Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттарына физикалық-географиялық сипаттама

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І. Оңтүстік Қазақстан облысы агроландшафттарының дамуындағы
географиялық компоненттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
І.1 Геологиялық түзілуі және жер бедері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
І.2 Климат жағдайы және агроклиматтық ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ... .7
І.3 Су ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
І.4 Топырақ.өсімдік жамылғысы мен жануарлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14

ІІ. Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
ІІ.1 Агроландшафт туралы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
ІІ.2 Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл шаруашылық жерлердің
көлемі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
ІІ.3 Оңтүстік Қазақстан облысының егістік ландшафттары ... ... ... ... ... ... 27
ІІ.4 Оңтүстік Қазақстан облысының жайылым кешендері ... ... ... ... ... ... . 33

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42

Әдебиет тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...45
Кіріспе.
Қазіргі заман адамзат цивилизациясы даму барысында табиғат ресурстарын тұтынуы өте үлкен көлемге жетті. Адамның іс-әрекетінің қоршаған ортаға ықпалы географиялық компоненттің қуаттылығымен салыстырмалы болды. Табиғатқа мұндай ықпалдың нәтижесінде табиғи ландшафттар антропогендік факторлары ықпалында дамиды, яғни әр түрлі деңгейдегі антропогендік ландшафттар қалыптасады.
Антропогендік кешендер арасында ең көп таралған агроландшафттар. Қазіргі таңда, Оңтүстік Қазақстан облысының 11 730 000 гектар жалпы жер көлемінен, 4 431 602 гектар жері (1.01.2001) ауыл шаруашылықта пайдалануда, ол жалпы облыстың жер көлемінен 37,8% құрайды. Осыдан, 1995 жылдың 1 қаңтарына облыс бойынша егістік жер көлемі 852 959 гектар болған, немесе облыстың ауыл шаруашылық жердің жалпы көлемінен 19,3 % құраған, ал 2005 жылдың 1 қаңтарына 758282 гектар, 17,1 %. Жалпы облыс территориясының жер көлемінен сәйкес 7,3 % және 6,5% құрайды.
Ұсынылған диплом жұмыстың негізгі мақсаты Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттардың (ауыл шаруашылық ландшафттардың) пайда болуы, динамикасы мен дамуын қарастыру. Агроландшафттардың қасиеттерін жақсарту, жоғары өнім алудың және интенсификациялаудың маңызды бір жолы.
Диплом жұмысын орындауда, автор қазіргі конструктивтік географияда қолданылатын негізгі классикалық әдістерді пайдаланды, оның негізгілері: картографиялық, статистикалық, баяндама және салыстырма. Агроландшафттарға баяндама беруде жүйелі көз қарас қолданылды, яғни жасанды географиялық кешендері өзара байланысқан және өзара әрекеттегі элементтері жиынтығы түрінде қарастырылады.
Диплом жұмысы кіріспе, екі тараудан, қорытындыдан және әдебиеттер тізімінен тұрады. Диплом жұмысы зерттеуде статистикалық мәліметтерге жалпы талдау беру арқылы 5 кесте жұмыстың мазмұнына еңгізілді. Диплом жұмысын зерттеу нәтижесінде Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттар картасы жасалынды. Диплом жұмысын жазу барысында автор Оңтүстік Қазақстан облысы Жер және су ресурстары пайдалану басқармасының, Оңтүстік Қазақстан облысының гидрометеорологиялық орталықтың фондттық мәліметтеріне негізденді, Ғылыми-техникалық, Абай, Пушкин атындағы кітапханалардан тақырып бойынша әдебиеттермен танысты. Сонымен қатар, автор оқу іс-тәжірибе кезінде осы мәселе бойынша бірнеше дала материалын жинады.
Диплом жұмысының өзектілігі: Оңтүстік Қазақстан облысы еліміздің техникалық дақылдарды өсірудің маңызды аймағының бірі, әсіресе мақта, темекі, дәнді дақылдардан күріш, күзгі бидай, бақшалық дақылдар, ашық жердегі көкөніс, сафлор т.б. Облыстың ауыл шаруашлығы басым суғармалы, сондықтан жоғары өнім алуға мұмкіндік береді. Облыстың ауыл шаруашылығын дамытуда ірі гидротехникалық құрылыстар салынған, Шардара су қоймасы, Арыс-Түркістан каналы тағы басқа үсақ суландыру жүйелері. Мақтаарал ауданында «Достық» (бұрыңғы С.М. Киров атындағы) каналы – ауданның басты су көзі Өзбекстан Республикасы территориясынан Сырдарья өзенінен басталады. Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл шаруашылығы Қазақстан Республикасын мақта, күріш, бақшалық дақылдар, ерте көкөніс және тағы басқа ауыл шаруашылық өнімдерімен қамтамасыз етуге мұмкіндігі өте жоғары.
Агроландшафттар туралы теориялық мәселелер ХХ ғасырдың екінші жартысында ғылыми деңгейде дами бастады. Осы мәселелер бойынша көптеген ғалымдар зерттеу жұмысарын жүргізді, сондай-ақ Ресей ғалымдары Мильков Ф.Н., Николаев В.А., Исаченко А.Г., Куракина Л.Ю. т.б. Қазақстандық ғалымдардан, Джаналиева Г.М., Чигаркин А.В., Гельдыева Г.В., Шайық О.Ш., Алимаев И.И., Бельгибаев А.Н. т.б.
Әдебиет
1. Биғалиев А. т.б. Қазақстан топырағы және оның экологиясы. Алматы. Санат. 1995. – 128 б.
2. 1995, 2002 – 2005 жылдарындағы Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл, орман және балық шаруашылығы. Статистикалық жинақ. Шымкент. 2006.
3. Қазақстан Республикасының жер кодексі. Ресми мәтін. Астана, 2002. -36 бет.
4. Қазақстан Республикасы. Су кодексі: Ресми мәтін. 2002 жылдың 1 наурызына берілген. Астана. 2002. – 36 б.
5. Қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздік: Ауыл шаруашылығы. Жалпы редактор А.Қ. Құсайынов. Алматы. Рауан. 2000 – 296 б.
6. Қорғасбаев Ж., Қасенов М. Шөл жайылымдарды суландыру және игеру. Алма-Ата. Қайнар. 1987. – 168 б.
7. Құсайынов С.А. Жалпы геоморфология. Алматы. 1998. 389 б.
8. Нұрғалиев К. Ауыл шаруашылығындағы ҒТП. Алма-Ата. Білім. 1978. – 40 б.
9. Оспанов Б. Қазақстан жер қорлары, оларды бағалау және тиімді пайдалану. Алматы. Қазақ университеті. 2005. – 112 б.
10. Омаров Т. Қазақстан өзендері мен көлдері. Алма-Ата. 1997. 234 б.
11. Сабиров М.С. т.б. Мал жайылымдарын суландыру. Алма-Ата. Қайнар. 1979. – 108 б.
12. Суармалы гектарлар. Алма-Ата, 1987. – 152 б.
13. Топырақтар географиясы. Жалпы редактор Т.Тазабеков. Алматы. Агроуниверситет. 2000. – 180 б.
14. Туяқбаев Н.Т. Жер асты суларын пайдалану. Алма-Ата. Қайнар. 1982. – 152 б.
15. Көшербаева Е. Мақта өндірісін көтерудің келелі мәселелері көп // Оңтүстік Қазақстан-№162-2005 -8 қараша-1 бет.
16. Кенжеғұлов Н. Мақта –облысымыздың басты байлығы // Оңтүстік Қазақстан -№132-2005-15 қыркүйек -2 бет.
17. Агроклиматические ресурсы Чимкентской области Казахской ССР. Ленинград. 1979. - 268 с.
18. Алимаев И.И. Улучшение и рациональное использование аридных пастбищ. Алма–Ата. 1985. - 185 с.
19. Антропогенные изменения и охрана природной среды. Сб. стат. Нижний Новгород. НГПИ. 1990. – 136 с.
20. Антропогенные ландшафты: структура, методы и прикладные аспекты изучения. Сб. стат. Воронеж. ВГУ. 1988. – 236 с.
21. Артезианские бассейны Южного Казахстана. У.А. Ахмедсафин и др. Алма-Ата. Наука. 1968. – 324 с.
22. Бабушкин Л.Н. Климатография Средней Азии. Ташкент. 1981. 91 с.
23. Бейсенова А.С. Исследование природы Казахстана. А. 1978. 248 с.
24. Гельдыева Г.В., Веселова Л.К. Ландшафты Казахстана. Наука. Алма–Ата. 1992. - 173 с.
25. Геология СССР. Том 40. Южный Казахстан. Геологическое описание. Книга 1-ая. Гл. ред. А.В. Сидоренко. Москва. Недра. 1971. - 511 с.
26. Геология СССР. Том 40. Южный Казахстан. Полезные ископаемые. Под ред. Ш.Е. Есенова. Москва. Наука. 1977. - 403 с.
27. Гвоздецкий Н.А., Николаев В.А. Казахстан. Очерк природы. Москва. 1971. - 296 с.
28. Глазовская М.А. Принципы классификации природных геосистем по устойчивости к техногенезу и прогнозное ландшафтно-геохимическое районирование. // Устойчивость геосистем. М. Наука. 1983. 61 – 78 стр.
29. Джаналиева Г.М. Физическая география Казахстана. Алматы. 1998. – 364 с.
30. Жихарева П.А. Почвы Чимкентской области. М. Наука. 1969. – 412 с.
31. Исаченко А.Г. Основы ландшафтоведения и физико-географическое районирование. Москва. 1990 - 386 с.
32. Мильков Ф.Н. Человек и ландшафты. Москва. 1973. – 327 с.
33. Минц А.А. Экономическая оценка природных ресурсов. Москва. 1972. – 304 с.
34. Научно-прикладной справочник по климату СССР. Выпуск 18. Ленинград. 1989.
35. Климат Казахстана. Под редакции А.С.Утешова. Ленинград. 1959. - 315 с
36. Методика проведения нормативного деления территории эколого-географического района по активности хозяйственной деятельности при проведении экологического районирования. Астана. 2004.
37. Равнины и горы Средней Азии и Казахстана. Москва. 1975. - 264 с.
38. Реймерс Ф.Н. Природопользование. Москва, 1990. - 637 с.
39. Поверхностные воды Южного Казахстана (Джамбульская, Чимкентская и Қызылординская области). Под ред. И.Б. Вольфмунца. Ленинград. Гидрометеоиздат. 1976. – 462 с.
40. Почвы Казахской ССР. Алма – Ата. 1973. – 345 с.
41. Пузырева А.А. Климатическое районирование Южного Казахстана. Алматы. Наука. 1975. - 226 с.
42. Сельское, лесное и рыбное хозяйство Южно-Казахстанской области за 1995, 2002 – 2005 г.г. Статистический сборник. Шымкент. Управление статистики ЮКО. 2006. – 332 с.
43. Сельское хозяйство Южно – Казахстанской области. Шымкент. 1998. - 140 с.
44. Сваричевская З.А. Геоморфология Казахстана и Средней Азии. Ленинград. 1965. – 296 с.
45. Сочава В.Б. Введение в учение о геосистемах. Новосибирск. 1978. – 319 с.
46. Справочник Государственного фонда данных о состоянии природной среды. Алма – Ата. 1987. - 237 с.
47. Чигаркин А.В. Освоение пустынь Казахстана. Алма-Ата. Наука. 1984. – 286 с.
48. Чупахин В.М. Природные районирование Казахстан. Алма – Ата. 1970. -259 с.
49. Чупахин В.М. Физическая география Казахстана. Алма – Ата. 1970.
50. Шайык О.Ш. Орошаемые сероземы Южного Казахстана. Алматы. 2001. -190 с.
51. Шульц В.Л. Реки Средней Азии. Ленинград. 1965. - 691 с.
52. Южно-Казахстанская область и ее регионы. Шымкент. Управление статистики ЮКО. 2003. – 220 с.
53. Оңтүстік Қазақастан облысының жала географиялық картасы. Масштабы 1:1000000.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Тарих факультеті
Қазақстан тарихы кафедрасы
Дипломдық жұмыс
ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АГРОЛАНДШАФТТАРЫНА ФИЗИКАЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ
СИПАТТАМА.
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
..................................................3
І. Оңтүстік ... ... ... ... ... түзілуі және ... ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... Агроландшафт ... ... ... ... облысының ауыл шаруашылық жерлердің
көлемі......................................................................
..........................................20
ІІ.3 ... ... ... егістік
ландшафттары........................27
ІІ.4 Оңтүстік ... ... ... 33
Қорытынды...................................................................
............................................42
Әдебиет
тізімі......................................................................
.....................................45
Кіріспе.
Қазіргі заман адамзат цивилизациясы даму барысында табиғат
ресурстарын тұтынуы өте ... ... ... ... ... ... ... географиялық компоненттің қуаттылығымен салыстырмалы болды.
Табиғатқа мұндай ықпалдың нәтижесінде табиғи ... ... ... ... яғни әр ... ... ... қалыптасады.
Антропогендік кешендер арасында ең көп таралған агроландшафттар.
Қазіргі ... ... ... ... 11 730 000 ... жалпы жер
көлемінен, 4 431 602 гектар жері (1.01.2001) ауыл шаруашылықта пайдалануда,
ол ... ... жер ... 37,8% ... ... 1995 жылдың 1
қаңтарына облыс бойынша егістік жер көлемі 852 959 ... ... ... ауыл шаруашылық жердің жалпы көлемінен 19,3 % құраған, ал 2005
жылдың 1 қаңтарына 758282 ... 17,1 %. ... ... территориясының жер
көлемінен сәйкес 7,3 % және 6,5% құрайды.
Ұсынылған диплом ... ... ... ... Қазақстан
облысының агроландшафттардың (ауыл шаруашылық ландшафттардың) пайда болуы,
динамикасы мен дамуын қарастыру. Агроландшафттардың ... ... өнім ... және ... ... бір ... ... орындауда, автор қазіргі конструктивтік географияда
қолданылатын негізгі ... ... ... оның ... ... баяндама және салыстырма. Агроландшафттарға
баяндама беруде жүйелі көз қарас қолданылды, яғни жасанды ... ... ... және өзара әрекеттегі элементтері жиынтығы
түрінде қарастырылады.
Диплом жұмысы кіріспе, екі ... ... және ... ... ... жұмысы зерттеуде статистикалық мәліметтерге жалпы
талдау беру арқылы 5 кесте жұмыстың мазмұнына еңгізілді. Диплом ... ... ... ... ... агроландшафттар картасы
жасалынды. Диплом жұмысын жазу барысында автор Оңтүстік Қазақстан облысы
Жер және су ... ... ... ... ... гидрометеорологиялық орталықтың фондттық мәліметтеріне
негізденді, Ғылыми-техникалық, ... ... ... ... ... әдебиеттермен танысты. Сонымен қатар, автор оқу іс-тәжірибе
кезінде осы мәселе бойынша бірнеше дала материалын жинады.
Диплом жұмысының өзектілігі: ... ... ... ... ... ... ... аймағының бірі, әсіресе мақта,
темекі, дәнді ... ... ... ... ... ... ашық
жердегі көкөніс, сафлор т.б. ... ауыл ... ... ... ... өнім алуға мұмкіндік береді. Облыстың ауыл ... ірі ... ... салынған, Шардара су қоймасы, Арыс-
Түркістан каналы тағы басқа үсақ суландыру жүйелері. Мақтаарал ... ... С.М. ... ... ...... ... су көзі
Өзбекстан Республикасы территориясынан ... ... ... ... ... ауыл ... ... Республикасын
мақта, күріш, бақшалық дақылдар, ерте ... және тағы ... ... ... қамтамасыз етуге мұмкіндігі өте жоғары.
Агроландшафттар туралы теориялық мәселелер ХХ ... ... ... деңгейде дами бастады. Осы мәселелер бойынша көптеген
ғалымдар зерттеу жұмысарын жүргізді, сондай-ақ ... ... ... ... В.А., Исаченко А.Г., Куракина Л.Ю. т.б. ... ... Г.М., ... А.В., ... Г.В., ... О.Ш.,
Алимаев И.И., Бельгибаев А.Н. т.б.
І. Оңтүстік Қазақстан облысы агроландшафттарының ... ... ... ... және жер ... ... ... территориясының басым бөлігі ... ... ... Өгем жотасы арқылы Өзбекістанмен
шектеседі ... ең қиыр ... ... аз ғана
қашықтықта шекараласады). Батыста, ... бойы ... ... ... ... ... Қарағанды облысымен шекаралас
болады, ал шығыста Қаратау мен Мойынқұм бойынша Жамбыл облысымен ... ... ... оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай Қаратау
жотасы кесіп өтеді. Өгем және Қаратау ... ... ... ... ... Тұран ойпаты сазды Бетпақдала, құмды Мойынқұм мен Қызылқұм
шөлдеріне және Сырдария бойы тау алды ... ... ... ... ... ... ... және палеоген
тау жыныстарынан құрылған жазықтық, оның орташа ... 300 м. ... ... ... және ... ... шөгінділер – құм,
құмтас, саз, ұсақ ... тас. ... ... сор ... ... және ... төмен жерлермен кезектеседі [25,26].
Мойынқұм құмды шөлі Шу ... ... ... алып ... ол ... таул алды ... ... мен ойпаттың жазықтарына отпелі болып
табылады. ... ... жер ... ... ... – төбелі (ячеистые)
және тізбекті (грядовые) құм. Кейбір жерлерде эол жер бедері ... ... және ... террассалар сатыларының жар сияқты қия беттер
түріндегі су тектес ... ... ... ... ... Қызылқұмның солтүстік-шығысы алып жатыр.
Мұнда эолды құм жер бедері басым. Құмның астында ... ... ... ... ... ... қабат орналасқан. Аллювиалды ... ... ... ... есебінен эолды құм пайда
болған. Құм басым бөлігінде өсімдіктермен бекітілген. Тізбекті және ... ... ... ... ... ... құм төбелер кездеседі.
Қаратаудың оңтүстік-батыс беткейі мен Сырдария өзенінің арасындағы
облыстың территориясы, ... ... және оның оң ... пен ... ... ... болған. Бұл тау алды
жазықтық ... ... және ... ... ... Мұнда
еспе сулары салыстырмалы тұщы, ал Сырдария өзеніне қарай жылжыған сайын
еспе ... ... - орта ... ... оның ең биік шыңы ... ... – 2176 м. ... ол кембрий алды және палеозойдың дислокацияланған
қабаттарынан құрылған, ал оның тау алды ... ... және ... горизантыльдық орналасатын шөгінділерінен қалыптасқан. Қарату 5 – 6
балдық сейсмикалық зонада орналасқан. Қазіргі тектоникалық ... ... ... ... +12 ... ... асуда, (перевал
Чокпак) қайта геодезиялық ... ... ... ... ... ... басым жерінде ассиметриялық болып келеді. Оңтүстік ... ... беті ... ... жазық қырқаға айналады. Су айырық
беті бор және эоцен ... ... ... ... ... ... ... оңтүстік жайпақ беткейдің әктасты-
доломитты қабаттар дамыған учаскелердегі көтерілген жазық ... ... ... кесіліп ойылған көлденең аңғарлары, тік беткейлі ... ... ... ... қарағанда осы каньондардың кейбір
кесінділері тура және кескін ... ... ... ... Тянь-Шань тауларының тізбектері
орналасқан. Ең биік Сай ... ... және ... ... ... ... ... шөгінді қабаттардан құрылған. Өгем
жотасының кейбір жазық суайырық беттері ... ... ол ... ... көп ... ... ... осындый тұзіліске және
жер бедеріне ие.
І.2 Климат ... және ... ... ... облысы қоңыржай белдеуінің ... ... ... ... аудандарының климат жағдайының ерекшелігі
кескін континенттігі. Л.Н. ... ... ... ... 1983) ... ... үш ... провинцияда орналасқан.
Облыстың солтүстігі Орталық Қазақстан ... ... ... А.А. ... бойынша (Пузырева, 1975) облыстың бұл бөлігі
Балхаш-Арал ... ... ... ауданында орналасқан. Облыстың
солтүстік ауданының ... ... ... ... ... Бұл ... ауа температурасының үлкен жылдық ауытқуымен сипатталады,
38º шамасында (қаңтар - ... ... - +27ºС) (№ 1 ... ... ... ... континенттігіне байланысты.
№ 1. Ауаның орта айлық және жылдық температурасы (ºС).
(Научно-прикладной справочник по климату ... ... 18. ... ... 168 ... |Станция |I |III |V |VII |
|1 ... |30934 |0,3 |20443 |66,1 |
|2 ... |627440 |5,3 |313362 |49,9 |
|3 ... |52766 |0,5 |9867 |18,7 |
|4 ... |744000 |6,2 |486583 |51,9 |
|5 ... |721853 |8,1 |572689 |79,3 |
|6 ... |409304 |3,5 |266505 |65,11 |
|7 ... |176898 |1,3 |159542 |90,2 |
|8 ... |272627 |2,2 |233190 |85,5 |
|9 ... |1807043 |14,9 |751514 |41,6 ... ... |171156 |1,2 |134107 |78,35 ... ... |761329 |6,2 |437059 |57,4 ... ... |4104940 |34,8 |516568 |11,7 ... ... |315069 |2,4 |141134 |44,8 ... ... |233837 |2 |151028 |64,6 ... ... |1295725 |11,1 |238011 |18,4 |
| ... ... |100 |4431602 |37,8 ... ... ... Қазақстан облысында ауыл шаруашылық жерлердің
жалпы көлемі 4431602 га, облыстың ... жер ... ... ... ... диплом жұмысы тақырыбының көз қарасынан облыстың
аудандарын ауыл ... ... ... жалпы көлемі және ауданның
жалпы жер көлеміндегі ауыл ... ... ... ... ... ауыл ... пайдаланатын жерлер, яғни агроландшафттар
(сонымен қоса ... ... ... – жол, ... су ... елді
мекен т.б.) басым тау етегінде, жазықтық беткейлерінде, суайырықтарында,
өзендердің аңғарларында дамыған. Ауыл ... ... ... ... жер ... ... Бұл көрсеткіш бойынша облыс аудандарын
төмендегідей топтар мен ... ... ... ... ... Бәйдібек, Созақ және Сарыағаш аудандары
құрайды. Осы төрт аудан жалпы ауыл шаруашылық жер көлемі ... ... ірі ... Ең ... ... ... ... ауыл шаруашылық жерлердің
көлемі 751514 га, ауданның жалпы жер көлемінің 41,6 % ... ... ... басым бөлігі Қызылқұм шөлінде орналасқан, мұнда ... ... ... ... Арыс бойы мен оның ... ... маңында орналасқан. Бірақ егістік ландшафттары айтарлықтай
көп емес.
Бәйдібек ауданының территориясында ... ... ауыл ... ... жерлер игерілген. Әсіресе, тау беткейлерінде, жазықтық
келетін суайырықтарында суғарылмайтын егіс ландшафттары ұйымдастырылған.
Аудан территориясы Орталық Қаратаудың ... ... ... ауыл
шаруашылық жерлердің жалпы көлемі 572689 га, ауданның жалпы жер ... % ... ... ... ... ... Өзен бойы кең
аңғарларында көптеген елді мекендер орналасқан, мұнда басым мал шаруашылығы
жақсы дамыған, суғарылмайтын егін шаруашылығанда ... ... ... ... ... – жоңышқа, люцерна көп егеді.
Созақ ауданы территориясының басым бөлігі Бетпақдала мен Мойынқұмда,
тек оңтүстік шеті ғана ... ... ... ... алып жатыр.
Ауданның ауыл шаруашылық жер көлемі 516568 га, ... ... жер ... % құрайды.
Ауданның Қаратау беткейінде орналасқан бөлігінде ежелгі Жібек ... ... ... ... ... ауданның оңтүстігінде
оналасқан жерлер көптеген ғасырлар бойы адам ... ауыл ... ... ... ... ауыл ... ... жайылым
кешендері дамыған. Қазіргі таңда, егістік ландшафттары тек ғана кіші-гірім
өзендер ... ... ... ауыл шаруашылық жерлердің көлемі – 437059 га, ... ... ... 57,4 % құрайды. Аудан территориясы Сырдарияның оң
жағасы бойы аллювиальды-пролювиальдық төбелі-қырқалы ... ... ... ... жағдайы егісітк ландшафттарын дамытуға
мүлдем мүмкіндік бермейді, ал су тапшылығы ... ... ... шектейді, яғни мал шаруашылықты кең дамытуға мүмкіндік жоқ.
Егін ... ... ... және ... ... ... ... арасындағы жазықты суайырықта жақсы дамыған. Сарыағаш ... ... жылу ... дақылдарға өте қолайлы, әсіресе
жүзімдік жақсы дамыған, облыстта жүзімдік көп ... жер, оның ... ... ... ... жер ... ... келесі аудандар тобын екі топшаға
бөлуге ... ... ... және Арыс ... екінші топша –
Қазығүрт, Шардара және Ордабасы ... Бұл ... ауыл ... ... 200 000 га ... ... территориясы мыңжылдық тарихымен белгілі, мұнда
табиғи кешендер ғасырлар бойы антропогендік ықпалында ... ... ... ... бойы ауыл ... айналымда болуына байланысты
зоналды сұр ... ... осы ... ... ... пайда болған, ал жер бедері жасанды жазықтыққа ... ауыл ... ... ... жер көлемі 386583 га, ауданның жалпы
жер көлемінің 51,9 % ... ... ... ... ... беткейінде және Сырдарияның оң жағасы бойы тау алды ... ... ... ... ... және ... ... жақсы дамыған. Егістік ландшафттары басым ... ... ... және ... каналы есебінен шамамен 30
мыңдай га ... ... ... ... ... мақта болып табылады.
Арыс ауданы егін шаруашылығы көз қарасынан жағымсыз, ... оң ... бойы ... жазықтықта және
Сырдарияның сол ... бойы ... ... орналасқан.
Ауданның су ресурстары аз болуына байланысты жайылым кешендері
егістік кешендерінен салыстырмалы көбірек болады. Егін ... Арыс ... ... бойында орналасқан. Ауданның жалпы ауыл шаруашылық ... 313362 га, ... ... жер ... 49,9 % құрайды, егістік
агроландашфттары не бары 18030 га, ауданның жер көлемінің 2,9 % алып ... ... ... шарты түрде Батыс және Шығыс
бөліктерге бөлуге болады. Батыс бөлігі Қазығұрт жотасынан солтүстік-батысқа
қарай ... оң ... бойы ... ... алып ... Ауданның батыс бөлігі ауыл шаруашылығы көз қарасынан
қүны өте төмен. Шығыс бөлігі Қазығұрт және Қаржантау ... ... ... ... ... ... ... өзенінің су
ресурстары айтарлықтай көп ... ... егін ... ... ... су ... ... суғармалы жерлер бар, ал тау
беткейлерінде жазықтық ... ... ... ... ауыл ... ... көлемі 266505 га, аудан жер
көлемінен 65,11 % ... ... және оның ... ... ... бойы ... яғни табиғат компоненттеріне жоғары деңгейде
өзгертілген ... ... ... облыстың қиыр оңтүстік-батысында, Сырдария өзенінің
сол жағасы бойы Қызылқұм ... қиыр ... ... Ауыл
шаруашылық жерлерінің жалпы ауданы 238011 га, ауданның жалпы жер көлемінің
18,4 % ... ... ... ... егін ... дамытуын
шектейді, бірақ, ХХ ғасырдың 70-ші жылдары Қызылқұм ... ... 25 мың га ... ... ... ... егіншілік
ұйымдастырылды. Гидротехникалық құрылыс дамуы нәтижесінде канал бойы ... ... ... ... ... ... табиғат кешеннің
географиялық компоненттері маңызды өзгеріске үшырады, әсіресе, жер ... жер асты ... ... ... ... табиғи өсімдік
жамылғысы, яғни табиғи-техникалық геожүйелерге айналды.
Ауданның батыс үлкен бөлігі жайылым ретінде ... ... қысы жазы қой ... ... ... үкіметі кезінде Шардара ауданының
ауыл шаруашылығының басты салалары күріш егу және ... қой ... ... ... бүл бағыттар даму барысында.
Ордабасы ауданының ауыл ... ... ... 233190 ... ... жер көлемінің 85,5 % құрайды. ... ... ... оң жағасы бойындағы аллювиальды-пролювиальды төбелі-қырқалы
жазықтықта ... Ауыл ... ... Арыс ... және ... каналы бойында дамыған, басым суғармалы егістік. Кеңес үкіметі
кезінде ... ... ... ... ... ... бірі мақта
шаруашлығы.
Ауыл шаруашылық жер көлемі бойынша аудандардың үшінші тобы Мақтаарал
(159542), Түлкібас (151028), ... ... ... (134107) ... ... пен Кентау қалаларының маслихаттарына қарасты территориялар.
Аудандардың ... Ұлы ... ... ... ... адам қоныстанғанына
бірнеше мың жыл болды.
Түлкібас, Төлеби және Сайрам аудандары таулы жер ... ... ... ... ауыл ... ... береді. Бірақ, тегіс емес жер бедері егін шаруашылығының
көлемін шектейді.
Түлкібас ауданы Боралдай жотасының басым оңтүстік ... мен ... ... ... беткейін қамтиды. Халықтың негізгі қоныстанған
жері Арыс озенінің аңғарында орналасқан. Антикалық кезеңінде және ... ... ... Ұлы ... жолы ... Сол кездегі
цивилизацияның әсерімен табиғат кешендері жоғары деңгейде ... ... ... ... Әсіресе, өзен бойы террасалық
жазықтықтар, топырақтың қасиеттері, ... ... ауыл ... ... ... 151028 га, ауданның жалпы
территориясының 64,4 % құрайды. Ауданда егін және мал шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... ал өзендер бойы
көбінесе ашық грунттағы көкөніс, бай-бақша ландшафттары. Таудың жазықтықты
бөлігінде суғарылмайтын егін кешендері дамыған.
Төлеби ... ... ... ... ... факторлар атқарады. Таулы аудандарда термикалық ресурстары
жетіспейді, яғни жылу сүйігіш дақылдарды дамытуға мүмкіндік көп емес.
Төлеби ауданның ауыл ... жер ... 141134 га, ол ... жер көлемінен 44,8 % құрайды. Ауданның шығысын биік таулы жоталар
алып жатыр, ... тек ғана мал ... ... Қазіргі таңда,
табиғи кешендерді сақтап қалу мақсатында, ауданның ... ... ... қорғалатын территорияларға айналдырылған, келешекте рекреациялық
орталықтар ұйымдастыруға мүмкіндік бар.
Сайрам ауданының территориясы Шымкент ... ... тау ... ... орналасқан. Жалпы жер көлемі бойынша, Шымкент пен
Кентауды есепке алмағанда ең кіші ауданы ... ... не бары 171156 ... 134107 га, ... 78,35 % ауыл шаруашылық жерлер құрайды.
Сайрам ауданының ауыл шаруашылығы мамандануында Шымкент қаласы ... ... ету ... рол ... ... ... ... басым бөлігі егістік кешендер, әсіресе ашық ... ... ауыл ... ... ... Қарасу, Бадам, Қызылсу
өзендері бойында орналасқан.
Осы аудандар тобында ... ... ... оның ауыл ... ... 159542 га, яғни 90,2 % ... ... ... ... ... ... соңғы кездегі авторлар бойынша
мұндағы агроландшафттарды табиғи-техникалық геожүйе деген терминімен атауға
болады. Ауданның ... ... ... ... антропогендік ықпалында
болады.
Шымкент және Кентау қалалық маслихаттарына ... ауыл ... көп ... ... жалпы облыстың жер көлемінен 0,3 % шамасында.
Кентау қаласы маслихатына қарасты ... ... ... ... ... ауыл ... ... 84,1 % жайлау кешендері болып табылады.
Солтүстік Қаратаудың беткейілерінен басталатын өзендердің аңғарларында,
жазықтықты ... ... ... ... егістік ландшафттар
дамыған. Ауыл шаруашылық жерлердің көлемі 9867 га, ол жалпы жер көлемінен
18,7 % ... ... ... ... ауыл шаруашылық жерлердің ауданы
20443 ге, жалпы жер көлемінің 66,1 % құрайды. Шымкент қаласы өте тез ... ... қала ... ... мал бағатын, қала маңы егін шаруашылығы
дамыған жерлер тез арада түрғын үйлер, ... ... т.б. ... ... 2005 ж. ... ... ауыл шаруашылық жерлердің 57 %
егін шаруашылығы ... жер ... ... және т.б. ауыл ... мен ... алып ... Оңтүстік Қазақстан облысының егістік ландшафттары.
Оңтүстік Қазақстан облысының жалпы егістік жер көлемі 852959 га (ОҚО
жер және су ... ... ... ... 2005 ж), ал ... ... мәліметтер бойынша 758282 га (1995, 2002 – 2005
жылдарындағы Оңтүстік Қазақстан облысының ... ... және ... ... ... Шымкент 2006ж. 16 бет.). Диплом жұмысында
әрі статистикалық, әрі жер және су ресурстары басқармаларының мәліметтері
сәйкес пайдаландық. ... ... ... облыстың жалпы жер көлемінің
7,2 %, ал ауыл ... ... ... ... 19,2 % ... ... ... жақсы болғанымен басқа табиғи
компоненттер облыстың жерлерін ауыл ... ... ... ... ... ... ... қарастырайық (№ 4
кесте).
№ 4 кесте. Оңтүстік Қазақстан облысының
егістік ландшафттарының көлемі.
(ОҚО жер және су ресурстаны ... ... ... ... ... аты |Егістік |Егістік ... |
| | ... ... ... | ... га ... ... жер |ауданның ауыл |
| | | ... ... % ... жер |
| | | | ... үлесі,|
| | | | |% |
|1 ... |11665 |37,7 |57,06 |
|2 ... |18030 |2,9 |5,75 |
|3 ... |1572 |0,03 |15,9 |
|4 ... |46204 |6,2 |11,9 |
|5 ... |86142 |11,9 |15,04 |
|6 ... |102501 |25,04 |38,46 |
|7 ... |131345 |74,2 |82,3 |
|8 ... |79997 |29,3 |34,3 |
|9 ... |16673 |0,9 |2,22 ... ... |90129 |52,6 |67,2 ... ... |61930 |8,1 |14,2 ... ... |6703 |0,15 |1,3 ... |Төлеби |76134 |24,1 |53,9 ... ... |64286 |27,5 |42,5 ... |Шардара |59648 |4,6 |25,06 |
| ... |852959 |7,2 |19,2 ... ... ... ... ... ... жалпы жер
көлемі бойынша шартты түрде төрт топқа бөлуге болады: 1) егістік көлемі ... га ... өте ірі ... 2) ... көлемі 75 – 100 мың га
аралығында, үлкен аудандар, 3) егістік ... 30 – 75 мың га ... ... ... және 4) 30 мың га аз, ... аудандар.
Бірінші топқа, жалпы жер көлемі аз болғанымен, егістік жер көлемі ... ... 131345 га және ... 102501 га ... ... ...... – 90129 га, Бәйдібек – 86142 га, Ордабасы – 79997 ... ... – 76134 га ... жатады.Үшінші топқа – Түлкібас – 64286 га,
Сарыағаш – 61930 га, ... – 59648 га және ... – 46204 ... ... ... ... – Арыс – 18030 га, Отырар – 16673 ... – 6703 га және ... ... ... – 11665 га, ... ... – 1572 га ... жерлер.
Бірінші топтың аудандары – Мақтаарал және Қазығұрт аудандары ... ... ... ... және ауыл шаруашылығы дамуы әртүрлі
болып келеді. Қазығұрт ... ... ... сипатталады және
агроландшафттары ертеде қалыптаса бастаған. Мақтаарал ауданы шөлді жазықтық
жер бетімен сипатталады, ауыл ... ХХ ... 20-ші ... ... игеруден бьастады. Аудан ауыл шаруашылығының басты ... ... ... ... ... ауданының егістік кешендері ауданның жалпы жер көлемінен
74,2 %, ал ауданның ауыл шаруашылық ... 82,3 % ... ... ... ... ауыл ... игеретін жер қалмады, яғни
ауданның территориясы ... ... ... айналды десек болады.
Кейбір авторлар мұндай кешендерді табиғи-техникалық геожүйелер деп атайды.
Шын мәнісінде, суғару ... ... ... ... ... ... ... су көзі тоқтаған жағдайда кешендердің
барлығы қысқа мерзімде табиғи шөл жағдайына келеді деген пікір бар. ... ... ... ... тәуелді.
Ауданның негізгі су көзі ... ... ... ... ... аты С.М. Киров атындағы) магистральды каналы.
Агроландшафттар басым мақта егілетін жерлер, каналдар мен арықтар ... ... одан ... елді ... мекемелер мен
кәсіпорндарының жерлері.
Қазығұрт ауданының ... ... ... тау ... ... ... террасалы жазықтарында және таудың жазықты бөліктерінде
орналасқан. Ауданның егістік ... ... жер ... ¼, ал ауыл
шаруашылық жер көлемінің 38,46 % алып ... ... ... ... ... көп ... бидай, соңғы кезде егіле бастаған сафлор,
темекі. ... ... ... өзен ... ... бірақ су ресурстары
тапшы болғандықтан суғармалы жердің көлемі көп емес.
Екінші топты бастайтын Сайрам ауданы, ... ... ... 90129 га, ... ... жер ... 52,6 %, ал ауыл ... 67,2 % ... ... ауданының агроландшафттары тау алды төбелі
еңкістеген жазықтықта орналасқан. Ауданның агроландашфттары қалыптасуында
Шымкент қаласы жақын ... ... өте ... ... басым
суғарылатын агрофитоценоздар, себебі Шымкент қаласы және ауданның өзінің
халқы көп болуына байланысты егістіктен ашық ... ... ... ... ... ... жоңышқа егеді. Жалпы ауыл
шаруашылықта пайдалануға мүмкіндігі бар ... ... ... ... егістікте көбейту үшін қосымша су ресурстары қажет.
Бәйдібек ауданы, Орталық Қаратаудың оңтүстік және Боралдай жотасының
солтүстік беткейлері мен ... ... ... ... Егістік
агроландшафттарының жалпы көлемі 86142 га, ауданның жалпы жер көлемінің
11,9 %, ал ауыл ... ... ... көлемінің 15,04 % құрайды. Аудан
территориясында жазықтық жер ... ... ... таудың жазықты келетін
бөліктеріндегі суғарылмайтын егістік ... ... ... ... ... ... ... жайлау кешендері болып табылады.
Ордабасы ауданының егістік агроландшафттары 79997 га алып ... ... ... жер ... 29,3 %, ал ауыл ... жерлердің 34,3 %
құрайды. Аудан территориясында жауын-шашынның жылдық мөлшері өте аз болуына
байланысты мұнда тек суғармалы ... ... ... ... ... егін шаруашылығында өте маңызды рол атқарады, оның ... ... ... мақта аудандарын дамыту.
Төлеби ауданы егістік ландшафттарының жалпы жер көлемі 76134 га, ол
жалпы ауданның жер көлемінен 24,1%, ал ауыл ... жер ... 53,9 ... ... жер ... ... кешендердің жер көлемін ... ... ... ... ... жоңышқа. Тау
беткейлері жайылым кешендері ретінде пайдалануда.
Егістік кешендерінің жер көлемі бойынша ... ... ең ... ... ... ... ... көлемі 64204 га, аудан территориясының 27,5
%, ал ... жер ... 42,5 % ... ... ауданының
физикалық-географиялық жағдайы Төлеби ауданның жағдайын үқсас болып ... ... ... ... ... ... ландшафттары
дамыған.
Түлкібас және Төлеби аудандарының шығысы таулы болып келеді,
сондықтан, ... ... ... ... ... емес. Бірақ, соңғы
жылдары аудандардың территорияларында стихиялық туризм күшті дамуда, мүндай
жағдай қоршаған ортаның түрлі қоқыстарымен ластануына алып ... ... ... ... ... ... және ... аңғарларында және өзендер арасындағы суайырық жазығында
орналасқан. Агроландшафттардың ... жер ... 61930 га, ол ... 8,1 %, ал ауыл шаруашылық жер көлемінің 14,2 % ... ... ... ... ... ... ауданы
егістік ландшафттарының ерекшелігі жүзім шаруашылығы дамуына ... өте ... ... егістік кешендерінің жалпы жер көлемі 59648 га, ол
аудан территориясының 4,6 %, ал ауыл шаруашылық жерлер ... 25,06 ... ... ... басым шөл жерде орналасқан. Ауданның қиыр ... ... ... ... ... ... орналасқан. Осы
жерлерді суғармалы ауыл шаруашылықтың айналымы қосу мақсатында, әсіресе
күріш, ... егу ... ... ... ... жасалынған.
Ауданның басым бөлігінде жайылым ландшаыттары дамыған, Қызылқұм шөлі қысқы
жайлауға ыңғайлы, себебі ... ... қар ... ... ... жалпы жер көлемінің ауданы 744000 га, соның 46204
га, ... 6,2%, ал ауыл ... ... ... 11,9 % құрайды.
Түркістан ауданы территориясы ерте ... ... ... ... ... ... шаруашылығын дамытуға үлкен мүмкіншіліктері
бар, ... ... су ... Бұл ... ... ... ... қазіргі тағдай канал арқылы суғарылатын 30 мың гектар
бар, қалған суғармалы кешендерінің су көзі ... ... ... Қантағы, Иқансу т.б. шағын өзендер болып табылады.
Түркістан ауданы егістік кешедерінің (агроландшафттарының) негізгі
бір ерекшелігі ... ... ... тұз көп, ... ... жер асты су ... көтерілуне байланысты, топырақ сортаңдай
бастайды. ... ... ... ... ... ... өзгертеді, жалпы топырақ фаунасын азайтады, топырақтың химиялық
құрамы өзгеруіне байланысты агроландшафттың ... ... ... агроландшафттарының жер көлемі бойынша аудандырдың төртінші
тобын екі ... ... ... ол шөл ... ... Арыс, Отырар
және Созақ аудандары, ал екінші топшаны Шымкент және ... ... ... ауыл ... ... деп шартты түрде ғана
қатыстырамыз.
Арыс ауданының егістік жерлердің жалпы көлемі 18030 га, ... жер ... 2,9 %, ал ауыл ... жер ... 5,75 % ... ауданының егістік кешендерінде мақта, жүгері, көкөніс, ... ... ... ... барлық егістіктері суғармалы болып табылады, судың
негізгі көзі Боралдай мен Арыс өзенінің су ... ... ... табиғи тұздар көп болғандықтан
суғарғанда сортаңдану процестері күшейеді. Сондықтан егін жерлерді егі
алдында ... ... яғни ... ... ... ... ... өнімділігн қөтеру үшін қосымша су ресурстары қажет, яғни
қазіргі бар технология бойынша егінге жарамды жер көлемі шектелген.
Отырар ауданы жалпы жер ... ... ... ... ... ... ... территориясының басым бөлігі Қызылқұм ... ... ауыл ... жер ... ... Агроландшафттардың жалпы
көлемі 16673 га, ауданның жалпы жер көлемінен 0,9 %, ал ауыл ... 2,22 % ... ... ... агроландшафттары жоғарыда
Түркістан, Арыс аудандарының ... ... ... сортаңдану процестері күшті болады.
Ауданның негізгі агроландшафттары Арыс ... ... ... ... ... ... ... жерлерде басым күріш,
мақта, көкөніс, бақшалық дақылдары жақсы дамыған.
Созақ ... ... жер ... ... ... ең ұлкен ауданы.
Агроклиматтық ресурстары егін шарушалығын шектейді. Ауданның басым бөлігі
Мойынқұм және Бетпақдала ... алып ... Егін ... ... ... ... дамыған, басым суғармалы
агроландшафттар.
Шымкент ... ... ауыл ... ... ... ... Шымкент қаласы жанындағы жерлердің ерекшелігі
қаланың қарқынды дамуы, ауыл ... ... ... ... ... үй ... жұмсалуда. Сондықтан, егін шаруашылықтағы
агроландшафттар ... ... ... ... ... ... оңтүстік беткейінде орналасқан,
мұнда егістік кешендер не бары 1572 га, тек ғана қала деңгейнде маңызды рол
атқарады.
ІІ.4 ... ... ... ... кешендері.
Қазақ халқында мал шаруашылық дәстүрлі ата-бабаларымыздан келе жатқан
басты саламыз. Сондықтан, облыстың мал шаруашылығы жоғары деңгейде дамыған
десек қателеспейміз.
Жайылым және ... ... ... болып табылады. Егістік
агроландшафттарға салыстырғанда шабындық және жайылым ... ... ... ... ... ... және ... антропогендік қысым тек өсімдік компоненттіне әсері маңызды.
Шабындық кешендер ... ... ... ... [7,32] үзақ
уақыт бойы жүйелі түрде шөп шабу және мал бағу ... ... ... Ф.Н. ... [32] ... бойынша шалғын кешендеріне
антропогендік ... ... ... ол ағаш және ... ... бұл ... ... орманды дала, дала зонасына
тән. Бірақ, қоңыржай белдеуінің шөл және ... ... ... осы ... тән, ... ... ... пайда болмағанымен, оның
орында тоғайлы кешендер қалыптасады. Шын мәнісінде, ... ... ... ... ... жер асты сулары жақын, өзен аңғарларында.
Шабындық ландшафттарында адамның ... ауыл ... ... түрінде қысқа мерзімде болады, ... ... ... ... жыл бойы оның ... ... қалпына келеді. Суландыратын
шабындық кешендерде жер асты суларының жағдайы салыстырмалы аз ... ... ... ... ... ... ... бар,
яғни суландырмайтын кешендерден айырмашылығы белгілі деңгейде болады.
Жайылым кешендері, ауыл ... ... ... ең аз
өзгертілген кешендер. Жайылым кешендеріне ықпал ететін басты фактор, мал
басының саны. Табиғи жағдайда ... ... ... ... саны ... заңдарымен реттеледі. Мысалы, ылғалды жылдары
шөптесін жамылғысы қалың ... ... ... ... ... ... бас саны көбейеді, керісінше аз ... ... бас ... Ал мал шаруашылығында, адам мал басы санын көбейту мақсатында
әртүрлі шараларды қолданады, яғни ... ... ... ... ... мал ... ... қалады.
Демек, мал шаруашылығы табиғи кешендерге өзінің санымен әсер ... басы саны көп ... ... ... ландшафттының өсімдік жамылғысы
тапталынып кетеді, одан қалса көп мал бір ... ... ... ... ... ... топырақтың құнарлығы төмендейді.
Мұндай экологиялық жағымсыз процестер тарихи кезеңдерде ... ... ... ... ... орта ... мал шаруашылық
есебінен Осман империясының, Парсы мемлекетінің (қазіргі Иран) көптеген
ішкі ... ... ... ХХ ... ... ... ... Сахель
зонасында апатты түрде ашаршылық алып келді. Мұнда мал басы ... ... ... оңтүстік шекараса саванна зонасының ішіне қарай салыстырмалы
тез жылдамтықпен ... ... ... ... ... ... ... және шабындық
кешендерін тиімді пайдалану өте маңызды проблемаға айнала ... ... ... ... ... өте бай, ... ... аталған
проблемалар алдын алу үшін жайылым кешендерінің жағдайын қарастырып, ... ... ... ... ... ... жайылым және шабындық кешендірінің жалпы көлемі 3 181 116 га
құрайды, ол ... ... жер ... 27,13 %, ал облыстың ауыл
шаруашылықта пайдаланатын жер көлемінің 71,8 % құрайды (№ 5 ... 5 ... ... ... ... ... және шабындық
ландшафттарының көлемі.
(ОҚО жер және су ресурстаны пайдалану басқармасының
қорының материалдарынан, 2005)
|№№ ... ... ... ... және|Жайылым |Жайылым және|
| |аталуы ... ... ... ... ... |
| | | |га ... ... |көлемінің |
| | | | ... га ... ... |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... жер ... |
| | | | | ... |
| | | | | |і ... ... |
| | | | | | ... % |
|1 ... |- |7295 |7295 |23,6 |35,7 |
|2 ... |4983 |263997 |268980 |42,86 |85,8 |
|3 ... |37 |7351 |7388 |14,0 |74,9 |
|4 ... |12807 |325662 |338469 |45,5 |87,55 |
|5 ... |35907 |372366 |408273 |56,55 |71,3 |
|6 ... |29993 |125298 |155291 |37,9 |58,3 |
|7 ... |- |5356 |5356 |3,0 |3,36 |
|8 ... |- |126448 |126448 |46,4 |54,2 |
|9 ... |8462 |674622 |683084 |37,8 |90,9 ... ... |2010 |32011 |34021 |19,9 |25,4 ... ... |1122 |363698 |364820 |47,9 |83,5 ... ... |7779 |492398 |500177 |11,35 |96,8 ... |Төлеби |7790 |52141 |59931 |19,0 |42,46 ... ... |7377 |54597 |61974 |26,5 |41,0 ... |Шардара |1165 |158444 |159609 |12,3 |67,0 |
| ... |119432 |3061684 |3181116 |27,1 |71,8 ... ... ... ... ландшафттары басым құмды
шөлдерде және тау ... мен ... ... ... ... ... облыс территориясы бай емес, бірақ таулы аудандар және
өзен бойы ... ... ... ... ... десек
болады.
Жайылым ландшафттарының көлемі облыста ең көп Отырар ауданында, жалпы
көлемі 683084 га құрайды. Мұнда жайлым ... ... ... алып ... ... ... болады. Мұнда тек қой шаруашылығы дамыған.
Ауданның ауыл шаруашылық жерлерінің 90,9 % ... мен ... ... ... 8462 га. ... кешендері Сырдария және Арыс өзендері
бойында орналасқан.
Жайылым және ... ... ... ... ... ... ... көлемі 500177 га, ол ауданның ауыл шаруашылық жер ... 96,8 ... ... ... ... Мойықұм құмды шөлі. Ауданның ... ... ... ... ... ... пайдалану қиынға
түседі. Жайылым ландшаттары құмды шөлдерден тұрады. Шабындық кешендері
(7779 га) басым ... ... ... ... ландашыттары Орталық Қаратаудың оңтүстік
беткейінде орналасқан. ... ... ... ... ең ... болып
табылады, себебі шөптесін өсімдіктердің ондаған түрлері кездеседі. ... және ... ... жалпы көлемі 408273 га, ауданның
жалпы жер ... 56,55 %, ал ауыл ... жер ... 71,3 %
құрайды. Ауданның шабындық ресурстары ... ... ал ... шектелген.
Сарыағаш ауданының жайылым және шабындық көлемі 364820 га, ауданның
жалпы жер көлемінің 47,9 %, ал ауыл ... жер ... 83,5 ... ... ... ... Бәйдібек ауданына салыстырғанда
шөптесін өсімдіктердің тұрлеріне кедей, бірақ мұнда қысқы кезеңінде мал
жайып ... ... ... ... ... ... ... орналасқан,
сондықтан тек қой шаруашылығына ыңғайлы.
Түркістан ауданының жайылым және шабындық кешендері басым ... ... ... ... ... өзендері аңғарларында орналасқан.
Одан басқа, әсіресе шабындық кешендері Солтүстік Қаратаудың беткейлерінде,
суайырықты бөліктерінде, ал жалпы тау ... өте ... ... ... ... және ... кешендерінің жалпы көлемі 338469 ... ... ... жер ... 45,6 %, ал ... ауыл ... жер
көлемінің 87,55 % құрайды. Түркістан ауданы ... ... бойы ... сондықтан, ауданның барлық агроландшафттары мұндай адамның
іс-әрекетінің ... ... ... антропогендік модификацияларына
айналған.
Арыс ауданы салыстырмалы үлкен аудандарының ... Оның ... ... ... ... ... шектелген болса,
Қызылқұм шөлінде орналасқан территориясы жыл бойы ... ... ... ... бар.
Арыс ауданының шабындық және жайылым ландшафттарының жапы жер көлемі
268980 га, ол ауданның жалпы жер ... 42,86 %, ал ... ... жер ... 85,3 % ... ... жалпы жер көлемі көп
емес, сондықтан, ... ... ... басым қой
жаруашылығы дамыған.
Шардара ауданы ... және ... ... Сырдария өзенінің маңы
және Қызылқұм шөлін алып ... ... ... ... ... ... суғарумен қатар, жайылым кешендерін суландыруға мүмкіндік
береді. Каналдың ... ... ... ... ... ... қуаттылығы 30 мың гектар жерді суландыруға арналған.
Ауданның шабындық және жайылым кешендерінің жалпы жер көлемі ... ол ... ... жер ... 12,3 %, ал ... ауыл ... 67,0 % ... Егістік кешендерде суғарудың жаңа суды үнемдейтін
технологиялар ену ... ... және ... ... ... ... ... ауданы жалпы жер көлемі көп емес ... ... ... ... және ... ... жалпы ауданы 126448
га, ол ауданның жалпы жер көлемінің 46,4 %, ал ауданның ауыл ... 54,2 % ... ... ... ... су көздері
Арыс, Бадам және Арыс-Түркістан каналы. Суғару ауыл шаруашылығы ... жер асты ... ... көтерілуде, сортаңдау процестері дамымаған
бөлігінде суландыратын жайылым және шабындық кешендері дамыған. Арыс ... жер асты ... ... ... яғни агротехника дүрыс
пайдалануда, сортаңдану процесі жылдамдығын ... ... ... ... ... ... ... физикалық-географиялық жағдайы бойынша батыс және
шығыс деп айқын түрде бөлінеді. Ауданның ... және ... ... ... 155291 га, ол ауданның жалпы жер көлемінің 37,9 %, ал ауданның
ауыл шаруашылық жерлердің 58,3 % құрайды. ... ... ... ... ... орналасқан. Шөптесін жамылғысы шөптердің түрлеріне өте бай,
сондықтан қой шаруашылығымен қатар мал шаруашылығының қара ірі ... ... ... ... ... ... қысымы жайлау
кешендерінің сапасын төмендетеді. Әсіресе қүрғақ, ... ... мал ... көп болуына байланысты топырақтың беткі қабатының механикалық құрамын
бұзу ... ... ... ... ... ... кедейлетеді.
Аудан территориясында таулы жер бедері болуына байланысты
суландыратын шабындық және ... ... ... ... ... ... бір ерекшелігі жер ресурстарының шектелуі, әсіресе егін
шаруашылығы үшін.
Келесі қарастырылатын аудандардың жалпы бір ... ... ... ... ... ауыл ... ... кедергі жасайды, әсіресе егін
кешендерін шектейді. Сонымен бірге тау ... мен ... ... ... бай ... ... ... мүмкіндік береді.
Таулы аудандарда жауын шашын мөлшері 300 – 600 мм шамасында, яғни дала және
орманды дала ... ... ... алып келеді. Демек, бүл
аудандарда таулы дала ... ... және ... ... пайда
болады.
Таулы аудандардың арасында жайылым және шабындық кешендерінің көлемі
бойынша алдыңғы орында Түлкібас ауданы, ... пен ... ... га, ол ... ... жер ... 26,5 %, ал ауданның ауыл
шаруашылық жерлердің 41,0 % ... ... және ... ... ... ... ... орналасқан.
Ауданның мұндай агроландшафттарының бағалылығы кешендер мал өткен соң
тез қалпына келеді, шөптесін өсімдіктердің ... ... ... тәулік
бойы бақылауға болады. Талуы шалғындар шөптесін өсімдіктердің түрлерін ... ... ... ... қой ... ... қара ірі ... дамуда, тіпті кейбір қожалықтарда қара ірі мал басы саны қой ... ... ... ... және ... ... жер көлемі қарқынды
төмендеуімен сипатталады. Оның ... ... ... орталғына жақын болуы,
Шымкент қаласы түрғындар ... ... ... ... өнімін көп
талап етеді, яғни бар кешендерді егістікке айналдырады.
Келесі таулы ауданы – ... ... оның ... және ... ... 59931 га, ол ауданның жалпы жер көлемінің 19,0 %, ал ауданның ... ... 42,4 % ... Ауданның шабындық және жайылым
кешендері Түлкібас ... ... ... ... ... ... мал шаруашылығы Сайрам және Түлкібас ... ... ... Шымкент қаласын өзінің өнімдерімен қамтамасыз етеді.
Қала түрғындарының саны қарқынды ... ... мал ... өнімдеріне
сұраныс өте көп, сондықтан жайылым және шабындық ... ... ... ... ... кешендеріне антропогендік
қысымның және бір түрі ... ... ... ... ... ... және шабындық кешендердің үй-тұрмыстық қоқыстарымен ластануы туралы
статистикалық зерттеу жұмыстары жүргізілмеген. Бірақ, бұл мәселе қазірден
бастап қолға ... ол ... зиян ... ... ... ... ... айналысында орналасуына байланысты қала
маңы ауыл ... ... ... айтарлықтай кең жайылым мен
шабындық жоқ, ол кешендердің ... жер ... 34021 га, ол ... жалпы
жер көлемінің 19,9 %, ал ауданның ауыл шаруашылық жерлердің 25,4 % құрайды.
Шымкент және Кентау қалалары маслихаттарына ... ... ... көп ... ... ... жайылым мен шабындық кешендері басқа
аудандардың жайылым және шабындық көлемінен аса маңызды аз. ... ... ... жерлерде шабындық кешені жоқтың ... ал ... ... 7295 га, ол ... ... жер көлемінің 23,6 %,
ал ауданның ауыл шаруашылық жерлердің 35,7 % ... ... ... ... пен ... жер ... 7388 га, ол ... жалпы жер
көлемінің 14,0 %, ал ауданның ауыл ... ... 74,9 % ... ... ... мұндай кешендердің көлемі жоғары жылдамдықпен
төмендеуде.
Облыстағы жайылым және шабындық кешендерінің ең аз ... ... ... ... ... ... жоқтың есебі, ал жайылым
кешендерінің жалпы ... 5356 га. Ол ... ... жер ... 3,0 ... ... ауыл ... жерлердің 3,3 % құрайды. Жоғарыда айтылғандай,
ауданның жалпы ... ... ... басым мақта шаруашылығы
дамыған.
Қорытынды.
Қорыта ... ... ... ... ... ландшафттардың
антропогендік модификацияларына өзгеруі Қазақстан Республикасында
тұтынушылық деңгейі ... ... ... ... келеді. Қазіргі жалпы
физикалық географияның, әсіресе аймақтық физикалық географияның ... ... ... бірі ... ... ... ауысуының тиімді жолын айқындап көрсету. Қазіргі таңдағы
адамзат цивилизациясын ауыл шаруашылық өнімдерімен қамтамасыз етуі қоршаған
ортаға антропогендің ... ... ... алып ... ... ... ... бірі Оңтүстік Қазақстан
облысының агроландшафттарына ... ... ... ... ... компоненттері қарастырылды. Агроландшафт дамуында
басты факторлардың бірі агроклиматтық жағдайы. Жұмыстың ... ... ... ерекше көңіл бөлінді. Диплом жұмысын дайындау барысында
облыстың агроклиматтық ресурстары елімізге қажетті ... ... ... мүмкіндігі бар екені анықталды. Басты ... су ... ... ... су ресурстарын пайланудың жаңа
стратегиясын жасау қажет. Облыс территориясындағы жауын-шашынның ... ... сай емес ... ... су ... ... ... өте аз, жауын-шашынның жалпы мөлшерінің басым бөлігі қысқы маусымда
болады, яғни агроландашфттарға пайдасы өте ... ... ауыл ... ... ... ... құрылыстарды игере алмайды, себебі ... ... ... ... ... дейін көп уақыт кетеді. Сондықтан
мемлекет тарапынан бұл ... ... алу ... ... агроландашфттардың құрылымына сипаттама ... ... ... ... жер ... жеткілікті екені көрсетілді.
Әсіресе суғаруда жаңа тамшы суғару, түнгі кезде суғару, дақылдардың ... ... ... ... ... көтеруге
мүмкіндік бар.
Статистикалық мәліметтер бойынша ең күшті игерілген Мақтаарал ауданы,
ауданның жалпы жер көлемінен 90,2 % ауыл ... ... алып ... жер ... суландыру жүйелері, елді ... т.б. ... алып ... Мақтаарал ауданы, ауыл ... ... ... ... емес Мырзашөлдің табиғи кешендерін ... жаңа ... ... ... лабораториясына айналды.
Облыс территориясында су ресурстарын ... ... ... ... ... ... мысалы Арыс-Түркістан каналы
50 га, Қызылқұм магистарльды қаналы 30 мың га ... ... ... ... ... ... ағыстарындағы құрылыстар мыңдаған
гектар жерді суғармалы агроландшаттарға айналуға мүмкіндік ... ... ... ... ... факторлардан
тәуелділігі маңызды мөлшерде азаяды. Сондықтан, мұндай ... өнім ... ... ... су ... ... ... ирригациялық жұмыстардың
табысты мысалдары көп емес. Сондықтан, осы бағытта жоғары деңгейде дамыған
Израиль, Сауд-Арабиясы, АҚШ ... ... ауыл ... ... ... ... ... агроландшафттарды дамыту
қажет.
Қиыншылықтарға қарамастан, облыстың ауыл шаруашылық саласындағы
қожалықтар жаңа ... ... ... мысалы, мақта
шаруашылығында кейбір қожалықтарда ... ... ... ... жаңа ... ... жаңа технологиялар пайдалану көз қарасынан, Оңтүстік Қазақстан
облысының агорландшафттарының ... ... ... ... т.б. су қоймалардың ауысқан, немесе ылғалды жылдары пайда болған
көп суды пайдалану арқылы суландыратын жайылымның ... ... ... ... ... агроландшафттары қалыптасуының физикалық-
географиялық факторларды қарастыру арқылы облыстың аул шаруашылығының
потенциалы жоғары ... ... ... А. т.б. ... ... және оның ... ... 1995. – 128 б.
2. 1995, 2002 – 2005 жылдарындағы Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл,
орман және балық шаруашылығы. Статистикалық ... ... ... ... ... жер кодексі. Ресми мәтін. Астана, 2002.
-36 бет.
4. Қазақстан Республикасы. Су кодексі: Ресми ... 2002 ... ... ... ... 2002. – 36 ... Қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздік: Ауыл
шаруашылығы. ... ... А.Қ. ... Алматы. Рауан. 2000 –
296 б.
6. Қорғасбаев Ж., Қасенов М. Шөл жайылымдарды суландыру және ... ... 1987. – 168 ... ... С.А. ... ... ... 1998. 389 б.
8. Нұрғалиев К. Ауыл шаруашылығындағы ҒТП. Алма-Ата. Білім. 1978. – ... ... Б. ... жер ... ... ... және тиімді
пайдалану. Алматы. Қазақ университеті. 2005. – 112 б.
10. Омаров Т. Қазақстан өзендері мен ... ... 1997. 234 ... ... М.С. т.б. Мал ... ... Алма-Ата. Қайнар.
1979. – 108 б.
12. ... ... ... 1987. – 152 ... ... географиясы. Жалпы редактор Т.Тазабеков. Алматы.
Агроуниверситет. 2000. – 180 ... ... Н.Т. Жер асты ... ... ... ... 1982. –
152 б.
15. Көшербаева Е. Мақта өндірісін көтерудің келелі мәселелері көп //
Оңтүстік Қазақстан-№162-2005 -8 ... ... ... Н. ... ... ... байлығы // Оңтүстік
Қазақстан -№132-2005-15 қыркүйек -2 бет.
17. Агроклиматические ресурсы ... ... ... ... 1979. - 268 ... ... И.И. Улучшение и рациональное использование аридных
пастбищ. Алма–Ата. 1985. - 185 с.
19. ... ... и ... ... ... Сб. ... Нижний
Новгород. НГПИ. 1990. – 136 с.
20. Антропогенные ландшафты: структура, ... и ... ... Сб. ... Воронеж. ВГУ. 1988. – 236 с.
21. Артезианские бассейны Южного Казахстана. У.А. Ахмедсафин и др. Алма-
Ата. Наука. 1968. – 324 ... ... Л.Н. ... ... ... ... 1981. 91 с.
23. Бейсенова А.С. Исследование природы Казахстана. А. 1978. 248 с.
24. Гельдыева Г.В., ... Л.К. ... ... ... 1992. - 173 с.
25. Геология СССР. Том 40. Южный Казахстан. Геологическое описание.
Книга 1-ая. Гл. ред. А.В. ... ... ... 1971. - 511 ... Геология СССР. Том 40. Южный Казахстан. Полезные ... ... Ш.Е. ... ... Наука. 1977. - 403 с.
27. Гвоздецкий Н.А., Николаев В.А. Казахстан. Очерк природы. Москва.
1971. - 296 ... ... М.А. ... ... ... ... по
устойчивости к техногенезу и прогнозное ландшафтно-геохимическое
районирование. // Устойчивость геосистем. М. Наука. 1983. 61 – ... ... Г.М. ... ... ... ... 1998. ... с.
30. Жихарева П.А. Почвы Чимкентской области. М. Наука. 1969. – 412 с.
31. ... А.Г. ... ... и ... ... 1990 - 386 с.
32. Мильков Ф.Н. Человек и ландшафты. Москва. 1973. – 327 с.
33. Минц А.А. ... ... ... ... ... 1972. ... с.
34. Научно-прикладной справочник по климату СССР. Выпуск 18. Ленинград.
1989.
35. Климат Казахстана. Под редакции А.С.Утешова. Ленинград. 1959. - 315
с
36. ... ... ... ... ... эколого-
географического района по активности хозяйственной деятельности при
проведении экологического районирования. Астана. 2004.
37. Равнины и горы Средней Азии и ... ... 1975. - 264 ... ... Ф.Н. ... ... 1990. - 637 с.
39. Поверхностные воды Южного Казахстана (Джамбульская, Чимкентская ... ... Под ред. И.Б. ... ... 1976. – 462 ... ... Казахской ССР. Алма – Ата. 1973. – 345 ... ... А.А. ... ... ... ... ... 1975. - 226 с.
42. Сельское, лесное и рыбное хозяйство Южно-Казахстанской области за
1995, 2002 – 2005 г.г. ... ... ... Управление
статистики ЮКО. 2006. – 332 с.
43. Сельское ... Южно – ... ... ... 1998. ... ... Сваричевская З.А. Геоморфология Казахстана и Средней ... 1965. – 296 ... ... В.Б. ... в ... о геосистемах. Новосибирск. 1978. –
319 с.
46. Справочник Государственного фонда данных о ... ... Алма – Ата. 1987. - 237 ... Чигаркин А.В. Освоение пустынь Казахстана. Алма-Ата. Наука. 1984. –
286 с.
48. Чупахин В.М. Природные районирование Казахстан. Алма – Ата. ... ... ... В.М. ... ... ... Алма – Ата. ... Шайык О.Ш. Орошаемые сероземы Южного Казахстана. Алматы. 2001. -190
с.
51. Шульц В.Л. Реки Средней Азии. Ленинград. 1965. - 691 ... ... ... и ее ... ... ... ЮКО. 2003. – 220 с.
53. Оңтүстік Қазақастан облысының жала географиялық ... ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттарына физикалық - географиялық сипаттама32 бет
Оңтүстік Қазақстан облысына жылпы физикалық - географиялық сипаттама52 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл шаруашылық кешені98 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының климаттық - экологиялық жағдайы42 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарының географиясы мен оның рекрациялық маңызы85 бет
Қазақстанның Оңтүстік бөлігінің тарихи карталарын құрастыру негіздері82 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының экономикалық географиялық проблемалары және болашағы46 бет
1990 жылдан бастап Қазақстанның әкімшілік-аймақтық даму тарихы5 бет
Windows-та виртуальді жадымен жұмыс істеу9 бет
Аймақтарды мемлекеттік реттеу21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь