Саясат тарихы жайлы

1.Ортағасырлық және қайта өрлеу дәуіріндегі саяси ұғымдар мен саясаттың дамуы.
2.Марксистік саяси идеялар.
3. Қазақ даласындағы саяси ой.пікірлер.
4.ХХ ғасырдағы саяси ілімдер
Саяси ой тарихында орта ғасырлардағы феодалдық қоғамның орны ерекше. Батыс Еуропада феодализм мың жылдан артыққа созылды (V—XVI ғасырлар). Бұл дәуірде рухани өмірде дін түгелдей үстемдік етті. Христиан діні феодалдық қоғам көзқарасының өзегі, біртұтас христиан мәдениетінің негізі болды. Орта ғасырдағы Батыс Еуропаның саясат тарихында римдік-католиктік шіркеудің, папалыктың және ақсүйек феодалдардың арасында қоғамдағы басқарушы рөл үшін қиян-кескі күрес болып тұрды. Үкімет басында дін иелері ме әлде ақсүйектер болуы керек пе деген сұрақ сол кездегі саяси білімнің негізгі мәселелерінің бірі болды. Шіркеудің саяси талабын дұрысқа шығару мақсатымен оны жақтаушылар патшаға құдіретті шіркеу берді, ал оған мұндай абырой, беделді берген құдай. Сондықтан христиан патшалары шіркеу басшыларына бағынуы керек деп уағыздады. Бұған ақ-сүйектер көнгісі келмей, билікті өз қолдарында ұстағысы келді. Бұл заманда христиан дініне көп еңбек сіңірген Аврелий Августин (354—) еді. Ол христиан фәлсафасының негізгі қағидаларын зерттеп, жетілдірді. Оның саяси көзқарастары "Құдай қаласы туралы" деген еңбегінде баяндалған. Августин барлық әлеуметтік, мемлекеттік және құқықтық мекемелер мен заңдарды адамның күнәсінің нәтижесі деп санады. Оның ойынша, құдай адамға еріктің еркіндігін береді, яғни ол өз бетімен (күнәһар болып) немесе құдай жолымен өмір сүруге мүмкіндігі бар. Соған орай ол адамдарды құдай жолымен және адам жолымен өмір сүрушілер деп екі түрге бөлді. Бұл топтарды рәміз ретінде екі қала деп атайды.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі 
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Саясат тарихы
Орындаған: Омарбекова Е. Е.
Тексерген: Мамырбеков А.М.
Семей қаласы, 2015 ... және ... ... дәуіріндегі саяси ұғымдар мен саясаттың дамуы.
2.Марксистік саяси идеялар.
3. Қазақ даласындағы саяси ой-пікірлер.
4.ХХ ғасырдағы саяси ... ... мен ... ... ... саяси ұғымдар.
Саяси ой тарихында орта ғасырлардағы феодалдық қоғамның орны ерекше. Батыс Еуропада феодализм мың жылдан ... ... (V -- XVI ... Бұл ... ... ... дін түгелдей үстемдік етті. Христиан діні феодалдық қоғам көзқарасының өзегі, біртұтас христиан мәдениетінің негізі болды. Орта ғасырдағы Батыс Еуропаның ... ... ... ... папалыктың және ақсүйек феодалдардың арасында қоғамдағы басқарушы рөл үшін қиян-кескі күрес болып тұрды. Үкімет басында дін ... ме әлде ... ... ... пе деген сұрақ сол кездегі саяси білімнің ... ... бірі ... ... ... талабын дұрысқа шығару мақсатымен оны жақтаушылар патшаға құдіретті шіркеу берді, ал оған мұндай абырой, ... ... ... Сондықтан христиан патшалары шіркеу басшыларына бағынуы керек деп уағыздады. Бұған ақ-сүйектер көнгісі келмей, билікті өз қолдарында ұстағысы келді. Бұл ... ... ... көп ... ... ... ... (354 -- ) еді. Ол христиан фәлсафасының негізгі қағидаларын зерттеп, жетілдірді. Оның саяси ... ... ... ... деген еңбегінде баяндалған. Августин барлық әлеуметтік, мемлекеттік және құқықтық мекемелер мен заңдарды адамның күнәсінің нәтижесі деп санады. Оның ойынша, құдай ... ... ... береді, яғни ол өз бетімен (күнәһар болып) немесе құдай жолымен өмір сүруге мүмкіндігі бар. Соған орай ол адамдарды ... ... және адам ... өмір ... деп екі ... ... Бұл ... рәміз ретінде екі қала деп атайды. Біріншісін, болашақта құдаймен мәңгілік патшалық құратын, екіншісін, жын-шайтандармен бірге мәңгілік жапа шегіп, ... ... ... екі ... деп түсіндірді. Христиан дінінің саяси теориясын жасап, шыңына жеткізген монах Фома Аквинский (1225 -- 1274) ... Оның ... ... ... ... ... "Теологияның жиынтығы" деген еңбектерінде қаралды. Аквинский өз шығармаларында Аристотельдің көзқарастарын католик дінінің қағидаларына бейімдегісі келді. Атап айтқанда, ол ... адам ... және ... тірі ... деген пікірін пайдаланды. Жалғыз адам өз мұқтаждығын, қажеттілігін жеке-дара ... ... ... ... ... бірігіп өмір сүру адамдардың пешенесіне әуел бастан жазылған деп түсіндірді. Мемлекеттік ... ... -- ... ... жету, адамдарға лайықты, ақылға сыйымды өмір сүруге жағдай жасау. Ол үшін ... ... ... ... Жоғарғы сословиеге бәрі бағынуы тиіс. Фоманың ойынша, билік құдайдың құдіретімен орнайды. Сондықтан патшалык билік жоғары діни билікке бағынуы ... оның ... ... құдай, жерде Рим папасы билеуі тиіс. Осыған ұқсас саяси көзқарас мұсылман дінінде де орын алды. ... ... ... дін басыларының қолында болуын көздеді. Құранның талабы бойынша қай мұсылман болмасын Аллаға, оның өкіліне және билік иесіне бағынуы ... ... ... ... діни ... те, ... ... те пайғамбардың қолында болу керек, ал ол қайтыс болған соң пайғамбардың орынбасарлары -- халифтарға көшуге тиіс. Басында солай болды да. ... ... ... де ... деп есептелді. Бірақ 945 жылдан бастап имамдар ... діни ... ... ... билік ақсуйек-сұлтандарға ауысты. XX ғасырда феодализм ыдырап, капиталистік қатынастар ... бола ... Жас ... жақтаушылар католик шіркеуінің озбырлығына, оның діни қатқан қағидаларына қарсы шығып, адам құқығын, ар-намысын қорғауға шақырды. Бұл дүниедегі қызықтан бас тартуды ... ... ... ақыл мен ... ... ... қарсы қойды. Адам мәселесі, оның мемлекетпен арақатынасы саяси ілімде маңызды орын алады. ... ... бұл ... ... деп ... Жаңа ... ... жасау үшін антикалық дәуірдің үлгілерін, идеалын пайдаланғандықтан, бұл ... ... ... деп те ... ... ... оқымыстылар шіркеу мекемелерін сол кездегі феодализмге, католик дініне қарсы бағытталған әлеуметтік-саяси қозғалыс -- ... ... ... ... ... талабы ертедегі христиан дініне сәйкес шіркеуді өзгерту және демократияландыру болды. Сонымен қатар гуманистердің көпшілігі халыққа сенбеді, ... ... ... ... бәрі ... көзқарасында қарама-қайшылықтар тудырды. Мұны біз олардың еңбектерінен де көреміз. Қайта өрлеу дәуірінің көрнекті өкілі ... ... ... ... ... Никколо Макиавелли (1469 -- ) болды. Оның атақты шығармалары "Патша", "Тит ... ... ... ... ... "Флоренцияның тарихы". Макиавелли діни көзқарасқа қарсы болды. Шындықтың белгісі сенім емес, тәжірибе деп білді. Ол мемлекет деген ... ... ... ... боп ... ... билік жүргізуші мен оған бағыныштылардың қарым-қатынасы деп ұқты. Ол ... ... ... ... ... Мемлекет ерікті болса ғана қуатты, абыройлы бола алады. Патша рақымсыз, сараң, опасыз, қаһар болмай, қайырымды, адал, қамқоршыл, мырза болуға тырысуы ... ... ... ... мен қол ... адамдардың берілгендігіне келгенде, Макиавелли әділдік пен адамгершілік емес, алға қойған саяси мақсат тұрғысынан карады. Ол мақсатқа жету үшін амал, ... қай ... ... да ... кеңес берді. Мемлекеттің басын қосып, жаңарту үшін сөзге түсінбейтін кертартпалармен күресте жауыздық пен күшті пайдалануға болады. Қаталдық өзіңе ... ... үшін ... peт ... ... ... ... бұл ескертпесі көп жағдайда еске алынбай, "мақсат әдіс, тәсілді ақтайды" деген қағида кейін макиавеллизм деген атпен тарап кетті. ... ... ... ... де ... ... деп, ... қара ниеттерін ақтағылары келеді. Жаңа ... ... ой XVII ... ... ... ... ... ең бірінші Англияда болды. Ол феодализмге күйрете соққы беріп, капиталистік қатынастардың тез дамуына жол ашты. Бұл дәуірдің көрнекті өкілдерінің бірі ... ... ... ... (1588 -- ) еді. Оның ... ... ... келісімнің негізінде жалпыға бірдей бейбіт өмір мен қауіпсіздікті сақтау үшін пайда болды. Қоғамдық келісім бойынша ... (не ... ... жеке ... кұқы ... ... өз тілектері мен еріктерін шектеп, барлық билікті мемлекетке берді. Ол монархиялық мемлекетті ұнатты. Франциядағы буржуазиялық революцияның көрнекті өкілі ... Луи ... (1689 -- ) әр ... ... ... оның ... ... қоғамның дамуын географиялық ортаға (ауа райына, топырағына, жер бедеріне, көлеміне, т.б.) байланыстырды. Бостандық -- заң неге ерік ... соны ... ... ... экономиканың, өндірістің, сауданың дамуына әсер етеді. Ол сөз, баспасөз, ұждан бостандығын жақтады. Мемлекет азаматтарды өмірге ... ... ... ... ... ... ... ету мақсатында және төнкерістерге жол бермеу үшін билікті заң шығаратын, ... және сот ... етіп бөлу ... ... ... ойшыл-ағартушысы Жан Жак Руссо (1712 -- 1778) ұсак, буржуазияның, шаруалардың мүлдесін қорғады. Ол еркіндік пен ... ең ... ... деп ... ... ... тендік, ал тендік саясатға ғана емес, мүлікте де болуға тиіс. ... ... тыс ... пен ... ... ... ... тендікті сақтауы керек. Руссо тікелей халык билігін ұсынды. Егер елдің жері үлкен болса, халықтың өкілдігін қолдануға болады. Бірақ бұл ... ... ... ... ... тиіс. Руссо оқтын-оқтын халық жиналысын өткізіп, онда үкімет есеп беруін ... ... Жаңа ... сөз ... ең алдымен Америка Құрама Штаттарындағы тәуелсіздік үшін ... ... ... ілімнің алатын орны зор. XVII-XVIII ғасырларда Солтустік Американың Атлантикалық жағалауы Британия колонияларына айналды. Колониялар метрополиялардан толық тәуелді болатын. 1775 -- ... ... ... ... ... ... үшін ... соғысы болды. Бұл соғыс демократиялық идеялардың дамуына қуатты түрткі болды. АҚШ-тағы қиян-кескі таптық күрес идеологияда да ... ... ... ... ... ... Т. Джефферсон, Т. Пейн жақтаса, ірі буржуазияның саяси көзқарасын А. Гамильтон қорғады. Америка халқының демократия жолында азаттық ... ... ... (1743 -- ) атына байланысты. Ол сол кездегі ұлы революциялық құжат -- Америка Құрама ... ... ... ... Мемлекеттік өкіметті құрап, оны бақылау құқынан еш адамды шеттетуге болмайды. Егер өкімет халык құқын қорласа, ондай үкіметті ... ... ... сай ... ... Мұнда Джефферсон рақымсыз билеушіге қарсы халықтың көтеріліс жасауға құқы барлығын дәлелдеп, халык егемендігін жақтады. Бұл дуниежүзілік прогрестің рөлі ... ... ... одан өрі дамытылды. Онда тендік, бостандық, көтеріліс жасауға құқы барлық халықтың ажыратылмайтын табиғи құқы деп ... ... ... құқы ... ... ... жоғары туруы керек. Декларацияда жаратушы барлық адамдарды тең етіп жаратты және олардың өмірге, бостандықка, бақытка тырысуына құқы бар ... ... ... ... жеке ... ... бұзу қаупі тумауы үшін мемлекеттік биліктің міндеттерін шектеуді талап ... Ол ұсақ ... ... көздеп, фермерлердің демократиялық республикасын аңсады. Тәуелсіздік үшін курес кезінде өзінің батыл идеяларымен Томас Пейн (1737 -- ) көзге түсті. Ол ... ... ... ... отаршылдардан бөлініп шығуға шақырды. Адамның табиғи құқына еркіндікті, тендікті, сөз, баспасөз, дінге сену бостандығын, рақатқа, бақытқа жету, т.б. ... Пейн ... ... ... мен ... ажыратты. Мемлекетті қоғам тудырады. Үкіметтің мақсаты -- қауіпсіздік пен бостандықты қамтамасыз ету. Оның саяси мұраты -- ... ... ... құқы, тең өкілдігі бар демократиялық республика. Пейн соғысқа қарсы болды, ... ... ... ... ... ... ... Бірақ ол әділетті соғысты, азаттық үшін соғысты қолдады. Т. Джефферсон мен Т. Пейннің қажырлы еңбегінің арқасында ... 1776 жылы 4 ... ... ... ... Штатғарының Тәуелсіздік Декларациясының негізгі қағидалары мынадай: барлық адамдардың жаратылысынан өмір сүруге, бостаңдыққа, меншікке, бақытқа және қауіпсіздікке кұқы бар; халық -- ... ... көзі және ... соған тән, үкімет -- халықтың қызметшісі; барлық мемлекеттік билік ... ... ... ... ... егер олай болмаса, халық өзіне ұнамсыз үкіметті жоюға еркі бар; билік заң шығаратын, атқарушы және сот ... ... ... ... және т.б. Жаңа заманда саяси санада айтарлықтай із қалдырған немістің ... ... ... ... Иммануил Кант (1724 -- ). Оның саяси пікірлері "Космополиттік көзқарас жөніндегі жалпы тарихтың идеялары", "Өмірлік ... ... ... ... ... ... ... негізгі қағидалары: әрбір адам ар-намысының, шексіз құндылықтың иесі; қандай игілікті жоспар болмасын адам оны жүзеге асыру жолында әдіс, айла, құрал ... тиіс ... Адам бір іс ... ... ... ... ... алуы керек. Кант мұны "категориялык императив" деп айтады. Оның мәні -- әрбір адамның іс-әрекеті басқаға үлгі боларлықтай ... ... Кант ... ... тонаушылық соғысты, оған дайындықты әшкерелейді. Ол әр турлі ... үшін ... ... ... ... мен ... ... бейбітшілікті орнату мен сақтаудың құралы деп біледі. XVIII ғ. аяғы -- XIX ғ. ... ... ... ... ... ... заманалық екі қозғаушы күштің әсерімен дамыды. Оның біріншісі -- капиталистік катынастарға жол ашқан Ұлы Француз революциясы. Екіншісі -- ... ... ... Франция және басқа Батыс Еуропа елдеріндегі күрделі ... ... (ірі ... ... ... ... алмастыруы) капитализмді одан әрі нығайтты. Бұған орай жаңа қоғамдық ... ... ... Өсіп келе ... ... ... ... алға дамуға, заңдылыққа тырысты. Сондықтан бұл кездегі буржуазиялық саяси идеологияның бас бағыты либерализм ... азат ... ... ... ... ... ... қатар капиталистер мен пролетариаттың арасындағы таптық курестің удеуіне байланысты кер-тартпалық ... де туа ... ... куресінің алғашқы кезеңінде өз үмітін Сен-Симон, Фурье, Оуэн сияқты ... ... ... ... Олар ... орнатқан тәртіптерді қатты сынады. Жұмысшы табының өмірі қаншалықты ауыр екенін ... ... ... ... ... қабілетіне қарай жұмыс істейтінін және еңбегіне қарай ақы ... ... ... болу ... ... ... айтты. Фурьеге дейін еңбекті адамға жіберілген қарғыс, жаза деп санайтын. Ал Фурье еңбекті адам үшін ... ... ... және ... тиіс екеш ... ... көтерді. Ол еңбек ету құқын бірінші орынға қойды. Оуэн өнеркәсіп революциясының маңызын жоғары бағалады. Утопист-социалистер қала мен деревня арасындағы, дене ... мен ой ... ... ... ... ... ... Олар материалдық игіліктерді әділ бөлу мәселесіне баса ... ... ... озық ... ... ... де ... Олар қоғамдық дамудың заңдылықтарын түсінбеді, қоғамдық өмірді қайта құрудың шынайы жолдарын көрмеді, жұмысшы табына тек жапа ... тап деп ... ... ... ... XIX ғасырдың бірінші жартысында капиталистік өндіріс әдісінің қарқынды дамуы, буржуазиялық қоғамның тап ... ... ... тез өсуі және оның ... ... майданына шығуы марксизм теориясын тудырды. Карл Маркс (1818 -- ) философия мен саяси экономия саласында екі жаңалық жасады. ... -- ... ... ... ... Оның мәні ... ... күштер мен өндірістік қатынастардың бірлігі болып табылатын материалдық тұрмыстың өндіріс әдісі қоғамдағы әлеуметтік, ... және ... ... ... ... ... құрылыстың өндіргіш күштері үздіксіз дами отырың, өндіріс құрал-жабдықтарына жеке меншікке негізделген ... ... ... ... ... келеді. Өндіргіш күштер мен өндірістік қатынастар арасындағы терең келе жатқан антогонизмді тек пролетарлық революция ғана шеше ... ол ... ... ... ... ... және коғамды социалистік жолмен қайта құру үшін жол ашып береді деді. Екінші жаңалығы -- ... ... ... ... ... құн ... ілім ... Маркс пен Энгельс капитализмнің орнына социализм келеді, ол міндетті орындайтын қоғамдық күш -- жұмысшы табы деп үйретті. Себебі, пролетариат -- ... ... ең ... ең ... ең ... және ... табы. Маркс пен Энгельс тап күресі, социалистік революция және пролетариат ... ... ... ... Олар ... ... ... саяси партиясы -- коммунистер партиясы болуға тиіс, ол жұмысшы козғалысына басшылық жасауға тиіс деген ... ... ... пен Энгельстің ізбасары В. И. Ленин (1870 -- ) болды. Ол капитализм дамуының империалистік сатысының ... ... Жаңа ... ... ... ... ... және осындай партияның ұйымдастырушысы болды. Ленин, Маркс пен Энгельс жасаған социалистік революция теориясын дамытты. Буржуазиялық-демократиялық революцияның социалистік ... ... ... ... ... ... елде немесе тіпті жеке бір капиталистік елде жеңу ... ... ... ... ... ... ... социализмнің жеке бір елде немесе елдердің шағын тобында жеңуі мүмкін еместігі, дүниенің дамыған елдерінің көпшілігінде социализмнің бір мезгілде жеңуінің міндеттілігі ... ... ... ... ... әр ... елдердің капитализмнен социализмге өту турлерінің сан алуан болатындығы туралы қағиданы қолдады. ... ... ... түрі ... ... ... Жаңа ... құру ісін Ленин елді индустрияландырумен, ауыл шаруашылығын кооперациялаумен және мәдени революцияны жүзеге асырумен байланыстырды. Ол ... ... ... ... ... ... ... дәуірдегі тап күресінің ерекшеліктерін көрсетті. Марксизм-ленинизм коммунизм ... ... ... ... деп ... ... ... ... ой-пікірлер Қазақ халқының рухани мұрасы да саяси ой-пікірлерге бай. Оның ішінде ең ... ... ... ... негізің салушылардың бірі -- біздің қандас бабамыз ойшыл әл-Фараби. Қазақтың бірінші фәлсафашысы, әлеуметтанушысы, ... ... ... ... ... және тіл ... музыка зерттеушісі Әбу Насыр Мұхаммед ибн Тархан әл-Фараби 870 -- жылдары өмір кешті. Ол Арыс ... ... құяр ... ... ... (кейінгі Отырар) кала-сында туды. Жасында сонда оқу-тәрбие алып, кейін Бұхара, Александрия, ... ... ... ... ... ... ... қызмет атқарды. Оны әріптестері көзі тірісінде-ақ "екінші Аристотель" деп атаған болатын. Бабамыз ғылымның сан саласы бойынша 160-тан астам трактаттар ... ... мол мұра ... ... ... "Рақымды қала тұрғындарынын көзқарасғары туралы", "Азаматтық саясат", "Бақытқа жету жолдары". "Саясат туралы" деген еңбектері бар. Ұлы ойшыл ... қала ... ... ... ... саяси трактатында мемлекетті адамдардың өз қажетін бірлесіп қоғамдық жолмен жақсылап қанағаттандыру үшін жасаған ... деп ... Оның ... ... ... үшін ... айтарлықтай ыкпал етеді. Сондықтан адамдарды бір-біріне көмектестіріп, барлық жұрттың жақсы ... қам жеп, ... ... ... қана өз ... ... алады. Әл Фарабидың ойынша қоғамдағы барлық қиыншылықты жеңетін, бақытқа жеткізетін -- ақыл-парасат, адамның ... ... адам ... ... ... білімді игеруі керек. Әл-Фараби басқаруды қайырлы және қайырсыз етіп ... ... ... ... ... ... халықты бакытқа бастайды, олардың іс-әрекетін, ерік-қасиетін осы ... ... Ол үшін ... заң ... игі тәжірибеге негізделуі тиіс. Ал қайырымсыз, надан басқаруда теріс әрекеттер мен жаман қасиеттер бой алады. Сондықтан ол надан адам ... ... ... ... ... мемлекеттік тәртіпті өткір сынайды. Ол мінсіз мемлекетті уағыздайды. Әл-Фараби алғашқылардың бірі болып адамды ардақтап, ... Оның ... адам ... ... ... сол ... ол ... тиіс. Оған өзінің іс-әрекетінің, жұмысының, тынымсыз ізденуі мен ... ... ... ... Ал адам ... да дұрыс басқарылатын қоғамда ғана шын мәнінде бақытты өмір сүре ... ... Ұлы дана ... ... ... ... жету жолында барлық халық бір-біріне көмектесетін болса, жер беті түгелімен берекеге толады" деген сөздері тап бүгінгі күнге сәйкес ... ... ғой ... Философиялық трактаттар. А., 1972, 305-6). Бабамыздың "Ғылымды топтастыру және анықтау туралы кітап" деген ... ... жүзі ... ... ... XI -- XII ... ол көне ... латын және т. б. тілдерге аударылып әлемге аян болды. Батыстың кейінгі зерттеушілері бұл ... орта ... ... энциклопедиясы деп атады. Әл-Фарабидың бай мұрасы Шығыс халықтарынын саяси санасын жетілдіріп, сан ... бойы ... әр ... ... ... игі әсерін тигізді. Жүсіп Хасхаджиб Баласағұни (1021 -- ) -- аты ... ... ... ... ... ... болған. Оның өмірбаяны туралы деректер аз. Жүсіп туралы мағлұматтарды біз оның негізгі еңбегі "Құтадғу білік" ("Бақытқа жеткізуші ... ... ... ... ... деп те ... жүр) дастанынан білеміз. Бұл еңбектің ерекшелігі -- ол сол кездегі ресми араб тілінде ... ... ана тілі -- ... ... жазылғандығы. Ол, біріншіден, араб, парсы тілдерін жете білетін Жүсіптің өз еліне, өз тіліне деген сүйіспеншілігін, ұлтжандылығын ... ... сол ... Орта ... ... ... ... әулетіне (династиясына) түсінікті болу үшін жазылса керек. Жүсіп дәуірінде қарахандықтардың жеке өлке билеушілері өзара билікке таласып ... ... ... ... ... мемлекетті орталықтандыру, оның бірлігі, мемлекетті басқару мәселелеріне басым көңіл белінген. Ол -- тек саяси трактат қана ... онда ... ... адамның тағдыры, оның қоғамдағы орны мен рөлі, халықтың ... ... ... және т. с. с. ... ... ... үлкен шығарма. Ол шындыққа, бақытқа жетудің адамгершілік жолдарын іздейді. Әділет, ақыл, рақымдылықты жырлайды. Өмірде әділ ... ... ... ... ... ғасырдың бірінші жартысыңда капиталистік өндіріс әдісінің қарқынды дамуы, буржуазиялық қоғамның тап қайшылықтарының шиеленісуі, ... тез өсуі және оның ... ... ... ... ... ... тудырды. Карл Маркс (1818 -- 1883) философия мен саяси экономия саласыңда екі жаңалық жасады. Біріншісі -- тарихты ... ... ... Оның мәні ... Өндіргіш күштер мен өңдірістік қатынастардың бірлігі болып табылатын материалдық тұрмыстық өндіріс әдісі ... ... ... және ... ... ... дәлелдеді. Капиталистік құрылыстың өндіргіш күштері үздіксіз дами отырып, өңдіріс құрал-жабдықтарына жеке меншікке негізделген буржуазиялық өңдірістік қатынастармен сөзсіз қайшылыққа келеді. Өңдіргіш ... мен ... ... арасындағы терендеп келе жатқан антогонизмді тек пролетарлық революиия ғана шеше ... ол ... ... ... орнатуға жеткізеді және қоғамды социалистік жолмен қайта құру үшін жол ашып ... ... ... ... -- капиталистік қанаудың сырын әшкерелеген қосымша құң туралы ілім ... пен ... ... ... ... ... ол міндетті орындайтын қоғамдық күш -- жұмысшы табы деп үйретті. Себебі, пролетариат -- буржуазиялық ... ең ... ең ... ең ... және ... табы.Маркс пен Энгельс тап күресі, социалистік революция және ... ... ... ... ... Олар ... ... меншікті саяси партиясы -- коммунистер партиясы болуға тиіс, ол жұмысшы қозғалысына басшылық жасауға тиіс деген қағиданы негіздеді.Маркс пен ... ... В. И. Лешш (1870 -- 1924) ... Ол ... ... империалистік сатысының заңдылыктарын зерттеді. Жаңа тұрпатты партия туралы ілімді жасады және осындай партияның ... ... ... пен ... ... ... революция теориясын дамьпты. Буржуазиялық-демократиялық революцияның социалистік революцияға ұласуын негіздеді. Социализмнің алдымен ... елде ... ... жеке бір ... елде жеңу мүмкіндігі туралы тұжырымдама жасады (бұған дейін марксистер социализмнің жеке бір елде ... ... ... ... ... ... ... дүниенің дамыған елдерінің көпшілігіңде социализмнің бір мезгілде жеңуінің міндеттілігі туралы тезиске сүйенген ... әр ... ... ... ... өту ... сан алуан болатыңдығы туралы қағиданы қолдады. Пролетариат диктатурасының мемлекеттік түрі ретінде Кеңестерді ашты.Жаңа қоғам құру ісін ... елді ... ауыл ... ... және мәдени революцияны жүзеге асырумен байланыстырды. Ол социализм орнатуда пролетарлық мемлекеттің рөлін айқындап, өтпелі дәуірдегі тап күресінің ... ... ... кезінде мемлекет, саясат болмайды деп ұқты.Маркстік емес теорияларда, әдетте, саясаттын бірден-бір нақты субъектісі жеке адам (индивид) деп ... ... ... ... ... Ал ірі ... қызмет нысандары және олардын ықпалы жекелеген іс-әрекеттердің жиынтығы ретінде қаралады. Бұл жерде ... ... ... роль ... Ал ... дербес әрекет өте алмайтын күш, статистикалық шама ретінде ғана түсіндіріледі.Ресми-институциалық тұжырымдамаларда саясаттағы ... ... ... ... ... мен ... (мемлекет органдарына, партиялар мен бірлестіктерге, сондай-ақ саяси элиталарға, жетекші топтарға) береді. Бұл тұжырымдамаларға сәйкес, саяси ... ірі ... ... пісіп-жетілуінің және өзін-өзі ұйымдастыруының нәтижесі болып табылмайды, керісінше, бұл топтардың ... мен ... ... ... ... ... ... Бұл теорияларда бұқараны саясаттағы стихиялық фактор немесе тіпті тиісінше белгілі бір саяси күштерге әсер ... зат, ... ... ... ... мен шешімдеріне мүлде ықпал ете алмайтын дәрменсіз нәрсе, институттар тарапынан ... ... ... ... ... ... ... және оның субъектілерін бұлайша пайымдауды теріске шығарады. Ол жеке ... мен ... ... орындаушылар ретіндегі, әлеуметтік топтардың іс-қимылына дем беруші, оны ұйымдастырушы және бағыттаушы критерий ретіндегі ролін ... ... жеке ... мен ... ... мен ... ... маңызын барлық кезде үлкен топтардың өзін-өзі тануы мен ұйымшылдығының белгілі бір деңгейінің нәтижесі мен көрінісі, олардың ... ... ... ... ... ... ... топтармен байланысы және олардың (таптардың, жіктердің және ұлттардың) арасындағы күштердің арасалмағы ретінде қарастырады. Саясатта елеулі роль ... ... ... ... ... ... ... жеке адамдар арасында белгілі бір ірі қоғамдық топтардың өкілі ... ... онын ... ие ... және сол ... ... жасау, билік және өкілдік ету құқықтарын алғандар ғана саясатқа, шын мәнінде, ... етуі ... ... немесе идеологтің маңызы мен саясатқа ететін ықпалы нендей бір ... ... ... ... ... ... ете ... байланысты болады, ал, өз кезегінде, аталған таптын немесе жіктің өзінін де жеткілікті күші болуымен қатар, ол саясатшының ... ... де ... ... қоғам дамуына материалистік көзқарасты, нақты-тарихи жағдайды негізге ала отырып, өзінін таптар теориясын жасады. ... ... пен ... ... ... ... ... деген еңбегінде қоғамдық таптарға: , - деп анықтама берді.Таптық қатынастарға талдау жасаған ... ... ... айырмашылықтарды ғана емес, таптар ішіндегі айырмашылықтарды да ескеру ... Тап ... ... білу ... өмір сүруінің материалдық жағдайларын, оның мүдделерін, әлеуметтік және саяси іс-әрекеттерін толықтай түсінуге мүмкіндік береді. Сол таптық ... ... ... ... ... ... деуге болады. Қайсыбір жағдайларда тап ішіндегі қатынастар, түптеп келгенде, әлеуметтік даму үшін негізгі таптар арасындағы қатынастар шешуші ... ... да, ... ... ... ... ие ... Тап ішіндегі құрылымның маңызын асыра көрсету таптар арасындағы қатынастарды дұрыс бағаламауға әкеп соқтыруы мүмкін. Жұмысшы табының құрылымы объективті қалыптасады. Тап ... ... ... табатын ұғымдар тура мағынасында қолданылуға тиіс. Бұл ең алдымен ... ... және ... ... ... қатысты, кейде олар синоним ұғымдар ретінде қолданылады. Соған қарамастан оларды ажырата білу ... ... ... ... ... және әлеуметтік деп боліп көрсетуге болады. Біріншісі оның табиғи айырмашылығынан (жасы мен ... ... ... жүзі ... ... ... мен өсу қарқынына жасалынған талдау егер ол сол қоғамның қоғамдық қатынастарының ... ... ... ... ... ғана ... ... Мысалы, Маркс бірінші томында капиталистік қоғамдағы халық санының проблемасын, капиталдың ... және оның әр ... ... мен ... ... ... талдау жасау негізінде қарастыра отырып, кез келген деп қорытынды жасады. Бұл қорытындының, К.Маркстің көзкарасы тұрғысынан қарағанда, ... саны ... тану үшін ... ... ... бар. ... ... қоғамдык-экономикалық формацияға тек қана сол өндіріс әдісіне тән өзінің ерекше ... ... ... ... келеді деген қорытынды шығады.Марксизм жеке адамның саясаттағы орнын төмендетпей де,асыра дәріптемей де диалектикалық ... ... Бұл ... ... ... ... те жеткілікті, бұл еңбектердің мазмұнын Г.В.Плеханов, атап айтқанда, атты кітапшасында тамаша ашып ... ... ... аса көрнекті тұлғалардың тарихи процестегі және соның ішінде оқиғалардағы аса көрнекті ... ... яғни жеке ... ... ... мен оқиғаларды не тездете, немесе тежей алады, бірақ оларды тоқтата алмайды, олар тарихтың объективті барысына кедергі жасай алмайды ... ... аса ... ... ... ... тарих дамуының бетбұрыс кезеңдерінде пайда болып, қалыптасады.Саясаттың өз заңдылықтары бар, оны дерексіз көпшілік емес, өздерінің мақсаттарымен, талап-тілектерімен, ойлары және ... ... ... ... ... ... адамдар жасайды.Сөйтіп, саясаттың субъектісі ретіндегі жеке адам туралы қай тұрғыда айта аламыз? Адам қоғамның ... ... ... ... барысында әлеуметтік жағынан жетіледі, өседі және саясаттың субъектісіне айналады. Саясаттың субъектісі болып табылатын жеке адам ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты: адам өзінің табиғатында қоғамдық қана емес, саяси да тіршілік иесі, себебі ... ... ... ... ... ... саяси құралым болып табылады. термині саясатты жасайтын, өзінің қызметін баянды да шынайы ... ... ... ... ... ... және мақсатты түрде белсенді ат салысатын адамға қатысты.Қазіргі кезде орынсыз ... ... ... ... есімізге түсірейік. Ол былай дейді: . Сонымен бірге К.Маркс атап көрсеткеніндей: .Басқаша айтқанда, мына жағдайды естен ... ... ... ... ... қоғам ғана жасамайды, адам да , . Бұл белсенді жеке ... оның ... ... ... яғни жеке адамның саясатқа араласуы саяси жүйе индивидті өз аясына тартып, өзінің жақтастарын топтастырған кезден, ... ... ... ... ... ... ... жай саяси қызмет дағдысын қалыптастырған кезден басталады. Саясат пен жеке адамның бұл өзара әрекеттестігінің нақты тарихи ... бар. ... ... жүйе саяси әлеуметтеидірудің өзіндік тетіктерін жасайды. Ал бұл тетік таптық қоғамның дамуымен ғана ... яғни құл ... ... ... ... ... Алайда оның дамыған нысандары таптық күштердің орналасуы жеке адамдардың саяси рольдерін, мүдделері мен ... ... ... ... ... ... ... пайда болады.
ХХ ғасырдағы саяси ілімдер.
XIX ғасырдың аяғы мен XX ... ... ... зор ... болды, XX ғасырдағы саяси ілім мемлекеттік-монополистік капитализм монополиялар мен мемлекеттің күшін біріктірді. Бұл системада байлық пен билік тоғысып, ат ... ... ... одан әрі ... ... ... ... кешеннің ықпалы күшейді. Әлеуметтік қарым-қатынастарды зерттеуде социологиялық тәсілге ерекше көңіл бөліңді.
XX ғасырдың бірінші жартысында Батыс елдерінде ... ... кең өріс ... Бұл ілімнің негізін салушы француз ғалымы Л.Дюгидің (1859 -- 1928) пікірінше әрбір тап өмірде өз міндетін ат-каруы, ... ... мен ... қамтамасыз етуі қажет. Ол еңбектің коғамдық бөлінуіне байланысты таптардың бірлесіп жұмыс істеуіне тура келеді. Бұл жағдай капитализмнің колайсыз жақтарын ... ... ... ... мүмкіндік жасайды деп санады. Адамдарды әлеуметтік ынтымақтастықты нығайтуға, оған зиян ... ... ... ... Дюги ... егемендігін сынады, оған жаңа саяси жүйе ретінде ... ... Оның ... ... ... біріктіру жергілікті мекемелерге орталык мекемелердің кейбір басқару міндеттерін береді, саяси плюрализмге әкеледі. Өскелең әлеуметтік-экономикалык және саяси мәселелерді іс жүзінде шешетін ... әр ... ... ... беріледі. Орталық үкіметтің жұмысы барлык синдикаттардың өкілдерінен кұрылған заң шығарушы мекемесі арқылы бағдарланады. Дюгидің ойынша, осылайша капиталистік құрылыс сақталып, мемлекет ... ... ... ... ... кең жайылған аристократиялық теорияның бірі -- элитаризм. Элита деген сөз француз тілінде ең жақсы, іріктелген, ... ... ... ... ... Бұл теория бұрыннан белгілі болатын бірақ жаңа ... оны ... ... ... жеткізгендер итальяндық саясатшылар Г. Моска мен В. Парето болды. Олардың ойынша, халық өзін-өзі басқара алмайды, оған қабілеті, бейімі жетпейді. ... (1856 -- 1941) ... ... саясат қарама-қарсы екі таптың -- үстемдік жүргізуші азшылықтың (элитаның) және оған бағынышты көпшіліктің (халык, еңбекшілер) -- күресінің айналасында ... ... деп ... Ол ... ... ... ... көпіре сөйлеушілердің диктатураға жету жолында саясаттан хабары шамалы көпшілікті өз қулықтарына пайдаланатын утопия, сағым деп ... ... ( 1848 -- 1923)

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Саясат тарихы жайлы ақпарат10 бет
Саясат тарихы жайлы мәлімет17 бет
XІX-XX ғасырдағы Ресейдегі саяси және құқық тарихы9 бет
И.в.сталин, ф.рузвельт, у.черчиль – саяси тарихи тұлғалар23 бет
Кедендік-тарифтік саясат40 бет
Конституцияға тарихи, саяси-әлеуметтік және құқықтық сипаттама4 бет
Қазақ жеріндегі XV-XVI ғғ. саяси және тарихи -әлеуметтік өзгерістер мен Мұхаммед Хайдар Дулатидың тұлға ретінде қалыптасуы25 бет
Қазақстандағы саяси қуғын-сүргін тарихы мәселелерін зерттеу49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь