Оңтүстік Қазақстан облысының жер ресурстары

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 Оңтүстiк Қазақстан облысының табиғи жағдайы мен топырақ жамылғысы ... .6
1.1. Оңтүстік Қазақстан облысының табиғи жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2. Оңтүстік Қазақстан облысының топырақ жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... .9

2 Оңтүстік Қазақстан облысының жер ресурстарының сапалық жағдайы және оны тиiмдi пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2.1 Оңтүстік Қазақстан облысының жер ресурстарының сапалық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2.2 Жер ресурсын тиiмдi пайдалану жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27

3 Оңтүстік Қазақстан облысының жер ресурстарын нарықтық экономика жағдайында пайдаланудың негізгі тенденциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
3.1 Оңтүстік Қазақстан облысы жер ресурсының құрылымы және оны пайдалану ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
3.2 Жер айналымы дамуының мәселелерi және жер нарығының қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .44
3.3 Жердi төлемді пайдалану формасына өту механизмi ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Жер ең негiзгi табиғат байлығы. Ол барлық тiршiлiк көзi, өмiр сүру ортасы. Қазір адамдар өздерiне керек қоректiк заттардың 88%-н егiстiк жерлерден, 10%-н ормандар мен жайылымдардан, 2%-н теңiз бен мұхит суларынан алады. Жер қорын қорғау және тиiмдi пайдалану сондықтанда ең негiзгi, ешқашанда маңызын жоймайтын өзектi мәселе.
Өнеркәсiптiң дамуы, қалалардың, жолдардың, гидротехникалық құрылыстардың салынуы жердiң беткi қабатын бұзып, табиғи ландшафтардың өзгеруiне алып келедi. Өзгерген жерлер шаруашылық жағынан төмен бағаланып, қоршаған ортаны токсиндiк заттармен ластап, адам өмiрiнiң санитарлық-гигиеналық жағдайын төмендетедi.
Жер қорының құрылымдық және сапалық жағдайының өзгерiсiн қарастыра отырып байқайтынымыз, олардың, әсіресе ауылшаруашылық мақсатындағы жерлердiң даму бағыты негативтi сипатта екендiгiн көре аламыз. Мұндай жағымсыз процестер жердiң ресурстық потенциалының қысқаруына, оның нәтижесiнде ауылшаруашылық өнiмдерiнiң төмендеуiне алып келiп, мемлекеттiң ұлттық қауiпсiздiгiне қауiп тудырады. Бұл процестi тез арада тоқтатудың ең негiзгi жолы жердi тиiмдi пайдалану. Әсiресе бұл қазіргi шаруашылық жағдайында, яғни, өнеркәсiптiк ресурстардың жетiспеушiлiгi мен топырақтың өнiмдiлiгi төмендеген уақытта маңызды.
Шаруашылықтың және жердi пайдаланудың экономикалық механизмiнiң жоқтығы жер ресурстарының тапшылығы мен деградациясына алып келедi. Осыған байланысты жердi пайдаланудың ақысыз түрiнен ақылы түрiне өту, жер ресурстарын тиiмдi пайдаланудың экономикалық негiзi жасалды.
Қорыта айтқанда, жер өндiрiс қорының көзi, әрi өндiрiстi орналастыру ортасы ретiнде өндiрiстiң барлық саласына қатысты. Өндiрiстiң даму қарқыны артқан сайын жер байлығын, жер қорын пайдалану мөлшерi де өсiп келедi. Соған байланысты, жер ресурсының тиiмдi қорының сапасының төмендеуi қоғамның өндiрiске жұмсалатын шығынының артуына керi әсер етуде. Жер қоры сапасының төмендеуiнен туындайтын өндiрiс тиiмдiлiгiне керi әсердi ғылыми техникалық жетiстiктер нәтижесi де жоя алмай отыр.
Сондықтан жер қорын үнемдi, тиiмдi пайдалану кезек күттiрмей шешiмiн табуы тиiс мәселеге айналып отыр. Оны шешу үшiн жердi тиiмдi пайдаланудың қазіргi экономикалық механизмге сай жаңа экономикалық жағдайларды ұйымдастыру керек және осындай комплекстi жолдардың iшiнен ең тиiмдiсiн, ең қолайлысын, нақтысын таңдап алуымыз керек.
Мiне, осының бәрi жұмыстың тақырыбын, мақсатын, мiндетiн айқындап бердi.
Жерге қатысты экономикалық мәселелердi көптеген авторлар зерттедi. Олардың iшiнде шетел және отандық ғалымдар: Б.Ж.Абдраимов, Т.В.Абраменко, В.В.Акимов, И.Г.Архипов, Т.М.Аршидинов, Ж.Н.Балғабаева, В.И.Беленький, К.М.Белiшбаев, М.А.Индельман, Б.Д.Даулетбаков, А.Н.Дебердеев, З.Д.Дюсембеков, В.В.Забусова, И.А.Ильин, Т.А.Калиев, С.Ж.Қасымов, М.Б.Кенжегузин, Н.Н.Комов, В.А.Крохмаль, О.Б.Леппкел, Я.Я.Мауль, В.В.Милосердов, Л.С.Николенко, Р.К.Ниязбекова, Т.А.Орузбаев, Л.О.Оспанов, Л.И.Подольский, Ж.А.Прокофьева, А.И.Сабидова, Ж.Т.Сейфуллин, М.Д.Спектр, Е.С.Строев, С.А.Ткачук, М.С.Тонкопий, Е.М.Упушев, А.В.Чаянов және тағы басқалар.
Қазіргi таңда жердi пайдалануда нарықтық қатынастарға өту жер кадастрының жүргiзiлуi, жердi экологиялық қорғау, жердi тиiмдi пайдалану, бағалауда жаңа әдiстердi қарастыру және тағы да басқа көптеген өзектi мәселелер туындап отыр.
Жұмыстың мақсаты мен міндеті;
-Жердi тиiмдi пайдаланудың теориялық негiздерiн жасау.
Алға қойылған мақсат келесi мiндеттердi айқындады:
– жер ресурстарын тиiмдi пайдалану мен қорғаудың факторы мен шарттарын айқындау;
– Оңтүстік Қазақстан облысының жерiн пайдаланылу деңгейiне талдау жасау;
– жер ресурстарын тиiмдi пайдалану мен қорғаудың негізгі тенденцияларын айқындау.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылыми министрлігі
Тарих факультеті
Қазақстан тарих ... ... ... ... ... жер ... ... Қазақстан облысының табиғи жағдайы мен топырақ жамылғысы.....6
1.1. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... облысының жер ресурстарының сапалық жағдайы ... ... ... ... ... жер ... ... Жер ... ... ... ... ... ... жер ... ... экономика
жағдайында пайдаланудың ... ... ... ... ... жер ... ... және оны
пайдалану
ерекшеліктері...............................................................
...........................35
3.2 Жер айналымы дамуының ... және жер ... ... ... ... ... ... ... ... Жер ең ... ... ... Ол ... көзi, өмiр сүру ... Қазір адамдар өздерiне керек қоректiк
заттардың 88%-н егiстiк жерлерден, 10%-н ормандар мен жайылымдардан, ... бен ... ... ... Жер қорын қорғау және ... ... ең ... ... ... ... ... мәселе.
Өнеркәсiптiң дамуы, қалалардың, жолдардың, ... ... ... беткi қабатын бұзып, табиғи ландшафтардың
өзгеруiне алып келедi. ... ... ... ... төмен бағаланып,
қоршаған ортаны токсиндiк заттармен ластап, адам өмiрiнiң ... ... ... ... ... және сапалық жағдайының өзгерiсiн қарастыра
отырып байқайтынымыз, олардың, ... ... ... даму ... негативтi сипатта екендiгiн көре аламыз. Мұндай
жағымсыз ... ... ... ... ... ... ауылшаруашылық өнiмдерiнiң төмендеуiне алып келiп, мемлекеттiң
ұлттық қауiпсiздiгiне қауiп тудырады. Бұл процестi тез арада тоқтатудың ... жолы ... ... ... Әсiресе бұл қазіргi шаруашылық
жағдайында, яғни, өнеркәсiптiк ресурстардың ... мен ... ... ... ... және ... ... экономикалық механизмiнiң жоқтығы
жер ресурстарының тапшылығы мен ... алып ... ... ... пайдаланудың ақысыз түрiнен ақылы түрiне өту, ... ... ... экономикалық негiзi жасалды.
Қорыта айтқанда, жер өндiрiс қорының көзi, әрi ... ... ... ... ... ... ... Өндiрiстiң даму қарқыны
артқан сайын жер байлығын, жер қорын пайдалану мөлшерi де өсiп ... ... жер ... ... ... ... төмендеуi
қоғамның өндiрiске жұмсалатын шығынының артуына керi әсер етуде. Жер қоры
сапасының төмендеуiнен туындайтын өндiрiс ... керi ... ... ... ... де жоя ... ... жер қорын үнемдi, тиiмдi пайдалану кезек күттiрмей ... тиiс ... ... отыр. Оны шешу үшiн жердi тиiмдi пайдаланудың
қазіргi экономикалық механизмге сай жаңа ... ... ... және ... ... жолдардың iшiнен ең тиiмдiсiн, ең
қолайлысын, нақтысын ... ... ... ... бәрi жұмыстың тақырыбын, мақсатын, мiндетiн айқындап
бердi.
Жерге қатысты экономикалық мәселелердi ... ... ... ... ... және ... ғалымдар: Б.Ж.Абдраимов,
Т.В.Абраменко, В.В.Акимов, ... ... ... ... ... ... З.Д.Дюсембеков, В.В.Забусова, И.А.Ильин, ... ... ... ... ... ... Л.С.Николенко, Р.К.Ниязбекова, Т.А.Орузбаев,
Л.О.Оспанов, Л.И.Подольский, Ж.А.Прокофьева, А.И.Сабидова, Ж.Т.Сейфуллин,
М.Д.Спектр, Е.С.Строев, ... ... ... А.В.Чаянов
және тағы басқалар.
Қазіргi таңда жердi пайдалануда нарықтық қатынастарға өту ... ... ... ... ... жердi тиiмдi пайдалану,
бағалауда жаңа әдiстердi қарастыру және тағы да басқа ... ... ... ... ... мен ... ... пайдаланудың теориялық негiздерiн жасау.
Алға қойылған мақсат келесi мiндеттердi айқындады:
– жер ... ... ... мен қорғаудың факторы мен шарттарын
айқындау;
– Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... жер ресурстарын тиiмдi пайдалану мен қорғаудың ... ... ... ... ... ... ... мен топырақ жамылғысы.
1.1 Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... сiлемдерi мен Тұран
ойпатының шығысын ала, 117,3 мың ... ... ... ... ... ... шөлi, оңтүстік қиыр шетiн Мырзашөл қуаң даласы алып
жатыр. Солтүстiк шетi мен ... ... ара ... 600 ... ... ... ... қолайлы географиялық аймақ саналған.
Бұл территориядан Батыс пен Шығысты – Жерорта теңiзi елдерiмен ... ... ... ... ... ... ... Оңтүстік
Қазақстанның таулы аудандарынан өткен осы жолдар тарихта “Ұлы Жiбек жолы”
атымен белгiлi. ... ... ... ... Орта Азия арқылы
Үндiстанға, Хазарияға, ...... ... ... алып ... да ... жоғары болатын.
Осы керуен жолдарының бойында VI-XII ғ.ғ. көптеген сауда орталықтары,
қалалар пайда болды. Әсiресе, Сырдария ... ... ... Испиджаб,
Сүткент, Сығанақ, Сауран сияқты iрi қолөнер және сауда орталықтары салынды.
Ресейге толығымен қосылған соң (XIXғ. 60 ... ... ... Орта Азия ... ... Европалық бөлiгiндегi аудандарды
жалғастырушы ретiнде танылған. Алайда, Оңтүстік Қазақстан облысы аумағында
жолдардың жоқтығынан бөлiм ... ... қиын ... ... заманында Оңтүстік Қазақстанның экономикалық-географиялық
жағдайы түбiрiмен өзгердi. ... ... жолы ... ... ... ... iрiлi ұсақты темiр жол жүйелерiнiң салынуымен
пайдалы қазбалар кен орындарының ашылуы ... ... ...... ... және ... ... аудандардың бiрi. Ауылшаруашылығына мамандануы Оңтүстік
Қазақстанға шекаралас жатқан Орта Азияны еске ... Бұл – ... ... және дәндi дақылдар ... ... ... ... ... өсiру мен қой шаруашылығынан бiрiншi орынды
иемденедi.
Оңтүстік Қазақстан азық-түлiк және жеңiл өнеркәсiп дамыған ... ... ... де жоғары деңгейде жолға қойылған (полиметалл, фосфорит,
қорғасын өндiрiсi).
Оңтүстік Қазақстан ... ... Орта ... ... ... ... ... Орта Азиядағы сияқты жазықтарда күн сәулесiнiң таралуы
жоғары. ... ... ... ... ... ... ... аймақтарда. Континеттiлiк солтүстiкке қарай айқын байқалады. Оңтүстік
Қазақстанның барлық территориясына салыстырмалы суық, қары аз қыс ... ... ... көктем, содан соң – ыстық жаз тән. Күз кенеттен
кiредi де, ол температураның шұғыл ... ... ... соңы ... жалғасады.
Басқа экономикалық аудандармен салыстырғанда мұнда вегетациялық кезең
ұзаққа созылады (220 күнге ... ... мен ... ... ... мөлшерi тропиктегiмен бiрдей. Температураның жалпы мөлшерi 4000
градусқа жеттi. Оған ... ... ... ... ... ең ... (35-45% орташа жылдық), ал ауаның ылғалдылығы шiлдеде 18-
20%-ға дейiн төмендейдi. Мұндай табиғи үйлесiмдiлiк дәндi дақылдармен бiрге
жылу сүйгiш өсiмдiктердi ... ... ... климатының қолайсыз жақтары көктемнiң соңғы
айларындағы аяздар. Бұл аяз жас ... мен ... да ... ... алып ... Қазақстанның көп бөлiгiнде жауын-шашын өте аз. Жауын –шашынның
орташа жылдық көрсеткiшi солтүстiгiнде 150 ... ... ... ... 500 ... ... ... Жылына 5-6 айдың
көлемiнде жауын-шашын жауады.
1.2 Оңтүстік ... ... ... жамылғысы.
Қазақстан- жер көлемі жағынан ірі ел, оның жер көлемі Англиядан 11
есе ... ... ... ... ... ... 1600 ... батысына қарай 3000 км жерге созылып ... ... ... ... ТМД ... ... ... кейін 2-ші орында. Бейнелеп
айтқанда Қазақстан жеріне ... ... 90 ... ... сиып ... саны жөнінен әлемде 80 орында болып, жер көлемі жөнінен кең байтақ
10 елдің қатарында. Әлем ... 0,3 ... ... ... ... жер
шарының 2 пайызын алып жатыр. ... кең ... ... бір ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысында жазықтар мен ойпатты
жерлер, құмды өлкелер, биіктігі әртүрлі таулар кездеседі. Бұл аймақтағы ... ... тек ... әсер етіп ... ... да ... ... Осыған орай Оңтүстіктегі топырақтардан
жазық аймақтың жазық аймақ топырақтары және таулы аймақтың топырақтары ... ... ... ... ... территориясы шөл зонасының
оңтүстігінде жатыр. Бұл зонада Оңтүстік Қазақстан облысымен бірге Батыс
Қазақстан ... ... ... ... Маңғыстау, Қызылорда облыстары
түгелімен Ақтөбе, Қостанай, Ақмола, Қарағанды, Шығыс Қазақстан облыстарының
біраз ... ... ... ... ... ... ... жерлері орналасқан.
Бұл алқапта ауадан түсетін ылғал мөлшері өте аз, ... ...... ... ... Жылына түсетін ылғалдың мөлшері 80 – 150 мм-
дей.
үсіксіз уақыттың ... 170 – 220 ... ... ... ... ... 10
градустан жоғары болатын температура ... ... ... ... ... Бұл ... нағыз шөлдің өзі. Жерге тек ерте көктеммен
күздің соңғы айларында ... ... ... ... ... ... тыныштық кезең өтеді, оның біріншісі ... ... ... ... ... ... Өсімдіктер табиғаттың осындай қысымшылдығына
бейімделген. Онда өсетіндер: сирек шығатын бұташалар, жусан және ... ... ... ... ... Өсімдік сирек
шығатындықтан олардың топырақта қалдыратын қалдықтары мардымсыз. Сондықтан,
топырақта қарашірік аз. Оның мөлшері топырақтың ... ... ... 1 ... % . ... салдарынан топырақтың түсі бозғылт тартып, өзін түзген тау
жынысына ұқсайды. Бұл зона екі зонашаға бөлінеді: а) сор ... ... ... ... ... шөл; б) ... сор шөптер өсетін сұр – ... ... шөл. ... ... 2 зонашада да, әсіресе, соңғысында
тақыр түсті топырақтар мен тақырлар, үгілме құмдар және ... ... ... ... шөл ... ... Мұнде тек суармалы егістіктен
ғана өнім алады. Өзен бойларында орналасқан тақыр түстес топырақтар ... ... ... ... аз ... ... ... азоттың
фосфорлы және органикалық тыңайтқыштарды қолдану керек. Шөл ... ең мол ... алып ... Оның ... 119 ... яғни
республика территориясының 44% - на жуық.
Жалпы жартылай шөл мен шөл зоналарын сипаттай ... ол ... ... деп ... әсте ... ... осы жердің ыстығына
бейім сорланған топырақта ... сор ... қой ... оның ... ... ... “шөл кемесі” атанған түйе малдары сүйсіне жейді. Ал ... су ... ... ... ... ... шөлдің ұзақ күнін
ұнататын кейбір қымбатты дақылдар, суға да ... мол ... ... ... ... ... шөл жерлерді бау – бақшаға айналдыруға
болады деген қиялға берілмеген абзал. Себебі, қоғам үшін ... ... ... ... ... бір жер шөл болып, екінші жері көл болып бірін –
бірі толықтыратын, бірін – бірі теңгеретін ... ... ... ... ... жерлер тауларға қарағанда
көп. Оңтүстік ... ... ірі ... Қаратау, Қазығұрт, Өгем
таулары.
Таулы алқаптарда ені әр жерде әртүрлі батыстан ... ... ... ... ... дала зонасы – белдеуі орын алған. Жазықтықтағы шөлді
дала зонасына қарағанда тау етектерінде жатқандықтан бұл ... ... ... келеді. Бұл беулік таулық белдеулік зонасының ең төменгі
сатысы. Сондықтан бұл алқапты ... ... да ... ... ... ... ... сәйкес таралатындықтан
аумағында биік таулы салқын альпілік топырақтардан ... ... ... ... және сұр ... жалғасып, терістік және
терістік-батыс аймақтарындағы жазықтарды ... ескі ... ... ... және ... топырақтар мен ірі құмды алаптар (Шығыс
Қызылқұм мен Батыс Мойынқұм) алып жатыр. ҚР Ғылым академиясының Ө. ... ... ... көпжылдық ғылыми-зерттеу жұмыстарының
нәтижесінде облыс аумағында 130-ға жуық топырақ түрлері мен ... ... ... ... ... ... ... екі
топқа бөлінеді: 1. Тау топырақтары. 2. Тау аралығындағы аңғарлардың, тау
бөктеріндегі, т.б. биік және ойысты жазықтардың ... Тау ... ... ... ... біраз жерін алып жатыр. Осы
таулы аймақтың бір ... ... ... деңгейінен 4000 метрге
жақындайтындықтан топырақ-климаттық зоналардың ... биік ... заңы орын ... яғни тау биіктеген сайын ылғал кө-бейіп, ауа райы
суыта түседі. Міне осыған байланысты таудың төменгі ... ... ... ... 250 —350 м) ... биік 3500 — 4000 ... ... бірнеше таудың белдеулік белдемдері кездеседі, олардың
топырақ, ... ... да, ... ... де әр ... болып
келеді. Былайша айтқанда, табиғаттың көлденең белдемдік заңы байқалатын
сонау терістік тундрадан оңтүстіктегі шөл ... ... ... ... ... ... аумағындағы Батыс Тянь-Шань тау етегінен биік ... 3 — 4 ... ... ... ... ... ... дүние, табиғаттың осындай ерекше-лігін түсіне білген ғалым, Орта Азия
университетінің профессоры А. Л. Бродский 1920 ... ... ... Мемлекеттік қорық ұйымдастыру мәселесін алға қойған. Бұл ұсыныс сол
кезде ... ... ... қызметке араласа бастаған Т. Рысқұловтан
қолдау тауып, 1926 жылы ... ... Ақсу — ... қорығы
ұйымдастырылды. Сонымен осы таулы белдеуде таудың шалғынды-далалы альпілік,
субальпілік, таулы-далалық альпілік, таулы альпілік, таулы ... ... ... және ... ... ... субальпілік топырақтары
кездеседі. Бұл топырақтар 132 мың гектарды, яғни облыс жерінің 1,1 пайызын
алып жатыр. Орта ... ... ... ... ... ... ... ашық қоңыр, сұр қоңыр топырақтары 575 мың гектар,
облыс жерінің 4,7 ... ... Ал ... ... мен ... жалғас
етектерінде таудың сұр топырақтары түзілген. Олардың ... 186,8 ... ... ... 1,7 ... ... ... таулы аймақтағы топырақтар
көлемі 894,8 мың гектар жерді алып жатыр, ол облыс жерінің 7,5 пайызы.
2. Тау ... ... тағы ... биік және ... ... Таулы аймақтарға қарағанда бұл топырақтардың
түрлері мол. Бұл ... ... ... осы ... тән ... кездеседі. Тау етектерінің биіктеу жазықтарының қара қоңыр,
қоңыр және сұр қоңыр ... ... 78,4 мың ... облыс жерінің
6,6 пайызы. Тау етектерінің орталық бөлігіндегі жа-зықтарының оңтүстік және
терістік сұр топырақтарының көлемі 1021,4 мың ... ... ... ... Тау ... ... ... оңтүстік және терістік ашық сұр
топырақтары, көне ... ... мен биік ... террасаларының
шалғынды-сұр топырақтары, биік шөл жазықтарының сұр құба топырақтары 2390,7
мың ... — 19,5 ... оның ... ... ... ... тақырлар мен
тақыртүстес топырақтар және шалғынды, шалғынды-батпақты топырақтар
кездеседі. Біраз жерлерді ... ... алып ... Оның ... ... белдемдегі сортаң топырақтар көлемі 193,4 мың гектар, облыс
жерінің 1,6 пайызы: шөл ... ... ... ... 539,7 мың
гектар — 4,5 пайыз, ал екі ... ... ... ... 457,3 ... — 3,8 пайыз. Өзен бойларының топырақтары 300,9 мың ...... сұр ... ... ... ... 1047,1 мың гектар — 9,5
пайыз болса, шөл ... ... ... ... 2486,1 мың ...
20,6 пайыз. Сонымен жалпы ... ... яғни ... жазық
аумақтарындағы топырақтар көлемі 11108,7 гектар жерді қамтып, ... ... ... алып жатыр. Облыстың біршама жерлерін топырақ емес ... ... ... ... мен ... қатты тау жыныстары, көл мен өзендер
алып жатыр. Олардың жалпы көлемі 150 мың гектардай — 1,2 ... Ал ... ... жағдайларына, табиғи ылғалмен қамтамасыз етілуіне
немесе қолдан суару мүмкіншілігіне ... ауып ... ... ... ... биік альпілік, субальпілік белдеулері малдың
жазғы жайлауы болса, орта және аласа таулы белдеулерде жер ... ... ... ... ... ... тағы басқа дақылдар
өсіруге болады. Ал аласа таулы аумақтардың етектеріндегі ылғал жеткілікті
болғандықтан бұл ... ... ... ... ... төменгі етектеріндегі жазықтарда ылғал жеткіліксіз, ... ... үшін ... Бұл ... су көздері жеткілікті
болған жағдайларда мақта дақылы, бау-бақша ... ... ... шөптер, т.б. өсіріледі. Ал өзен бойларындағы көне аллювиалды ... ... ... ... ... қоса күріш егіледі.
Жалпы облыс көлеміндегі жартылай шөл, ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысының жер ресурсының сапалық жағдайы және оны
тиімді пайдалану мәселелері.
2.1 Оңтүстік ... ... жер ... ... жағдайы.
Жер ресурстарының сапалық жағдайына тоқталсақ Оңтүстік Қазақстан
облысында агроклиматтық ықпал ... ... ... ... ... ландшафттар құрайды, мұндай
ландшафт антропогендік қысымдарға шыдамсыз, өзіндік қалыптасуға, қайта
қалпына келуге ... ... ... ... ... ... компонентерінің түбірлі өзгерісі заттардың эволюциялық қалыртасқан
айналасымен бұзады.
Ирригациялық ... яғни су ... ... ... алып келеді:
топырақтың беткі қабатының жуылуы гектарына ... ... ... тоннаға
жетуі мүмкін. А.М.Иорганскийдің және т.б. анықтамасы ... ... ... ... ... ... бұл эрозияның шығыны 40-42%- ға жоғары
болады, шығын болған су жер ... ... ... жер асты ... көтерілуіне алып келеді. Бұл жағдай топырақтың тұздануына,
рельеф қабатарында тұзды көлдердің ... ... алып ... ... ... ... экологиялық тепе-теңдігін шұғыл
төмендетеді. ... ... ... ... ... ... байқауға болады.
1990 – 1999 ж. арасында Республикадағы ауылшаруашылық жерлерінің саны 2
есеге қысқарды. (223.1 млн. га-дан 139 млн. ... ... ... 1,5 есе ... 21,8 млн. ... ... қысқарды, ал пайдаланылмай
бос жатқан жерлердің көлемі 10 ... ... (0,8 га – 10,2 ... ... ... Қазақстан облысындағы жер қорының құрылымы.
Жер балансының 1988 жылғы мәліметі бойынша Республикада 481,1 мың ... ... бар. 24148,8 млн. га жер ... ... ... және
194,5 мың га жер топырақ ... ... ... ... және
биоресурстар басқармасының мәліметі бойынша барлық егістік жердің 1\3 і
жел эрозиясына ұшыраған.
Топырақтың ... ... ... ... әсер ... ... ... көлемі 33,8млн га немесе ... ... 15,2% -н ... ... ... ... ... Қазақстан облысы Қызылорда, Маңғыстау, Қостанай
облыстарынан ... 4-ші ... ... (2,2 млн га) Су эрозиясына (әр
түрлі деңгейде) ұшыраған ... ... ... ... 0,9 млн. ... ... облысында 4 ірі егін шаруашылығымен айналысуға
қолайлы массив бар: ... - 726 км², Арыс – ... – 910 ... – 450 км², Келес – 1180 км² және Жалаңаш жазық - 1712² км, ... 4978 ... ... жер ... ... бар ... 1,0 млн. га ... суармалы жерлерден алынған өнімнің құны ... ... ... ... 25% -н құрайды, яғни 6 га тәлімі егістен алынатын өнімді ... ... ... ... ... ... Рас, ... жерлерді игеру
арзанға түспейді, каналдар қазып, жердің мелиорациялық жағдайын жақсартуға
аз қаржы жұмсалмайды.
Алайда, мұндай ... ол ... ... кейін бірнеше жылдарда
ақ өтелері сөзсіз. Біздің жағдайда мақта егу үшін ... ... ... ... ... егуге жұмсалатын қаржы 5-7 жылда, ал көкөніс пен ... ... ... ... 2-3 жылда өтеледі екен. (Садықұлов Д.С.
1971)
Сурет 3
Суармалы жердің тағы бір артықшылығы: бір жылда екі өнім ... ... ... тез ... ... дақылдардан кейін немесе жазда пісетін
картопты жинап алғаннан кейін вегатативтік уақыт ... ... 90 – 110 ... ... ... Бұл ... ... аңыздыққа тез
пісетін тары немесе сүрлем жүгері сияқты дақылдарды егуге болады, былайша
айтқанда суармалы егістердің экономикалық ... мол. ... ... ... ... ... ... шөлді жерлер суарылса, ол
табиғаттың қолайсыз ... ... ... түрақты әрі мол өнім
береді, жұмсалған шығын көп ұзамай есесімен ... ... ... аймақтарында күн шұғыласын көп қажет ... ... өте ... ... ... - ... қант қызылшасы,
темекі, күріш, бау – бақшалар, дәрілік шөптер өсіп, мол ... ... ... ... Одақ құрамында жерді кең көлемде
мелиорациялауды қолға ... ... бұл ... ... өріс ... ... жер ... топырақтың құрамы мен физикалық қасиеттеріне,
топырақтың төсеніш ... мен жер асты ... ... мен ... ... ... арнайы ережелер, шаралар бар. Бұл шараларды дұрыс
қолданбайынша, көп ... ... ... ... тез арада сорланып немесе
батпақтанып, істен шығып қалуы ықтимал.
Нақты мәліметтерге ... ... ... егіншілік дамыған
облыстардың 40% - дан астам жерінің мелиорациялық жағдайы ... ... ... ... мен ... ең алдымен ол жердің табиғи
жерлеріне тығыз байланысты. Мәселен, ... ... ... ... ... ... ал ... жерлер суару барысында жіберілген
болмашы қатеден тез істен ... ... ... отырып, енді суармалы
аймақтарымыздың табиғи жағдайларына қысқаша тоқталып өтсек.
Белгілі ғалым, академик В.М.Боровский (1967ж) ... ... ... ... ... ... ирригациялық, шаруашылық
жұмыстардың әр түрлі ... ... ... 3 мелиоративтік алқапқа
бөледі.
Бірінші алқап – тау етегі мен бөктеріндегі көлбеу тегістіктер. Топырақ
беткі қабаты сары –сазды, ұнтақталған ... ... ... ... ірі ... ... ... мен құмдардан түрады. Таудан
алыстаған сайын жыныстардың ірілігі бірте – ... ... ... Жер асты ... тереңде жатады. Кей жерде аздап кермектеу
болғанмен суы негізінен тұщы. Жер беті және жер асты ... ... ... ... келгендіктен жер асты суларының ағымы жақсы. Тереңде
жатқан ... ... ... ... ... ... ... Бұл
аймақтағы топырақ сұр және қарақоңыр түсті ... ... тұз аз ... болмайды. Суарған кезде жердің сорлану, батпақтану қаупі жоқ.
Дегенмен ... ... суды мол ... ... байланысты
арық – атыздар мен каналдарда су жерге көп сіңіп, шығын болады. ... тау ... ... ... жүйелерде орын алған. Мысалы:
Қаратау етегіндегі Арыс – ... ... 50 км- ден 110 ... ... ірі, ... ... ойылып түсіп, судың жер астына сіңуі
өте көп ... ... ... ... сіңген су сол атырапты сорландырып,
батпақтандырмағанмен, жер астына ағып келіп, төмен жатқан ... ... ... ... Арыс – ... каналында
сіңген су канал бойымен төмен жатқан жүздеген гектар жерді сорландырып
жібереді. Жер асты суының ... ... ... ... біраз
жерін су басып, батпақтандырады. Мұндай ... бұл ... ... ... де ұшырады, жолдар бұзылады. Бұл ... ... ... ... 1
Оңтүстік Қазақстан облысы елді мекен жерлерінің құрамы.
|Жер|Жер ... ... ... ... ... ... ... ... саны | | ... | | ... | | ... | | | ... | | ... | | | |
| | ... ... ... ... ... |Бағасы |
| | ... |га | ... |га | |
|1 ... |666 |36,3 |26,7 |6 |4060 |18,2 |
|2 ... |58 |8,6 |0,8 |5 |6,3 |0,36 |
|3 ... |125 |50,6 |28,3 |12 |418,2 |8,4 |
|4 ... |609 |213,3 |130,4 |9 |60,1 |0,49 |
|5 ... |139 |119,3 |12,6 |6 |240 |3,4 |
|6 ... |42 |8,9 |2,4 |- |- |- |
|7 ... |607 |267,2 |43,6 |12 |84,6 |5,01 |
|8 ... |390 |170,6 |86,7 |- |- |- |
|9 ... |52 |8,8 |2,6 |- |42 |- ... ... |122 |66,7 |16,7 |8 |- |0,93 ... ... |99 |40,3 |9,5 |9 |48,3 |6,98 ... ... |93 |86,8 |15,8 |- |2,3 |0,36 ... ... қ. |44 |5,7 |5,4 |- |- |- ... ... қ. |290 |127,8 |148,6 |- |- |- ... ... қ. |2329 |747,9 |655,6 |303 |22112,2 |- ... |Барлығы |5065 |1954,8 |1184,6 |370 |27074 |44,1 ... жер ... ... ... ... ... қалыптасу схемасын төмендегіше көрсетуге болады.
Бірінші нарық.
Жер учаскесін жалға беру.
Жер учаскесін жеке иелікке құндық ... ... ... жер учаскелерін жеке тұлғаларға сатуы.
Мемлекеттің жерді түрақты пайдалану құқығын сату
Екінші нарық.
Азаматтардың иелігіндегі және ... емес ... ... ... сату – ... ... ... кепілдігі және жер иелену құқығы.
Жер учаскелерінің жалға берілуі.
Жер иелену құқығын сату.
Жермен және жерді пайдалану ... ... ... да ... ... ... ... нарқының дамуында келесі факторлар шешуші роль ойнайды:
* ... ... ... ... ... яғни заңдар мен нормативтік
актілердің бар болуы және ... ... ... туралығы, дәлелділігі, бағаға , нарықтық сұраныс әсерінің
ескерілуі,
* жер учаскесінің адамдарды ... ... ... ... ... ... ... негізінің болуы.
2001 жылдың соңында мемлекеттің қатысуымен жер учаскелерін сату –
сатып алу ... 1184,6 млн. ... ... ... 1954,8 га. ... учаскелерін сатумен бірге мемлекет жерді түрақты пайдалану құқында
сату жөнінде шарттар ... ... саны 2001 ... ... 370 ... 44
млн. теңгені құрайтын аумағы 27074,0 га жер ... ... ... жеке иелікке ақшасыз, құнсыз негізде жеке,
көмекші шаруашылықпен айналысу үшін 100,0 мың га жер ... оның ... ... ... ... ... ... құрылысына 12 мың га
шамасындағы жерді құрылыс пен түрғын үймен қамту мақсатында ... ... да ... екінші рыногының базасын қалыптастыру болып саналады.
Екінші нарық азаматтар мен мемлекеттік емес ... ... ... ... ... негізінде қалыптасады. Ол сату – ... ... ... ... сату –сатып алу кең масштабта азаматтар мен
мемлекеттік емес ... ... ... ... Жер ... ... бір ... механизмі жерді арендаға беру. Бұл ... ... және ... ... ... ... ... берілетін жердің
көлемі жылдан- жылға ұлғаюда. Жерді уақытша пайдалануға жеке тұлғалар мен
мемлекеттік емес заңды тұлғаларға мемлекет жалпы ... 1639 жер ... ... 1994- 2001 жж. ... уақытша пайдалануға
берілген жер учаскелері.
Кесте 3
|Жылдар |Жасалған | ... млн. |
| ... ... га ... |
| ... | | ... |16 |15 |3,0 ... |6 |180 |6,8 ... |263 |990 |9,3 ... |320 |11760 |36 ... |168 |1380 |10,8 ... |205 |600 |3,8 ... |355 |2381 |12,2 ... |226 |3857,9 |6,7 ... |1639 |14200 |88,6 ... Қазақстан облысының жер ресурстары комитетінен
алынған ... ... ... ... – ауылшаруашлық ұйымдары, шаруа қожалықтары жеке
азаматтар және ... ... ... көп ... ... ... ... Мәні жағынан екінші арендаторлар
– жеке тұлғалар мен серіктестіктер. Олардың жалпы пайдаланылып ... ... ... ... ... жерінің 26% -н құрайды.
Соңғы жылдары жер участогын жеке иелікке сатып алу азайып жерді уақытша
пайдалануға алу ... ... өсіп ... Бұл ... ... ... төлеп сатып ала алмаудың нәтижесі деп көрсетіледі.
Тәжірибе көрсеткендей жердің ауылшаруашылық айналымынан шығып қалуының
басты ... жер ... сол ... ... ... ... ... әрине бұл барлық жағдайда емес. Сондықтан да
жерді жалға беруді мақсатқа сәйкес ... ... ... Республикасындағы жер құны
|Қалалар |1 кв.м ... ... құны ... |1180 (411 ... ... |717 ... |145 ... |137 ... |123 ... |190 ... |114 ... |123 ... |129 ... |114 ... |137 ... |181 ... |114 ... |145 ... |181 ... ... ... ... жер ... ... құқығын тікелей мемлекеттен не бұл ... ... ... да ... жер пайдаланушылардан алған тұлғалар.
Жеке тұлғалар.
Мемлекеттік емес заңды тұлғалар.
Мемлекеттік заңды тұлғалар – түрақты және уақытша жер ... ... жер ... жер ... ... ... ... пайдаланушылардың
кейінгі жер пайдалану туралы шарт негізінде уақытша жер пайдалану құқығын
алған ... ... ... оның бір ... ... құқылы.
* субаренда;
* уақытша құнсыз жерді пайдалануға ;
* мүлкін алуға (сату – ... алу, ... ... ... ... ... жер нарқының 80% -ы ... ... ... ... Әсіресе, бұл процесс Шымкентте
интенсивті түрде жүріп келеді. 2002 жыл 1 ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік иеліктен 2329 жер учаскесі
(655,6 млн. теңге көлеміндегі 747,9 га) жеке ... ... 2003 ... ... ... ... қабылдануымен ауылшаруашылық мақсатында
пайдаланылатын жерлер тек уақытша пайдалануға берілетін ... да, ... жер ... ... жыл ... ... ... шамамен 350 келісім шарт жасалады.
Оған қатысатын жерлердің көлемі орташа 320 мың ... ... ... пайдалану формасына өту механизмi.
Жер қатынастарын ... құру ... қол ... ... бiрi – ... пайдаланудың төлемді пайдалану формасына өту.
Жер иеленушiлердiң алдында жердi капиталдың бiр ... ... ... ... тұрды:
Жерге төлем енгiзуде келесiдей мақсаттар алға қойылады:
– жердi рационалды пайдаланудың экономикалық әдiстерiн жасау;
– жер иеленушiлердiң ... ... ... және оны ... ... ... ... кiрiстерiн жердiң өнiмдiлiгiн арттыруды, ... ... ... ... ... ... төлем келесi негiзгi формаларда жүргiзiледi:
- жеке иелiкке сатылатын жердiң нормативтi құны;
– заңға қайшы келмейтiн азаматтық-құқықтық келiсiм шарттар нәтижесiнде
жер иелену ... ... ... келiсiлген бағасы;
– жер салығы немесе арендалық құн.
Қазақстан Республикасы үкiметi 1996 жылы 8 ... ... ... жеке ... сатылатын немесе мемлекет тарапынан пайдаланылуға
берiлген жерлердiң құнын бекiттi. Сол жылы ақшалай жеке ... ... ... ... ... ... жер ... құнын
анықтау бекiтiлдi.
Ауылшаруашылық жерлерiн бағалауда ол жердiң сумен қамтамасыз етiлу
жағдайы ... ... ... жер учаскесiнiң шаруашылық орталыққа
қатысты орналасуы оның ... ... алыс ... ... ... жерге бекiтiлген төлем мөлшерi әрбiр әкiмшiлiк ... ... ... жарамды жерлердiң мөлшерiне, топырақтың типтерi мен
типшелеріне назар аударылады.
Жердiң базалық құнының ... өте ...... 1,4 ... ... ... сұр-қоңыр топырағының жайылымдары) 350,4 мың
теңгеге дейiн (Оңтүстік Қазақстан- сұр топырақты егiстiк жерлерi).
Жер, сонымен қатар ... мен ... ... ... ... байланыс, транспорт объектiсi.
Бұл жағдайда нормативтi құн жердi пайдалану мақсатына қарай құрылыс
объектiсiнiң бағасына, ол ... ... ... ... ... ... экологиялық жағдайына назар аударылады.
Үкiмет қалалар мен елдi-мекендердiң жерлерiнiң төлем құнын бекiтiп,
оларды ... ... ... ... ... ... ... есе көтерiп түсiруге құқық берiлген.
Жердi объективтi бағаламай жер қатынастарының дамуы мүмкiн емес. Әрбiр
жер ... ... ... себебi жер қозғалмайтын мүлiк, екiншi
жағынан ол ... өсiп ... ... ... ... ... әртүрлi елде, мемлекеттiң
әртүрлi даму сатысына қарай ... ... ... ... жер ... ... мүлiк ретiнде
бағаланып, қоғамдағы кейбiр жеке тұлғалар үшiн ғана маңызға ие болды. ... бөлу ... ... ... ... да, ... ... болмады. Кеңес үкiметi уақытында ... ... да ... бағалау проблемасының орнында
топырақты бонитеттеу, табиғи-ауылшаруашылық, топырақтық-климаттық ... ... ... ... ... ауылшаруашылық өнiмдерiнiң
сатып алу құнын анықтау сияқты жұмыстар түрды.
Қорытынды.
Біз қатаң бәсекеге әзір түрып, оны өз ... ... ... ... көп ... ... экономикалық жобаларға қатыса
алады, қатысуға тиіс те. Өйткені олар ... ... ... ... әрі сол ... біздің қолайлы экономикалық –
геграфиялық жағдайларымызға және қолымыздағы ресурстарымызға сүйенеді.
Жер ... ... ... ... ел ... көтерудегі ең
маңызды көрсеткіш. Алайда, экономиканы көтереміз деп жерді орнысыз айдалану
үлкен, шешілуі қиын мәселелерді де туғызатынын есте ұстайық.
Иелі жер – ... жер. ... ... ... ... етіп ... тазалығы одан дұрыс өнім алу өзімізге байланысты екені даусыз.
Қай жеріміз егіншілікке жарамды, қай ... мал ... ... ... ... ... ... жеріміз қайсы осыны
білу, оны адам баласының игілігі үшін дұрыс пайдалана білу, оны ұрпағымызға
дұрыс ... де ... ... ... бұл ... істі ... ... деген заңды сұрақ туады.
Біздің ойымызша, ең ... ... ... ... қалпына келтіру, құрғақ, шөлді жерді суландыру, сортаң жерлерді
мелиорациялау тағы басқа шаралардан бастау керек.
Облысымызда қайта қалпына ... ... ... ... ... ... ... егіншіліктің 40 пайыздан астам жерінің
мелиорациялық ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен ол жердің табиғи жерлеріне тығыз байланысты. Мәселен
кейбір жерлерді қалай суарса да сорланып ... Ал ... ... ... жіберілген болмашы қатеден тез істен шығады.
Жерді ... ... жер ... ... өте ... жер реформасын жүргізу нәтижесінде рыноктік қатынастардың дамуы
мен қалыптасуына бағытталған жерге меншіктің әртүрлі формасына ... ... орын ... ... ... ... ретінде тұрақты және ұзақ мерзімді
пайдаланылатын жеке иелік ретінде жеке немесе ... ... ... ... ... тіркеуде тұрады.
Оңтүстік Қазақстан облысының жер нарығына жасалған талдау ... енді ... келе ... ... жылдарда жерді шаруашылық тұлғаларға
бөліп беру және оны заңды түрде бекіту ... ... ... ... ... белгілеу, жерді нарықтық қатынастарға қосу сияқты
істер жасалды.
Қорыта келгенде, ... жер ... ... ... үшін әлі ... кезек күттірмейтін іс-шаралар жүргізу қажет.
-----------------------
41
20
18

Пән: Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оңтүстік Қазақстан облысының рекреациялық ресурстарына табиғат компоненттерінің ықпалы55 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттарына физикалық-географиялық сипаттама41 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының табиғи – рекреациялық26 бет
Рекреациялық ресурсты зерттеу114 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы Мақтаарал ауданы жер ресурстарын тиімді пайдалану мәселелері70 бет
Туризмнің дамуы62 бет
1990 жылдан бастап Қазақстанның әкімшілік-аймақтық даму тарихы5 бет
Windows-та виртуальді жадымен жұмыс істеу9 бет
Аймақ экономикасын мемлекеттік реттеу16 бет
Аймақтарды мемлекеттік реттеу21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь