Қазақтың ұлттық киімдері туралы мәлімет

1. Қазақтың ұлттық киімдері
2.Қазақ киімдерінің бөлінуі
3.Еркек киімдері
4.Әйел киімдері
Қазақтың ұлт киімдерінің түрлері мен атаулары көп: кейде ұлы жүз, орта жүз, кіші жүз үлгілері деп, кейде әлгі жүздер ішіндегі рулардың аттарымен де айырып айтылады. Мысалы, арғын тымақ, найман тымақ, қызай бөрік, ноғай бөрік т. с. с. Кейде географиялық мекен атына қарай да ерекше мәнер үлгіге бөлінеді.— қоңырат үлгісі, жетісу үлгісі, арқаның үлгісі және Мұндай бөліп атау киімдердің кеңдігі, ықшамдылығы, бойға қонымдылығы және әшекейлеу мәнерлерінің ерекшеліктеріне қарай да ажыратылады. Мысалға, шапан үлгісін алайық. Ұлы жүздің шапандары көбінесе жолақты, сырмалы, етек-жеңдері ұзын, ашық жағалы келеді. Оңтүстік елі өзбек, тәжік, ұйғыр халықтарымен көршілес, көпшілік кәсібі бақ өсіріп, егін салу болғандықтан бұлардың киім үлгісімен тігілу мәнеріне осы жағдайлар ықпал еткен. Орта жүздің шапандары көбінесе бір беткей матадан, сырусыз, сирек қабылып, етектері шалғайлы, жеңдері кең, жағалары шолақ ойма немесе түймелі болып келеді. Өйткені орта жүз қалаға жақын, орыс, татар халықтарымен аралас-құралас отырады. Кіші жүздің шапандары да шалғайлы, жеңдері ұзын және кең, жүн тартқан, бидайлаған қалың, қайырма жағалы болып келеді. Осындай ара-тұра айырмашылықтары бола тұра, солардың бәріне бірдей ортақ, ұлттық мәнер мен қазақша атаулары бар. Үш жүздің қайсысында болса да шапанға шабу қояды және оны барлық жерде шабу деп атайды. Жеңтүптері кең келеді де, оны жеңтүп, ойынды, қолтырмаш деп атайды. Үш жүздің қайсысы болса да шалбарға ау қояды, қолтыққа қолтырмаш салады. Қазақ киімдерінің ең ықшамды кішірек түрлері орта жүз бен ұлы жүзде, ал ең мол, үлкен үлгілері кіші жүз жақтан кездеседі.
Қазақ киімдері іштік, сырттық, сулық, бір киер делініп төрт топқа бөлінеді. Іштік киімдерге — көйлек, дамбал, желетке, қамзол, кәзекей, сырттық киімдерге — шапан, күпі, тон, шидем, сулық киімдерге — шекпен, қаптал шапан, брезент, кебенек, кенеп, сырттық жатады. Бір киер киім деп қымбат маталардан әшекейлеп тігілген, той-думандарға, жиын-топтарға барғанда, жат елге сапар шыққанда киетін сәнді киімдерді атаған. Қазақтың «таныған жерде бой сыйлы, танымаған жерде тон сыйлы» дейтін мәтелі де осыны аңғартады. Қазақ салтында ер жігіт егеске түсерде, соғысқа барарда киімдерінің ең жақсы көрнектісін киетін.
1. Айдынбекова Ж., Нурпейсова С., Асанова А. Конструирование одежды: Учебник.-Астана:Фолиант,2011.- 224с.
2. Кочесова Л.В. Конструирование женской одежды:Учебник.-М.:Издательский центр "Академия", 2013.- 304с.
3. Қуатбекова Л., Келесова Ү. Тігін бұйымдарының технологиясы: Зертханалық жұмыстар.- Астана:Фолиант, 2010 - 160б.
4. Мауленова Г., Амандыкова Д. Материаловедение швейных изделий:Учебник.- Астана:Фолиант,2010.- 360с.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ атындағы МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
Тақырыбы: Қазақтың ... ... ... ... ... ұлттық киімдері
2.Қазақ киімдерінің бөлінуі
3.Еркек киімдері
4.Әйел киімдері
Қазақтың ұлттық киімдері
Қазақтың ұлт киімдерінің ... мен ... көп: ... ұлы жүз, орта жүз, кіші жүз ... деп, ... әлгі ... ... рулардың аттарымен де айырып айтылады. Мысалы, арғын тымақ, найман тымақ, қызай бөрік, ноғай бөрік т. с. с. ... ... ... ... ... да ... мәнер үлгіге бөлінеді. -- қоңырат үлгісі, жетісу үлгісі, арқаның ... және ... ... атау ... ... ... ... қонымдылығы және әшекейлеу мәнерлерінің ерекшеліктеріне қарай да ажыратылады. Мысалға, шапан үлгісін алайық. Ұлы ... ... ... жолақты, сырмалы, етек-жеңдері ұзын, ашық жағалы келеді. Оңтүстік елі өзбек, тәжік, ұйғыр ... ... ... ... бақ ... егін салу ... бұлардың киім үлгісімен тігілу мәнеріне осы жағдайлар ықпал еткен. Орта ... ... ... бір ... ... сырусыз, сирек қабылып, етектері шалғайлы, жеңдері кең, жағалары шолақ ойма немесе түймелі болып келеді. Өйткені орта жүз ... ... ... ... ... ... отырады. Кіші жүздің шапандары да шалғайлы, жеңдері ұзын және кең, жүн тартқан, бидайлаған қалың, қайырма жағалы болып ... ... ... ... бола ... солардың бәріне бірдей ортақ, ұлттық мәнер мен қазақша атаулары бар. Үш ... ... ... да ... шабу ... және оны ... ... шабу деп атайды. Жеңтүптері кең келеді де, оны жеңтүп, ойынды, қолтырмаш деп ... Үш ... ... болса да шалбарға ау қояды, қолтыққа қолтырмаш салады. Қазақ киімдерінің ең ықшамды кішірек түрлері орта жүз бен ұлы жүзде, ал ең мол, ... ... кіші жүз ... кездеседі.
Қазақ киімдері іштік, сырттық, сулық, бір киер делініп төрт топқа бөлінеді. ... ... -- ... ... ... ... ... сырттық киімдерге -- шапан, күпі, тон, шидем, сулық киімдерге -- ... ... ... ... ... ... ... жатады. Бір киер киім деп қымбат маталардан әшекейлеп тігілген, той-думандарға, ... ... жат елге ... шыққанда киетін сәнді киімдерді атаған. Қазақтың ... ... де ... ... ... салтында ер жігіт егеске түсерде, соғысқа барарда киімдерінің ең жақсы көрнектісін киетін.
Халық арасында ... бір ... үйде де, ... де, ... ... да ұдайы жақсы киініп жүрген. Олар бойжеткендер, бозбалалар, салдар, ән-күй, күрес ... еді. Сол ... ... де ... ... өте сәнді киініп жүрген. Кестелі, зерлі, жалтырауық киімдерді қадырлы қарттардың да ... киіп ... ел ... тән ... салт деп ... ... ең қымбаттысы -- аң терісінен істелген ішіктер. Олар аң түрлерінің атына сәйкес ... ... ... ... түлкі ішік, қасқыр ішік, күзен ішік болып бірнеше түрге бөлінген. Аң терісінен тігілген ішіктердің ... ... ... үш топ ... ... көк ... ... қырмызы торғын, ләмбек сияқты бағалы да ширақы маталармен тыстаған. Кейде осы материалдарды ... ... ... ... ... сумоншақ, маржан тізген жіптер бастырып, етек-жеңіне алтын, күміс зер ұстап, кейде бөлек тігілген кестелермен сыртынан ... ... ... кейде әдіпті, оқалы, шет-шеті жұрындалған қайырма жағалы болып келген.
Шапан көбінесе жүн тартылып бидайланып тысталған. Кей жерде шапанды ... ... мен ... ... ... ... ... үстіне бос жабу арқылы тыстаса, кей жерлерде тура тыстың үстінен қабыған, ... ... ... ... шапанды деп атаған. Шапандар көбінесе қайырма жағалы, кейде тік жағалы бешпент түрінде кездеседі. Қайырма жаға шапанның бір түймесі, тік ... ... ... екі ... бар.
Тон көбінесе иленген күздік қой терілерінен тігіледі. Орта денелі адамдарға 11 -- 12 қойдың терісінен тон ... ... шап ... мен ... ... таңлықтары, мойын терілері бөлек алынады, яғни олар тон тігісіне пайдаланылмайды. Тондардың жүндері ішіне қарайды, ет жағы ... ... ... бояумен боялады. Тонды тебен инемен басып тігіп, немесе шалып тігіп ... ... ... ... ... ... тон да тігеді. Қаптама тондардың тыстарын әр түсті жіппен кестелеп, елтірі, сеңсең, аң ... ... жаға ... ... ... ұстайды.
Жарғақ, тайжақы деген өң киімдерді тайдың, құлынның терісінен, жүнін сыртына қаратып істейді. Оларды да малмаға салып илеп, еттерін ... ... ... ... өңдерін басып ажарлайды. Шеттерінің әдіптерін кестелеп, жага-жеңдерін әшекейлейді. ... ... ... ... ... аң ... ... қояды. Әдетте тайжақы мен құлын жарғақты бешпенттің, бешпент күпі сияқты жеңіл киімдердің ... ... ... ... ... ... ... шөшінше, шибарқыт, шегрен, ләмбөк, мәлескен, қырмызы, қамқа, көк мауыты сияқты ширақы маталардан, қой-ешкі терілерінен тігеді. Шалбардың бауы ышқырға ... ... кең ... ... ... Оның кең ... салт атқа ... малдас құрып отыруға өте қолайлы болған. Шалбардың балағы кейде етік қонышының ішіне салынып, кейде қоныштың сыртында жүреді. Жеңіл ... мен ... ... де ... ... жіберіп, шалбарланып алатын. Шалбарланып жүру әсіресе аңшылар мен батырларға, балуандарға тән әдет еді. ... ... екі ... ойық (жырық) болып істелетін де, ол кестеленіп қойылатын. Сондықтан да шалбар өте сәнді және көрікті киімдердің бірі саналған. Қой ... әр ... ... ... ... және т. б.), ешкі және құлын терілерінен, былғарыдан тігілген ... ... ... Оны бір ... ... ... балағын құндыз, сусар сияқты аң терілерімен жұрындайды. Теріден тігілген шалбарды матамен тыстап та жүрген. Еркектер көбінесе сырт киімдерін ... тек ... ғана ... Белбеуді бірнеше метр матадан ораған. Белдікпен кісені қайыстан, ... ... ... ... ... ... күміс бұдырлармен сәндейтін. Бұлардан басқа құр, терме, ... ... де ... ... да ... ... әдемілеп істеген.
Әйел киімдерінің де әр аймақта әр түрлі үлгілер мен әр ... ... бар. ... ... қазақ елінің бәріне тән түрлері: көйлек, кимешек, жаулық, сәукеле, желек, тақия, қамзол, кәзекей, кебіс-мәсі, көкірекше сияқты ... Әйел ... ... ажар ... ел ... ... төрт топқа арналып тігілген. Олар қыз киімдері, келіншек киімдері, орта жастағы әйелдер мен қарт ... ... ... әрқайсысының тігілу мәнері де әшекейі де әр қилы. Қыз киімдерінің кеуделері тар, қынамалы, омырауы мен ... ... ... қос етекті, бас киімдері үкілі, моншақты, аяқ киімдері биік өкшелі, жеңіл және қай киімі болса да ... ... ... ... әшекейленеді. Қыздар көбінесе құндыз бөрік, қатипа тақия киіп, ... ... ... ... ... жасыру үшін кеудесін көкірекшемен қатты тартып тастап жүрген. Келіншектер бір ... ... қыз ... кие ... ... олар ... ... кимейді, үкі тақпайды және жалаңбас жүрмейді. Құрсақ көтерген келіншектер киімдерін мол етіп тігеді. Олардың бас ... ... ... жаң, ... ... қызға қарағанда әшекей заттары аздау болып келеді. Орта жастағы әйелдер құбатөбел киінеді. Олардың көйлектері қос ... белі мен жеңі кең ... ... Бұл ... әйелдер шаршыны орап тартады. Жақтарын оқаламайды, жәй кестелейді. Қарт әйелдердің киімі неғұрлым ... мол ... ... әшекейлерінің көбі тана, түйме, тіс шұқуыш, қапсырма, оқалы өңір сияқты заттар болған. Олар шолпы ... алқа ... Ал ... жақ, көксауыр кебіс, кестелі мәсі, білезік, сырға, сақина, күміс түйме, теңге сияқты әшекейлі заттарды қай жастағы әйелдер болсын тағына ... ... ең ... көйлек, одан кейін сәукеле, бөрік, тақия, кимешек-жаулық, бергек сияқты бас ... мен ... ... ... Әйел ... ... мен етегі екі бөлек тігіліп, соңынан етекті кеудеге бүріп қосатын. Кеуденің етекке қосылған жерін көйлектің белі немесе бүрмесі деп атайды. Әйел ... ... тар, ... кең ... ... ... ... ашық, оның асты-үсті әдіптеліп сырып өрнектеледі, мұны деп атайды. Ана болған әйел осы қақпа ... бала ... ... ... тік ... ол артынан, кейде бір жақ иық үстінен ... Ал ... ... ... кестеленеді немесе қол инемен көркемдеп қайып тігіледі. ... ... ... шетін бүрмелеп желбірлеп қояды. Қыз-келіншек көйлегінің жағасының өңіріне бірнеше түймені тізіп қадайды.
Қыздар мен жас әйелдердің ең бір ... ... қос етек ... Қос етек ... ... ақ түсті қымбат жібектен, асыл матадан тігіліп таза жүннен тоқылады. Мұндай көйлекті қыс ... ... да, бір киер ... ... Қос етек ... ... ... кең, оның жеңінің ұшы мен жағасы, белі бүрмеленіп, ... ... ... Әйел көйлегін ерекше сәндеп тұратын қосымша заттардың бірі омырауға не тігіп, не ... ... ... ... қоятын деген зат. Өңір жағаның алдыңғы жаң түбінен бел бүрмесіне дейін, ені екі жақ қолтың тігісіне жетеді. Өңірді асыл ... ... ... ... ... ... ... шашақтап, бетіне неше түрлі асыл тас, меруерт-моншақ, алтын не ... ... ... ... ... ... ... қадайды. Өңірді кеудеше, көкірекше, төстік, алқа деп те атай береді.
Бас киім. Қазақ қауымының әдетінде ер мен әйелдің бас ... де әр ... Ерге тән бас ... ... ... ... құлақты бөрік (құлақшын), қалпақ, шалма, шыткүлапара (башлық), жалбағай. Оларды теріден, ан терілерінен, тыстық маталар сырып тігеді. Әйел бас ... ... ... ... ... сәукеле, желек, шәлі бүркеніш, бергек т. б. Бұлар көбінесе іштік ... ... ал ... ... ... ... шошақ бөріктер ең қымбатты аң терілерінен тігіледі.
Қазақ ғұрпында бас киім ... пен ... ... ... ... киім ... Қазақтың дейтін мақалы осы жайдан қалыптасқан. Сол сияқты сыпайылық көрсеткенде, біреуден біреу кешірім өтінгенде, ... ... бас ... ... немесе бөрігін аяқ астына тастап аһ ұру да осы бас ... ... ... Қысқы, жазғы бас киімдер бір бөлек, той жиындарда, жорықтарда киетін бас киім бір белек болып түрліше тігілетін. Тымақ пен бөрікті ... ... ... ... лақ ... ... т. б. мал ... жасап тыстайды, арасына жүн салып сыриды. Қыстыгүні ... ... ... ... ... ... пүліш, атлас, шұға сияқты жылы, әрі қымбат маталармен тыстаған.
Жекей тымақ -- жаз бен күзде ... әрі ... әрі ... ... ... айтады. Жекей -- сәнді деген сөз. Жекей тымақты дүрия, шағи сияқты жібек маталармен тыстап, кейде оның артқы етегін ... ... ... ... бір жақ ... алға ... ... шекеге салып киетін. Бөрікті де әр түрлі үлгіде қозы, қой, түрлі аң терілерінен тігеді. Бөріктің түрмесі кейде жалпақ, кейде жұмыр ... ... Ал ... ... қой терісінен тігілген түрмесі үлкен бөрік киеді. Бөріктің неғұрлым жүнді де жылы түрлері Орал, Гурьев жағында жиі ... ... ... Өскемен жағында жаллпақ және биік түрмелі үлгілері кеп. Бұрын ақын, әнші, сауыққой салдар мен өнерпаз жастар өте сәнді ... ... ... ... ... үкі ... ... Тақияның да үлгілері мен атаулары көп. Етегі аласа, төбесі төрт сай болып келетін кестелі шошақ тақиялар оңтүстікте ... ... ... ... ... киіз үй ... тегеріш тақиялар орта жүзде көбірек кездеседі. Ал жалпақ төбелі, етегі биік тақия мен ... ... ... ... кіші жүзге тән. Ерлер киетін тақияда теңге, моншақ, тана болмайды. Оның есесіне олар , , ... ... ... ... , ... ... әдеміленіп сырылады. Кейде ақиллардың дәл төбесінде сол матаның езінен істеген түіртпек шошағы болады. Оған бозбалалар, салдар, күйеулер ... үкі, ... шоқ ... ... ... бас ... де бірнеше түрге белінеді. Олар: тақия, бөрік, орамал, жаулық, ... ... ... ... ... ... қарқара және т. б. Қазақ ғұрпында ердің де, әйелдің де бас киімсіз ... ... ерсі ... Әсіресе әйелдер жалаңбас жүрмейтін.
Сәукеле әйелдің бас киімдерінің ішіндегі ең әшекейлісіде күрделісі. ... ... ... және сол ... еріп жүріп сыңсу айтатын нөкерлер киген. Қалыңдық күйеудің еліне барғанда да ... ... ... оны той өткенше киіп отырып, той өткен соң сәукелені іліп қойып, оның орнына бергекті желек киетін. ... ... оның ... Төбе не талдырма етіп қозы жүнінен арнайы басқан ақ киізден, не арасына қыл салып ... асыл ... ... ... ... ... кестелеген, шет-шетіне құндыз жұрын ұстаған немесе алтын, күміс оқамен зерлеген тыспен тыстайды. Сәукеле төбесінің биіктігі екі сүйем, кейде одан да биік ... ... өн ... ... ... ... ... асыл тастармен өрнектеп, алтын жіппен әшекейлейді. Сәукеленің екі жақ ... ... ... ... ... тәрізді ендіріп бірнеше қатар маржан тізілген салпыншақтарды бетмоншақ немесе сәукеленің бетмоншағы деп ... ... ... ... күміспен әшекейленген қатырғы болады. Тізілген моншақты, асыл матадан, ақ ... ... ... осы ... ... Мұны ... деп ... Кейде бергекке тоты құстың бірер тал қауырсынын тігінен қыстырып бекітіп қояды, оны қарқара дейді. Сәукеленің арт құлағы шашқап тәрізді белге ... ... ... ең ... жауып қойған шашақты әшекейлі жібек мата бар, ол көйлектің етегі құсап, жерге ... ... ... ... да осындай, сәукеле тәрізді мол әшекейлі дулыға киетін. Оның ... ... ... ... әсем түрлері көп. Бұларды деп атаған.
Кимешек -- қазақ әйелдерінің киелі бас киімі.Әдетте кимешек ақ ... ... ақ ... ... ... адамның басын, иығын, кеудесі мен жаурынын жауып тұрады. Кимешекке қарап ... ... жас ... ... ... жүріс-тұрысына дейін анық ажыратып алуға болады екен. Апаларымыздың ұқыптылығы мен салақтығы да кимешегінен ... ... түрі мен ... ... ... Олар ... рулық-тайпалық өмір ерекшеліктеріне байланысты.
Суреттерде: Кимешек күндігімен - 1,2 ; Кимешектің әртүрлі үлгілері - 3-14; Дина ... ... - 15; өз әжем ... ... ... ескертүі) - 16.
Орама кимешек -- кимешектің кең тараған түрі ғана ... ең көне ... да. ... ... ... бұрышы дөңгеленіп кесіледі де, жоғарғы бұрышы әйелдің бет-пішініне орай ойылып тасталады. Төбе жағына кейде тігіс ... де ... ... көп ... бұл ... ... не төбесі шолақ үшбұрыш түрінде пішіліп, жоғарғы жағы бетке киілетіндей етіп ойылады. Кимешектің артқы ұшы ұзын ... ... ... ... ... ... өңірінде кимешек қысқа болып, алдыңғы бұрышы қиылған төрт гүл келеді. Бұл кимешектер құрама матадан жасалып, ... ... ... ... ... сағасын мекендеген қазак әйелдерінің арасында бүрмелі кимешек кең тараған. Бүрмелі кимешектің бет жағы ... ... ... ұзын ұшы ... ... ... жинақтала келе түйіліп, кейде-кейде оның үстіне бөрікше киіледі. Оңтүстік өңірдің әйелдері матаны ұзыннан екіге бүктеп жартылай ... оны ... ... ... ... арқасының суағар тұсына келтіреді. Жетісу келіншектерінің кимешектерінің үлгілері де аса мол, байлау үлгілері де ... көз ... ... ... ... орнына алтын, күміс, ағыл, ақық, шырымтал, меруерт секілді металл және қымбат бағалы тастар қолданылған. ... олар да ... жас ... ... орнына орай тағылған. Кимешек пен оның алдыңғы өңірі ою-орнексіз болмаған.
Кимешектің егде және қартаң тартқан әйелдер киетін қарапайым ... ... ... деп ... Аса қарт ... ... да киетін.
Әйелдердің ақ матадан жасаған бас киімінің жалпы атауы -- ақ жаулық. Ақ жаулық апаларымыздың ақ ниетінің, иманжұзділігінің, ... адам ... ... ... де ... еді.
Қазақша мата атаулары. Мата атауларының ішінде бұрыннан көпшілікке белгілерімен қатар сирек қолданылатын және беймәлімдеу ақду, ... ... ... т.б. атаулар да бар.
Қыжым ... ... ... ... ... ... Ж., Нурпейсова С., Асанова А. Конструирование одежды: Учебник.-Астана:Фолиант,2011.- 224с.
2. Кочесова Л.В. ... ... ... ... ... 2013.- 304с.
3. Қуатбекова Л., Келесова Ү. Тігін бұйымдарының технологиясы: Зертханалық жұмыстар.- Астана:Фолиант, 2010 - 160б.
4. Мауленова Г., ... Д. ... ... изделий:Учебник.- Астана:Фолиант,2010.- 360с.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлттық киімдердің қоғамдағы маңызы7 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
Этнопедагогика мен этнопсихологияның ортақтығы5 бет
Ересектерге арналған киімдер11 бет
Жалпы индекстерді есептеу3 бет
Киімнің негізгі түрлері4 бет
Моңғол халқы3 бет
Сәндікқолданбалы өнері арқылы технология сабағында оқушылардың қызығушылығын арттыру48 бет
Қазіргі киім үлгілеріне ою-өрнектерді әсемдеп безендіру10 бет
Қазақтың ұлттық киімі24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь