ҚР топырағының экологиялық мәселелері

Негізгі бөлім
1. ҚР топырағының экологиялық мәселелері
2. Эрозия және дегредациясының әсерінен жер ресурстарының бұзылуы.
3. Мұнай химиялық заттардың, ауыр металлдардың, органикалық заттардың топыраққа әсері.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Топырақ — табиғат компоненттерінің бірі. Жердің геологиялық тарихында алдымен пайда болған топырақ. Палеогеографиялық зерттеулердің деректері бойынша алғашқы жұқа топырақ қабаты 500 млн жыл бұрын кембрий дәуірінде пайда болыпты. Бұл кезде әлі өсімдік жамылғысы қалыптаспаған. Топырақ жамылғысын зерттейтін топырақтану ғылымы - жас ғылым. Оның негізін салған XIX ғасырдың 80-жылдары орыс ғалымы В. В. Докучаев - топырақтың табиғи және тарихи дене екенін анықтады. Топырақтың пайда болуының, дамуының өзінше заңдылықтары бар. Топырақ - су, ауа, жылу, өсімдік және тірі ағзалардың әсерінен, тау жыныстарының үгілуі нәтижесінде жер қыртысының беткі қабатында пайда болған ерекше табиғи құрылым. Міне, осы факторлардың көп жылдық үздіксіз әсерінің нәтижесінде құнарлы топырақ қабаты пайда болады. Табиғатта топырақ жамылғысының түзілуі - өте ұзаққа созылатын құбылыс. Ұзақ геологиялық мерзімде таулар үгітіліп, мүжіліп, шыңдар аласарады. Құм мен саздар суға шайылып, желдің күшімен ауаға ұшады, шаңданады. Бұл процестер ғасырлар бойы жалғасады. Жаңбыр, жел қатты болса, жер беті өзгеріп тұрады. Топырақтың ең негізгі қасиеті табиғи құнарлылығы, яғни құрамында өсімдіктің тез әрі жақсы өсуіне жағдай жасайтын қоректік заттардың мол болуы. Сөйтіп, аналық тау жыныстарынан кейін топырақ түзуші жетекші фактор ағзалардың тіршілік әрекеті. Олар тасты бұзатын қышқылдар шығарады. Қышқылдар тау жыныстарын ерітуінен, одан шірінді (гуммус) пайда болған. Шірінді үгілген майда жыныстармен араласып кіріккен. Осылайша топырақ қалыптаса бастаған. Жануарлар дүниесі өздерінің тіршілік әрекетінің нәтижесінде топырақты байытады, өлгендері шірінді мөлшерін көбейте түседі. Шұбалшындар топырақ пен органикалық қалдықтарды асқазан шырынымен шылап өзгертіп, өңдеп шығарады. Топырақ жамылғысын түзуде климаттың да зор маңызы бар. Бұл процеске қатысатын өсімдіктердің, жануарлардың және микроағзалардың тіршілігі климатқа байланысты. Аязды кезеңде топырақтың түзілуі тоқтайды, ал қуаңшылық кезеңде баяулайды. Климат табиғаттың басқа компоненттері сияқты, топырақтың ендік зоналық, биіктік белдеулілік заңдылықтары бойынша таралуына әсерін тигізеді. Жер бедерінің топырақ түзудегі рөлі жергілікті жердің жер бедеріне байланысты. Олардың аналық жыныстарда әр түрлі, ылғалдың топыраққа сіңуі де әр түрлі.
1. "Қазақ энциклопедиясы",5 том
2. Қазақстанньң физикалық географиясы, Алматы: Атамұра, 2008.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫММИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ
МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
CРО
Тақырыбы: ҚР топырағының экологиялық мәселелері. Эрозия және ... ... жер ... ... ... химиялық заттардың, ауыр металлдардың, органикалық заттардың топыраққа әсері.
.
Дайындаған: Е-219 топ ... ... ... 5В011600-География
Семей 2015 жы
Жоспар
Негізгі бөлім
* ҚР топырағының экологиялық мәселелері
* ... және ... ... жер ... ... ... ... заттардың, ауыр металлдардың, органикалық заттардың топыраққа әсері.
Қорытынды
Пайдаланылған ... ... -- ... компоненттерінің бірі. Жердің геологиялық тарихында алдымен пайда болған ... ... ... ... ... алғашқы жұқа топырақ қабаты 500 млн жыл бұрын кембрий дәуірінде пайда болыпты. Бұл кезде әлі өсімдік жамылғысы қалыптаспаған. Топырақ жамылғысын ... ... ... - жас ... Оның негізін салған XIX ғасырдың 80-жылдары орыс ... В. В. ... - ... ... және тарихи дене екенін анықтады. Топырақтың пайда болуының, дамуының өзінше заңдылықтары бар. Топырақ - су, ауа, жылу, ... және тірі ... ... тау ... ... нәтижесінде жер қыртысының беткі қабатында пайда болған ерекше табиғи құрылым. Міне, осы факторлардың көп жылдық үздіксіз әсерінің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... жамылғысының түзілуі - өте ұзаққа созылатын құбылыс. Ұзақ геологиялық мерзімде таулар ... ... ... ... Құм мен саздар суға шайылып, желдің күшімен ... ... ... Бұл ... ... бойы ... ... жел қатты болса, жер беті өзгеріп тұрады. Топырақтың ең негізгі қасиеті табиғи құнарлылығы, яғни құрамында өсімдіктің тез әрі ... ... ... ... қоректік заттардың мол болуы. Сөйтіп, аналық тау жыныстарынан кейін топырақ түзуші жетекші ... ... ... ... Олар ... бұзатын қышқылдар шығарады. Қышқылдар тау жыныстарын ерітуінен, одан шірінді (гуммус) пайда болған. Шірінді үгілген майда жыныстармен араласып ... ... ... ... ... ... ... өздерінің тіршілік әрекетінің нәтижесінде топырақты байытады, өлгендері шірінді мөлшерін көбейте түседі. Шұбалшындар топырақ пен ... ... ... ... ... ... өңдеп шығарады. Топырақ жамылғысын түзуде климаттың да зор маңызы бар. Бұл процеске қатысатын өсімдіктердің, жануарлардың және ... ... ... ... Аязды кезеңде топырақтың түзілуі тоқтайды, ал қуаңшылық кезеңде баяулайды. Климат табиғаттың басқа компоненттері сияқты, топырақтың ... ... ... ... ... ... таралуына әсерін тигізеді. Жер бедерінің топырақ түзудегі рөлі жергілікті жердің жер ... ... ... ... ... әр ... ... топыраққа сіңуі де әр түрлі. Солтүстік беткейден оңтүстік беткейге түсетін жылу мен ылғал да әр түрлі болады. Топырақтың ... ... ... және ұсақ ... ... ... ... механикалық құрамы әр түрлі болады. Оны анықтау қиын емес. Топырақты дымқылдап алып, илегенде құрамында саз бен шірінді бар топырақтар ... ... Ал ... ... құмдауытты, саздауыт болса, онда топырақтың бірігуі нашар болады. Топырақтың қасиетіне қарай оның құрылымы да әр түрлі болады. Шірінді ... ... үшін ғана ... емес. Ол топырақ құрылымының түзілуіне белсенді түрде катысады. Топырақтың құнарлылығы оның ... ... ... мен ... бай қара ... ... ең ... топырақ болып саналады. Топырақ түйіршіктерінің көлемі 10 мм-ге дейін болса, кеуек топыраққа ауа, су оңай ... ... ... ... ... туады. Құрылымы кесек топырақтарды құрылымды топырақ деп атайды. Құрылымды топырақ құнарлы келеді. ... ұсақ ... ... жоқ топырақ деп атайды. Ол онша құнарлы болмайды. Топырақ құрылымы нашар жерлерде қар суы ... ... ағып ... Құрылымды топырақтар тыныс алады. Күндіз топырақ қызады, ауаның көлемі ұлғайып, тысқа шығады, түнде керісінше ауа топыраққа өтеді. Қазақстанда өзге елдерде ... ... ... ... дерлiгi тараған. Мұнда тайга, тундра топырағына дейiн бар, тек ылғалды субтропик ... тән ... қана жоқ. ... ... ... ... және әр ... Топырақ жамылғысының зоналар бойынша таралғаны айқын байқалады. Қазақстанның жазық бөлігі аумағының 86%-ын алып жатыр. ... үш ... ... ... қара ... зона (52° с.е. ... қара ... топырақты зона (52°-48° с.е. аралығында); қоңыр, сұр қоңыр топырақты зона (48° с.е. оңтүстігінде). Қара топырақты зона республиканың ... ... Бұл зона ... ... ... ... Қостанай облысының көп жерін, Ақмола, Павлодар, Ақтөбе, Батыс Қазақстан облыстарының солтүстік бөліктерін камтиды. Республика аумағының 25,5 млн гектар жерін ... алып ... Қара ... зона үш зона аралығына бөлінеді: сілтісізденген қара топырақ - орманды дала табиғат зонасының оңтүстігінде аз ғана бөлігін алып жатыр; ... қара ... және ... қуаң ... қара ... - дала ... тән. Құнарлылығы жағынан алдыңғы екі өңірдің топырақ құрамында гумусы (қара шіріндісі) мол (6-8%) қара ... орын ... ... қара топырақтың қара шіріндісі аздау (4-6%) келеді. Қара ... зона ... ... ... ... далада тараған, республиканың негізгі астық өндіретін алқабы саналады. Қара қоңыр топырақ зонасы қара ... ... ... Бұл ... ... көп ... ... маңы ойпатының солтүстігін, Шығыс Қазақстан облысының жазықтарын алып ... Бұл - ... ... дала (тым ... ... және ... алқаптарын 90,6 млн гектар немесе республика жерінің 34%-ын алып жатқан зона. Қара қоңыр ... ... да үш зона ... бөлінеді: қуаң даланың күңгірт қара қоңыр топырақты өңірі; қуаң даланың жай қара қоңыр ... ... ... жердің ашық қара қоңыр топырақты өңірі. Топырақтың ... ... ... ... кеми ... Күңгірт қара қоңыр топырақ пен кәдімгі қызыл ... ... ... ... шіріндісі) 4,5-3,0%, ал шөлейт ашық қызыл топырағының гумусы азырақ, 3,0- 2,0%. Бұл топырақ зонасының солтүстігінде астық өндіру мен мал ... ... ... ... ылғал аз түседі. Қара қоңыр топырақты зонаның оңтүстігінде шөлді аймақ топырақтары алып жатыр. Мұнда негізінен қоңыр және сұр ... ... ... басым келеді. Топырақтың Бұл типі 120 млн гектар жерді, республика жерінің 44%-ын алып ... ... ... ... түгел камтыған. Бұл топырақтың гумусы аз (2,0-1,0%), сондықтан онда негізінен мал шаруашылығымен айналысады. Бұл ... ... егіс қана ... ... ... ... Сiбiр ... оңтүстіктегi Алатау өңiрлерiне дейiнгi аралық 1500 -- 1600 км, Батыстағы Атырау алқабынан Алтай ... ... 3000 ... жуық ... әр ... ... ... басқан. Бұл топырақ жамылғысының әр аймақтарда түзiлiп, орналасуы географиялық белдемдiлiк заңына байланысты. Мысалы, Қазақстанның 86% жерiн алып жатқан жазық ... ... ... ... ... ... өзгеруi көлденең белдемдiк заңына сәйкес өзгерсе, Қазақстанның 14% жерiн алып жатқан оңтүстік, оңтүстік-шығыс таулы алқаптарында -- тiк ... ... ... ... ... ... Топырақ эрозиясы (латынша erosіo - желіну) - топырақтың беткі ... ... ... жел ... ... су ағынының шаюы салдарынан құнарының азаюы. Жел эрозиясы кез келген топырақ типінде кездесіп, жел күшімен топырақтың беткі қабатын, кейде өсіп ... ... ... ... жаққа ұшырып әкетеді. Әдетте жел эрозиясы жер бедері жазық, ... ... шөл ... жиі ... ... шөл ... құмды алқаптардың шөп өспейтін бөліктері жел әсерінен бір ... ... ... жиі ... ... Оларды жылжымалы құмдар деп атайды. Топырақ бетінде өсімдік ... ... ... жел ... ұшырай бермейді. Өсімдік тамырлары топырақтың беткі қабатын бекітіп ұстап тұрады, өскіндері жауын суының біразын өздеріне сіңіріп, қалғанын жер астына ... ал екпе ... қар ... және ... топырақ бетінде біркелкі таралуына септігін тигізеді, желдің күшін азайтады, т.б. Ал бұл жерлерді кәдімгі қайырмалы соқамен ... ... ... ... бос ... жер ... ... кезде олар желдің еркіне беріліп ұшады. Осындай жағдай тың игеру кезінде Қазақстанның солт. аймақтарында кең өріс алған. ... бұл ... ... ... А.И. ... басшылық еткен Қазақ астық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты жақсы нәтижелерге қол ... ... жел ... ... үшін ... жүйенің негізінде топырақты бұрынғыдай қайырмалы соқамен жыртудың орнына қайырмасыз етіп жыртып, терең қопсыту ұсынылған. Сонда топырақта ... ... ... топырақ бетінде қалып, қыста қар тоқтатуға, желдің күшін төмендетуге септігін тигізеді. Ең бастысы бос топырақ жер ... ... ... тереңдікте жатады. Жел эрозиясына жиірек ұшырайтын алқаптар жайылымдық жерлерде, топырағы жұқа шөл белдемдерінде кездеседі. Себебі шөл ... ... ... ... әрі ... дамымаған, сондықтан бұзылуға өте бейім топырақ түзіледі. Мал жиі жайылатын елді мекендер немесе мал суаратын пункттердің ... ... та жиі ... шаңы ... ... ... Ондай жағдайларды болдырмау үшін ауыспалы жайылымдық жүйеге көшу қажет. Су эрозиясы қатты нөсерлеп ... ... ... ... мол ... ... тез еруі нәтижесінде пайда болады. Мұндай жағдайлар еңіс жері мол ... ... жиі ... Бұл су ... тік ... ... бетін ғана шайып қоймай, көп жағдайларда сай, жыралардың пайда болуына әкеп соғады. Тау етегіндегі беткей алаптарын су эрозиясынан ... үшін бұл ... а. ш. ... ... ағаштарын отырғызып, қолдан ыңғайлы жер бедерлерін сатылап жасау (террасалау) әдісі де қолданылады. ... су ... бір түрі ... ... ол адам ... ... жерлерде болады. Суармалы жерлерде судың өз ағысымен ағуы үшін оның бір бағытта еңісі бар жер ... ... ... Сол ... қарай майда суару арықшалары жүргізіледі, бірақ еңіс жерлерге қарай суды мөлшерлеп қана жіберу қажет. Олай болмаған ... ... ... ... ... беткейлерде топырақтың ирригац. эрозиясы өріс алады. Эрозияның бұл түрі тек суармалы алқаптарда ғана емес, сол суармалы алқаптарға су әкелетін ... мен ... ... өзен ... ... су әрекетінен бұзылып, шайылады) да кездеседі. Көктемгі нөсер жаңбырлар жауғанда ... қар ... оның суы ... ... су ... көп көтеріліп, жағалау беткейлерін жуып-шайып, тіпті кей жағдайларда арналарын бұзып, жаңа ... ... ... Су ... бұл ... ... үшін арнайы инж. құрылыстар салу, өзен бойларына ағаштар отырғызу, т.б. шаралар жүргізу қажет. Арықтар мен каналдар тез бұзылып кетпеуі үшін ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар артық суларды уақытша су қоймаларында жинап, қажет кездерінде пайдаланған орынды. Т. э-ның ... жер ... ... тік ... ... түсу мөлшеріне, топырақтың түйіршікті құрамына, су сіңіргіштік қабілетіне, өскен өсімдіктеріне, т.б. байланысты. Эрозияға ұшырау мөлшері ... мен ... ... және су ... ... аум-на қарай әр түрлі болады. Т. э. көбіне ұсақ түйіршікті топырақтарда, жауын-шашын көп түсетін және күшті жел тұратын аймақтарда ... Т. э. ... ... ... ... ... себілген тұқым зиян шегеді, а. ш-ның жайылымдық жерлерін нашарлатады. Осының барлығы а. ш-на орасан зиян келтіреді. Т. ... ... алу үшін ... ... ... егістіктерді қорғайтын орман шаршылары отырғызылады, жайылымдық жерлер мен құмды жерлерге ағаштар отырғызу, топырақты қорғау үшін ауыспалы егіс жүйесін енгізу, топырақты ... ... ... ... себу ... ... ... бөлу, су тоқтатын каналдар салу, т.б. шаралар ... ... ... ... почвы) -- топырақта, әдетте, оған тән емес ... ... ... ... ... ... болуы және енуі немесе аталған агенттердің концентрациясының қаралған мезгілде табиғи орташа жылдық деңгейінен асып ... ... ... ... ... ... ішінде радиоактивтік, микробтық және тағы басқа түрлері сараланады Топырақтың ... ... ... ... ... ... ... оны тежейді), түсімді бірден азайтады, өсімдіктерде ластағыштардың (мысалы, ауыр металдардың) қорлануына себеп болады. Бұл ... адам ... ... ... ... түрде түседі (өсімдіктекті немесе жануартекті азықтар арқылы). Топырақтың ластануы топырақтың ауру тудыратын және де ... ... ... өзін-өзі тазалауын төмендетуге әкеліп соғады. Мұның бәрі ауру қауіптілігін және микробиологиялық ластануды туғызады. Мысалы, ластанбаған топырақта дизентерия, ... және ... ... 2 -- 3 ... ... ... ... әлсіреген топырақтың өзін-өзі тазалай алмайтын кезінде дизентерия қоздырғыштары бірнеше ай, сүзек пен қылау қоздырғыштары бір жарым жылға ... ... ... ... ... әр дәуір аумаққа жайылады. Топырақтың химиялық ластануы -- ... тірі ... ... туғызатын химиялық заттектердің жиналуы. Топырақтың химиялық ластануының көздеріне өнеркәсіптік кәсіп орындардың шығарындылары, көлік, ауыл ... ... шөп ... мен минерал тыңайтқыштар жатады. Өнеркәсіптік кәсіп орындардың құбырлары арқылы атмосфераға шығарылатын ластағыштар жел арқылы 50 км өңірге таралады. Бірақ ластағыштардың ... ... 8 -- 10 км ... ... ... ... завод кешендерінің төңірегіндегі аумақтар қатты ластанады. Көп жағдайда бұл жерлер ауыл шаруашылығына немесе бақ өсіруге ... ... 3 ... ... қашықтыққа Топырақтың химиялық ластануы мұнай-химия кәсіп орындарының тұған-тұндырғыштары маңында көмірсутек бұларының тұнуынан болады. Түсті металл ... алу және ... ... де ... көп ... Ауыр ... ... химиялық ластануының зардабы тұрақты болып келеді. Соңғы кездері мұнайға ... ... жиі ... ... ... ... ... Мұнайдан топырақтың химиялық ластануының төменгі деңгейінде топыраққа микрофлора мен өсімдік дамуын реттейтін тыңайтқыш енгізу керек. Үлкен мөлшердегі және ұзак ... ... ... ... өзгерістер жүреді -- топырақ асфальтқа ұқсас массаға айналады. Бұл кезде ... ... ... алып ... тұра ... жамылғысын қорғау және оны тиімді пайдалану топырақта оған тән емес физикалық, химиялық немесе биологиялық агенттердін болуын немесе ол ... ... ... ... ... асып ... ... ластануы дейді. Топырақ ластануының мынадай түрлері бар: минералды техногенді қалдықтармен ластану; улы органикалық және бейорганикалык, қосылыстармен ластану; радиоактивті ... ... ... ластануы қоршаған ортаға қауіпті, өйткені улы заттар қоректік ... ... ... ... ... ... жануардан адам организміне түседі. Қалыпты табиғи жағдайда топырақта болып ... ... бәрі ... ... онда өздігінен тазару процестері жүріп жатады. Адамның шаруашылық қызметінің дамуы барысында топырақ құрамының өзгеруі, тіпті бұзылуы жүріп жатыр. ... ... ... ... ... бір ... жетер-жетпес айдалатын егістік жерден келеді. Осы аз көлемнің өзі адам тіршілігі арқасында одан да бетер азаюда. Құнарлы жерлердің үлкен бөлігі ... ... ... ... мен ... салу ... жарамсыз болып жатыр. Ормандарды кесу, табиғи өсімдіктер жамылғысын бұзу, агротехникалық талаптарды сақтамай жерді ... ... ... ... ... болуына, яғни, топырақтың құнарлы қабатының желмен және сумен жуылып, ... алып ... ... ... ... ... ... физикалық географиясы, Алматы: Атамұра, 2008.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
Азияның өсімдік жамылғысына сипаттама19 бет
Алматы қаласы атмосфералық ауасының ластану жағдайы22 бет
Алматы қаласынан шығарылатын зиянды заттектердің қоршаған ортаның экологиялық жағдайына әсері77 бет
Алматы қаласының агломерациясын қалыптастырудың экологиялық ерекшеліктері35 бет
Алматы қаласының физикалық-географиялық орны13 бет
Атырау облысы топырағынан бөлініп алынған көмірсутегін тотықтырушы микроорганизмдерді зерттеу52 бет
Каспий жағалауындағы проблеммалар6 бет
Мақтаарал ауданы Арай а/ о ежелгі суармалы құмбалшықты сәл сортаңданған шалғынды сұр топырағының агрохимиялық көрсеткішінің динамикасы54 бет
Маңғышлақ мұнай-газ аймағы47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь