Көркем әдебиеттегі «образдылық» пен «көркем образ» мәселелері. әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы. әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі. өлең сөздің теориясы

Көркем әдебиеттегі «образдылық» пен «көркем образ» мәселелері. Образ – бейне. Ол барлық нәрсенің бейнесі бола алады. Мысалы, көркем әдебиетте заттың, хайуанаттың, табиғаттың, адамныңның және де басқалардың бейнесі көрінеді. Көркем әдебиет негізінен адам образын тұлғалантуға бой ұрады, адамдар арасындағы қоғамдық тартысты көрсетеді. Сондықтан шығармадағы негізгі образ адам образы болуға тиіс, бастр көңіл соны тұлғалы, толықтыра жасауға аударылуы қажет. Шығарманың ішінде басқа нәрселердің де образдары болатындығын айттық, бірақ олар адам образын жасауға көмектеседі, пейзаж да, басқа түрлі заттар бейнесі де сол қосымша қызметті атқарады.
Адам образын жасау үшін жазушы сол образды жасай алатын сапалы материал қарастыруы қажет. Ол материал - әрекет, оқиға, тартыс. Адам образын ол тетіксіз жасауға болмайтынын, нашар мінездеумен характер жасап шығару дәстүрі дұрыс еместігін ескеру қажеттірек.
Образдың екі мәні бар : тар мағынасы және кең мағынасы. Образдардың тар мағынасы деп., ең тар көлемде жасалған образды айтады. Мысалы, “Шығыс алауланып келеді” деген бір сөйлемнен образ жасалып тұр, бұл – тар көлеммен – ақ жасалған образ.
Образдың кең мағынасы деп., әдебиеттің, қала берді, көркем өнердің өмірді тек образ арқылы бейнелейтінін айтамыз. Демен, әдебиет өмірді тікелей танымайды, қара дүрсін түсіндірмейді, оны образ жүйесімен бейнелейді. Демен, әдебиеттер көркемдік образдар жүйесі арқылы ғана өмір таниды.
1. Ахметов З.Өлең сөздің теориясы. Алматы 1973.43-52 б.
2. Байтұрсынов А. Әдебиеттанытқыш. А. 1989. 92—135 б.
3. Әдебиеттану. Хрестоматия. А. 1991.
4. Қабдолов З. Сөз өнері. А. 2002.83-91 б.
5. Әдебиеттану терминдерінің сөздігі. Құрастырған Ахметов З. Шаңбаев А. 1996.
        
        Қазақстан  Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Көркем әдебиеттегі пен ... ... ... және оның ... мен ... Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі. Өлең ... ... ... ... ... ... әдебиеттегі пен мәселелері. Әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы. Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі. Өлең ... ... ... пен ... ... - бейне. Ол барлық нәрсенің бейнесі бола алады. Мысалы, көркем әдебиетте заттың, хайуанаттың, табиғаттың, адамныңның және де ... ... ... ... ... ... адам ... тұлғалантуға бой ұрады, адамдар арасындағы қоғамдық тартысты көрсетеді. Сондықтан шығармадағы негізгі образ адам образы болуға тиіс, бастр көңіл соны ... ... ... ... ... ... ішінде басқа нәрселердің де образдары болатындығын айттық, бірақ олар адам образын жасауға көмектеседі, пейзаж да, басқа түрлі ... ... де сол ... ... ... ... образын жасау үшін жазушы сол образды жасай алатын сапалы материал қарастыруы қажет. Ол материал - әрекет, ... ... Адам ... ол ... жасауға болмайтынын, нашар мінездеумен характер жасап шығару дәстүрі дұрыс еместігін ескеру қажеттірек.
Образдың екі мәні бар : тар ... және кең ... ... тар ... деп., ең тар ... жасалған образды айтады. Мысалы, "Шығыс алауланып келеді" деген бір сөйлемнен ... ... тұр, бұл - тар ... - ақ ... ...
Образдың кең мағынасы деп., әдебиеттің, қала берді, көркем өнердің өмірді тек образ арқылы бейнелейтінін айтамыз. Демен, ... ... ... ... қара ... түсіндірмейді, оны образ жүйесімен бейнелейді. Демен, әдебиеттер көркемдік образдар жүйесі ... ғана өмір ... ... ... ... оқулығы", Горький, "адам тану ғылымы" деді. Демек, әдебиеттің негізгі материалы адам екені - ол да ... Бір ... ... ... адам ... аталатыны да - содан. Осының барлығы келіп, әдебиетте негізгі нәрсе - адам ... ... ... ... ... екі ... екі қыры болады. Ол - образдың жалпылығы мен жалқылығы. Адамның қоғамдық және жеке бастық жағы болады. Мынау соған ... ... ... жағы - оның жеке ... ... ... ... болуын оның даралығы қамтамассыз етеді, жалпылығы деп. - барлық образда оның қай топқа жататындығы. Образдың неғұрлым даралық жағы ... ... ол сол ... ... әсерлі келеді. Жаңа образ өзінің тыңдығымен, ерекше әсерлігімен әдебиетте бұрын көрінген образға ұқсамай тұруы қажет. Олай болмағанда, әдебиет ... ... ... ... ... жаңа тың ... ол жаңа ... да емес, бұрынғы бір шығарманың көшірмесі, ұқсасы болады. Сондықтан образды образ ететін нәрсе - оның ... ... ... Ол тікелей әрекеттің, образ жасайтын әректеттің тыңдығына байланысты. Образдарда әрекет болмай, ол кошті болмай, ол тың ... еш ... ... ... ... емес. Адамның образы қалай және неден жасалады?
Адамның образы харектерден тұрады, характер - әр адамның рухани, ... ... ... - ... бір ... бір ... ... характерден құралады. Ол ерекшелік адамның жүрісі, тұрысынан, әрекетінен, ой өрісінен, мәдениетінен көрінеді.
Характер дегенді осыдан екі мың жыл бұрын Аристотель ... ... еді. Біз оны әлі ... ... Ал "характер" дегеніміз - бейнесінен ырықтың бағыты көрінетін нәрсе. Ырықтың бығыты тек әрекетпен ғана айқындалады. "Кейіпкерлердің психологиясынан көрінетін жаңа ... сөз жоқ, ... ... ... ... ... "Ұлы ... абыройы - олар "кінәлі" болады" (Лаврецкий). "Характердің қозғалысы драмадағы әрекеттердің өсуімен тығыз байланысты (В. ... ... ... ... ... да, ... дмауымен өседі. "Идея мен характер кездесіп қалса, онда адамды жылдар бойы таңдандырып ... ... ... ... ... ... әрекетпен бере алмай келетінін айттық. Ал егер жазушы оны тың әрекетті етіп бере ... ол тың ... ... характерге жақсы идея тап болып, екеуі бір жерден шықса, онда адам баласының мәңгілік есінде қалатын ... ... ... сөз. ... ... ... көрінбеген, ерекше әсерлі әрекеттің қуаттылығына байланысты ғана өмірге келеді. "Характер дегініміз - ... ... ... (Р. Эмерсен).
Ол өзінгші бір әсерлі әрекет жасаса, тың әрекет иеленсе және ол әрекет бұрынғы көрінген әдебиеттік ... ... ... жаңа ... ... ... ғана ол ... характер бола алады. Оның еткен әрекеті басқа біреудің әрекетіне ұқсап тұрса, онда ... ... сол ... ... ... көшірген тұлға болады. Ол жазушы көшірмек Тагіл, ол кітапты оқымаған болуы да мүмкін (нашар жазушылардың көбі кітап оқымайтын ... ... анау ... образ сонда да дараланған болмайды, ал жазушы бәрі - бір, "содан көшіреді" деген кінәдан ... ... ... образ" деген сөздің ішіне бірнеше характер енуі керек. Және сол характерлердің бәрі дараланған болуға тиіс, оны, Горький сөзімен айтқанда, "Жан - ... ... ... ... ... ... шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі.Әдеби шығарма туралы әңгімен тақырыптан бастаған жөн. Өйткені тақырып - өнер ... ... ... ... ... ... жаппас бұрын іргетасы қаланатыны секілді, көркем шығарманың туу процесі де тақырыптан басталатыны даусыз. "Бәрінен бұрын тақырып пайда болады, - ... ... ... - пайда болады да, жазушыны азапқа сала бастайды. Тақырып санаға сіңіп, ойға ... ... ... зат образдары, болашақ пейзаж жұрнақтары туып, тұтаса береді".
Өнер өмірден туатын болса, суреткердің өмірден ең алдымен іздеп ... - өз ... ... Ал "тақырып дегенің ұйықтаған балық сияқты қарнын жоғары қаратып, өмірдің бетінде қалқып жүрмейді. Тақырып - тереңде, ағыс арасында, ... ... және ... ... ... ; оны сол ... ... таба біл, дөңбекшіген толқын, сарқырама сел астынан тауып ала шығы біл". Демек, ... табу - бір ... не ... ... шаруасы емес, жазушының бүкіл қаламгерлік қимылының өн бойында жататын, творчестволық процестің барлық кезеңдеріне бірдей ортақ жұмыс. Егер творчестволық ... үш ... ... ... жиналған материалды қорыту, қорытылған материалды жазу кезеңі бар десек, тақырып осынау үш кезеңнің өн бойында тұтас желі ... ... ... осы айтылғандарды әдебиет теориясының тіліне салсақ, жазушының шындық бомыстан таңдап, талғап алып, өзінің көркем шығармасына негіз, арқау ... өмір ... ... ... дер ... ... өз ... тақырып етіп өмір құбылыстарын таңдап алғанда, оларға өзінің ... ... ; ол ... ... ... ... таптық идеалы жататыны сөзсіз. Себебі "Әдебиетші - таптың көзі, құлағы және үні. Ол өз ... ... ... тілегін, қамын, үмітін, құштарлығын, мүддесін, қасиетін қабылдайды, қалыптастырады, ... ... ... ... теориясының тіліне салсақ, егер тақырып - жазушы суреттеп отырған өмір құбылысы болса, идея - ... сол өзі ... ... өмір ... ... айтқысы келген ойы, сол өмір құбылысына берген бағасы дер ... ... ... ... өзі ... суреттеп отырған өмір құбылыстары арқылы оқырман назарын неге айдарса, қайда бағыттаса, сол - идея ... ... ... және ... мүмкін емес.
Мазмұн мен пішіннің байланысы секілді ... пен идея да ... ... ... ... ... сондай - ақ идеядан тақырып туып жатады. Идеясыз ... ... идея ... ... ...
Бір шығармадағы бірнеше және әр алуан жеке тақырыптар мен идеялардың басын бір жерге қосып, бір арнамен өрбітіп ... ... ... ... ... идея ... Бұл жайтты байыптап қарасақ, шығарманың негізгі идеясына айналған өзекті мәселе ондағы з бетімен жеке - жеке ... өзге ... ... ... ... өзі солардан тұтасып құралатынын, керісінше, жеке мәселелер өзекті ... ... ... ... ... қиын емес. Әрбір көркем шығарманың жалпы "өнер туындысында азаматтық правосы бар өзекті мәселесі" (Короленко) - ... ... ... осылай қалыптасады.
Тенденция - орасан мәндес нәрсе. Тенденция - ... ... ... тән ... оның ... ... тұғыры, ой өзегіндегі мығым принцип Бұлар жоқ жерде пафос жоқ, ал пафоссыз шығарма - отсыз, ... ... ... ... ... жазғанда Гоголь оны әрқашан өзіне "нағыз жан түршігер ... ... қас ... ... ... бар ... салған". Суреткер табиғатындағы бұл секілді мызғымас, мықты тенденцияны ... бас ұра ... ... ... ... ... ... - принципке жан - тәнімен берілу" деп білген. Ал Белинский болса "поэтикалық идея - ... де, ... та, ... де емес, жанды құштарлық, жалынды пафос" екенін ашып ... ... идея - ... о ... ой ... ; обьективтік идея - нақты шығармадан туатын мақсатты нәтиже. Бұл екуі ылғи бірдей бола бермейді. Дәлірек айтқанда, ... ... ойға ... жазу ... дәл өз ... жиақтай беруі қиын. Кейде тіпті авторлық идеяға обьективтік идея керағар кеп, қарама - қарсы ... да ... ... пен идея - ... ... ... Ал әдеби шығарма мазмұнды болуы үшін, Ибсен айтқандай, әдебиетшінің өмірінің өзі мазмұнды болу қажет. Көркем ... ... өмір ... ... ... ... әрбір қалам иесі шығармаларының тақырыбын байыту үшін, ... ... өмір ... ... ... ... Ол үшін қаламгер өмірмен қоян - қолтық араласып, жиі - жиі ... ... ... ... ортасына сіңіп кетуге тиіс.
Өлең сөздің теориясы.Өлең теориясы - ... ... ... ... ... бірі. Қазіргі уақытта өлеңнің құрылымдық жүйесіндегі жемісті ізденістер ақындардың ... ... ... өлең ... ... шығарманың ішкі болмысын ашуда үлкен маңызға ие болып келеді. Қазіргі өлеңдердің ырғақтық жүйесін зерттеуде бірқатар кандидаттық диссертациялар ... ... ... ... ... да ... ... поэзияның жекелеген даму кезеңдерін арқау етіп, талдау жасайтын ... ... ... ... ... - ... ... негіз болған белгілі бір кезең ақындар өлеңдерінің құрылымдық жүйесіндегі жаңалықтар мен даму ... дөп ... тани ... Ал олардың жұмыстарында кейбір сауал тудырған тұжырымдар жалпы қазақ поэзиясының шешімін ... ... ... ... өлеңінің құрылымдық жүйесі бүгінде қарқынды түрде дамып келе ... дау ... ... қазіргі өлеңнің бунағындағы буын сандары төрт буынмен шектелмей, енді алты, жеті, тіпті ... ... ... ... ... қазіргі өлеңдердің интонациялық ерекшеліктерінен туындайтын тармақаралық жіктен басқа өлеңнің эмоционалдық-экспрессивтік мазмұны талап ... ... ... өлеңдегі тыныс белгілер жүйесінің эмоционалдық, интонациялық маңызының артуы, жаңа ұйқас түрлерінің пайда болуы, буындар ассиметриясы сияқты құбылыстардың кең өріс алуы, ... тыс ... жүйе ... көбеюі сияқты мәселелер қазіргі өлеңдердің даму деңгейін көрсетеді.
Қазіргі қазақ өлеңіндегі кейбір тосын, жаңа ырғақтық-интонациялық ... орын ... ... поэзиядағы мазмұндық-идеялық, тақырыптық ерекшеліктердің ықпалымен түсіндіруге болады. Қазіргі қазақ ... ... ... ... ... шығуын, сонымен қатар субьективті көңіл-күй мен ой-сезімнің поэзия тілінде тереңдікке, нәзіктікке ... ... ... ... ие ... ... ... бүгінгі түбегейлі мазмұндық-сапалық жаңару тенденциясына жатқызуға болады.
Қазақ поэзиясының формалық тұрғыдан жаңаруының негізін сол поэзияның ішкі ... ... ... сипатының жаңғыруынан іздеу қажет. Қазақ өлең құрылысы да осыған сай эволюциялық тұрғыда жаңарады. Қазақ өлеңінің даму ... ... ... ... қоса өлең құрылысын да жаңартты.
Сонымен, қазіргі қазақ поэзиясының жетістіктері, негізінен, тақырыптық-идеялық жаңалықтарында, мазмұн байлығында ... да, сол ... ... ... ... яғни ... өрнектік ерекшеліктерінің маңызын кемітуге болмайды. Қайта олардың пішіндік, түрлік ерекшеліктері мазмұнды шынайы жеткізер ... оған ... ... дарытып, сұлуландыра түсер көркемдік құрал ретінде баса ... ... ... . Ал біз өз ... ... ... поэзиясындағы айтылмыш мақсаттағы ізденістер мен тәжірибелерді, жаңалықтар мен жетістіктерді мазмұн мен пішіннің қабысуы, үндесуі тұрғысынан ... ... ... ... ... бірі - өлшем мен ырғақ жүйесі. Өлеңнің өлшем, ырғақ сияқты бірліктері оның ... ... мен ... әсер етіп ... ... өлең ... буын саны ... пайда болса, оқу барысында олардың ырғағын анықтауға болады. Өлшемсіз ырғақ, ырғақсыз өлшем болмайды. ... орай ... ... С.Негімов: , -- дей келіп, қазақ өлеңі ырғағын үш салаға бөліп қарастырады:
Біріншісі -- жүйелікке, үндестікке, ... ... ... ... өлең үлгілеріндегі әуендік ырғақ. Мұнда ырғақтық бөлшектердің қабысуы, бір-біріне пара-пар келушілігі бар.
Екіншісі -- жазба әдебиет ... атап ... ... ... ... келте тармақтарға құрылған ырғақтар. Атап айтқанда, бір фраза, бір сөз тіркесі келте ырғақтың ең ... ... ... ... -- ... ... өкілдері поэзиясындағы алуан үнді айнымалы ырғақтар.
Әрине, уақыт озған сайын, өлең өлшемдері жетіле келе жаңа ... ... ... ырғақ құрылысында тың өзгерістердің жасалуы заңды құбылыс.
Ырғақтың даму ерекшелігін айта ... ... ... ... ең көп ... бес ... көрсетеді:
1. Он бір буынды өлең
2. Сегіз буынды өлең
3. Жеті буынды ... Алты ... ... ... буынды өлең .
Ғалымның бұл тұжырымы арқылы қазақ поэзияндағы өлшем ... даму ... ... ... ... болады. Бұдан басқа өлең өлшемдері қазақ поэзиясында аз кездесетіндіктен, ғалым оларды өлшемдер қатарында сөз ... ... ... сайын бұл өлшемдер қатары көбейіп, жетіліп келеді. Силлабикалық поэзияның ... ... ... бес, ... ... он, он екі, он үш ... көп буынды өлшемдер де дербес өлшем ретінде қалыптасты.
Поэзияда қысқа буынды өлшемдердің де өзіндік орны бар. ... ... ... бес, алты ... ... ... Бұл ... негізінен екі бөлшектік бунаққа ие.
Өлең мағынасын күшейтіп, жаңа ырғақ тудыру үшін тармақ ... ... ... сөз ... ... салмақпен, екпін-интонациямен оқу, ол үшін сөз бен сөз арасындағы, тармақ арасындағы дауыстың кідірісін - паузаны неғұрлым ұзарта ... ... ... ... сөйлемдер мен прозалық сипаты басым сөйлемдер, яғни ұзынды-қысқалы тармақтар өзара сабақтасып, араласа қолданылған жаңа өлшемдер жасау, өлең ... ... ... ... жақындата түсуге ұмтылу, тыныс белгілерін өлең жасаудың бір құралы ретінде тиімді пайдалану және т.б. амал-тәсілдердің барлығы - ... ... ... өлең ... байыта түсу бағытындағы түрлік ізденістер болып табылады.
Әдебиеттер:
* Ахметов З.Өлең сөздің теориясы. Алматы 1973.43-52 б.
* Байтұрсынов А. ... А. 1989. 92 -- 135 ... ... Хрестоматия. А. 1991.
* Қабдолов З. Сөз өнері. А. 2002.83-91 б.
* Әдебиеттану ... ... ... ... З. ... А. 1996.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көркем әдебиеттегі «образдылық» пен «көркем образ» мәселелері.Әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы. Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі. Өлең сөздің теориясы11 бет
Мазмұн мен пішін8 бет
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
Көркем бейненің танымдық және эстетикалық мәні8 бет
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні12 бет
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні жайлы мәлімет8 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
«Циклопропанкарбон қышқылының биологиялық активті жаңа туындыларын синтездеу»49 бет
«Өлі жандар» туындысының аударма нұсқалары47 бет
Абай Құнанбаевтың діни-ағартушылық бағыттағы туындылары74 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь