Жылқы және түйе сүтін алғашқы өңдеу жайлы

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
1. Жылқы сүтін алғашқы өңдеу
2. Түйе сүтін алғашқы өңдеу
III. Қорытынды
Пайдаланылғанәдебиеттер
Қымыз — жылқы сүтінен алынатын кышқыл сүт өнімі.Қымызсыз қазақ асханасын елестету мүмкiн емес. Бұл ғажайып сусын қырғыз, қазақтардың барлық салтанатты думандарымызда бiрiншi кезекте берiледi. Ол туралы өлеңдерде, мақал-мәтелдерде айтылады, әйел адамның қабiлетiн ең алдымен оның қымыз әзiрлеуiне қарап бағалаған. Ыдыс түбiнде iшiлмей қалған қымызды төгiп тастау күнә болған. Қазақтар жүздеген жылдар көлемiнде қымызды айырықша ыдыста - торсық және сабада дайындаған.
Қымыз — халқымыздың бірнеше ғасырлар бойы үздіксіз пайдаланып келе жатқан ұлттық тағамы. Ол тек тағам емес, сонымен қатар халықтың қасиетін, дәулетін, салтанатын, байлығын, мырзалығын, дастарқан берекесін білдіретін ырыс белгісі. Басқа тағамдарға қарағанда қымызды дайындаудың әдіс, тәсілдері, салт-дәстүрлері, ырымдары мен кәде-жоралары көп. Көктем туып, құлындаған бие байланып, сауылады. Биенің ашымаған сүтін саумал дейді. Оған арнайы ашытқы қосылып, екі-үш күннен кейін ашиды. Алғашқы қымызды үй иесі өзі ішпейді, дәстүр бойынша үлкендерін шақырып, ауыз тигізіп, батасын алады. Мұны "қымызмұрындық" дейді. Дайындау әдісіне. касиетіне, сапасына жөне сақталу уакытына байланысты халқымыз қымызды бірнеше түрге бөлелі. Және оларльш әр түрін жылкы жасы атауымен атайлы.
Шұбат - түйеден өндiрiлген бұл сусын қазақ аспаздығында кеңiнен қолданылады; түйенің сүтін ашыту арқылы дайындалынатын сусын.
Өзiнiң биологиялық құрамы бойынша тек қана нәрлi және дәмдi азық қана емес, сондай-ақ А, В1, В2, С витаминдерiнiң көзi. Мысалы, В1, В2 витаминдерi бойынша түйе сүтi сиыр сүтiнен асып түседi. Шұбаттың бiр литрi адам организмінің С витаминiне және рибофлавинiне тәулiктiк қажеттiлiгiн қанағаттандыра алады. Шұбат айранға қарағанда май, ақуыз, кейбiр минералды заттарға, витаминдерге өте бай.
1. Мұсаев З.Н., Төтеханов А.Ә., Сейдәлиев Б.С. түйе шаруашылығы. Алматы, бастау – 2007-136 бет,
2. Нұрғазы Қ.Ш. Мал шаруашылығы: оқулық – Алматы, ЖШС РПБК «Дәуір», 2012-400 бет.
3. А. Нұржанова., сүт және сүт өнімдерін өндіру технологиясы.оқу құралы «фолият» Астана - 2010ж
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министірлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы Мемлекеттік Университеті
СӨЖ
Тақырып: жылқы және түйе сүтін алғашқы ... ... ... Мамырбек Б
Семей 2015
Жоспар
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
* Жылқы сүтін алғашқы өңдеу
* Түйе сүтін алғашқы өңдеу
III. Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Қымыз -- ... ... ... ... сүт ... Қымызсыз қазақ асханасын елестету мүмкiн емес. Бұл ғажайып сусын қырғыз, қазақтардың барлық салтанатты думандарымызда бiрiншi ... ... Ол ... өлеңдерде, мақал-мәтелдерде айтылады, әйел адамның қабiлетiн ең алдымен оның қымыз ... ... ... Ыдыс ... ... ... ... төгiп тастау күнә болған. Қазақтар жүздеген жылдар көлемiнде қымызды айырықша ыдыста - торсық және сабада дайындаған.
Қымыз -- ... ... ... бойы ... ... келе ... ұлттық тағамы. Ол тек тағам емес, сонымен қатар халықтың қасиетін, дәулетін, салтанатын, байлығын, мырзалығын, дастарқан берекесін білдіретін ырыс белгісі. Басқа ... ... ... ... ... ... салт-дәстүрлері, ырымдары мен кәде-жоралары көп. Көктем туып, құлындаған бие байланып, сауылады. Биенің ашымаған сүтін саумал дейді. Оған ... ... ... екі-үш күннен кейін ашиды. Алғашқы қымызды үй иесі өзі ішпейді, дәстүр бойынша үлкендерін шақырып, ауыз тигізіп, батасын ... Мұны ... ... ... ... ... ... жөне сақталу уакытына байланысты халқымыз қымызды бірнеше түрге бөлелі. Және оларльш әр ... ... жасы ... ... - ... ... бұл ... қазақ аспаздығында кеңiнен қолданылады; түйенің сүтін ашыту арқылы дайындалынатын сусын.
Өзiнiң биологиялық құрамы бойынша тек қана нәрлi және дәмдi азық қана ... ... А, В1, В2, С ... көзi. ... В1, В2 витаминдерi бойынша түйе сүтi сиыр сүтiнен асып түседi. Шұбаттың бiр литрi адам организмінің С витаминiне және рибофлавинiне тәулiктiк ... ... ... ... айранға қарағанда май, ақуыз, кейбiр минералды заттарға, витаминдерге өте бай.
Қымыз -- ... ... ... ... сүт ... ... қазақ асханасын елестету мүмкiн емес. Бұл ғажайып сусын қырғыз, ... ... ... думандарымызда бiрiншi кезекте берiледi. Ол туралы өлеңдерде, мақал-мәтелдерде айтылады, әйел адамның қабiлетiн ең алдымен оның ... ... ... ... Ыдыс түбiнде iшiлмей қалған қымызды төгiп тастау күнә болған. Қазақтар жүздеген жылдар көлемiнде қымызды айырықша ыдыста - торсық және сабада ... ... ... ең ... ... ... Қазiргi кезде қымыздың микрофлоры құрғақ түрде жақсы сақталады. Қымыздық ұйытқы ретiнде көктемде, қымыздық мезгiлдiң ... ... ... ... ... үшiн ... ... тәулiкке қалдырады және ол екiге - жоғарғы мөлдiр және төменгi iрiмшiктiк қабатқа бөледi. Бұл тұнбаны селдiр матада сығып алады да, ... ... және ... маусымға (мамыр) дейiн жабық ыдыста, салқын жерде сақтайды.
Ұйытқыны тiрiлту үшiн ұнтаққа буландырылған бие сүтiн 3-4 ас ... ... ... 5 литр ... ... және ... ... отыру арқылы жылы жерде бiр тәулiк сақтайды. Бiр тәулiктен соң ұйытқыны қымыз дайындау үшiн ... Одан әрi ... ... ... ... үшiн ендi ... ... кәрi қымызды 1 литр қымызға 6-7 литр бие сүтiн есептей отырып пайдаланады. Қымызды әзiрлеу үшiн булы бие ... ... ... ... ... да, ... қалдырады. Келесi күнi әрбiр сауыннан аши бастаған сүтке бiрнеше жаңа ... ... ... ... да, 10-15 ... ... ... мұндай әдiспен алынған қымыз әлi әлсiз және аз ... қою, тағы да ... ... да бiр күн қоя ... ... ... нәтижесiнде екi күндiк орташа қымыз пайда болады. Дайын ... ... ... ... Айта кету ... сабадан барлығын емес, оның бөлiгiн (шамамен 1/5) қымызды ғана ... ... ... ... ... 10-15 күн өткеннен кейiн саба толығымен босатылады, қосымша сүрленедi және ... ... ... ... ... үшiн ... маусым пайдаланады. Сабада әзiрленген қымыз жоғары дәмдiк сапамен ерекшеленедi. ... ... ... ... ... жақсы көредi.
Сақа бие -- бірнеше кұлындаған, бұрыннан сауылып келген бие.
Қулық -- ... ... ... ... алғаш құлындаған бие.
Ал, қысырақ бие деп, өткен жылы кейбір себептермен қысыр қалған, құлын орнына тайы (былтырғы құлыны) еміп жүрген ... ... Биыл ... тайы еміп жүргендіктен ондай биелер сауыла береді.
Бие байлау ел ... ... ... ... нәрі толған кезде басталған. Дәлірек айтсақ бие байлау мерзімі -- көкек (сәуір) айының аяғы мен мамырдың ... Бұл кез ... ... ... ... 5 -- 6 сағат байлауда ұсталады, сауым сайын емізіп, жетектеп жүріп сергітіледі. Көктемде және шілде ... ... жиі ... Биені бие көнекке немесе ағаштан істеп ысталған бие шелекке сауады, әдетте бие саууға бұрыннан үйренген әйелдер ғана шығады. Жаңа ... бие ... ... өткізіп, жылы кезінде күбідегі немесе сабадағы саумалдын үстіне құяды. Содан сон оны ... ... 30 -- 40 ... ... ... ... не тығындап ұстаған. Алғаш рет қымыз ашытарда бие сүті ... ... ... немесе қордың үстіне құйылады. Ашытқыны көбінесе сүр ... ... ... ... салып сүттен, ол жоқ болғанда сүтке нан ашытқысын езіп әзірлейді. Қор дегеніміз ескі қымыз, ол жақсы ашыған қымыздың саба түбінде ... ... ... сарқыны.
Сары қымыз дертке шипа, денеге күш. Қымыз ерекше дәмді, кұнарлы, жан сарайыңды ашып, адамның зауқын келтіретін хош иісті және өте ... ... Оның ... болу ... жылқы жануардың өзіне ғана тән асыл қасиетінен болса керек. Адымы кең, өрісі ұзақ сәйгүлік саңлақтар қазақ даласының кек байтақ ... ... ... ... мен ... ғана тереді, өсімдіктің шұрайлысын ғана үзеді. Сөйтіп кең даланың сан алуан гүл-бәйшешектері мен мың түрлі дәрі-дәрмектік шөптерінен жылқы жарықтық адамға ... ... ... ... ... ... ... атам заманнан бергі өзіне тән ыдысының бірі -- қазақтың қара сабасы тек қана жылқы терісінен тігіледі. Бұл бұдан ... ... ... ... ... игерілген ыдыс болса керек. Сабаға ашытқан қымыз бір ... ... ... ... ... ... көші-қон жағдайында алып жүруге өте қолайлы.
Қымыздың бабы пісу мен ... ... ... ... ... дәмі кіре ... Ал, пісуі жетпеген қымыз ірімтіктеніп, суы бір бөлек, тұнбасы бір бөлек болып, бұзылып, сапасын жояды. Көбірек пісілсе тіпті күшті ... ... өзі ... ... сүйкімді бола береді. Бал татыған барқыт қымыз осындай баппен дәмді. Дайындау әдісіне, касиетіне, сапасына жөне сақталу ... ... ... ... ... ... бөлелі. Және олардың әр түрін жылкы жасы атауымен атайлы.
* Бал қымыз -- бал, қант, өрік-мейіз қосылып ашытылған ... ... ... ... жас ... ... беріледі.
* Сірге жияр қымызы -- күздігүні бие ағытарда ... күн ... ... салт ... ... жияр ... ел ... бөліп ішкен.
* Уыз қымыз -- бие сүтінің уыз дәмі тарамаған кезде ашытылған қою қымыз. Май қымызы деп те ... Сары қымы -- ... ... шоп ... піскен, буыны қатқан кездегі қымыз. Кош-қоннан қымыз коп шайқалып, коп пісіледі де, ірімшігі жақсы жазылып, ашуы ... ... күші оз ... ... ... ... Сары ... өте жұғымды, шипалық қасиеті мол.
--------------------------------------------------------------------------------
Емдік қасиеттері
Бие сүті ең алдымен қазақтарды кеңінен жайлаған аурудың бірі болып отырған құрт ауруына ... ем. ... ... ... бен шұбаттың көптеген ауруларды, атап айтқанда өкпе ауруларын емдеуде, қан айналу жүйесіндегі қан ... ... мен ... ... ... қандағы қызыл қан түйіршіктерімен (эритроцит) гемоглобин синтезіне әсер ... ... ... зат ... ... ... ... иммунитетті күшейтетіні анықталған.
Шұбат - түйеден өндiрiлген бұл сусын қазақ аспаздығында кеңiнен қолданылады; түйенің сүтін ... ... ... ... Өзiнiң биологиялық құрамы бойынша тек қана нәрлi және дәмдi азық қана емес, сондай-ақ А, В1, В2, С витаминдерiнiң көзi. ... В1, В2 ... ... түйе сүтi сиыр сүтiнен асып түседi. Шұбаттың бiр литрi адам организмінің С ... және ... ... ... ... алады. Шұбат айранға қарағанда май, ақуыз, кейбiр ... ... ... өте бай. ... ... да ... ... технологиясына ұқсас. Шұбаттың сапасы көбiнесе ұйытқыға байланысты. Шұбаттың ең ... - ... ... ... Шұбат та қымыз секiлдi әлсiз - тәулiк iшiнде - жетiле бастаған, орташа - екi ... және - үш ... ... ... ... үшін ... түйе ... сүзіп, 30 -- 35°С-қа дейін салқындатып, емен ... ... ... ... ... ... 20 -- 30 мин араластырып, 3 -- 4 сағат ашытады. Бұл кезде құрамындағы күрделі заттар жай заттарға айналып, ... ... ... ... іріп ... ... Тұнбадағы казеинді майдалау үшін шұбатты араластырып отырады. Әр сауыннан алынған сүтті шұбаты бар кеспекке ... ... ... ал ... ... 20 -- 25°С температурада 10 -- 20 сағатқа созылады. Ашыған шұбатты ыдыстарға құйып, 10 -- 12 ... бойы ... ... ... ... Бір тәулік бойы ашыған шұбат -- әлсіз, екі тәулік ашыған шұбат -- орташа, ал үш тәулік бойы ... ... -- ... деп ... ... ... түйе ... сүт қанты ыдырайды, сүт қышқылының, спирттің, көмір қышқылының жаңа қосылыстары түзіледі, ... ... ... ... мен ... ... қымыздан кем емес. Қымызда 499 - 528 ккал болса, Шұбатта 789 - 991 ккал болады. ... ... май, ... ... мен ... көп болады. Шұбатты Маңғыстау облысы Тұщыбек бұлағындағы емдеу орнында өкпе ауруларын емдеуге пайдаланған. Бұрын қазақтар қою түйе сүтiн ... ... ... оның ... түйе сүтiн олар сиыр сүтi ретiнде пайдаланды. Шұбаттан басқа, қазақтар түйе ... ... да ... ... қоса ... түрлi сүт тағамдарын өндiрiп шығарған. Мысалы: сүзбе (қатық), құрт.
Түйенің сүті
Шұбат
Қышқылдық
18°
28°
Майлылық
4.3 %
4.3 %
Лактоза
2.75 %
1.32 %
Құрғақ заты, майдың ... ... ... ... ... ... спирті
1.1 %
Аскорбин қышқылы
5.6 %
4.8 %
Түйе сүтін өңдеп, шұбатқа айналдырып, оны бөтелкелерге құю жұмыстарының бәрі осы заманғы ... ... ... - тестікте өндірілетін құрт, балқай - мақ, ірімшік ... ... ... - шылар дүкен сөрелеріне жеткізбестен, тапсырыспен-ақ алып ... ... түйе сүті ... ... Қытай, Иран тарапынан да қызығушылықтар бар. Бірақ серіктестік басшылары мен мамандары алдымен ішкі сұранысты ... ете ... өнім ... ... стандарттар деңгейіне жеткізіп алуды жөн санайды. Жаңаөзен сүт ... ... да ... ... ... өнім. Зауыттың өз түйе шаруашылығы бар. Оған қоса ... жеке ... ... шартқа тұрып, түйе сүтін өңдеуге алады.
Бұрын да, қазір де ауылдық ... ... ... ... ... түйе ... некен-саяқ. Түйе сүті мен шұбатының азықтық құнары, дәрумендік шипасы сиыр мен бие сүтіне қарағанда әлдеқайда жоғары екенін ғалымдар да өз ... ... ... ... Мәселен, бие сүтінің қуаты - 510, сиырдікі - 660 ... түйе ... ол ... тең екен. Ашып, шұбатқа айналғанда құрамындағы В витаминдерінің тобы 71 пайызға ... ... ... ... арта ... түйе ... қорытылуы оңай, сіңімділігінің жо-ғарылығы дәлелденген. Түйе сүті мен шұбатының тағы бір айрықша артықшылығы ... адам ... аса ... ... аланин, валин, гистидиннің көптігі, А, В1, В2, С витаминдерінің көзі екендігі. Айта берсек түйе ағының қадір-қасиетін арттыра беретін деректер ... ... ... ол отбасылық дастарқан мәзірі ауқымынан асып, әлеуметтік, қоғамдық маңызы бар қоректік өнім деңгейіне көтеріліп келеді. Біз ... түйе сүті мен ... ... ... Сауд ... ... Араб ... сияқты елдерде түйе сүтін өндіріп, өңдеу үшін ... ... ... ... озық ... қолданылады. деп аталатын шұбат бүгінде фармацевтикалық тазалық жағдайында дайындалады екен. Ұлттық өнім ретінде мәртебесін ... ... ... ... ел арасында дәстүрлі шұбат пен қымыз өндіруді дамытып, игілікке пайдаланудың ... ... ... да ... қазір де бар. Мәселен, 1966 жылы Маңғыстауда республикаға танымал ғалым-дәрігер Естөре Ора-зақовтың ұйытқы болуымен туберкулезден шұбатпен емдейтін ... ... ... ... ... пен қол-даудың кемшіндігі болмаса, әлі күнге дейін жұмыс істеп тұр. Жет-пісінші жылдары экологиялық ауыр жағдайда еңбек еткен Жетібай мен Өзен ... таза ... ... ету үшін ... түйе ... ... біраз жыл ел игілігіне қызмет етті. Мұнда тіпті түйе сауу механи-каландырылған ... ... ... ... ... ... ... тарап кетті. Оған ілесе, Бозащы мұнайшыларын шұбатпен қамтамасыз ету мақса-тында құрылған ... ... ЖШС ... осы ... ... де ... іс ... отырған бірден бір шаруашылық. Екі жарым мыңдай түйесі бар серіктестік жылына 500 тоннаға дейін шұбат өндіріп, ... Оның 150 ... ... ... жөнел-тіледі. Қалғаны бөлшек және көтер-ме сауда арқылы тұрғындарға саты-лады. ... ... әр ... 50 ... субсидия алады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
* Мұсаев З.Н., Төтеханов А.Ә., Сейдәлиев Б.С. түйе шаруашылығы. ... ... - 2007-136 ... ... Қ.Ш. Мал шаруашылығы: оқулық - Алматы, ЖШС РПБК , 2012-400 бет.
* А. ... сүт және сүт ... ... ... ... ... - 2010ж

Пән: Ет, сүт, шарап өнімдері
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылқы және түйе сүтін алғашқы өңдеу10 бет
Жылқы мен түйе сүтін алғашқы өңдеу9 бет
Жылқы мен түйе сүтін алғашқы өңдеу туралы11 бет
І.есенберлиннің “көшпенділер” романындағы жылқы атауларының этнолингвистикалық мәні41 бет
Ірі қара шаруашылығы, ірі қара еті мен сүтін өндіру технологиясы30 бет
Автолиздің ерте мерзімдегі жылқы және қой еті өнімдерінің технологиясын дайындау62 бет
Алматы облысындағы түйе сүтiнiң физико-химиялық қасиеттерi21 бет
Ауыр жүк тартушы жылқы тұымдары15 бет
Бие сүтінің химиялық құрамы32 бет
Бие сүтінің химиялық құрамы мен қасиеті16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь