Қоянтәрізділер отряды

I.Бұғыларға жалпы сипаттама
II.Бұғылардың түрлері
II.Бұығардың таралуы
IV.Бұығардың көбеюі
V. Ауыл шаруашылығындағы маңызы
VI.Пайдаланған әдебиеттер
Бұғының отыз түрі бес тұқымдас тармағына бөлінеді: құдырлар; мунтжактар; су бұғылары; нағыз бұғылар; Америка бұғылары. Бұғы Азия, Еуропа, Америка және Солтүстік Африкада тараған.Қазақстанда бұғы екі тұқымдас тармағына жататын төрт түрі (құдыр, елік, марал, бұлан) Алматы, Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Ақмола облыстарының орманды алқаптарын мекендейді.
Бұғылардың көпшілігі орташа немесе ірі денелі, сымбатты келеді. Барлық түрінің дерлік (су бұғысын қоспағанда) еркегінің тармақтанған сүйекті, қуыс мүйізі болады. Ұрғашысында мүйіз тек солтүстік бұғысында ғана болады. Бұғының мүйіздері жыл сайын қыста немесе көктемде түсіп, қайта өсіп шығады. Өсіп келе жатқан мүйізінің терісінде түгі болады, бірақ ол мүйіздің өсуі тоқтағаннан кейін түсіп қалады. Бұғылар орманда, орманды далада, тундрада, тауда кездеседі. Ағаш, бұта жапырағын, қабығын, шөптесін өсімдіктерді, қынаны, мүкті, т.б. қорек етеді. Ұрғашылары мамыр – шілде айларында бұзаулайды. Бұғының барлығы дерлік кәсіптік маңызы бар аң. Олардың терісі және етін пайдаланады. Теңбіл бұғы мен маралдың еркегінің мүйізінен дәрі жасалады.Батыс Қазақстан жəне Қостанай облыстарында жерсіндірілген.Орманды далада мекендейді. Шөппен, ағаштар мен бұталардың бұтақтарымен жəне қабықтарымен қоректенеді.Əр сиыр көбіне жалқы бұзау табады, ал егіз табу оларда сирек кездеседі. Кəсіби аңшылық нысанасы.Шығыс Қазақстан, Қостанай, Батыс Қазақстан облыстарының орман-жоталарында таралған. Ертеректе дәмді еті үшін жыл сайын 1000-5400 шамасында елік ауланатын. Қазіргі кезде бар-жоғы әуесқойлық жолмен 200-250 елік ауланады. Терісінен сырт киім, аяқ киім, төсеніш, қайыс былғары жасайды.Соңғы кезде етімен қатар мүйізінде пайдалана бастады. Одан түрлі сыйлық бұйымдар жасалады.XIX ғасырда тоғай бұғысы. Сырдарияның ортаңғы жəне төменгі ағыстарында – Арал теңізінен Қызылордаға дейін əдеттегідей болған, Сарысу өзенінің төменгі жағымен Қаратау жотасына жеткен. Іле өзенінің атырауларында жəне Балқаш қамыстарында мекендеген. XX ғасырдың бірінші бөлігінде тоғай бұғысы Қазақстанда жойылды, соңғы бұғының Сырдария бастауында 1956 жылы атып алынған. 1981 жылы ол Іле өзенінің ортаңғы ағысындағы сол жағалауына жерсіндірілді.
1. Қайымов Қ. Жануарлар әлемінде.- Алматы «Қайнар», 1981.
2. Қайымов Қ. Жер әлемінің айнасы.- Алматы, «Қайнар», 1989.
3. Қайым Қ., т.б. Жануартану. Оқулық-Алматы. «Мектеп».
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
ОӨЖ
Тақырыбы:Қоянтәрізділер отряды
Топ: Бл-209
Тексерген:Тугамбаева С.М
Орындаған:Айдосова Л.А
Семей-2015 жыл
Жоспар
I.Бұғыларға жалпы сипаттама
II.Бұғылардың ... ... ... Ауыл ... маңызы
VI.Пайдаланған әдебиеттер
Бұғының отыз түрі бес тұқымдас тармағына бөлінеді: құдырлар; мунтжактар; су бұғылары; нағыз бұғылар; ... ... Бұғы ... ... Америка және Солтүстік Африкада тараған.Қазақстанда бұғы екі тұқымдас тармағына жататын төрт түрі ... ... ... ... ... ... ... Шығыс Қазақстан, Ақмола облыстарының орманды алқаптарын мекендейді.
Бұғылардың көпшілігі орташа немесе ірі денелі, сымбатты келеді. Барлық түрінің ... (су ... ... ... ... ... қуыс мүйізі болады. Ұрғашысында мүйіз тек солтүстік бұғысында ғана болады. Бұғының мүйіздері жыл ... ... ... көктемде түсіп, қайта өсіп шығады. Өсіп келе жатқан мүйізінің терісінде түгі ... ... ол ... өсуі тоқтағаннан кейін түсіп қалады. Бұғылар орманда, орманды далада, тундрада, тауда кездеседі. Ағаш, бұта ... ... ... ... қынаны, мүкті, т.б. қорек етеді. Ұрғашылары мамыр - шілде айларында бұзаулайды. Бұғының барлығы ... ... ... бар аң. ... ... және етін ... ... бұғы мен маралдың еркегінің мүйізінен дәрі жасалады.Батыс Қазақстан жəне Қостанай облыстарында жерсіндірілген.Орманды далада ... ... ... мен ... бұтақтарымен жəне қабықтарымен қоректенеді.Əр сиыр көбіне жалқы бұзау табады, ал егіз табу оларда сирек кездеседі. Кəсіби аңшылық нысанасы.Шығыс Қазақстан, Қостанай, ... ... ... ... ... ... дәмді еті үшін жыл сайын 1000-5400 шамасында елік ауланатын. Қазіргі кезде бар-жоғы әуесқойлық жолмен 200-250 елік ... ... сырт ... аяқ ... төсеніш, қайыс былғары жасайды.Соңғы кезде етімен қатар мүйізінде пайдалана бастады. Одан түрлі ... ... ... ... ... бұғысы. Сырдарияның ортаңғы жəне төменгі ағыстарында - Арал ... ... ... ... ... ... өзенінің төменгі жағымен Қаратау жотасына жеткен. Іле өзенінің атырауларында жəне Балқаш ... ... XX ... ... ... тоғай бұғысы Қазақстанда жойылды, соңғы бұғының Сырдария бастауында 1956 жылы атып алынған. 1981 жылы ол Іле ... ... ... сол ... жерсіндірілді. Суқоймаларының болуы - тоғай бұғыларының мекендеуінің негізгі шарты. Шөлді өзендердің жайылмаларын шаруашылыққа игеруге жəне оларды реттеуге байланысты ... жəне ... ... ... ... ... Шағын жерлерге ғана тиіспеді. Өткен ғасырлардағы Қазақстандағы тоғай бұғыларының саны туралы деректер ... ... ... ... атудың нəтижесінде жойылды. Адамдардың тоғайларды жəне қамыстарды ... ... жəне ... ... ... жəне шөбін орудың, өзен арнасын реттеудің, шектеусіз мал жаюдың нəтижесінде бұылардың мекендейтін орындары азайып кетті. Тоғай ... ... ... ... ... Бұл ... ... үшін Сырдария жайылмаларынан, Іле өзенінің атырауларынан жəне Оңтүстік Балқаштан жер іздеу керек, ерекше қорғалатын аумақты ұйымдастыру қажет, сондай-ақ ... ... ... жай салу ... 2 ... бар: ... жəне ... жетушілігі жəне сапасы бойынша мерзімдік тіктен-тік қоныс ... ... ... ... - ... ... ... бастап шығыста Алтай өлкесіне дейін таралған, сондай-ақ Орталық Қазақстанның, Оңтүстік Балқаштың,Тянь-Шаньның, ... ... ... ... жəне ... ... орманды жəне бұталы жерлерінде тараған.Таулы жəне жазық облыстардың орманында, ... жəне ... ... Шөппен, ағаштар мен бұталардың бұтақтарымен жəне қабықтарымен қоректенеді. Əр сөге көбіне егізден лақ табады. ... ... ... (лат. ... pygargus) - бұғы тұқымдасына жататын жұптұяқты, сүтқоректі жануар.Еліктің 3 түр тармағы ... ... ... ... ... түр тармағы (C.c. pygargus) кездеседі. Дене тұрқы 120 - 160 см, ... ... ... 75 - 100 см, ... - 55 кг. Құйрығы өте қысқа. Ешкісі мүйізсіз, текесінің наурыз - ... ... ... ... - ... түсетін 3 - 5 ашалы мүйізі (25 - 40 см) ... ... ... әрі ... ... түгінің түсі қоңырқай сұр, жазда жирен, жас лақтарының ... ашық ... ... дақтары болады. ЕлікТалас, Іле, Жетісу (Жоңғар) Алатауында, Батыс және Орталық ... ... ... және ... ... кездеседі.Жеміс-жидек, мүк, қына және шөптесін өсімдіктердің жүзге жуық түрімен қоректенеді. Жазда жеке-жеке, ал басқа кезде топталып ... Бір ... ... лақтайды. Шілде - тамыздан бастап 9 ай көтеріп 1 - 2, ... 3 ... ... ... 6 - 8 ай сүтімен қоректендіреді. Ешкісі 11 - 12, ... 16 ... ... ... Еті мен ... үшін ... рұқсатпен ауланады. Кәсіптік маңызы бар.
Миграция. Басқа организмдер сияқты балық-тарда өмірінің әрбір кезеңінде өзі өмір сүрген ... әр ... ... ... ... ... ... бір жағдай керек болса, семіру үшін екінші жағдай, ал қыстап шығу үшін үшінші ... ... ... ... ... әрбір тіршілік процесіне қолайлы жағдайды іздеу нәтижесінде, тіршілік еткен ортасын алмастырып, орын ауыстыруға тура келеді. Тіршілік әрекеттеріне қолайлы жағдай іздестіріп, ... орын ... -- ... деп атайды. Миграция -- әр түрлі мақсатқа ... ... ... ... ... ... және ... болып екі түрге бөлінеді. Ол өз тарапынан уылдырық шашу, қоректік зат, қысты ... ... ... миграциясын қарастырады. ... ... Су ... ... ... ашп ... ... еткен орнын ауыстырған миграцияларын -- пассивті миграция деп атаймыз. ... ... -- ... шабақтарына тән миграция. Пассивті миграцияға өткінші балықтардың шабақтарының және ... ... ... судың ағынымен теңізге оралған ересек балықтардың миграциясы да жатады. Бірақ ересек балықтардың аздап та ... ... ... жүзуге әрекет ететшін естен шығармау керек.Активті миграция. Пассивті миграцияға қарағанда активті миграция жиірек кездеседі. Мұндай жағдай негізінен көбею, ... және ... шығу ... ... ... қозғалыс әрекеті нәтижесінде әр түрлі кедергіні (ағынның әсерін) жеңіп, орын ... ... ... деп ... ... шашу ... ... шашу ... кезінде балықтар теңізден өзенге немесе керісінше өзеннен теңізге келеді.Уылдырық шашу үшін теңізден өзенге келу миграциясын анадромдыщ ... деп ... Ол ... бекіре тәрізділерге, кейбір майшабақтарға, карптарға тән миграция. Балықтардың біраз ғана түрі ... ... ... ... шашу үшін ... ... Мұндай миграцияны катадромдық миграция деп атайды. Бұл миграция угрларға тән. ... ... ... ... шашу ... ашық ... ... керісінше жағадан теңіздің терең қабатына қарай миграция ... ... ... ... ... пикшалар тағы басқалар жатады.Балықтардың түрі мен тіршілік еткен су қоймаларының жағ-дайына байланысты уылдырық шашу миграциясының жолының қашықтығы түрліше болады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... карптар, уылдырық шашу үшін өзен бойымен не бары ондаған ... ғана ... ... өте үлкен қашықтыққа баратын лосось тә-різділер. Қиыр Шығыс лососы кеталар -- екі мың ... ал ... -- төрт мың ... су ... ... ... ... шашады. Семгалар Печора өзенінің бойымен оның ең жоғары басына дейін көтеріледі. ... ... шашу ... ... білу өте ... ... балықтардың уылдырық шашу мер-зімі түрліше болады. Екіншіден, кейбір балықтардың уылдырық шашатын жерлеріне жарты жылдай ... ... ... де ... ... Ақ ... ... (Sаlто sаlаг), кеталар (Опсогһупсһиs kеtа), горбушалар (О. ... ... (О. ... т. б. ... ... ... шашу үшін екі рет шығады. Күзде жыныстық продуктылары шала жетілген түрлері шығады да, олар өзенде ... ... ... жылы ... шашады. Екінші бір биологиялық ерекше түрлері бар, олар өзендерге жазда шығады, олардың жыныс продуктылары жақсы ... ... олар сол ... ... уылдырық шашады. Кеталарда да екі рет уылдырық шашу байқалады. Амур өзеніне жазда июнь -- июль ... ... ... -- ... ... шығады. Қаракөз (вобла) уылдырық шашу үшін өзенге көктемде шықса, кейбір сигалар тек қана күзде шығады.Орыстың белгілі ихтиологы П. Ю. Шмидт ... ... ... ... ... -- ... мүхит майшабағы-ның уылдырық шашуда жүзіп өтетін миграция ... ... ... ... ... ... жағалауға жақын ашық теңізде болады. Жағалау мұздан ажыраған соң, олар жағалауға қарай қозғалады. Бұл майшабактардың жағалауға қарай беттегенін, балықшылар Судың ... және ... ... ... ... ... су бетінде бұлт тәрізді айнала ұшып, жаңғырықтыра шаңқылдап ... ... ауа райы ... ... ... ... ... келе жатқанын түнде де'білуге болады. Бұл кезде су беті дамылсыз қозғалып, ... ... суға ... ... ... майшабақтардың жағалауға жақындағанын аңғарады. ... ... ... ... келіп, теңіз капустасы және фукус өсімдіктерінің арасына уылдырықтарын шашады ... оның ... "ақ ... ... ұрықтан-дырады Уылдырықтарын көбшесе балдырлардың үстіне шашады, өйткені олардың жабысқақ желім сияқты заттары болады. Уылдырықтарын тайыз, тереңдігі бір ... ... ... ... ... да, ... су ... арқаларын және бастарын көруге болады. Еркектерінің "ақ сүті" соншама көп құйылғандықтан, жағалаудағы судың беті ... 100 ... ... сүт сияқты аппақ болып көрінеді. Сүттері майлы болады, сондықтан жағалаудағы судың бетін толық жауып ... ... май ... қойған сияқтанып жатады. Оның өзіне тән иісі болады.Бұлардың уылдырықтан шыққан ... ... ... ... қарай жылжып, кузде Татар шығанағынын жіңішке жеріне ... ... ... ... ... ... ... қарай қозғалып, туған жеріне қарай беттейді. Тура жүрмей біресе жағалауға жақындап, ... ... ... ... ... шығып, 3 -- 4 жыл жол жүреді.Балықтардың миграциялық қозғалысының негізі сөз жок, олардың нервтік рефлекторлық ... ... ... ... ... әсер ... -- сигналдың қызметін атқаратын ортаның ... ... ... өзгерістеріне кез-деседі. Өйткені өткінші лососьтар миграция кезінде ... ... ... ... жолбасшылыққа алатын көрінеді. Ол ашық теңізден жағалауға, жағалаудан өзенге қарай ... ... ... ... ... өзгеріс болатындығында. Судың тұздылығы, оттегінің шамасы, сілтілігі, ... ... ... ... бар жоғы т. б. ... (Апguillifогmеs) миг-рация кезінде негізінен судың температурасының заңды ... ... және ... ... ... алады. Өйткені, угрлардың уылдырық шашатын жері мұхиттағы ең тұзды және ең жылы жерлері. Сөйтіп, Америка мен Европалық жағалаулардың ... ... ... ... егер олар ... ... және тұздылығының біртіндеп жоғарылауын жолбасшылыққа алса, аз уақыттың ішінде мұхиттың ең жылы және ең ... ... яғни ... ... ... жеріне барады. ... ... ... ... ... келуіне басшылық ететін көзі емес, судың физикалык, химиялық ... ... ... өте ... ... -- феноменальды "есінің" болуы. Миграция кезінде балықтар "шам жарығы түн көбелектерінің көру органдарын қоздырып, жарыққа жиналғаны сияқты, ... ... ... ... ... (П. Ю. ... 1947). ... лососьтардың миграциясы жөнінде бір-біріне қайшы екі түрлі пікір бар. Барлық солтүстік жарты шарға таралған ... ... ... мұз ... болу ... ... екендігімен түсіндіріледі. Кейбір болжаулар мұз еріген кезде теңіз ... тұзы ... ... болады да, коректік заттар көп болып, балықтар ... ... ... ал ... шашу үшін ... өзенге кетеді деп түсіндіреді. Себебі тұщы суларда ... ... ... ... ... көп: ... басқа бәсекелестердің аз болуы, судың тамаша химиялық ерекшелігі, яғни оттегімен толық қамтамасыз етілуі т. б.Екінші болжау бойынша өткінші балықтар ежелден ... ... етіп ... ... ... ... -- екінші құбылыс, өйткені ол мұздың еріп, судың тұщылануымен байланысты өз тарапынан балықтардың тұщы суда ... ... тез ... ... ... ... де, ... лосось балықтар өздерінің биологиялық күйіне байланысты тіршілік еткен орнын өзгертеді. Ересек балықтар теңіздің қорекке бай ... ... ... ... ... тар тұщы суларда шығады, ол жерде тамақтың жетіспеуінен, әрі тіршіліктік ортаның тапшы болуынан барлығының дұрыс өсуіне ешқандай мүмкіндік болмайды. ... ... ... теңізге карағанда көптеген қолайлы жағдайлар бар. Мұндай қолайлы жағдайларға: біріншіден, судың таза оттегіне бай болуы; екіншіден, су түбінің ... ... ... .ұя ... және оның үстін, арасында қуыс қалатын ірі құмдармен жабуға мүмкіндіктің болуы жатады. Бұл жағдайлар дұрыс ... ... ... ... жағдай жасайды. Мысалы горбушаның аман сақталған уылдырығы 1100 -- 1800-дей болған.Қорек іздеу миграциясы. Барлық балықтарға тән миграция болып есептеледі. Шағын көл, ... ... ... ... ... ... балықтар қоректік заттар іздеп ұзақ жол жүруге мәжбүр болады. ... ... ... (sсаdіпius) Кура өзеніне уылдырық шашып теңізге қайтқан соң ... ... оның ... жағалауына келіп жайылып, семіреді. Теңіз балықтарының ішінде су ағысымен жағалап ксректерін іздейтін ... ... ... ... ... көтеріліп қорек іздейтін балықтар да кездеседі. Мысалы, ... ... ... көп ... ... ... (sсоmЬгіdае) балықтары су бетіне көтеріліп, планктондар су түбіне -- терең қабатынашөксе, балықтарда солармен ... ... ... Мұны теңіз балықтарының вертикальды араласуы дейді. ... ... ... ... ... ... қысқа таман су температурасы төмендей бастаған кезде, активтілігі бәсеңдейді, тіпті қалғьйі, шала ... ... Бұл ... ... ... ... жерлерінен қыстап шығуға ынғайлы ықтасын жерге жиналып, шұңқырлау жерін таңдап алып, соған қыстап шығады. Мысалы сазан, тыран ... ... ... Кура т. б. ірі ... ... ... көп ... шұңқырларға жиналып ұйқыға кетеді. Бекіре балықтарының Жайық өзенінің шұңқырларында қыстап шығатыны ертеден белгілі. Балықтардың ұзақ ұйқыға кетуіне мәжбүр ететін ... ... яғни су ... ... ... ... ... судың түбіндегі шұңқырларға жиналып, қозғалмай жатып қысты басынан өткізеді. Бұл кезде көптеген балыктардың денесінің сыртын қалың ... ... ... ... да, оларды төменгі температураның зиянды әрекетінен корғап, бөліп тұрады. Ұйқыда жатқан балықтардың организміндегі зат ... ... өте ... ... ... балықтар, мысалы табан балық су түбіндегі балшықты қазып, соның ішіне еніп, қыстап шығады. Бұлардың аман қыстап ... ... ... ... мұз ... ... ... шырыны-ның муз болмауына, қатып калмауына байланысты. Ол балықтардың денесін мұз ... ... да. ... ... -- 0,2 -- 0,3° ... ... шығу ... кезінде балықтардың барлығы-ның ұйқыға кетуі шарт емес. Мысалы, Азовтың хамса балығы қыстау үшін Азов теңізінен Қара теңізге келеді. ... ... Азов ... Қара ... ... тайыз, сондықтан оның беті катып қалады да суы ... ... ... ... болады. Әрі мұз кабаты ауадағы оттегімен теңіз суын ... ... ... ... ... жасы және жас ... Балықтар өскен сайын басқа организмдер сияқты екі түрлі өзгеріс байқалады: біріншіден, пішіні өзгерсе, екіншіден, көлемі мен салмағы да ... ... бұл екі ... бір-бірімен тығыз байланысга, бірлестікте (бірлікте) болады.Бұл заддылықтан тыс ерекшеліктердің де байқалуы мүмкін. Мысалы, ... ... жас ... ... дене ... ... көлемі өспейді, салмағы кемиді. Балықтардың өсуі қоректенуіне т. б. байланысты. Жазда тамақтық заттар жеткілікті болғандықтан, балықтар ... ... де тез ... ал ... тамақ аз, пассив коректенуіне байланысты өсуі баяулайды. Өсудің қалыпты болмауы бірсыпыра сүйектері мен қабыршағында шеңбер, сақина тәрізді ізін ... ... ... ... ... ... ... болатын сақиналар жалпақ, ал қыста пайда болған ... ... ... ... ... ... ... кейбір бөліктеріне қарап жасын ажыратуға болады. М: лосось, майшабақ, тұқы тәрізділердің қабыршағына ... ... ... ... ... ... үлкен теориялық және балық шаруашылығының негізгі проблемаларын шешуде практикалық маңызы зор. ... ... ... ... балық аулауда артық немесе кем ауланғанын анықтауға мүмкіндік береді. Жас балықтардың сыбағалы салмағының артып, ересек ... ... аз ... ... ... ... да, керісінше ересек балықтардың проценттік құрамы артық болуы, әлі де болса балық ... ... ... ... ... ... ... егер аулаған кезде қаракөздің (Rutilиs гиtіІиs саsріиs) 7 -- 8 жастағысы ауға түссе, толық ... (ол үш ... ... жетіледі), ал бекіретц (Асірепsег guldепstаdtі) 7 -- 8 жасары түссе ... ... ... 8 -- 10 ... толық жетіледі) (Никольский, 1944).
Түлеу - жануарлардың даму кезіндегі жас ерекшеліктеріне, маусымдық ... ... және ... ... түрде жүріп отыратын биологиялықпроцесс.
Түлеу кезінде жануарлар терісінің сыртқы эпидермис қабаты, терінің қосалқы ... ... ... ... және ... белгілі бір уақыт аралығында ауысып тұрады. Жануарлардың түлеуі олардың организмінің даму қабілетіне, жасына, гормондық ... ... ... ... ... (мысалы, температура, т.б.) байланысты. Әрбір түлеу аралығын - ... ... ал сол ... ... ... кеткен уақытты - түлеу жасы деп атайды.
Түлеу, әсіресе, денесі тығыз хитинді ... ... ... ... ... ... ... (шаянтәрізділер, т.б.) айқын байқалады. Түлеп түскен қатты хитинді жабын қайта түзілгенше жануарлардың (әсіресе дернәсілдің) дене мөлшері қарқынды түрде ... ... ... түрлерінің дернәсілдерінің түлеу саны үнемі тұрақты болады. Мысалы, көбелектердің дернәсілінде (жұлдызқұртында) - 5, шыбындардың дернәсілінде - 3, ал ... мен ... ... - 25 - 30 рет қайталанады. Омыртқалылардың ... ... ... ... ... түлеген кезде сыртқы қабыршақтары басынан бастап, бірте-бірте денесінен тұтасымен, ішінен сыртына қарай сыдырылып түседі. ... ... ... ... ... тіршілігін жойған клеткалар ауысады да, терінің түсі өзгеріп, жылу реттеу қабілетінде де өзгерістер байқалады. Тасбақалар түлемейді, ... ... ... ... ... үнемі өсіп отырады. Құстардың түлеуі кезінде ескі қауырсындар түсіп, оның орнына жаңа қауырсындар ... ... ... Олардың түлеуі көбінесе балапан басып шығарған соң байқалады, алдымен қораздары, кейбір түрлері жеке-жеке (торғайтәрізділер, ... ... Ал ... ... топ құрып, қанат қауырсындарын бір мезгілде түлеп, ауыстырады. Бұл ... олар ұша ... ... адам ... ... ... ... Құстардың кейбір тобында қауырсындары (бағыттаушы және қағатын) бір уақытта түседі, бұл кезде олар ұшу ... ... ... ... (мысалы, үйректер - 20 - 35 күнге, аққулар - 1,5 айға). ... жыл ... ... ... ... ... тығыздығы да өзгереді. Сүтқоректілердің түлеуі кезінде түктерін жыл маусымдарына қарай ауыстырып тұратындықтан түгінің түсі де, ... да ... ... ... ... ... ... ал қыста ақшыл бозғылт түске енеді. Қысы суық, жазы ыстық болатын жерлерде тіршілік ететін жануарлар тез, ал тропиктік және ... суда ... ... ... (ондатр, саз кәмшаты, калан) біртіндеп түлейді. Сүтқоректілердің көпшілігі жылына 2 рет (көктемде және күзде), мыс., тиін, түлкі, т.б.; ... 3 рет, ... ... ... суырлар, сарышұнақтар) 1 рет түлейді.
Маңғыстауда, Арал өңірінде, Қызылқұм, Мойынқұм, Бетпақдаланың оңтүстігінде, ... ... ... ... ... ... ... Қара Ертіс өзенінің жағалауындағы құмдарда көрініп жүр. Тұлғасы сымбатты, дене тұрқы 101 - 126, шоқтығының ... 67 - 79 см. ... ... 22,0 - 41,0 ... - 20 - 34 кг. ... ... түп жағы бедерлі, ұшы бір-біріне қарай аздап иілген, қара-қоңыр түсті. Ұзындығы 33 - 43 см ... ... - ... ... ... ... түсті. Тұяқтары кішкентай, қара түсті, сопақша әрі үшкір келеді. Тері ... құм ... ... Көз ... шат, тұяқ ... иіс ... көру және есту ... жақсы жетілген, осылар арқылы бір-бірімен тез табысады. Тастақты, құмды, сазды топырақты шөлді аймақтарда мекендеуге ... ... жыл ... ... ... ... ... өскен бұйрат-бұйрат құмдарға, жазда шөлді жерлерге қарай қоныс ... ... Тау ... ... ... 2500 - 3000 м биіктікте де кездеседі (мыс., ұлттық табиғи саябағында). Күйіс қайырып, демалу және ауа ... ... ... ... үшін тұяқпен тарпып қазуға оңай жұмсақ топырақты жерлерден шағын (60х30 см) жатақтар жасайды. Қорегі - 70-тен аса ... ... мен ... ... мол жас ... ... қар мен жаңбырдан жиналған қақтардан су ішіп, шөлін қандырса, қыста қар жалайды. Қазанның аяғынан желтоқсанның ортасына дейін күйлейді. 5 - 5,5 ай буаз ... ... ... ... ... ... ... төлдеу мамырдың екінші жартысында) лақтайды. Көбіне 1 - 2 лақ ... ... ... 3 - 4 лақ (өте ... ... Жаңа ... ... салмағы 2 - 3 кг, дене ... 48 - 58 см. 5 - 10 ... шөп ... 3 ... аса енесін емеді. Жас төлдер тез өседі: алғашқы 10 күнде 4,5 кг, бір айда - 9,0 кг, 6 айда - 15,0, бір ... ... 20 ... ... ... 7 - 8 ... ... 1,5 жаста жыныстық жағынан жетіледі. Қарқұйрықтың жаулары - ... ... ... жәнебұралқы иттер, құстардан: бүркіт, қарақұс. Аусыл және туляремия ауруларымен ауырады. Дәмді еті мен ... үшін көп ... ... сырт ... ... аяқ ... мәсі тігіледі, саба және қауға жасаған. Қазір саны аз, Қазақстанда бар-жоғы 13 - 15 ... Оның 5 - 7 мыңы ... ... саябағында, қалғаны Үстірт қорығы мен Ақтау - Бозащы қорықшасында қорғауға алынып, Қазақстанның ... ... ... бар ... жері ... ... ... байлықтары мол өлке. Ұзақ жылдар бойы аң терілерін дайындап, мемлекетке өткізуде Қазақстан екінші орын алып келген. Бұрынғы Одақ бойынша ... 60 ... ... ... аңдардың 52-сі Қазақстаңда кездеседі. Халықтың аң терілерінен істелген жылы киімдерге, тауарларға ... ... ... сайын, болашақта бұлаңдардың санын көбейту және оны ... ... ісі ... ... болып отыр. Жасыратыны жоқ, терісі бағалы аңдардың саны жыл сайын азайып ... ... ... кету ... бар. ... -- барыс, қызыл қасқыр, ақтырнақты аю, ... ... ... арқар, ормандарда -- орман сусары, бұлан, шөл және шөлейт аймақтарда қарақұйрық, үстіртарқары, қарақөл, гепард, сужағасында -- ... ... ... ... ... хайуанаттар мекендейді. Қазіргі таңда бұлаңдар сирек кездеседі. Шетелдік тәжірибеге көз жіберетін болсақ, ... ... ... жер ... 2,4%, ... 4%, Жапонияда 4,22%, Оңтүстік Америкада 2,5%, ЖаңаЗелаңдияда 5,93%-і жер бөлінген. Ал ... 100 мың ... ... ... 27, ... 11 ... ... орналасқан.Қазақстандағы бар болғаны 7 қорықтың жер көлемі республикамыздағы ... ... ... ғана тең. ... -- қоғам байлығы. Оны қорғау баршаға ортақ ... ... -- ... деп ... ... ... Сондықтанда туған елдің табиғи байлықтарын қорғау оларды тиімді пайдалану, қолда бар байлықты еселеп көбейту бүгінгікүн тақырыбы.
Пайдаланылған ... ... Қ. ... әлемінде.- Алматы , 1981.
* Қайымов Қ. Жер әлемінің айнасы.- Алматы, , 1989.
* Қайым Қ., т.б. Жануартану. Оқулық-Алматы. .

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-ның 2007 жылы қаңтар-қыркүйек айларында атқарған жұмысының қорытындысы34 бет
Адамның шығу тегі5 бет
Амангелді иманов бастаған көтеріліс6 бет
Ағатай батыр8 бет
Аққулар3 бет
Аңдар биологиясы6 бет
Аңдар биологиясы жайлы мәлімет7 бет
Аңшылық трофейлерін сараптау8 бет
Буынаяқтылар типіне жалпы сипаттама40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь