ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері

1. XX ғ.басындағы өлкенің әлеуметтік жағдайы.
2. Столыпиннің аграрлық реформасы.
3. XX ғасырдың басында Қазақстандағы саяси өмірдің жандануы.
II
1. ХХ ғасырдың басы . тарихи теңдесі жоқ өзгеріс енгізген оқиғалардың табалдырығы.
2. XX ғасырдың басында Қазақстандағы саяси өмірдің жандануы.
3. Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында.
III
1. Әдеби бағыттар
2. XX ғасыр басындағы шығарма жолы, ерекшеліктер, ортақ бірлік.
3. Қорытынды
XX ғасыр басында қазақ өлкесі 6 облыстан тұрды:
Түркістан генерал-губернаторлығы
(Орталығы – Ташкент)
Сырдария облысы
Жетісу облысы
Дала генерал-губернаторлығы
(Орталығы - Омбы)
Ақмола облысы
Семей облысы
Орал облысы
Төрғай облысы
1897 жылы өлкеде халықтың саны 4147,8 мың адам, оның ішінде қазақтар 3354 мың, 1915 жылы 4205,2 мың, ал 1917 жылы- 3615,1 мың адам болды. Сонымен, осы жылдар ішінде қазақтар саны небәрі 231 мың адамға, яғни 6,8 пайызға өскен. Қорытындысында өлке халқының құрамындағы қазақтардың үлес салмағы 1897 жылғы 81,7 пайыздан 1917 жылғы 59,8 пайызға дейін кеміп кетті. Қазақтар арасындағы демографиялық жағдайдың нашарлауы, бірінші кезекте оның табиғи өсуінің төмен болуымен түсіндіріледі.
Қазақ халқы табиғи өсімінің төмен деңгейіне көшпелі тұрмыс салтының ауыр жағдайы, эпидемиялық аурулардың кең таралуы және медициналық қызмет көрсетудің болмауы себепті оның қатарындағы, әсіресе балалар арасында өлім-жітімнің жоғары болуы себеп болды. Қазақтардың 1916 жылғы көтерілісінің зардаптары да ерекше келеңсіз роль атқарды. Көтерілісті патшаның жазалау отрядтары басып, жаныштап сол кезде осы ұлт-азаттық қозғалысқа қатысушылар ғана емес, сонымен қатар бейбіт тұрғындар да мыңдап қаза тапқан еді. Қазақтардың едәуір бөлігі империя шегінен Қытайға, Туркияға және басқа елдерге үдере көшіп кетті. 1916 жылы Жетісу облысынан ғана шетелге 150 мыңға жуық қазақ көшіп кетті.
Қазақстанның байырғы халқының үлес салмағының азаюына ғасырдың басында орыстардың, уркраиндардың және басқа да ұлт өкілдерінің империяның ішкі аймақтарынан қоныс аудару ағымының ерекше көп өскен көші-қон үрдісі де қатты әсер етті.
1. XX ғасыр басындағы әдебиет. І Кенжебаев.
2. Қазақ әдебиет тарихы.
3. XX ғасыр қазақ ақындарының щығармашылығы.
4. XX ғасыр басындағы қазақ әдебиет тарихы
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым минстрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: 1.ХХ ғасыр басындағы ... ... және оның ... ... тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби ... ... мен ... ... ... ... Муратова А.А
Тексерген: Еспенбетов А.С
Семей 2015
Жоспар: I
* XX ғ.басындағы өлкенің әлеуметтік жағдайы.
* ... ... ...
* XX ... ... ... ... өмірдің жандануы.
II
* ХХ ғасырдың басы - ... ... жоқ ... ... ... ... XX ... басында Қазақстандағы саяси өмірдің жандануы.
* Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында.
III
* Әдеби бағыттар
* XX ғасыр басындағы шығарма жолы, ерекшеліктер, ортақ бірлік.
* ...
XX ... ... ... ... 6 облыстан тұрды:
Түркістан генерал-губернаторлығы
(Орталығы - Ташкент)
Сырдария ... ... ... ... ... ... - Омбы)
Ақмола облысы
Семей облысы
Орал облысы
Төрғай облысы
1897 жылы өлкеде халықтың саны 4147,8 мың ... оның ... ... 3354 мың, 1915 жылы 4205,2 мың, ал 1917 ... 3615,1 мың адам ... Сонымен, осы жылдар ішінде қазақтар саны небәрі 231 мың адамға, яғни 6,8 ... ... ... өлке ... құрамындағы қазақтардың үлес салмағы 1897 жылғы 81,7 пайыздан 1917 жылғы 59,8 пайызға дейін кеміп кетті. Қазақтар арасындағы ... ... ... ... кезекте оның табиғи өсуінің төмен болуымен түсіндіріледі.
Қазақ халқы табиғи өсімінің төмен деңгейіне көшпелі тұрмыс салтының ауыр ... ... ... кең ... және ... ... көрсетудің болмауы себепті оның қатарындағы, әсіресе балалар арасында өлім-жітімнің жоғары болуы себеп болды. ... 1916 ... ... ... да ... ... роль ... Көтерілісті патшаның жазалау отрядтары басып, жаныштап сол кезде осы ұлт-азаттық қозғалысқа қатысушылар ғана ... ... ... ... ... да мыңдап қаза тапқан еді. Қазақтардың едәуір бөлігі империя шегінен Қытайға, Туркияға және басқа елдерге ... ... ... 1916 жылы ... ... ғана ... 150 ... жуық қазақ көшіп кетті.
Қазақстанның байырғы халқының үлес салмағының азаюына ғасырдың басында орыстардың, уркраиндардың және ... да ұлт ... ... ішкі аймақтарынан қоныс аудару ағымының ерекше көп өскен көші-қон үрдісі де қатты әсер етті.
Халық өсімі Столыпиннің аграрлық ... ... ... ... ... келуінен арта тусті. XX ғ. басында Қазақ өлкесінде ... ... ... ... ... ... берумен айналысты. Қаладағы ірі әлеуметтік топ-сауда буржуазиясы (20,3%), одан кейін жұмысшылар мен қызметкерлер (33,1%).
XIX ғ. соңы - XX ғ. ... ... 19 жаңа қала ... Ақмола облысындағы ұсақ қалалар саны - 20. 1897 ... ... ... санағы бойынша: Оралда -36446, Верныйда - 22744, Семейде - 20216, Қостанайда - 14175 адам ... ... ... ... ...
1.Қоныстанушылардың көптеп келуі.
2.Жатақтар санының артуы.
3.Ішкі демографиялық өсім.
4.Сауда қатынасының дамуы.
Құрамына қарай қала халқы қанаушы әкімдерге, дворяндар, офицерлер, ... және ... ... ... ... ... және жәй еңбекшілерге (мещандар, шаруалар, жұмысшылар) бөлінді.
Қоныс аудару. Столыпиннің аграрлық реформасы.
1905-1907 жылдардағы революция патша ... ... ... ... ... және соның ішінде қоныс аудару мәселесіндегі тактикасын ... ... ... ... ... ауыл ... ... капиталистік жолмен дамуына бейімдеу бағытын ұстап, қала мен село буржуазиясынан тірек іздей бастады. Муның өзі 1906 жылғы 9 ... ... және 1910 ... 14 маусымдағы заңмен бекітілген Столыпиннің аграрлық саясатынан айқын көрініс тапты. Шаруалардың селолық қауымнан шығуына, өзінің үлесті жерінің ... ... және ... ... ... ... ... берілді. Бұл заң әсіресе жағдайы нашар шаруалардан арзан бағамен жер сатып алушы ауқатты ... ... үшін өте ... ... ... жылғы 1 қантардан бастап үлесті жер үшін сатып алу төлемдерінінің күші жойылды, оларды шаруалар қауымнан ... ... ... тиіс еді. Осы ... ... ... ... жерлерінен еркін кетуі үшін ең басты шектеу алып ... ... ... ... ... ... ... қауым мүшелері - шаруаларды азат етті және олардың көшіп-қонуына еркіндік ... ... ... ... ... ... ... жаңа орында сәтсіздікке ұшыраған жағдайда туған жерінде қайтып оралу мүмкіндігін шектеді.
Столыпиннің аграрлық ... ... бірі ... шет ... атап айтқанда Қазақстанға жаппай көшуі болды. Егер 1893 жылы мен 1905 жыл ... яғни 12 ... ... ... аударғандар үшін қазақтардан 4,074170 десятина жер алынса, одан кейінгі жеті жылда (1906-1912 жж.) 17 ... ... ... жер тартып алынды. Қоныс аударудың басыбайлылық әдісі шаруаларды қатты күйзеліске ұшыратты. 1917 жылға дейін Қазақстанның 45 ... ... ... ие ... көшіп келгендердің саны 1,5 миллионға жетті. Өлке халқынаң үштен бірі Россияның орталық аудандарынан, Еділ бойынан, Украинадан келгендердің басым көпшілігі ... мен ... ... ... ... ... қоныс аудару саясаты Қазақстанда жер мәселесінде қайшылақтердың шиеленісуіне, еңбекші қазақ бұқарасының жерсіз қалып күйзелуіне әкеп соқты. Қоныс аудару нәтижесінде ... ... ... ... үлесі айтарлықтай кемеді.
Облыстардағы қазақстардың улесі:
Ақмола облысы - 36,6%
Семей облысы - 73%
Жетісу облысы - 60,5% ... ... - 63,3% ... ... - 58,7% ... облысы - 56,9%
Бұл көрсеткіштер облыстардағы қазақ халқының кеміп бастағанын дәлелдейді.
Өнеркәсіптің дамуы. ... жол.
XX ... ... ... ... ... тау-кен байлықтарын пайдалануға айрықша назар аударды. Олар мұнда тау-кен өнеркәсібін және ауыл ... ... ... ... ... дамытуға күш салды. Алтын, күміс, түсті металл, көмір өндіретін кәсіпорындар көбейді. Осы тұста мұнай өнеркәсібі де пайда болды. (Орал - Жем ... ... ... ... ... Орталық және Шығыс Қазақстанда дамыды.
Темір жол.
1893-1895 жылдар аралығында Сібір теміржолы салынды. Бұл темір ... 178 ... ... ... ... ... ... аралығында Орал-Рязань темір жолы салынды. Оның 194 шақырымы Қазақстан жерінде төселді.
1906 жылы ұзындығы 1656 ... ... ... темір жолы іске қосылды. Бұл жолдардың Қазақстанды Россияның дамыған экономикалық аудардарымен байланыстыруда маңызы зор болды.
Өндіріс орындары және ... ... жылы ... ... орындарының саны 8887-ге, ондағы жұмысшылар саны 25393-ге жетті.
XX ғасырдың басында Қазақстан жеріндегі ең ірі өнеркәсіп орындары: Қарағанды көмір ... ... ... Спасск мыс заводы, Риддер металлургия комбинаты. Осы өнеркәсіп орындарының әрқайсысында 300-400 жұмысшы болды. Ал ... ... жол ... ... жуық адам ... ...
Жұмысшылардың, әсересе жергілікті қазақ жұмысшылардың жағдайы өте ауыр болды. Жұмыс күні 14-16 сағатқа созылды. Жұмысшылардың еңбек ету жағдайы да ... ауыр еді, ... ... ... қайла және күрек болатын. Апатты өқиғалар жиі болып тұрды.
Қазақстанда жұмысшылардың бас ... ... ... ... құрамдас бөлігі ретінде 80-ші жылдардың аяғы мен 90-шы жылдардың бірінші жартасында кеңінен өрістеді. Өлкеде жұмысшы қозғалысының дамуына Россияның орталық ... мен ... ... орыс ... мен жер ... саяси қылмыскерлер елеулі ықпал жасады. Олар өндірістегі қазақтарға өздерінің күрес тәжірибелерін үйретіп, жұмыс қозғалысына ... пен ... ... ...
XX ғасыр басында ұлттық аймақтарда отаршылдық езгі күшейді, елдегі таптық және ұлттық қайшылықтар ... ... ... ... бір халықты екінші халыққа айдап салып, кескілестіріп отырды, ұлт мәдениетін тұншықтарды. ... бәрі ... да ... ... ... тап ... ... әкілді.
2. XX ғасырдың басында Қазақстандағы саяси өмірдің жандануы.
XX ғасыр басындағы саяси ... ... ... ... Орталық Россиядан көп кейін басталды. Оған өлкеде ... ... ... және ... ... ... ... болды. Қазақ өлкесінде Атбасарда, Көкшетау, Павлодарда алғашқы марксизм идеясын таратушы Петербург қаласындағы Благоевтар тобынан ... В.Г. ... ... мен ... ... И.С. ... ... А.С. Кочаровская т.б.болды.
Петропавл қаласында 1902 жылдың аяғында ұйымдастырылған тұнғыш маркстік үйірме негізінен жер ... ... 1903 жылы ... үйірме Петропавл темір жолында, 1902 жылы Орынбор ... ... 1903 жылы 1 ... Орал ... саяси үйірме мүшелері ереуіл ұйымдастырды.
Бірінші орыс революциясы кезінде (1905-1907 жж.) ... ... ... ... ... аймақтардың езілген халықтары да көтерілді. Отарлық ұлт аудандарының негіз ... ... - 1905 ... (9 ... ... оқиға).
1905 жылы ақпанда Түркістанда, Перовскіде, Жосалыда, Шалқарда, Петербургтегі қарусыз жұмысшыларды атқылауға наразылық білдерген ... ... ... ... 1905 жылы 1 ... Верныйда, Перовскіде, Қостанайда еңбекшілердің бірлігін қуаттайтын ереуілдер өткізілді. Қарқаралыдағы қарсылық жиынына М. Дулатұлы белсене ... ... ... ... ... ... Бүкілроссиялық қазан саяси ереуілі ерекше әсер етті. Бұл ... ... ... ... - ... ... ... Оралда т.б. жерлерде ұйымдасқан ереуілдер мен бой көрсетулер социал-демократия ұйымдардың басқарумен , деген ұрандармен өтті. Осы ... ... ... ... Успен кенішінде стачкалық комитетттер құрылды.
17 қазандағы 1905 жылғы патша манифесінің () ... ... ... қозғалысы өкілдері әшкерелеп, сынады. 1905 жылы 18-19 ... ... ... ... >, ... ... ұрандармен өтті.
Интернационалдың бой көрсетудің ең бастысы - 1905 ... 11 ... 12 ... ... ... ... 360 жұмысшы қатысқан ереуіл болды.
Ереуілге шығу себептері:
Жалақының аздығы.
Ағылшын капиталистері Мессен, Гиббердің қатыгездіктері. ... ... ... ... ... ... орыс жұмыскері П.Топорнин мен қазақ жұмысшысы Ә.Байшағыров басқарған құрылды. Олар кеншінің (рудник) бастығы Н.Велльге өздерінің талаптарын қойды:
-Азық - ... ... ... ... 15, 25% - ға көтеру.
-Үш сыныптық орыс - қазақ училищесін ашу.
-Жұмысшылардың тұрғын жайларын жақсарту.
-Фельдшер Е.Костенконы, ... ... ... ... ... бірден - бір талабы орындалмағандықтан шақыруымен ереуіл болды. Успен кеніші жұмысшыларының ... 1905 ... ... ... ... ... орын ...
1906 жылы Қарқаралы уезінде, Жаркент уезінде, Әулиеата, Шымкент уездерінде, Орал, Торғай облыстарында шаруалар қарсылықтары болып өтті.
Саяси толқулардың жеңілеуінен шощынған ... ... ... ... ... ... ... басып отырды.
Бүкіл елдегі сияқты Қазақстан большевиктері Бірінші Думаға сайлауынан бас ... ... ... ... ... ... халық арасынан депутаттыққа Ақмола облысынан - молда Қосшығұлұлы, Жетісудан - ... ... ... - ... Бірімжанұлы, Семейден - бай Нурекенұлы сайланды. Олар Думага қазақ кедейлерінің мүдделерін қорғап сөз сөйледі.
1905-1907 жылдардағы революцияның ... ...
1) ... ... ...
2) ... ауылдарының басты оқиға орталықтарынан алыста болуы.
3) Революциялық күресті ... ... ... ... ... ...
4) ... мен шаруалар одағының болмауы.
Революцияның тарихи маңызы:
-Отаршыл саясатқа қарсы тәжірибе ... ... ... ... кейін түзетілді.
-Күрес барысында революционерлер тобы тәрбиеленді.
-Қазақ еңбекшілерін оятып, революциялық күреске ... ... ... ... ... ... ауылының саяси өмірге тартылуын тездетті.
1909 жылы шілдеде Ахмет Байтұрсынұлы Қарқаралыда мұғалім болып ... ... ... ... ... қарсылық білдіргені үшін Семей түрмесіне қамалды. 1910-1917 жылдары Орынборға жер аударылды. 1900 жылы Петербургте деген кітабі, 1911 жылы Орынборда атты ... ... 1913 жылы ... ... ... ... редакторы болды. газеті (1913-1918 жылдар) либералдық - ... ... ... білдірді.
Аграрлық мәселеде қойған талаптары:
1. Жерге мемлекеттік меншікті жою.
2. ... ... ... ... ... жылдары шығып тұрған (редакторы М.Сералин) журналы ... ... ... білдірді. Журнал қызметкерлері - Ж.Сейдалин, С.Торайғыров, С.Сейфуллин, Б.Майлин отаршылдық саясатты әшкерелей отырып, негізгі мәселелерді ...
1. ... ...
2. ... мен ... беру ісі.
3. ... ауылдарында товар-ақша қатынастарын дамыту.
1905-1907 жылдардағы революциянық қозғалысқа қатысушы Міржақып Дулатұлының саяси бағытта жазылған шығармалары: романы (1910 ж.), ... ... (1913 ж.), , ... ... М. ... 1915 жылы ... ... аграрлық саясатын өткір сынағандықтан құғынға ұшырап, Семейде, Омбыда, Қарқаралыда болып, ... ... ... ... ... ерекше роль арқарды.
Сөйтіп, осы кезеңдері әлеуметтік күрестің шиеленісуіне алғышарттар қалынтасты:
1. ... ... ...
2. ... ...
3. ... ...
4. Партиялар мен құпия үйымдардың ашылуы.
ХХ ғасырдың басы - тарихи теңдесі жоқ ... ... ... ... ... ... ... тарихи дамуға түбірлі бетбұрыс жасаған ХХ ғасырдың басындағы оқиғалар әдебиет пен мәдениеттің өркендеуіне де үлкен жағдай туғызды. Осы ... ... ... ... ... ... ... көз жіберсек, бұл үдерістің мейлінше күрделі қалыпта, қиын жағдайда жүзеге асқаны байқалады. Бұл тұста әдебиет пен саясат ... ... ... ... ... ... саяси ойлар айтылды. Жаңа қоғам қаламгерлердің өмірді көркем ... үшін ... ... ... таңдауларын қажетсінді.
Көркемдік бейнелеу ұстанымдары белгілі бір көркемдік әдістің шеңберінде тұйықталып қалмайтыны белгілі. Көркемдік әдістердің пайда болуы, дамуы және алмасуы ... ... ... ... ... өзінің даму барысында түрлі өзгерістерге ұшырайтыны, қоғамдық өзгерістерге сай жаңа сипат алатынын әдебиет көші байқатты.
20-жылдары қазақ әдебиетінде романтизм ... ... ... төңкерісшіл романтизм де, әлеуметтік-консервативтік романтизм де көрініс ... ... ... әдебиетке қаламгерлердің қоршаған ортаға көзқарасын бірден байқататын, әрекеті оқшау кейіпкерлерді әкелді. Дүниені жаңарту сезіміне бөлену қаламгерлер қаламын өмірдің бүкіл қайшылықтарын ... ... ... ... жасауға талпынған ұмтылыс романтикалық көңіл-күйге ерік берді.
Халықтың арман-тілегін ... ... ... ... ... автордың дүниені эмоциялық қабылдауының табы жатуға тиіс ... ... ... романтика бар шығармада бүкіл халықтың, көпшіліктің және кейіпкердің өміріндегі ең бір ... ... ... ... ... електен өтіп жатты. Қазақ әдебиетінде жиырмасынша жылдардағы революцияшыл романтика сыңайында жазылған проза поэзиямен салыстырғанда әлсіздеу, кең ауқымды емес ... ... ... өмір өзгерістері жазушыларға тың соқпақ көрсетіп, соны ізденістерге бастады. Замананың алға ... ... өмір ... ... ... соны ... ... жазушылардың тың ізденістер жасауына себепкер болып отырады. ... ... ... ... жағдайын А.Байтұрсынов дәл көрсетіп берген: .
Төңкерістен кейінгі уақыттың аласапыран құбылыстарын ... ... ... ... білу ... дүниетанымдық ерекшеліктерімен байланысты еді. Көзі қарақты, Европа әдебиетімен етене таныс, төңкеріске дейін дүниетанымдық көзқарастары қаланған ... ... ... заманның алуан шындығын таразыға тартып, өз пікірлерін білдіріп отырған. Олар қазақ әдебиеті тек ... ... ... ... тарылатынын салмақтай білген. 1927 жылы жазылған Екеудің мақаласы сол ... ... ... ... ... сырын образды түрде ашу үшін 20-30 жылдардағы қазақ прозасы реализм әдісіне көбірек ден қойды. Заман соны қалады. Дегенмен де бірі ... ... ... мен романтизмнің араласып жүрген тұстары да бар. Кеңес жазушыларын реализмнің ... ... ... ... фактілерді көркемдік жинақтауы қызықтырды. Дегенмен уақыт өте келе кеңестік идеология дәстүрлі реализмнен де өзгеше дүниені қажетсінді.
ХХ ғасыр басындағы әлемдік ... ... ... реализммен қатар модернистік үрдістер бой көрсете бастады. Қаламгерлердің көпшілігі көркемдік әдістердің барлық түрлерін ... Кей ... ... ... ... белгілерінің қатар көрініс тапқандары да байқалады. Дегенмен де сол шығармаларда олардың ара салмағы тепе-тең болмай, әйтеуір біреуі басымдық танытты. Сол ... ... ... ... ... ... сіңірген реализмнің модернистік дүниетанымға ұласып көрініс бергені де ... ... -- ... ... ... ... ұстаным. Кеңес үкіметі қалыптастырған социалистік реализм мен модернизм эстетикасының қарама- қайшылықта қатар өмір сүруі екі жүйе ... ... ... ... ... келешегіне алаңдаулы Алаш зиялылары әдеби бірлестігінің идеясына ... ... ... ... ... ... ... Кеңестік саясат күшейген сайын кеңестік идеологиядан, қоғамнан тыс өмір сүруді жоққа шығарды. Адамның рухани интеллектуалдық дамуы мен өз өзін ... тек сол ... тән ... ... ... жеке ... кез келген оқшаулануын біржақты бағалады. Әдебиетте ұлт бейнесінен гөрі жаңа ... ... ... ... шықты. Ұлт туралы жасалған берік байламдар мен батыл әрекеттердің жолы ... Бұл ... ... ... ... да ... болса да ойлантты. Уақыт өте келе заманы ортақ екі ... ... ... ұлт ... мен ұлт ... деген ізгі мақсат жолында мүдделес, рухтас екендіктерін түсінді.
Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында.
Тарих сахнасына алашорда-халық Кеңесі үкіметін алып ... ... ... ... басында ұлттық күрестің басында ұлттық интеллигенция тұрды. Олардың ортақ түсінігі бойынша отарлық езгі мен феодалдық мешеулік ... аяқ асты ... ... мүддені қорғап, қазақ елін өркениетті елдер қатарына алып шыға ... ... ... ... ... ... ... жылдан астам уақыт жүріп өткен тарихи жолымыз көрсетіп бергендей, қазақ қоғам қайраткерлері тәуелсіз дербес мемлекет құру ... ... ... ... жоқ еді. ... қанау мен ұлттық теңсіздік болған жерде езілген елдердің табиғи талаптары мен мүддесін қорғайтын саяси институттарға ... та ... Ал, осы ... ... ... мемлекеттің саналы түрде жалпы ұлттық- мұраттарға қол жеткізуді көздейтін шараларды іске асыруы да табиғи нәрсе. Өздерінің саяси еркіндігін алған ... ... де ... ... Осы ... ... ... партиясының өмірге келуі тарихи қажеттіліктен туған болатын.
Бірақ қазақ ұлт-азаттық ... ... бұл ... ескі ... ... ... ақ ... мен патша генералдарына да жаңа тоталитарлық жүйені орнатушы большевиктерге де ұнай қоймайды. Егер алғашқылары Ұлы ... өз ... өмір сүре ... бұратана халықтың ат төбеліндей сеператистік пиғылдағы өкілдеріндей қарап,аяқтарынан шалса соңғылары саяси сауатсыз, аңқау елді арзан ұрандармен ... ... ал оның көзі ашық көш ... , деп ... ... халықты оларға қарсы қойып, артынан бұларды асып-атып, рухани азапқа салып, жойып ... ... ... ... ... империялық мақсатты көздеген бұл екі саяси жүйе де ұлттық мемлекеттік идеясынан қорықты. Сондықтан да, ... шет ... бұл ойға ... ... ... ... да тиым ... Міне, осыған байланысты біз соңғы уақытқа дейін қазақ ... ... ... өмір ... ... артында қалдырған творчестволық мұраларымен таныса алмай келдік. Халқымыздың өз еркіндігі үшін күрес жолында мәңгі өрлейтін ... із ... ... ... жетерлік.
Кеңес дәуірі кезінде жарық көрген ғылыми зерттеулерде саяси идеялық ... ... әсер ... ... ... ықпалдары маркстік -- лениндік көзқараспен бағаланды. Керісінше, қазақтың кең даласында анда-санда көрініс берген большевиктік ... ... ... яғни ... ... болуы дәйекті қажеттіліктен туды деген тұжырым, қағидалар ғылыми зерттеулерде аксиома ретінде дәлелденді. Ал, қазақ қайраткерлері ... ... ... ... ... ... ... ұлт санасына жат институттармен алмастыруға үзілді-кесілді қарсы болды. Философ А.Қасабековтың түсігінше:
. Міне, сондықтан да XX ... ... ... ... қалыптасқан саяси-идеялық ахуалға большевиктік идеологияның ықпалы пәрменді болды, деген жасанды тұжырымдар ақиқатқа сай келмейді. Ұлан байтақ ... ... ... ... ... ... ... Н.Ералин, М.Бекметов, Ы.Дүйсенбаев, Т.Бокин сияқты саусақпен санарлық қазақ жастарының астыртын жүргізген революциялық қызметінен саяси -- ... ... күрт ... болды деп сендіру ақиқатқа мүлдем қарама-қайшы екені даусыз.
Сонымен қатар, XX ғасырдың басындағы қазақ қоғамының саяси-идеялық ахуалына ... ... ... ... ... ... ықпалын тигізді. Негізінде түрікшілдік идея журналының айналасында топтасқан ... ... ... ... мен атқарған қызметтерінен анық байқалды. Зерттеуші Санжар Асфендияровтың пікірінше: .
Негізінен қазақ зиялыларының түрікшілдік идеяға бойсұнулары үлкен үш ... ... ... ... XX ... ... ... зиялылары өздерінің білімділігі мен ізденістері нәтижесінде байырғы түрік мәдениетіне, оның ... ... ... Қара ... ... ... ұлы ... үлкен, күшті тайпалық бірлестік құрып, дүниежүзіліктарихта із қалдырған ұлы Түрік қағанатының батырлық ... ... ... болды да, солардың тікелей ұрпақтары ретінде өз халқын сол бай тарихи аталар дәстүрімен патриотизмге жігерлендіру арқылы отарлық саясат пен ... ... ... тұру ... оятқысы келді. Екіншіден,түрікшілдік идея, қазақ зиялыларының пікірінше, ... қол ... ... ... ... ... барлық түрік тілдес халықтарды бір ту астына біріктірер бірден-бір ортақ рухани күш ретінде танылды. ... ... ... ... ... пен ... қанды шеңгелінде ұстап тұрған екібасты самұрық құстың тырнағынан ... ұлт ... ... ... мүмкін еместігін анық түсіне білді. Үшіншіден, түрікшілдік, түркі бірлігі идеясы, қазақ зиялыларының пікірінше, көшпелі түрік тілдес халықтардыңбай тілі мен ... ... ... ... ... ... жүзілік деңгейге көтеретін сол арқылы евроцентристік көзқарастарға тойтарыс беріп, ғылымдағы ұлы державалық шовинизмді ... ... ... бірі деп ... осындай ұлттық маңызы зор мәселелерді жете түсінген Алаш зиялылары түрікшілдік туы астына топтасып, Орыс империясының зорлық -- ... ... ... ... жан ... ... түрік етіп көтерген Ысмайылбек Гаспринский (Гаспралы) болды. Ол көзі тірі кезінде, халық ... , , , ... ... ... ие болған еді.
XX ғасырдың басында жаңадан қалыптасып келе жатқан қазақ зиялылары ... ... ... Ресей түркі халықтарыны мұңын мұңдап, жоғын жоқтайтын саяси көсемі ретінде танылды. Оның еңбектерін ... ... ... ... бас ... ... ... емес еді. Ахмет Байтұрсынов, Мұхамеджан Сералин, Шәкәрім Құдайбердиев, Сұлтанмахмүд Торайғыров, Мағжан Жұмабаев сияқты қазақ зиялылары Ысмайылбек ... ... ... қазақ топырағында жандандырып, ел арасына түрік патриотизмі, түрік бірлігі рухының ... ... ... ... зиялыларының түрікшілдіктен нәр алған өздерінің көкейлерінен шыққан жалынды ... ... ... ... ... пен ... ... хақ.
Демек XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы саяси-идеялық ахуалдың қалыптасуына әр мағынадағы ... мен ... ... ... ... ... қала бермек. Сонымен, қазақ зиялыларының саяси-құқықтық, реформаторлық көзқарастары негізінде ұлттық прогресс, саяси бостандық, отарлық езгінің ... ... және ... ... демократиялық мемлекет құру идеялары жатты. Себебі, қазақ қоғамының даму процесі, ішкі ... осы ... іс ... ... ... жағдайлар туғызған еді.
Жалпы Алаштық интеллигенция арасында большевиктер бағдарламасы әуел бастан -- ақ қолдау тапқан жоқ. Олардың ... ... ... ... ... ... емес, тіптен Ресейдің өзіне де азапты болашақ әкелетін бағыт болатын Алаш қайраткерлері ең ... ... ... ... меншікке көшу туралы пікірді үзілді-кесілді қабылдаған жоқ. Өйткені олардың ойы бойынша, қазақ қоғамы жайында мұндай шаруаға бару ... ... ... ... ... біріншіден, оны қабылдауға мүлдем даярлығы жоқ қазақ бұқарасы ... ... ... ... ... теңдік орнатудан бұрын, әлеуметтік апатқа апаруы толық мүмкін еді. Дәстүрлі шаруашылық түрінің ... ... ... жалпы қоғамның қоғамдық меншікке негізделген шаруашылық жүргізуге қай жағынан болса да даярлығының жоқтығын осындай ... ... ... деп ... ... большевиктердің тап күресі туралы теориясын да қолдамады. Олардың ... ... ... ... ... ... жіктелу деңгейінен алыс жатты. Ал сол тарихи кезеңде отарлық езгідегі қазақ жұртына қандай да болсын жіктелуден гөрі ортақ ... ... ... ... ... қажет болды. Жіктелу керісінше оны әлсіретеді, негізгі мәселелерді шешуге мүмкіндік бермейді деп түсінді.
-деп бостандыққа апаратын жалғыз жол ұлттық ынтымақ қана деп ... ... ... ... ... ... ... қарары бойынша күллі Қазақстанда партиясы құрылды. Оның губерния - губернияда облыстық комитеттері ашылды, уез-уездерде комитеттері ашылды. ... ... ... жобасы жарияланды. партиясының жобасын эсер ... ... ... ... ... ... ... ... тұжырым бар.
Әдеби бағыт, әдеби процестің көркемдік-эстетикалық ұстанымдарын құрайтын түсініктер. Әдеби ағымдармен әдеби мектептердің бірімен-бірі пікір алмасып, дамуы - ... ... ... ... саналады. Әдеби бағыт ағымдар мен мектептерге тән ортақ рухани мазмүндағы көркем ұстанымдардың негізгі шарттарынқамтиды. Көбіне аталған терминдер ... ... де ... ... ... ... көбінесе көркемдік әдіс, стиль орнында қолданылады. Еуропалық әдебиет тарихындағы болған белгілі бағыттар: ренессанстық реализм бағыты, барокко, классицизм, ағартушылық реализм, сентиментализм, ... ... ... ... ... ... ... символизм, маньеризм, рококо, импрессионизм, экспрессионизм, экзистенциализм әдеби ағымдар болып саналады. Аталған ... ... ... орын алуы ... ... Әр ... өзіне тән стилі болады. Әр түрлі ұлттық әдебиеттерде Әдеби бағыттардың бірдей алмасуы олардың ... жүйе ... ... ... ... ... ... шешуші рөл атқаратыны сөзсіз. деген түсінік алғаш рет Белинский, Чернышевский, Добролюбов еңбектерінде қалыптасты. ... ... ... ... ағым ... ... ... қолданылып келеді. 20 ғасыр басындағы әдебиеттануда стиль ұғымы кең қолданыла ... ... ... ұғым ... ... ... бағыт пен ағым түсініктері қатар қолданылды. Ең кең ... ... ... ... - бір ... әдіс ... түрған кең көлемдегі әдеби-шығармашылық құрылым. Модернизм кеңес әдебиеттануында ауызға алынбай келді, тек теріс бағыт ретінде аталды. Әр ... ... тән ... ... бар. ... ... ол бірден үзілмейтін дәстүр. Мысалы, романтизм бірден үзілмей жалғасып жатты. Қазақ жазба әдебиетінде реализм Абайдан ... ... ... ... тәсілдері жыраулар поэзиясында да орын алғанын ескерсек, қазақ сөз өнерінің о бастан ... ... ... екені белгілі. Жыраулардың толғауларындағы нақтылық пен өмірдің шынайылығын баяндау қазақ әдебиетінің басты көркемдік ... ... ... ... ағым - әр ... ... орын ... әдеби құбылыс. Басты ерекшеліктері эстетикалық, идеологиялық негіздерде болуы ықтимал. Мысалы, романтизм революциялық және консервативтік ағым ... ... ... 19 ... Ресей әдебиетінде реализмнің психологиялық және социологиялық түрлері шықты. Соцреализмнің әдеби ізденістерге бейім және таза ... ... ... ... Реализм мен модернизмнің көптеген ағымдары мен мектептері өмірге келді. Модернизм ағымдары: барокко, натурализм, маньеризм, рококо, импрессионизм, экзистенциализм, ... ... ... ... пен ағымдардын бар екенін ескермейді. Әдебиет теоретиктері бұл тұсініктердің нақты емес, бір жерден шықпайтынын алға ... ... ... ... ... бар ... ... отырып, бұның орнына олар ұлттық әдебиеттердегі кезенді - ... ... ... ... Абай жыраулардың тарихи шындықты батыл баяндау дәстұрін жазба әдебиетке әкелді. Ж. ... ... ... ... ... де стильдік дәстүрін дамытқан шәкірттері бар. 20 ғасыр басындағы А. Байтұрсынов, Ш. Құдайбердиев, Ж. Аймауытов, М. Жұмабаев, М. Дулатов, Әуезов ... ... ... бағытын орнықтырды. С. Сейфуллин, С. Мұқанов, X. Есенжанов, Ғ. Мұстафин, Ғ. ... 3. ... т.б. ... ағымның әдісін өз шығармаларында іске асырды. Ал Әуезов осы екі ... ... жаңа ... таба ... ... ол өз ... осы бағытта жазды.
ХХ ғасыр басындағы шығармалар мен әдеби басылымдарда айрықша көзге түседі. Бұл тұстағы әдебиеттің даму заңдылықтарынан байқалған ... екі ... ... айтқан жөн.Біріншіден, ХІХ ғасырда, әсіресе, ғасырдың екінші жартысында қазақ әдебиетінде берік тамыр жайған, өзіндік орны бар Шығыс ... ... ... мен ... ... ... діни ... әдебиеттің таралуы өзінің белгілі бір билігіне жеткендей еді де, саябыр тртқан.
деп аталған қарқынды бағыттың өзіндік беті айқындалды да, жаңа ... ... ... ... ... ... қалып танытты. Енді әдебиеттің даму үрдісі, бағыты, ... ... ... ... орыс мәдениетінің, жаңа заманның жаңалықтарына дем қойған таным дүниесіне ауа түскендей еді. Мағжан Жұмабаевтың өзі ... ... ... оқу ісі ... ... ... негізделген білімге, Еуропа мәдениетіне ден қоятын көзқарасын ашық жазды. Бұл, ... ... , -- ... ... ... ... ... білім алып, В. Я. Брюсовтың аузынан атанған тұс. ,

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері жайлы15 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату13 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және әдебиеттің дамуына тигізген әсері18 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай мен оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері19 бет
ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті14 бет
Электродинамикадағы сақталу заңдары4 бет
Әлеуметтік-экономикалық құбылыстар4 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
19 - 20 ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь