«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»

Шәрбану Бейсенова «Сүзгенің соңғы күндері» аталатын хикаят жазып отыр. ХVІ ғасырда қазақ даласынан ханаралық қарым-қатынастың құралына айналып уыз жас Сүзге Сібірдің кексе тартқан көкшуланы Көшім ханға қатын үстіне ұзатылып кете барады. Аз уақыт тұрып, өзінің ақылымен қадірін асырған, бірақ перзент сүйіп үлгермеген Сүзге. Сібірді жаулаушы Ермак жасауылдарының шабуылынан Көшім хан шегіне қашып, оның екі ордасының біріне айналған «Сүзге турада» ханшайымдық етіп тұрып жатқан, асқан сұлулығымен аты шыққан Сүзге халқы үшін құрбан болар еді. Шығарма фабуласы осы ғана. Аз күндік оқиға. Ғұмырлық қасірет.
Шығармада Сүзгені соншалықты аяулы етіп тұрған – оның айналасындағы қарашасын қиын-қыстау сәтте тас­тай қашпай, солардың жолында құрбан болуы. Ол – Сүзгедейін әйелдің қасиетінен туған қасірет. Шынын айт­қанда, кермеге келіп қалған жаудан сытылып шығып, ығысып кете баруға барша мүмкіндігі жетіп-ақ тұр. Алайда, ол өзінің жеке басын күйттемей, өзіне сенген, тіпті ханша деп тіршілік етіп жатқан Кіші Орданың қараша халқын қоршаған жаудан құтқарып, құтқару жолында айласын асырып, жанын тонатпай, тәнін қорлатпай, өзін солар үшін құрбан етуі – қасіретті өлімін қасиетті өр рухты өлімге айналдырып даңққа бөлеп тұр. Ол осы ақық өлімімен өзі өле-өлгенше төбесіне көтеріп өткен Көшім ханнан да биіктей түседі көз алдымызда. «Түйедей тас, түймедей асыл тас…» дегендей шап-шағын дүние, шып-шымыр туынды ойға орап жаратылыпты.
Қазақ сахарасынан Көшім ханға жасау-жабдығымен ұзатылып барған Сүзгенің жалын атқан жастығы, асқан сұлулығы мен бейкүнә аңғалдығы…бәрі-бәрі айналасына күдік ұялата бастайды. Кәдімгі күнді көре алмайтын байғызбейілдік, көреалмаушылық, күндестік, қызғаныш. Күндестерінің көз алдында жүрсе көзтүрт­кі боларын білген Сүзге содан да бір алабы өзінің төркін жұртына ұласып кете баратын Ертістің бір жарлауыт қабағындағы биік шоқыға Хан иесінің көңілін тауып қалашық салдырды. Ол «Сүзге тура» (кей мәліметте «Сүзген») аталды. Өзін-өзі алдауға жарады.
        
        ҚР Білім және Ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: >
Орындаған: Мұхаметжанова Арайлым К-319 С
Тексерген: Сабырбаева Р.Қ
Семей қ, 2015 ж
Шәрбану Бейсенова ... ... ... отыр. ХVІ ғасырда қазақ даласынан ханаралық қарым-қатынастың құралына айналып уыз жас Сүзге Сібірдің кексе тартқан көкшуланы Көшім ханға қатын ... ... кете ... Аз ... ... ... ... қадірін асырған, бірақ перзент сүйіп үлгермеген Сүзге. Сібірді жаулаушы Ермак жасауылдарының шабуылынан Көшім хан шегіне қашып, оның екі ордасының ... ... ... етіп ... ... ... сұлулығымен аты шыққан Сүзге халқы үшін құрбан болар еді. Шығарма фабуласы осы ғана. Аз күндік оқиға. Ғұмырлық қасірет.
Шығармада Сүзгені ... ... етіп ... - оның ... ... ... ... тас­тай қашпай, солардың жолында құрбан болуы. Ол - ... ... ... ... ... Шынын айт­қанда, кермеге келіп қалған жаудан сытылып ... ... кете ... ... ... жетіп-ақ тұр. Алайда, ол өзінің жеке басын күйттемей, өзіне сенген, тіпті ханша деп тіршілік етіп жатқан Кіші ... ... ... ... жаудан құтқарып, құтқару жолында айласын асырып, жанын тонатпай, тәнін қорлатпай, өзін ... үшін ... етуі - ... ... ... өр ... өлімге айналдырып даңққа бөлеп тұр. Ол осы ақық өлімімен өзі өле-өлгенше төбесіне көтеріп өткен Көшім ханнан да биіктей түседі көз ... ... ... ... ... ... ойға орап ... сахарасынан Көшім ханға жасау-жабдығымен ұзатылып барған Сүзгенің жалын атқан жастығы, асқан сұлулығы мен бейкүнә аңғалдығы...бәрі-бәрі айналасына күдік ұялата бастайды. Кәдімгі ... көре ... ... көреалмаушылық, күндестік, қызғаныш. Күндестерінің көз алдында жүрсе көзтүрт­кі боларын білген Сүзге содан да бір алабы өзінің төркін жұртына ... кете ... ... бір ... ... биік ... Хан ... көңілін тауып қалашық салдырды. Ол (кей мәліметте ) аталды. Өзін-өзі алдауға жарады. ... ... ... ... ... ... Өсек-ғайбаттан аулақ болуға жарады. Хан иесінің көңілін өзіне аударуға жарады. Алайда, атақты Сібір жаулаушысы Ермактың шабуылы ... жел ... ... ауа ... мәжбүр етті. қарайлауға, Сүзге сұлуға қайырылуға мұршасы болмады. Ермактың тарихтан белгілі екі ... Иван ... пен Иван ... болса, Жармақ тапсырмасымен Иван Гроза қол бастап келді. Жау ниеті белгілі. Көшім үшін шаппақ. Көшім үшін ... ... ... ... патша ағзамға сый етіп тартпақ. Осы бір қысылтаяң сәтте басқа-басқа, хан иесі - ... ... ... ... Сүзге барды. Хан иесі қайырыла алмай кеткен ... аман алып ... ... ... ... ... өзін ... қиды... Сүзгенің бір қарағанда, шағын ғана ерлігін тарихтағы талай ұл-қыздың патетикалық тұрғыдан нұсқаланған ерлігімен салыстыруға да ... ... ... ... ... ... ... Сүзге ерлігінің табиғаты олардан бөлек.
Шығарма көп желілі емес, бір желілі. Эпилог іспеттес қосымшаны есепке алмасақ, Кіші орданы ... ... ... ... сәтінен басталып Сүзге өлімімен аяқталады. Олай болса, шығарманы - Сүзгенің жан байлығына құрылған хикаят десе де ... Ол: деп ... ауыр ... ... Ол ... деп онан сайын ауырлата түседі.
Шығарма осындай психологиялық алаңдаулы ауыр ахуалды берумен бастап ... ... ... жан-әлемін жөргемдей түседі жазушы. Сүзгенің тағдыры шиыршық жіптей суыртпақталады кеп. Бірыңғай ... ден ... ... ... ішкі жан бұлқынысымен сюжет өзара сабақтас өріледі. Бірде түс көруі, келесіде ішкі монолог, тағы бірде бір жанның екіге жарылып ... ... мен ... ... ... Оның жанын жегідей жеп бара жатқан Жалғыздық қысылтаяң сәтте оқ жыландай бас көтереді. ... жан ... - ... ... Өзі де ... Ал шындығында Жалғыздық - Сүзгені бір сәт те ... ... ... ... бір сәт те. Жалғыздықтың жанына тереңдей ұя салып алып, ажырамастай жандасып, тіпті мұң кеулеп тұрар жансерігіне айналғанын тек өзі ... Сол, сол ... ... ... ... бас ... ... жара болып мазалайды Сүзгені.
Сүзге Жалғыздықты жан-жарым деп таныған хан иесіне деген ақ-адал ықыласпен тұншықтырып тастағысы ... Ол ... ... де хан ... ... ... алып, соның тілеуін тілеп отырады.
Бір желілі хикаятта Сүзгені осылайша ... ... ... ... шарпыстыру - табиғи қалыпты адам-пендеден табиғи бояумен жасалған көркем образ дәрежесіне көтеріп алып бара жатады.
Асылы, сюжет өрімінде ... ... ... ... ашу бар да, ... бар ... психологиялық талдауға құратын шығарма бар. Шәрбану мына қолымыздағы шығармасын бастан аяқ психологиялық талдауға құрған дер едік.
.Сарайды жау қоршаған қиын ... ... ... ... күту - ... ... Ел шетіне жау тигенде үлкен орданы алып ішкі аймаққа шегініп кеткен Хан иесінен пәрмен жоқ, пәрмен түгілі хабар жоқ ... ... ... бетпе-бет келіп қиналып тұрған сәтіндегі Жалғыздық психологиясын жазушы осылай береді. ... ... ... ... ... психикалық құбылысқа айналып бара жатқан сәт те Сарай сыртындағы тегеурінді жау ... мен ... ... ханым тірелген тығырықты ситуация арасында табиғи көрінеді.
Кейіпкер жанын жазушылық талдаудың аса бір ... ... ... сәті ретінде Мұхаметқұлдың Сүзгені таяп келіп қалған жау қоршауынан алып шығып кету үшін келген сапарындағы Кіші Ордадағы жүздесуін айтар ... мен ... ... бір сәт ... ... ... Көшім шаңырағына түскен кезіндегі ойын көрсету үстінде қызыға қарап, оны күндестері байқап қалып, қарадай ... ... ... ... ... қала ... бір ... ала жөнеледі. Расында, жас ханымның ханзадаға көңілі кетіп-ақ қалған екен. Оны ... ... ... жасырғанымен өзінен жасыра алмады. Өзі мойындап та мойындамай сытылып кеткен сол бір сезімі құрғыр мына кездесу тұсында лыпып көңіл төріне ... шыға ... ... ... ... ... құтылып кетпеген екен.
деп суреттейді осы бір сәтті.
Одан әрі Сүзгенің жан күйзелісін, сезім ... ... мен ... елесті өзара айтыстыру арқылы шебер жеткізіпті. Әрі диалог, әрі монолог дерлік шарпысулар соншалық табиғи, соншалық нәзік пси­хологиялық тебіреніске ие. ... ... ... басу ... кейуана сөздері ше? . . секілді ойлар орайы табылып айтылып, қалауы табылып қолданылып жатады. Сүзгені әзәзілдің азғыруынан аман алып ... осы үн, осы ... ... ... кейуана кейпі) Кейуананы тың кейіпкер-елес етіп көрсетеді. Ол Сүзге қасиетіне қасиет үстейді, оны көркем образ райында көркейте түседі.
Шәрбану шығармасын оқып ... әйел ... ... ... ... Сүзгені қиын-қыстау ситуацияда шырылдатып ой ойпаңына түсіріп, одан рухын көтеріп алып шығып оны ең ақыры өзін бәленбайыншы тоқалдыққа алған ... ... да ... ... ойы ... әйел етіп ... ... Ол Көшім хан секілді ел-жұртын жауға тастай сала бой тасалап ... ... ... ... ... ... ... тігіп халқын құтқарды.
Сүзге рухы, шынында, сұмдық мықты рух! Сібірдің Көшім ханына жетінші әйел ... алты ... ... келіп отыр. Уыздай жас қыз бала, ай дидарлы ажар қандай, көрікті әйел, заты әйел ... ... кені ... ... хан иемнен алты бірдей қызғанбағанда қайтсін?! Ал Сүзге ... алты әйел енді ... жас ... және бар. ... ... алты әйел енді ... бірігіп кетіп жас тоқалды таламақ. Бейне жас тоқал олардың ері - ... ... мен ... ... келгендей-ақ. Әйтпесе ай дидарлы ажарымен Көшімді бөлектей иіп алып кетердей-ақ. Сүзге - аталатын қазақы билік институтының ... ... ... алты ... үстіне әйел болып барасың ба деп сұраған жан бар ма екен, сірә?! Жоқ қой. Алты ... ... ... ... сұлу и ... ... жер осы еді. Тығырықтан нұрлы ақылы алып шықты. Әйел психологиясын жете білетін, әйел ... ... ... ... пернелерді басып, нәзік жан иірімдеріне тереңдей бойлай жазатын жазушы Сүзгені осы тығырықтан кейіпкерін зерек те ерек ете тұлғалап ... алып ... Өзге кісі ... ... сұлу ... мен тән ... қызықтап, мәселені айналасында шешер ме еді, ... еді?! ... ... ... шешкен. Ол мүсіндеген Сүзге тән азабынан бұрын жан ... ... ... мұңдық. Жан азабы Сүзге үшін алдындағы алты бәйбішенің мұның артықшылығын күндеп өсектеп, ... ... ... ері - хан ... ... ... шаруадан бұған уақыт таппауы... міне осының бәрі Сүзге ... ... ... ... айналасы толы нөкер, күтуші келіншектер, күзетушілер... солай бола тұра Сүзге Жалғыз. Бәрі бар, тек жан шәрбаты жоқ. Жан қалауының ... ел ... жау ... Сүзгеге қайырылуға шамасы келмей, алты әйел, бала-шағасымен шегініп ала жөнелуі тұсында (осындай ұрымтал тұстарда) бір селт етіп шыға ... ... ... ... ... етіп алаң күй кештіреді, жанын табаға салып қуырғандай күйге ендіреді. Соның бәрін де жеңеді. ... де ... ... ... ... оны көркем образ райында құлай қалап отырмыз. Ол ... ... ... ... ... ... ... Сүзгені сан қырынан көрсете біледі. Сол үшін де ... ... ... ... сүт кенжесі - сұлулықтың символы - Сүзге!
Асқан парасаттылықтың эталоны - Сүзге!
Хан күту, оны жар тұту - ... ... ... - ... ... хандық қоғамдағы алар орнын өзін құрбан ете жүріп аса ... ... ... - ... ғана ... ... қараша мен алашасын ойлайтын, не ойласа да хан иесі - Көшім ханның асыл басының амандығымен сабақтастыра, ... ғана ... ... Сүзгені бай сүйіп байыптанбаған, бала тауып ана атанбаған қалыпта-ақ ел анасы биігіне көтерілген көркем образға балай­мыз. ... уын ... ... ... ... ... ... қасиет дарыта отырып, оны жіңішке жіп суыртпақтағандай етіп түрлі ... ... ... орай ой ... ... ... ханым орнына орай сезімін бүркеп ұстайтын, өзін тежеп ұстайтын, өзінің жан сезімін жеңіп, адал­дық, пәктік, тазалыққа ... ... ... да ... ... күй кешіп өтетін Сүзгедейін кейіпкер сомдау, оның жанына табиғи еніп, қойма ақтарғандай аяусыз ақтарып, жанының қылын өте ... ... кісі ... жан ... мол көп ... ... образға айналдырып алып шығу, соны көр­кем образ ... - сөз жоқ, шын ... Бұл ... ... бойындағы барды талдау ғана емес, ол өмір ... ХVІ ... ... ... тән, сол ... ... іс-әрекет, мінез-құлықты, ой-парасатты Сүзге бойына жинақтау арқылы оны оқып отырып риза болатын, жаны ... ... ... жаны ... ... ... шарықтау шегіне жеткізе бейнелей білу - сөз жоқ, шын шеберлік үлгісі. Әдетте қайрат тұрған ... ... тұра ... ... Ал ... ... ... оны қайратқа бастап алып барады. Ол қайрат - өз ... өзі ... ... ол - ... ... ... Жалғыздықты хан иесіне деген сенімі мен сезіміне арқа сүйей тежеп отыру, ол - ... да ... ... ... - ... ... ішкі ... сүйіспеншілікті байлап ұстау, байлап ұстау аз, қолдан зорлап тұншықтыру, ол - қиын-қыстау сәтте (жау шапқанда) - өзін ... ... ... ... ... еткен қарашасы мен алашасын құтқаруы... Осының бәрі Сүзгенің бойындағы нәзіктіктің қайратқа ұласуы. Әйел жанындағы нәзіктік өзін сан рет ... ... ... ... желеңдетіп, сендіре де төндіре сөйлейтін өз ішіндегі әзәзілге жол ... ... ... әйел ... еді де ... еді. Бір тән ... жарылып, сайтаны мен періштесі өзара арбасып, ырғасқанда да нәзік те ... ... ... жан серік етіп ала білді Сүзге! Өте нәзік, жаны жаралы, көңілі қаралы әйел бойындағы ... ... ... туып еді. Абай ... ... ... екеніне осы сәт тағы бір рет көз жеткізесің. Өзін-өзі жеңіп ұстау... Апыр-ай, басқа-басқа, тап Сүзгедейін ер мейіріне мелдектеп қанбаған, ... ... ... ... ... ... байырқаланған ханымдық өреге сезім дариясын жанымен ғана емес, тәнімен де жүзіп өтіп жетпеген жанға ... ... Қиын деп ... ... ... Адамға тән сүйіну мен күйіну - оған да тән. Ол сан рет өртеніп барып басылмас па?! Солай! ... ... ... өз ... ... ... өзін хан ... жары - қазақ қоғамындағы, Сібір жұртындағы бәйбішенің рөліне енгізді де, өз бой­ындағы тәнін шарпыр ыстықты да, жанын ... ... да сол ... ойнай жүріп, парасатқа жеңдіре білді.
Әңгімені тарихтан бастап, тарихқа жақындай аяқтағалы ... ... ... - ... ... ... жете ... қоймаған тақырып. (Соңғы кездері ғана қолға алына бастады.) Енді, ... сол ... ... ... ... ... хикаяты толтырып отыр. Әрине деп өзін мерт ететін ... ... бар еді ... ... Ол өз басы үшін ғана ... Ондай кейіпкер бүгінгі таңда бізді қанағаттандырмаған болар еді. Тәуелсіздіктен кейін қазақ прозасының кәсіптік ... ... ... Міне, осындай шақта туған бізді ерекше сүйсіндірді. Тарихи белгілі бір кезеңде (ХVІ ... өмір ... ... ... ... ұмыт ... ... қайта оралтуымен бір қуантса, екіншіден, қазақ прозасында тамаша психологиялық ішкі ... толы ... ... ... ... ... кәсіптік деңгейін көтеруімен ерекше сүйіндіріп отырған жайы бар Шәрбану Бейсенованың!
әдеби туынды райында ... ... ... сай ... ... ... (пішімі мен мазмұ­ны) бірдей үйлескен бүтін бітім. ХVІ ғасырда қазақ сахарасынан құдалық қана ... ... ... Сі­бірдің көкшуланы Көшім ханға жасау-жабдығымен ұзатылған, Сүйіндіктің мұңлық қызы - ... ... ... оранып, көп бояулы көркем образға айналып, арамызға бес ... ... ... Сол ... сұлу қалпы. Отызға да жетпеген. Сол жас та болса ақылды қалпы. Қазақ әдебиетіндегі соңғы ... ... ... ... жан ... ... соны бір ... - қаракөзайым Сүзге! Көзайым, ағайын, ендеше, көзайым!
А.Кемелбаеваның әңгімесі де А.Алтайдың ... ... ... ... бұл ... құс мүсіндерін көркемдік деталь ретінде алып отырғанымен, артынша бірден символдық рәмізге айналдырады. Қаламгер анасы мен ... ... ... ... ... трагедиясының, қасіретінің жан дауасын адамзат санасынан тысқары жұмбақ - ... ... ... ... ... де сол арнаға қарай бұрады.
Е.Раушановтың >поэмасының құрылымдық ерекшелігі.
Фольклорлық үлгілердегі қиссалар үрдісін, сондай-ақ, дастан сарынын жаңаша қалыпта түрленткен ақын ... ... ... ... ... ... мен өзек ... оқиғасы тұрғысынан алғанда өз алдына ерекше көркем дүние. ... ... ... даму деңгейі, көркемдік-эстетикалық сапасы, поэма жанрының зор поэтикалық мүмкіндігі, тың ізденіс пен жаңашылдық төңірегінде ой өрбітсек, алдымен ойға ... ... ... - осы ... ... ... стильдік тұрғыдан алғанда поэма жанрында көш бастарлықтай салмағы бар бұл туынды ақын ... ... ... жаңа ... таныт­қанын, оны таланты тегеурінді ұлт ақыны ретінде мойындатқанын айта ... ... Ең ... бұл ... ... туынды екенін айтқан жөн. Романтизмге тән басты белгі ретінде ерекше жағдайда ерекше әрекет, мінездерімен танылатын ... ... ... ескерсек, аталмыш поэмаға осы сипат тән. Поэманың ... ... өте ... ... ... ... бөлімдерге ретпен жүргізгенді жөн көрдік.
деген түркі мақалын эпиграф еткен поэманың алда айтылар ... ... ... ... ... сыр ... ... таласа емген екі елдің - түркілер мен түркі еместердің тұрмысы мен ... ... мен ... ... ... Сонымен, ең әуелгі сөз поэманың туралы. Ауыз әдебиетіндегі жыршылық мәнерді жазба әдебиеттегі көркем ... ... тіл, ... ... ... ... сөз ... өзі оқырманды елең еткізерлік:
Ғалайкум-ассалаума бас қонаққа,
Сонан соң үлкен-кіші жас талапқа,
Ниетімді жырға бұрдым, жүзімді - ... ... бибі ... ... ... ... әр шумақта бір ойдың қазығына айналған елдің салты мен ғұрпын, көне дәуірлерде салтанатты сап ... ... ... мәнерінен көрінген. Түркілердің төрт тарапқа кеткен даңқы:
Бас ұрып түргеш-басмыл бұл табынды,
Саудаға Самарқаннан жұрт ағылды.
Ыңыранып, керуен тартып Ұрым, ... елші ... ... ... - ... ... Түркілер тарихын шерте отырып, Таластың арғы бетін ... ... елді ақын ... ... деп ...
... Талас жерін мекендеген ордалы жылан тағдыры сөз болады. Адамдардың қара ниетінен отқа өртенген жыландар мен адамдар әлемі ... ... ... ... мәселе философиялық тұрғыдан көркем туынды заңдылығына сай зерделенеді. - ... ... сол ... ... әкелген зауалын жыланның монолог-зары арқылы жеріне жеткізе айтып берген ... ... ... ... жыр ... ... және ... әдебиеттегі ерекше әсер туғызған соңғы қайталау (эпифора) тәсілін пайдалана отырып, ақын жыланның зары арқылы күллі жаратылыстағы қайшылық пен қиянатты ... Ел ... ... Айша ... ... шағып өлтіреді. Есенғали поэмасында осы желі болғанымен, Ғайшаның өлімі, жыланның шағуы мүлде басқаша жағдайда өрбіген. Адамдар ... ... ... ... ... ... көне ... негізге алу бар. - деп жазады мифтанушы С. Қоңдыбай. Жыландар - адам мен ... ... ... ... сыр ... болып та ұғынылады. Жыланды культ санаудың ауыз әдебиетінде, тұрмыстық салт-ғұрыпта ... ... бар. ... ... ... сол ... ... кейпінде көрінуіне сенеді. Бұл сенімнің реминисценциясын Е. Раушановтың өлеңдерінен-ақ табуға болады. Ақын жыландар ... ... бір ... ... ... ... енгізген. Зерттеу еңбектерге, мифтанушы ғалымдардың пікірлеріне сүйенсек, дербес өмір сүретін рух ... ... ие ... ... адам ... өткенде оның жаны жылан кейпіне айналады. Сондай-ақ, өзіміздің қазақы түсінікте жер астына жасырылған қазынаның иесі де жылан болады деп ... ... ... жерін мекендеген ордалы жыланды қағанат халқы деп, ордаларын ... ... ... ... ... ... ... қол көтерген адамды қарғыс ұрады деген көне сенім тарихты, танымды қастерлеу мақсатында да ... рөл ... ... ... ... ... кейіпкер дәрежесінде көрінген жыланның ішкі монологы - адамзат баласының ... ... ... ... алшақ­тауының түбі үлкен қасірет боларын аңғартқандай. Өрт ішінде аласұрған алтын бауыр ана-жыланның
Кереге бойым жиырылып,
Келте де болды-ау, ой заман.
Қызыл көз ... ... ... ой, заман, - деп басталатын зары:
Үйімнің алды беткей-ді,
Беткейден ... өрт ... ... ... ... ... - деген жолдармен жалғасып, заман жылжыған сайын табиғаттан алшақтап, бұзылып бара жатқан адам баласының ... паш ... ... ... ... ... зармен толғаған ана-жылан ұрпағын сақтап қалу үшін өрт ... ... екі ... ... ... Жыландар қасіретін толғаған ақын оқиғаны ширықтыра отырып, келесі кезекте ... ... Бұл ... ... дастан-жырлардағы өлеңмен қара сөзді қиыстыра толғайтын тәсілді ... ... ақын ... ... ... жан ... баяндайды.
Ғайша - бұрынғы-соңды қазақ поэмаларында ... тың ... ... оның ... ... өмір ... ойы ... басқаша. Поэмада оқиғаны баяндап беруші ретінде көрініп отыратын ... ... ... ... ... ... түсініктемелер береді. деген сауалға автордың хабарлау түріндегі мәліметтері ... ... ... де, ақын осы ... ... ... зарынан үзілген оқиғаға тыңдарман назарын аударуды жөн көреді.
Артық дарақылық, жат пиғыл адамдарды үлкен зобалаңға ... ... ... ... екі ... айналып қайта Ғайшаның үйіне келіп, одан пана табады. Жыландар жырында түркіеместердегі қаралы жай, індетінің тарағаны, адамдардың басы ... ... ... ... сұмдық қазаға ұшырап жатқаны айтылады. Бұл хабарды естіген Ғайшаның есіне түседі. Көз ... ... ... дегендей болады. Жыландарды ақ матаға орап, ... ... сала ... адам мен ... ... өзінің зарын төгеді. Түркіеместер мен түркілерді жаппай қырған ... ... ... ... ... финалында халықты құтқарсам деп арпалысқан өресі биік, ортасынан оза туған дана қыз осылайша қаза ... ... ... өзі ... ... ... ... салмақты екенін аңғартады. Оқиға соңында не болғанын жыршы рөлін атқарып отырған ақын:
Осылай жетіп піскен толғағына,
Сол соғыс болды ма, жоқ, ... ... мен жер не күн ... ... қайтті?
Қайтадан мамыр заман орнады ма?
Не болды зобалаңы?
Айтпайды хисса бірақ одан ... - деп ... ... ... мәні ... мифтік сарында жазылған деп айта алсақ та, жалаң тарихи тақырыптағы туындылар санатына қоспаймыз. Адамзатты аман сақтауға ... ... ... ... ... мен еркіндігін сақтау үшін арпалысқан Қаған - тарихи сипаттан гөрі ... ... ие ... ... бір тарихи кезең оқиғасы назарға алынғанымен, ақын адамзат қоғамына тән мәселелерді арқау ... ... ... ... ... ... өмір сүріп отырған қоғамға тән әрекеттерді де аңдағандай боламыз. Осы тұрғыдан туындының ... ... бір ... ... болады. Жалпы, поэмадағы кейіпкерлерді тізбелесек, олар - орталық кейіпкер ... ... ... ақын досы ... інісі Алмас, сондай-ақ бұрын-соңды көркем жазба шығармалардың ... ... ... ... ... мен ... Пайғамбар. Бұл аталған кейіпкерлер поэмада өзіндік орын алған. Қағанмен ... ... - ... ... ишарасы болса, Ғайшамен жауаптасатын Мұхаммед Пайғамбар күллі адамзаттық рухани құндылықтың бейнесіндей. Ақындар бейнесінің өзі екі кейіпкер арқылы екі ... ... ... ... - ... озық ... танымы дара, жоғары саналы жан. Оның ақындық дарыны адамзаттық ұлы мұраттармен сабақтасып жатыр. Екінші ақын Мәстекбай - өресі өз ... аса ... өлең мен ... мәні мен ... түсіне қоярлықтай түсінік аясы жоқ жан. Автор Мәстекбай арқылы тайыз танымымен ... мен ... ... ... ... дарыны кем шығармашылық иелерін танытады. Оның жырлары жалпы жұртқа түсінікті, ... ... ... ... ... ... ... сай жырлап бере алады. Ал, Ғайша өз ортасына түсініксіз. Себебі, даурыққан, дарақылыққа бой ... ... ... ... ... ... ... оны қабылдай алмайды. Ғайшаның жан-жүрегін ауыртқан мәселелер олардың санасына кірмейді де. Түркі жұрты үшін өмір сүріп жүрмін деген ... өзі ... ... ...
Ойымызды тұжырымдай келе, күллі поэманың мәні мен мағынасын танытатын ақынның мына шумағын тілге тиек етеміз:
Аулақпыз атасы арзан болжамдардан,
Жұртында әр ғасырдың ... ... ... ... - ... ... ... жиі үзіліп, көп жалғанған
Е.Раушановтың бұл поэмасында астары терең, салмақты көркем де бейнелі тіркестермен, төгілген кестелі ... ... жыр ... қара ... аралас келуі, автордың жыршы міндетін атқарып отырғандай көрінуі, қосымша беріліп отыратын түсініктемелер, бір-біріне мән үстеп, мағына ... ... ... сөздің саздылығы мен ырғағы, үйлесімді қайталаулар мен сөз термелеу ... ... ... ... түседі.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тарихи романдардың басты идеялық-көркемдік ерекшелігі. Қ.Жұмаділовтің "Дарабоз" романына, Шерхан Мұртазаның "Ай мен Айша" роман-диологиясына, А.Кемелбайдың "Қоңыр қаз" шығармасына әдеби талдау7 бет
Әдеби тек. эпос. лирика,драма13 бет
КөшIм хан мен Сүзге сұлу7 бет
Тәкен Әлімқұлов өмірбаяны, шығармашылығы7 бет
Ш. Бейсенованың «Сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. Ш.Мұртазаның «Ай мен Айша поэмасының» көркем тілі12 бет
«Жәми ат-тауарих» шығармасындағы Орта және Кіші жүз негізін құраған ХІ-ХІІІ ғғ. түркі тайпаларының тарихы50 бет
Алматы облысы Талғар ауданы "Айршир" АҚ-ның қара-қоңыр топырағының ауылшаруашылығында қолдану нәтижесінде құнарлылық көрсеткіштерінің өзгеруі35 бет
Ағыбай батыр Қоңырбайұлы4 бет
АҚШ-тың қазіргі саясаттағы ролі (соңғы 10 жыл)56 бет
Ж.Баласағұн. "Құдағу біліг" шығармасына тақырыптық-идеялық, мазмұндық сипаттамасы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь