денесіндегі зат және энергия
алмасу уақытша ... баяу ... ... ең ... ... ... ... кету кейбір организмдерде (аю) қоректің жетіспеуінен болады.
Гомойтермді жануарлар төмен температурадан әр түрлі жолдармен қорғанып
отырады. ... қысы ... ... жылы ... қарай қоныс ауыстырады
(жыл құстары, кейбір сүт қоректілер т.б.). Тері жабындыларындағы жүн және
май қабаты қалыңдап, қысқа дайындала бастайды ... ... ... т.б.). ... ұйқыға немесе тыныштық күйге көшеді (суыр, борсық, аю,
тышқандар т.б). ... ... дене ... ... ... кезде
ортаның температурасына тәуелді болғаны үшін олардың гомойтермділер ... Су. Су ... зат ... және ... ... қызметтерін дұрыс
атқаруын қамтамасыз етеді. Жасушалардағы судың құрамы шамамен 70%. Ылғал
көбінесе климаттық, құрылықтың температуралық белдеулеріне, табиғат
белдемелеріне байланысты болады. Кей бір ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктерді өнімді төмендетіп жібереді.
Әсіресе шөл, шөлейтті белдеулерде ылғал жетпейді. Ал орман мен ... ... әсер ... ... әсеріне байланысты
өсімдіктердің экологиялық топтары төмендегідей жіктеледі. Гидрофиттер –
суды мол қажет ететін, ылғалды ортада ... ... ... ... күріш, тұғиық т.б. Ксерофиттер – шөл, шөлейт, дала сияқты ылғал тапшы
аймақтардың өсімдіктері. Олар қатты ыстыққа және сусыздыққа төзімді ... ... ... ... ... ... селеу, күйреуік т.б.
Мезофиттер – ылғалдылығы орташа, жеткілікті аймақтарда өседі. Жапырақтары
ашық әрі ірі болып келеді. Мысалы: ... ... ... ...... де ... тапшы аймақтың өсімдіктері. Олардың
жапырақтары немесе сабақтары ішінде су жинап, етжеңді болып келеді. Мысалы:
кактус, алоэ т.б. ...... ... ... ... ... ... т.б. Су көптеген ағзалардың тіршілік ететін ортасы болып
табылады. Су ағзалары мекен ететін су қабатына және тіршілік ету түріне
байланысты келесі ... ... ... ...... ... ... түрде орын ауыстыратын ағзалар. Планктонда фитопланктон
(бір жасушалы балдырлар) мен зоопланктон (бір жасушалы қарапайымдылар)
ажыратылады. Нектон – судың орта ... ... ... ... ... ... ... балықтар, басаяқты былқылдақ денелілер, тасбақалар,
киттәрізділер жатады. Бентос – судың түбін және топырақта тіршілік ететін
су ағзалары. ... ... ... өсетін балдырлар және жоғары
сатыдағы өсімдіктер) және зообентос (шаянтәрізділер, былқылдақ денелілер,
теңіз жұлдыздары, т.б.) деп ... ... – су ... және ... ... ... ететіндер. Ылғалдың
жануарлар тіршілігінде маңызы зор. Жануарларға ылғал жетіспегенде, олар әр
түрлі бейімделеді. Мысалы: түйе өркешінің майынан метаболиттік су ... ... ... ... Ал ... жапырақтары
транспирациясының азайтады, сексеуіл тамырларын тереңге жібереді т.с.с.
Жарық . Күн сәулелерінің спекторының әртүрлі бөліктеріндегі сәулелену
ағзаға әртүрлі ... әсер ... ... ... ... ... фотосинтез процесі үшін қажет.Түрлерді жарықсүйгіш (Фотофилдер)
және көлеңкесүйгіш (фотофобтар) деп ... ... ... (УКС) өте ... тән. Олардың көп мөлшері қауыпті, ал аз
мөлшерде көптеген түрлерге - өте қажет.Олар өте күшті бактерицидті әсер
етеді, антирахитік дәрумен Д ... ... ... ... ... реакциясы) қамтамасыз етсе, инфрақызыл түсті ұзындығы 750 ... ... ұзын ... ... ... ... Жасыл өсімдіктер
өміріндегі жарықтың ролі: 1).Хлорофиллдің пайда болуы (фотосинтез).
2).Лептесіктердің жұмысын қалыптастырады (газ алмасу және транспирация),
ферменттердің белсенділігін арттырады,ақуыз және нуклеин қышқылдарының
биосинтезін ... ... ... мен созылуына, өсуіне және
өсімдіктің дамуына әсер етеді, жемісберу мен гүлдеу мезгілдерін анықтайды,
сонымен бірге өсімдіктердің формасының қалыптасуына да әсер етеді. ... ... ... ... 1. ... ... ...
гелиофиттер. 2.Көлеңке сүйгіштер (көлеңкедегілер) – сциофиттер.
3.Көлдеңкеге төзімділер – факультативті гелиофиттер. Жануарлар үшін жарық
кеңістікте бағытты бақылауға , көруге ғана ... ... ... ... ... 0-дан басталып, +50°С –қа дейінгі температура
аралықтары, осы температура аралықтары ақуыздың нормадағы құрылысы және
қалыптасуы жүреді. Бірақ кейбір ... осы ... тыс ... де тіршілік ете алады: 1.Криофилдер –суықты қажет ететін түрлер.
2.термофилдер – керісінше, жоғары температураны қажет етуші түрлер.
Өсімдіктердің температураға адаптациялануы: Төменгі температураға ... ... ... төзімсіздер.3.Мұзға төзімділер (аязға
төзімділер). Жоғарғы температураға : 1.Салқынға төзімділер. 2.Ыстыққа
төзімді эукариоттар. 3.Ыстыққа төзімді прокариоттар. Жануарлардың
температураға адаптациялануы : ... ... ... ... өзін -өзі ... ... Су - барлық
ағзалардың тіршілігіне қажетті жағдай. Суға байланысты өсімдіктердің
экологиялық топтары. Гидатофиттер – суда толығымен немесе біршама бөлігімен
тұрып өсетін ... ...... –су ... ... ... суда өседі, су тоғандарында, шалшық суларда, балшықтарда
өсетін өсімдіктер. Гигрофиттер – құрлықтағы өсімдіктер, олардың ... ... бар ... ... топырақта өседі. Мезофиттер – аздаған
және өте шөлді жерлерде өсетін өсімдіктер. Ксерофиттер - ылғалы ... ... ... – бойына шырын жинаған шырынды өсімдіктер,
оларда суды паренхималары мен ... ... ... ... бар.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні11 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. Организмдердің индикаторлық мәні9 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні7 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың-жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні9 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер.Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с.Абиотикалық фактордың сигналдық мәні15 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер; Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні; Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні5 бет
Абиотикалық факторлар6 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер8 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер жайлы11 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер жайлы ақпарат10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь