"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"

І. Бұқар жырау
ІІ. Бұқар шығармаларындағы абылай бейнесі
ІІІ. Абылай жайлы тарихи шындық
ІV. Қолданылған сілтемелер
Бұқар жырау Қалқаманұлы (1668-1781) – қазақтың ұлы жырауы, 18ғ. жоңғар басқыншыларына қарсы қазақ-жоңғар соғысының бастаушысы әрі ұйымдастырушысы атақты Абылай ханның ақылшысы.
Бұқар жырау қазақ халқының Жоңғар басқыншылығы тұсында, елдің болашағы қыл үстінде тұрған кезде өмір сүріп, сол алмағайып замандағы күрделі мәселелерге өз жырларымен жауап бере білді. Осындай ауыр сәттерде Абылай ханға дұрыс кеңес беріп, ел-жұртты басқыншы жауға қарсы күресте біріктіруге, бір тудың астына топтастыруға күш салды. Өзінің саяси-әлеум. мәнді жыр-толғауларымен сол жалынды күрестің жыршысына айналды. Осы мақсатта ол Абылай ханды бірден-бір қажетті басшы санап, оған халық бірлігін сақтап қалатын көсем тұрғысында үлкен сенім артты. Абылай хан да сол биік талаптан табылып, елдің бірлігі мен жарқын болашағы үшін жан аямай қызмет етті. Жырау сол азаттық жолында өлімге бас байлап, ерліктің небір ғажайып үлгілерін көрсеткен хан мен оның батырларын жырға қосып, олардың өшпес әдеби бейнелерін жасады. Әсіресе, Абылай ханның көрегендігі мен даналығын, ауыр кезең, қиын сәттерде ел ұйытқысы бола білгенін асқақ жырлады:
“Қайғысыз ұйқы ұйықтатқан, ханым-ай, Қайырусыз жылқы бақтырған, ханым-ай, Қалыңсыз қатын құштырған, ханым-ай. Үш жүзден үш кісіні құрбан қылсам, Сонда қалар ма екен қайран жаның-ай!”.
Осы бір шумақ жырда халық пен ханның байланыс-бірлігін қиыннан қиыстыра білген. Жыраудың “Абылай ханның қасында”, “Ал, тілімді алмасаң”, “Ай, Абылай, Абылай”, “Қазақтың ханы Абылай”, “Ханға жауап айтпасам”, “Басыңа біткен күніңіз”, “Ай, Абылай, сен он бір жасыңда”, “Ал, айтамын, айтамын” атты толғауларында ханның сол кездегі ұстанған саясаты мен көрегендігі, алғырлығы мен білгірлігі сипатталады. Ал, “Садыр, қайда барасың?”, “Бұқарекең біз келдік, Ақан, Төбет байларға” деген жырларында ол ел болашағы, татулық мәселелерін сөз етеді. Бұқар Жыраудың Абылай хан саясаты жөніндегі байламды пікірлері де орнықты, әділ. Ол қасындағы Қытай мен Ресей туралы да ұстамды бағыт ұстанады
1. https://kk.wikipedia.org/wiki/Бұқар_жырау_Қалқаманұлы
2.http://www.writers.kz/journals/?ID=11&NUM=130&CURENT=1773&ARTICLE=3811
3. http://bigox.kz/kazak-ordasynyn-xany-abylaj-xan/
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Бұқар толғауларындағы Абылай мен тарихи Абылай (тарих және
көркемдік ... ... ... ... ... ФИ-403
Семей 2015
Жоспар
І. Бұқар жырау
ІІ. Бұқар шығармаларындағы абылай бейнесі
ІІІ. Абылай жайлы тарихи шындық
ІV. Қолданылған сілтемелер
Бұқар жырау ...... ... ... ... соғысының бастаушысы
әрі ұйымдастырушысы атақты Абылай ханның ақылшысы.
Бұқар жырау қазақ халқының Жоңғар басқыншылығы тұсында, елдің болашағы
қыл үстінде тұрған кезде өмір ... сол ... ... ... өз ... ... бере ... Осындай ауыр сәттерде ... ... ... беріп, ел-жұртты басқыншы жауға қарсы күресте
біріктіруге, бір тудың ... ... күш ... ... ... ... сол ... күрестің жыршысына айналды. ... ол ... ... ... ... ... ... оған халық
бірлігін сақтап қалатын көсем тұрғысында үлкен сенім артты. Абылай хан да
сол биік талаптан табылып, ... ... мен ... ... үшін жан ... ... ... сол азаттық жолында өлімге бас байлап, ... ... ... көрсеткен хан мен оның батырларын жырға қосып, олардың
өшпес ... ... ... ... ... ... ... мен
даналығын, ауыр кезең, қиын сәттерде ел ... бола ... ... ұйқы ... ... ... бақтырған, ханым-
ай, Қалыңсыз қатын құштырған, ханым-ай. Үш жүзден үш ... ... ... ма екен ... ... бір ... ... халық пен ханның байланыс-бірлігін қиыннан қиыстыра
білген. Жыраудың “Абылай ханның қасында”, “Ал, ... ... ... ... ... ханы Абылай”, “Ханға жауап айтпасам”, “Басыңа
біткен күніңіз”, “Ай, Абылай, сен он бір ... “Ал, ... ... ... ... сол ... ... саясаты мен көрегендігі,
алғырлығы мен ... ... Ал, ... ... ... біз ... ... Төбет байларға” деген жырларында ол ел
болашағы, татулық мәселелерін сөз етеді. Бұқар Жыраудың Абылай хан ... ... ... де орнықты, ... ... да ... ... ұстанады. Соның арқасында
ата жауы Жоңғарлардың іштей іріп, азып-тозуы үшін ұтымды саясат қолдана
отырып тарих ... ... ... ... ... ... Бұл орайда жырау Абылай ханды “әділдігі Наушаруандай, жомарттығы
Хатымдайдай” деп бейнелейді. Тіпті, ханның әділдігі мен ... де ... ... ... оның ... “қырық мың атан
тарта алмас” деп сипаттайды. Мұның бәрін жырау ханның жас кезеңдерімен
тығыз ... алып ... ... ... ... жеңі ... беске
келгенде, Жақсы-жаман демедің. Елу жасқа келгенде, Үш жүздің баласының,
атының басын бір кезеңге тіредің!”.
Жырау жас ... ... ... келе ... ... ұстанып,
оның күш-қайратқа байланысты екенін, әсіресе, жастықтың шыңы жиырма бесті
шалқыта жырлайтыны бар. Алайда ол ... жас ... ... сол ... ... оның ... толысу, кемелдену тұрғысынан да алып
суреттейтінін де көреміз. Бұл орайда жырау жас сипаттамаларын Қожа Ахметше
жырлайтынын ... ... ... кең ... бес жасқа келгенде, Қара
судың бетінде, Сығылып аққан сең ... ... ... ... ... бес жасқа келіпсің, Елу бес жасқа келгенде, Жақсы болсаң
толарсың,Жаман болсаң, маужырап барып соларсың”…
Жыраудың “Он екі айда жаз ... ... ... ... ... ... атты толғаулары халық болашағы мен бейбітшілікті сақтау,
отарлауды көздеген елден ... ... ... көшу ... қозғайды.
Бұл жырлардың үгіт-насихаттық, дидактикалық сипаты басым. ... ... адам ... ... ... ... да мол: “Бұл, бұл үйрек, бұл
үйрек”, “Әлемді түгел көрсе де”, т.б. ... бәрі ... ... ... ... ... Бұқар Жыраудың толғаулары, шын мәнінде, Абылай
дәуірінің айнасы. Ұлтының тамаша рухани адамгершілік қасиеттерін ... ... ... ... ... ... ауыз ... Абылай хан да
қасынан бір елі қалдырмаған. Ақыл-ойға ... ... ... ... ... ... парасатты пайым қабылдауына, қос бүйірдегі екі ... ... ... ... ұстауына, әскери дипломатиялық қарым-
қатынастарды реттеуге барынша ықпал жасайды. ... ... Отан ... шындығы, ел тұтқасын ұстаған асқан қолбасшы, біртуар баїадүр, үздік
мәмілегер, зерделі мемлекет ... ... ... ... ... ұлтының ұлы мұраттар жолындағы ізгі, жалынды
күресі — жырау ... ... ... ... ... ... толғауларында Ресей империясының отарлаушылық, басқыншылық саясаты,
зұлымдық әрекеттері әшкереленеді. 
Бірақ оның негізгі толғауларының көпшілігі Абылай хан жайлы ... ... сен он бір ... ұл ... бес ... ... Әбілмәмбет төренің
Түйесін баққан құл едің,
Абылай атың жоқ еді,
Сабалақ ... жүр ... да ... жерім бар.
Жиырма беске келгенде,
Бақыт берді басыңа,
Тақыт берді астыңа.
Отыз жасқа келгенде,
Дүниеге кең ... ... ... судың бетінде
Шайқалып аққан сең едің.
Қырық жасқа келгенде
Алтын тонның жеңі ... ... ... ... жасқа келгенде
Үш жүздің баласының
Атының басын бір кезеңге тіредің.
Елу бес жасқа ... ... ... болсаң, маужырап барып соларсың.
Алпыс бес жасқа келгенде,
Әрбір атқа қонарсың.
Жыраудың осы ... ... ішкі жан ... еріксіз тербейді, ханның
қарсы алдында тұрып, оның кеше кім болғанын, қаймықпай жырлайды. Тіпті,
Сабалақ деген атпен түйе ... да, ... ... бірі ... ... салады. Осы орайда Бұқарға қандай риза болсаңыз, хан басымен осындай
зілбатпан сөзді көтерген Абылайға да сүйсінесіз. Бұдан әрі ... ... ... жеке ... ... ... ... кетуі де оның
кемеңгерлігін, аса парасатты жан ... ... ... ханның әр
жасының өзіндік қадір-қасиетін сымға тартқан күмістей шебер суреттеуі,
мөлдірете айта ... ... де ... ... ... Ақын ... бес жасында Алланың жебеп-желеуімен басында бағының, астында тағының
болғанын бір дәріптесе, отыз жасқа келгенде бүкіл әлемге ой ... ... ... ... бар ... кең тыныспен қарағанын да байқаған. Ал
ханның не бәрі отыз бес жасында «Қарасудың ... ... ... ... де ... ... Біз ... қырық, қырық бес, елу жасындағы
Абылайдың алған қамалы мен шыққан ... ... дәл ... да дән ... ... ... екі көзімен бірдей бақылап отырған жырау оның
не істеп не қоятынына дейін күнделікті араласып отырған:
Абылай ханның қасында
Бұқарекең жырлайды.
Жырлағанда не ... деп ... ... ... ... ... бұрын өтіпті
Әзіреті Әліңіз.
Жаулық жолын сүймеңіз,
Мұнау жалған сұм дүние
Өтпей қалмас демеңіз.
Пұсырман болсаң кетіңіз,
Сырдарияның суынан
Көлденең кесіп өтіңіз.
Жырау бұдан әрі ... ... ... ... ... ... ... Абылайды бейбітшілікке, ынтымаққа шақырады. Ол осы
ойын өлеңмен толғап кетеді:
Өкпеңменен қабынба,
Өтіңменен жарылма.
Орыспенен соғысып,
Басыңа моншақ көтерген
Жұртыңа ... ... ... ... үште ... ... ... – дейді.
Жырау Абылай ханның аласұрған көңілін сабырға шақырып, бейбіт ... Ел ... ... ойлайды.
Абылай дарынды хан, аса ірі қайраткер, қолбасшы болды. ... тірі ... ... ... оны ... қорғаушысы, көсемі санады. Ол
патша өкіметінің губернаторларының ыңғайына ... ... ... ... білді.
1730 – 1733 жылдар аралығында болған бір ұрыста ... ... ... ... жекпе жекке шығып, қалмақтың бас батыры,
қоңтажы ... ... ... ... ... ... күйеу
баласы) Шарышты өлтіреді Үлкен әкесінің аруағын ... ... ат ... Әбілмансұр жеңісті ұрыстан соң, Орта ... деп ... ... ... ең ... ... айналады. Бұдан соңғы жерде Әбілмансұр есімі ұмытылып, Абылай
атанды. Абылайдың 20 жасы қай ... ... ... байланысты, қай
шйқасқа қатысқаны ... ... ... ... Бұл ... ... алғашқы соғыс емес. Ел ... ... ... әуелде Бөгенбай жасақтарының құрамында жорық – ... ... ... ... ... ... өзінде
де, Абылайдың 1730 – 1733 жылдары да (бірнеше үлкен ұрыстар) ... ірі ... ... дау ... ... ... ... жасақтары мен жоңғарлардың арасында 1930 – 1931 ... ... ... 7 ... ... әскері Орта жүздің шығыс
шетіндегі ... ... ... ... ... тап
болады. Абылайды жиырма жасы 1733 жылға ... ... дәл ... ... пен қалмақ арасында үлкен майданы болған ... атап ... ... ... қайраткерлігі,
қолбасылық қабілеті 30 – 40 жылдардағы ... ... ... ... жан ... ... ... Бұқар жырау ... ... жеті ... ... деп суреттейді. Ол ... ... ... жолдастары Қаракерей ... ... ... ... ... Қылышбек, Шапырашты Наурызбай,
т.б. қазақтың белгілі батырлары тізе қоса ... Бұл ... ... ... ... ... басын біріктіре білгендігінің
дәлелі болып ... ...... ... бар өкім Әз – ... ... ... ақылшы аға ... ... ... хан
дәрежесімен шектеледі.
Бүкіл өмірін Абылайдың оң тізесін басып ... оған ақыл ... ... ... ... ... ... ханға «Алтын
тақтың үстінде, Үш жүздің ... ... ... ... ... жатыр. Абылай ... мен ... ... ... ... ... ... жағдайында ... ... ... ... ... жойып, Орта Азия ... ене ... ... мұсылман елдерінің басын қосуға
ұмтылып, Ауған шаһы ... ... ... ... Түркияға
елшілік жіберу ниеті де болды. ... ... ... бастаған
кезде орыс бодандығынан бойын тартып, патша әкімшілігінің ... ... ... үшін 1779 жылы қазан айында петропавл
бекінісіне ... бас ... ... ... кезінде 3 мың
әскерімен «Қасірет ... ... ... ... ... шапты. Шоқан Уәлиханов: «1771 жылы хан ... ... орыс ... барып , ант бергісі келмеді. ... ол ... ... ... – ақ бұл ... лайықты қойғанын, Көктің
ұлынан және өкілеттік қағазы барын ... ... — деп ... ... 4 қазанда Орынбор әкімшілігіне жолданған ... ... ... ... ... мақсатында, онымен тайталасқа түсе
алатын адам табу» шаралары да ... өмір ... ат ... ... ... Арыс өзені
жағасында қайтыс ... ... ... қаласындағы Қожа Ахмет
Иассауи ... ... ... мен Ақсарай ... ... ... ... 12 ... 30 ұл, 40 ... ... ... ... Абылай қажырлы мемлекет ... ... ... ... ретінде сақталып келді. Оның ... ... ... ... ... ... http://bigox.kz/kazak-ordasynyn-xany-abylaj-xan/

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бұқар толғауларындағы Абылай мен тарихи Абылай тарих және көркемдік шындық10 бет
Бұқар жырау шығармашылығындағы заман бейнесі12 бет
Бұқар толғауларындағы Абылай мен тарихи Абылай жайлы6 бет
Бұқар толғауларындағы Абылай мен тарихи Абылай жайлы мәлімет11 бет
Талантты шыңдау жолдары14 бет
Жыраушы тұлғалар3 бет
"Жоқтау" өлеңдердерінің көркемдік аспектілері12 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
1986 жылғы желтоқсан. Аңыз бен шындық15 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь