Биологиялық негіздегі сирек кездесетін аңдардың түрін қалпына келтіру жайлы

1. Кіріспе
А. Қазақстандағы қызыл кітапқа енген жануарлар
2. Негізгі бөлім
А. Жалман
В. Алтай арқары
3. Қорытынды
4. Пайдаланылған әдебиеттер
Қазақстанның Қызыл кітабында сирек және жойылып бара жатқан түрлердің тізіміне енгізілген жабайы омыртқалылардың 87 түрінің және өсімдіктердік 303 түрінің қазіргі таралуы, санының жай- күйі, биологиясы туралы мәліметтер келтірілген.
Адамдар мыңдаған жылдар бойы өсімдіктер мен жануарлар дүниесін пайдаланып келді және де өзінің жан- жақты тіршілігінде жануарлар мен өсімдіктердің пайдалы қорын қолданып ғана қойған жоқ, сонымен бірге табиғатты өзгерту арқылы көптеген түрлердің өмір сүру жағдайларына әсер етті. Табиғатқа антропогенді ықпал етудің әсерінен жер бетінде өсімдіктер мен жануарлардың кейбір түрлерінің жойылу процесі басталды.
Ғылыми- техникалық прогресс адамдардың қолына табиғат әлеміне әсер ететін күшті құралдар берді. Бұл құралдар қаншалықты пайдалы болса, соншалықты зиянды. Адамдар көбінесе кейде түсінбей, кейде салақтықтан табиғатты қалпына келтіру үшін ұзақ уақыт қажет болатынын ойламастан, оған қалай болса солай қарайды. Сыңсыған орманның орнындағы жанған түбірлер, су шайып өткен тау беткейлеріндегі жыртылған жерлер, ағаш ағызу кезінде ластанған өзендер. Осының бәрі сирек кездесетін көптеген бағалы аңдар мен өсімдіктердің құруына әкеп соғады.
Табиғатта пайда болған әрбір түр өзінші бірегей және ешқашан қайталанбайды, сондықтан да оның жойылуы- орны қайта толмайтын нәрсе. Және де бұл жоғалту қауымдастықтың бүтінділігі мен табиғаттағы жалпы тепе- теңдіктің бұзылуына әкеп соғады. Сондықтан да қазіргі кезде табиғатты қорғау мәселесі дүниежүзілік мәселеге айналып отыр. Бұл мәселе бүкіл әлемде маңызды мемлекеттік мәселе ретінде қаралады.
Қызыл кітапқа сирек кездесетін, жылдан жылға азайып не жойылып бара жатқан, сондықтан да айрықша қорғауды қажет ететін жануарлар мен өсімдіктердің түрлері тіркеледі. Жануарларды халықаралық дәрежеде қорғау мәселесі 20 ғасырдың бас кезінде қолға алынды. 1902 ж. Париж қаласында алғаш рет Құстарды қорғаудың халықаралық конвенциясына қол қойылды.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Биологиялық негіздегі сирек ... ... ... ... келтіру
Орындаған: Советбаев Ә. А
Тексерген: Тугамбаева С. М
Семей 2015
Жоспар:
* Кіріспе
А. Қазақстандағы қызыл кітапқа енген жануарлар
* Негізгі ... ...
В. ... арқары
* Қорытынды
* Пайдаланылған әдебиеттер
Қазақстанның Қызыл кітабында сирек және жойылып бара жатқан түрлердің тізіміне енгізілген жабайы омыртқалылардың 87 ... және ... 303 ... қазіргі таралуы, санының жай- күйі, биологиясы туралы мәліметтер келтірілген. ... ... ... бойы өсімдіктер мен жануарлар дүниесін пайдаланып келді және де өзінің жан- жақты ... ... мен ... ... ... ... ғана ... жоқ, сонымен бірге табиғатты өзгерту арқылы көптеген түрлердің өмір сүру ... әсер ... ... ... ... етудің әсерінен жер бетінде өсімдіктер мен жануарлардың кейбір ... ... ... ... ... ... прогресс адамдардың қолына табиғат әлеміне әсер ететін күшті құралдар берді. Бұл құралдар қаншалықты пайдалы болса, соншалықты ... ... ... ... түсінбей, кейде салақтықтан табиғатты қалпына келтіру үшін ұзақ уақыт ... ... ... оған ... ... солай қарайды. Сыңсыған орманның орнындағы жанған түбірлер, су шайып өткен тау беткейлеріндегі жыртылған жерлер, ағаш ағызу кезінде ластанған ... ... бәрі ... ... көптеген бағалы аңдар мен өсімдіктердің құруына әкеп соғады. Табиғатта пайда болған әрбір түр өзінші бірегей және ешқашан ... ... да оның ... орны қайта толмайтын нәрсе. Және де бұл ... ... ... мен табиғаттағы жалпы тепе- теңдіктің бұзылуына әкеп соғады. Сондықтан да қазіргі кезде табиғатты қорғау мәселесі дүниежүзілік мәселеге айналып отыр. Бұл ... ... ... ... мемлекеттік мәселе ретінде қаралады.
Қызыл кітапқа сирек кездесетін, жылдан жылға азайып не жойылып бара жатқан, ... да ... ... ... ... ... мен ... түрлері тіркеледі. Жануарларды халықаралық дәрежеде қорғау мәселесі 20 ғасырдың бас кезінде қолға алынды. 1902 ж. ... ... ... рет ... ... ... ... қол қойылды. 1948 ж. ЮНЕСКО-ның жанынан Халықаралық табиғат қорғау одағы ұйымдастырылды. Халықаралық табиғат қорғау одағының Қызыл кітапбы 1966 ж. ... рет 2 том ... ... Оның ... ... 211 ... ... құстардың 312 түрі туралы деректер берілді. Бұл ... ... ... ... арнайы жасалды, түрлер 4 категорияға топтастырылды. 1966 -- 71 ж. Қызыл кітапқа тіркелетін түрлер туралы мәліметтер қайта ... ... 1972 ж. ... жарияланды. 1978 -- 80 ж. 4-басылымы 5 том ... ... ... Оның ... ... ... оған ... 226 түрі мен 79 түр тармағы, 2-томында құстардың 181 түрі мен 77 түр ... ... ... 41 және ... ... 105 түрі, 4-том балықтарға арналып, балықтардың 194 түрі, ал 5-томы жоғары сатыдағы өсімдіктердің түрлеріне ... 25000 түрі ... 1980 ... ... томдар негізінде "Қызыл кітап" қайта шыға бастады. 1983 ж. шыққан Қызыл кітапта омыртқасыз жануарлар туралы мол мәлімет берілген. ... ... ... ... ... қалу үшін ... ... парктерде қолдан өсіріп, көбейту шаралары қолға алынған. Соның нәтижесінде соңғы Қызыл кітапқа тіркелген ... 97, ... 39, ... мен ... ... 37 түрі ... зоологиялық парктерде қолдан көбейтілген. Халықаралық табиғат қорғау одағының ... ... ... Құстарды қорғау жөніндегі халықаралық кеңес, Су құстарын зерттейтін халықаралық бюро, Жануарларды қорғау жөніндегі ... ... т.б. ... қатысады. Қызыл кітап табиғат қорғаудың негізгі іргетасы, экологиялық білім мен тәрбие берудің ... көзі ... ... (лат. Selevinia betpakdalaensis) - кемірушілер отрядына жататын кішкентай тышқан.
Жалман - селевиния, бұл ... ... ... селевиния деген аты Қазақстан табиғатын қажымай зерттеуші ... ... ... ... ... ... денесі 97 мм-ден аспайтын кішкентай кеміргіш. Құйрығы денесінен қысқа, түп жағы жуан, бірақ ... ... ... және ... ... майда қабыршақтармен қапталған. Артқы аяқтары алдыңғыларына қарағанда сәл ұзын. ... ... тән ... - ... әрі ... құлақ қалқанын желпуіш тәрізді жинай алатыны. Соған байланысты оны кейде деп те атайды. Ересек аңдардың салмағы 20-22 г, ал ... ... - 27 г-ға ... ... ... аймағына Бетпақдала, Сарысу өзенінің көптеген аудандары, солтүстік шығыс Балқаш өңірінің біраз ... ... және ... ... кіреді. Жалмандардың мекендейтін ортасы - қалың ағаш пен бұталар өскен жерлер, жалманға әсіресе ... ... - ... ... баялыш өсетін жерлер. Бірақ жалманның мекендеу ортасы әртүрлі ... ... ... Ол ... ... ... ... сортаңдарда да, Аягөз қаласы мен Тарбағатай тауының етегіндегі ашық учаскелерде кездеседі.
Жалман тек Бетпақдалада, Балқаш көлінің ... мен ... ... және ... ... ... ... пен сораң өскен саз топырақты жерлерде, теріскен, қараған, сексеуіл арасында мекендейді. Дене тұрқы 75 - 95 мм, ... ... 58 - 77 мм, ... 21 - 24 г. ... ... ... ... Түгі қалың, арқа жүні ақшыл сарғыш. Ін қазбайды, басқа кемірушілердің тастап кеткен інін пайдаланады. Секіріп жүреді, ... ... ... және ... жақсы өрмелейді. Мамыр айының аяғынан бастап, жылына 1 рет 4 - 8-ден ... ... ... ... ... ... белсенді тіршілік етеді. Ауа температурасы +3°С төмен болатын күз, көктем мезгілдерінде және қыста ... ... ... ұсақ ... ... ... кейде өсімдікпен де қоректенеді. Су ішпейді (қорегінің құрамындағы ылғал жеткілікті болады). Жалман ... өте ... ... Оны ... тауып, сипаттаған В.А. Селевин (1938). Қазір Жалманның тек 40-тай дарабасы белгілі.
Жалманның биологиясы жөнді толық зерттелмеген, санының жылдан-жылға ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның және бұрынғы КСРО-ның (1978) бұл аңды аулауға тыйым салынғаны хабарланып, ... ... ... ... ... үшін оның ... ... қажет деген ұсыныс жасалған.
Алтай арқары Алтай-Саян өмір сүрген ... ... ... шағын кеңістікте тау жүйесі, (1). ХІХ ғасырдың соңында. тек Оңтүстік-Шығыс Алтайда vstre- chalsya. Қазіргі уақытта уақыты, бақылаулар Г. ... ... ... ... қиыр оңтүстік-шығысында тұрады сағ. Жотасының оңтүстік КЕҢЕС Saylyugem. ... ... ... ... ... Алтай, сондай-ақ Оңтүстік Shapshalskogo жотасының. Алтайдың Мүмкін, өте аз тау қой жыныстарын Talduair сақталған. ... ... орын ... Танну-Ола және Saylyugem (1). XP тау ЖЖҚ мекендейтін. Chikhacheva және ... ... ... шөп далалар болып табылады; альпілік cobresia, Шөпті шалғынды-cobresia тундралық, бұталы тундра және жартасты-қиыршықтасты тундра. Бұл мекен ету орталары жер үш топ ... ... тау ... ... және тау ... ... ... (лат. Ovis ammon ammon) - жұптұяқтылар отряды, қуысмүйізділер ... бір ... 19 ... басында батыс және оңт. Алтай тауларында кең таралған. 19 ... ... бұл ... ол ... ... ... қазіргі кезде А. а. Күршім жотасында, Қалмашық өзенінің жоғарғы ағынындағы биік тау беткейлерінде және Бұқтырма су қоймасының солт.-шығыс ... ... ... ...
Негізінен теңіз деңгейінен 800 - 3000 м ... тау ... ... ... таудың альпі және субальпі белдеулерін мекендесе, күз түсе тау етектеріне қарай ... ... ... ... ... 125 ... мүйізінің ұзындығы 129 см-ге дейін жетеді. Алтай арқары дәнді дақылдармен, ... ... ... 3 ... жыныстық жағынан жетіледі. Қазан - қарашада күйлеп, ... - ... ... ... ... ... қозықа туады. Алтай арқары - өте бағалы аң. Саны азайып, таралу аймағы қысқарып бара ... ... ... Қазақстанның еңгізілген.
Қорытынды
Қызыл кітапқа сирек кездесетін, жылдан жылға азайып не жойылып бара жатқан, сондықтан да ... ... ... ететін жануарлар мен өсімдіктердің түрлері тіркеледі. Жануарларды халықаралық ... ... ... 20 ... бас ... қолға алынды. 1902 ж. Париж қаласында алғаш рет Құстарды қорғаудың халықаралық конвенциясына қол қойылды. 1948 ж. ... ... ... табиғат қорғау одағы ұйымдастырылды.
Жалман - селевиния, бұл кішкентай аңның латынша селевиния деген аты Қазақстан табиғатын қажымай зерттеуші Виктор ... ... ... ... ... ... 97 мм-ден аспайтын кішкентай кеміргіш. Құйрығы денесінен қысқа, түп жағы жуан, бірақ қысқа жүндермен жабылған және сақина ... ... ... ... ... (лат. Ovis ammon ammon) - ... ... ... тұқымдасының бір түрі. 19 ғ-дың басында батыс және оңт. Алтай тауларында кең таралған. 19 ғ-дың ... бұл ... ол ... ... ... ... және Ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: ... аңшы ... ... ... ... С. М ... 2015
Аңшы -- аң аулауды кәсіп еткен адам. Оны құсбегі, бапкер деп те ... ... ... ... ... ... қыбыңды қандырады, қақпаншы қарныңды тойғызады, тұзақшы аш қалдырмайды..." деп тіршіліктің бір тұтқасы ретінде қараған. Кейде аңға көңіл ... үшін де ... Ит ... құс салу ... ... деп ... Қазақ ішіндегі А-лар қолданған құралы, істеген амалына қарай былайша жіктеледі:
* Саятшы -- аңға қан сонарда шығады. Қыран бүркіт, ... ... түзу ... ... ... тіс ... ... да ұстайды.
* Мерген -- садақпен, мылтықпен аң атады. Аю, қасқыр, бұғы, марал, арқар, елік, ... ... т.б. аң ... ... -- аңды қақпанмен аулайды. Түлкі, қасқыр, суыр секілді аңдардың ініне, жүретін жолына қақпан құрады.
* Моршы -- ... ... ... ... ... ... салып, іннен шыға қашқанда ұстайды.
ҚазАқпарат - Қазақстанда аңшылар мен аңшылық ... ... ... бірлестігі құрылмақ.Бұл туралы ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің баспасөз қызметінен хабарлады.
Ведомствоның атап өтуінше, бүгін ҚР АШМ Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті ҚР ... ... ... ... ... ... реттейтін өзгерістер мен толықтыруларды түсіндіру жөніндегі кеңес өткізді. Оған республиканың барлық облыстарының аңшылары, ... ... ... ... ... өкілдері, облыстық орман және аңшылық шаруашылығы аумақтық испекцияларының басшылары қатысты.
Қазіргі кезде республика аумағында 100 мыңнан астам ... 650-ге жуық ... ... ... қорлар, аңшылық дүкендер және аң аулау мен ... ... ... ... ұйымдар тіркелген.
Айта кетерлігі, 2011 жылы аңшылық ісін пайдаланушылармен аңшылық шаруашылықтарын дамытуды қаржыландыруға 1415,3 млн. теңге ... ... ... ... ... орман және аңшылық шаруашылығы аумақтық басқармасында ескі ... аңшы ... ... ... аңшы ... ... ... ақ жаңадан кірген аңшыларға аңшы куәлігін беру жүргізіледі.Жаңадан кірген аңшылар аңшы куәлігін алу үшін ... мен ... ... ... ... ... қоғамдық бірлестігі жүргізетін аңшылық минимум бағдарламасы бойынша дайындық курсынан өтуі және Шығыс Қазақстан облыстық орман және аңшылық шаруашылығы ... ... ... толтыруы керек. Және өтінішке қоса мынадай құжаттарды тапсыруы қажет:1) Қазақстан Республикасы азаматының жеке ... ... ... ... ... ... өзі көрсеткен тұрғылықты жері бойынша тұратынын (тіркелгенін) растайтын құжат ... ... ... ... ... тіркеу кітабының көшірмесі);3) Қазақстан Республикасы салық төлеушісінің куәлігінің көшірмесі (СТН);4) көлемі 3х4 түрлі- түсті үш ... 5) ... ... ... ... бітіргені туралы құжаттың көшірмесі.Аумақтық басқарма 10 күн ішінде сауалнама- өтнішті қарайды және өтініш берушіге оның аңшылық ... ... ... жіберілуі (не жіберуден дәлелді бас тарту туралы), емтиханның күні мен оның өткізілетін жері туралы хабарлайды. Аңшылық минимум бойынша емтихан ... ... ... өсімін молайту және пайдалану, жабайы жануарлардың биологиясы, аңшылық қаруды және басқа аулау ... аң ... ... мен қыран құстарды ұстау мен пайдалану саласындағы заңнама мәселелерін қамтитын уәкілетті орган бекіткен тестілік тапсырмалар бойынша тестілеу әдісімен ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін емтихан алу комиссиясы жүзеге асырады.Емтихан тапсырушы бір ... ... 25 тест ... 20- сына дұрыс жауап берген жағдайда емтихан нәтижесі оң деп есептеледі. Бес қатеден асқан жағдайда емтихан тапсырылмаған болып есептеледі және ... ... ... қайтадан тапсыруға жіберіледі. Емтиханды қайтадан тапсыра алмаған жағдайда, өтініш берушіге аңшы ... ... бір ... ... ғана ... беру ... беріледі. Аңшы куәлігін беру емтихан тапсырғаннан кейін 10 ... ... ... ... комиссиясының хаттамасы аңшы куәлігін беруге негіз болып табылады. Аңшы куәлігі 10 жыл мерзімге беріледі және жыл сайын 31 ... ... ... ... және аңшылық шаруашылығы аумақтық басқармасында (10% ТЕК (МРП) мөлшерінде мемлекеттік баж ... ... ... ... ... ... ... Тіркелгені туралы белгісі жоқ аңшы куәлігі жарамсыз деп танылады.Аңшы ... ... тыс ... тұрғылықты жерге көшкен кезде облыстық орман және аңшылық шаруашылығы аумақтық басқармасынан есептен шығуы ... және 30 күн ... жаңа ... жері ... ... басқармаға есепке тұруы қажет.Шығыс Қазақстан облыстық орман және аңшылық шаруашылығы басқармасы Аң аулау ережесіне сәйкес рұқсат берілген олжалау құралдарының ... ... ... ... ... мен ... құстарды қолданып аң аулауға аңшы куәлігі бар жасы он төртке толған жеке тұлғалардың, аңшылық атыс қаруын қолданып аң ... ... атыс ... сақтауға және алып жүруге рұқсаты және аңшы куәлігі бар жасы он сегізге толған жеке тұлғалардың құқығы бар екендігін ескертеді. ... ... ... және ... ... ... Семей мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Ортадағы өзгерістерге және анттропогендік факторларға аңдардың бейімделуі. ... ... ... С. М
Семей 2015
Жануарлар (лат. Animalia) -- тірі организмдер дүниесіндегі негізгі екі ... бірі ... - ... ... және ... бейім тіршілік иесі; негізінен, дайын органикалық қосылыстармен қоректенетін гетеротрофты организмдер. Жануарлар ... ... бір ... ... және көп жасушалылар болып екі топқа бөлінеді. Жер ... ... ... ... организмдер), балдырлар, саңырауқұлақтардан кейін пайда болған.Палеонтологиялық зерттеулерге қарағанда олардың жасы - 0,8 млрд. жылдан ... (1998). ... ... да ... ... ... ... сәйкес қалыптасқан. Эволюциялық өзгерістер сыртқы ортаның өзгерісіне организмдердің бейімделуімен ұштасады. Мысалы, құрлық жануарларының арғы тегі су ... ... ... Ал қоршаған ортаға бейімделе алмаған құрлық жануарлары бұрынғы тіршілік ортасында қалып қойған. Жануарлардың қазба қалдықтарын зерттеу ... ... ... ... ... мұхиттарда бұдан 1 - 1,5 млрд. жыл ... ... ... ... тәрізді талшықтылар түрінде пайда болған деп жорамалдауға мүмкіндік береді.Протерозой эрасында тіршілік ... ... ... радиоляриялар, фораминифералардың іздері, губкалардың қаңқалары, буылтық құрттардың түтікшелері, моллюскілердің бақалшақтары, тіпті буынаяқтылардың да қалдықтары ... ... ас ... қан айналу, жүйке жүйесі, сезім және жыныс]органдары, тыныс алу, ... ... ... ... ... ... ... 1,6 млн-дай түрі, 17 типі бар. Жануарлардың табиғаттағы және адам өміріндегі маңызы өте зор: көпшілігі ... ... ... ... ... өнеркәсіп шикізатын: ет, май, сүт, тері, жүн, бал, жібек, мүйіз, бақалшақ, т.б. ... ... олар - ауыл ... ... ... ... түзушілері, басқа жануарларға азық қорлары, органикалық заттардың ыдыратушылары болып табылады. Жануарлардың өнімділігін арттыруды, тиімді ... және ... ... ... ... ... мен оның салалары зерттейді.
Жануарлардың кеңістіктегі тіршілік ету қабілеттілігі; белгілі бір экологиялық жағдайға бейімділігі. Бағдарланудың бірнеше түрі бар: 1) оптикалық - ... ... ... ... ... ... сәуле арқылы бағдарлануы; 2) химиялық - кейбір жануарлардың қорегін, жұбын иіс ... дәл ... ... жібек көбелегінің аталығы 10 км жерден аналығын иіс арқылы сезеді); 3) акустикалық - жыртқыш жануарлардың өз қорегін есту ... ... ... ... ... 15 - 20 ... ... арқылы біледі); 4) терморецепция - жылу арқылы бағдарлану (мысалы, айдаhарлар мен қалқантұмсықты жыланның тұмсығында жылуды сезетін шұңқыры ... ... ... ... ... ... ... жәндіктер (шыбын, қоңыз, термиттер), сондай-ақ, құстар және кейбір суда ... ... ... ... магниттік өрісі, ал балықтар бүйір сызығы арқылы бағдарланады. Жануарлардың бағдарлану ерекшелігін, оны атқаратын органдардың құрылысын зерттеп ... ... үшін ... ... ... ... әр түрге жататын жануарлардың өзара бірін-бірі ажырату және түрлі сезімін білдіру үшін шығаратын дыбыстары. Бұл ... ... ... ... ... ... ... кейбір бауырымен жорғалаушыларға (жармасқылар, хамелеондар, қолтырауындар) және барлық құстар мен сүтқоректілерге тән. Жануарлардың дыбыс диапазоны 20 Гц - 20 кГц ... және ол тек ... ... ... ғана пайда болатын дыбыс (шаянтәрізділерде, жәндіктерде) емес, балықтың торсылдағымен, жүзу қанатымен, құстың құйрық қауырсынымен, қанатымен, тұмсығымен ... ... ... аяғындағы не қанатындағы арнайы аппараттарымен (түзу қанатты жәндіктер) шығаратын дыбыстары да болады. Жануарлардың ... ... ... шегу, ашыққан, сескенген, жұптасу кезінде шығаратын әртүрлі дыбыстары ... ... ... дауысын ғалымдар шаруашылыққа зиян келтіретін құстарға, жәндіктерге, т.б. кейбір ... ... ... ... ... қорғайды. Мысалы, Қазақстан орнитологтары қараторғайдың шығаратын дыбыстарын жазып алып, акустикалық әдіспен жүзім бағының зиянкестеріне ... ... ... - ... суда ... ... бейімделуінің бір түрі. Бұл шартты және шартсыз рефлекстер салдарынан да ... ... ... ... ... ... ... түрі тіршілігінің көп уақытын (су жануарлары, қосмекенділер) суда жүзіп өткізсе, құрлық жануарлары ... ... ... ... не суға ... ... кеткенде жүзеді. Жануарлардың суда жүзіп тіршілік етуге бейімделуі активті және пассивті болып екі ... ... ... ... түрлі жүзу органдарын (қарапайымдар, құрттар - кірпікшелерін, шаянтәрізділер - ... ... ... ... ... және құндыз - аяқтарын) қозғап жүзеді. Жүзудің пассивті түрінде жануарлар денесін әртүрлі иіп ... ... ... ... ... барлық қосмекенділердің дернәсілі, жылан, сүлік т.б.), қозғап жүзеді. Жүзуге бейімділік сүтқоректілердің де арасында байқалады. Мысалы, камшаттың, құндыздың, жұпартышқанның, су ... және ... ... ... ... ... жүні ... су жұқпайды.
Жануарлардың қорғаныш бейімділігі - жеке организмнің тіршілік үшін күресте сақталуына, ұрпақ қалдыруына көмектесетін ... ... және ... ... ... қорғаныш бейімділігі - бүркеніш реңнің барлық түрі, жануарлардың пішіні, ... ... ... т.б. ... ... ... қаны, терісі улы болуы, жағымсыз иіс (қандала, көптеген қоңыздар, ... т.б.), улы зат ... ... ... зат ... ... ұйқыға кетуі - физиологиялық бейімділігін көрсетеді. Жануарлардың жауынан ... ... ... ... ... ... қалған кезде құйрығын, аяғын үзіп кетуі, сондай-ақ қорқытатын дауыс, ... не ... ... айбат шегуі - этиологиялық бейімділігін көрсетеді.
Жануарлардың қыстап шығуы - ауа райы суық және қоңыржай аймақтарда жануарлардың ... ... ... ... ... шығудағы негізгі қиыншылық - қорегін табудың қиындауы, қорек қорының ... ... ... Бұл қиыншылыққа бейімделу үшін балықтар, құстар, сүтқоректілер қорек іздеп бір ... ... ... орын ... ... ... әсіресе, жыртқыш аңдар (қасқыр, жолбарыс, барыс) қорегін іздеп бірнеше шақырым жерге дейін кетіп қалады. Арқар,таутеке, елік, т.б. таулы ... ... ... қыс ... қары ... шөбі мол ... қоныс аударады. Сүтқоректілердің кейбір түрі (сарышұнақ, суыр,жайра, т.б.) қыста қорек ... олар ... ... ... Қыс ... ... ... түлеп, семіреді. Бұл да жануарлардың қыстап шығуға бейімділігінің бірі ... ... ... тіршілік мекеніне қарай 2 топқа бөлінеді: 1) ... ... - ... ... ... ... түрі (мысалы, қасқыр, түлкі, қарға, т.б.). Бұлар көп тараған, нақты мекен талғамайды, ... ... ... ... 2) ... ... - ... бір жерде ғана тіршілік ететіндері (мысалы, тек құмды жерде кездесетін тараққұйрық сарышұнақ немесе тек ... ... суда ... ... т.б.). ... ... ауыстырып, бірнеше биотопта тіршілік ететін жануарлар да бар. Мысалы, көкқұтан биік ағаштарға ұя ... да, ... ... ... аулайды. Жануарлардың әртүрлі биотопта мекендеуі олардың белгілі бір даму сатысына да байланысты. Мысалы, бақаның ... суда өсіп ... ал ... бақа су ... ылғалды жерлерді мекендейді.
Жануарлардың ұшуы - организмдердің тіршілік ортасына бейімделуінің бір түрі. Ұшу ... ... өте ... тіршілік еткен ұшқыш кесірткелер (птерозаврлар) топтарынан бастап байқалады. Жоғары сатыдағы омыртқалылар арасында ... ... ... - ... ... ... тек жарқанат қана ұшуға жақсы бейімделген. Сүтқоректілердің ішінде қалқып ұшатын түрлері де бар (мысалы, ұшар). Жауынан қорғану үшін ұшатын балықтар да ... ... ... ... Ұшу жануарлардың эволюциялық дамуында олардың әртүрлі тіршілік ортасына ... ... ... ... ... ... - ... аудару) - тіршілік еткен ортасының ... ... ... ... байланысты жануарлардың мекен ауыстыруы. Бұл тұрақты (маусымдық не ... және ... ... ... ... ... мекен ауыстыру тіршілік мекеніндегі жағдайдың әлсін-әлсін өзгеруіне немесе жануарлардың көбею кезеңіне, ал тұрақсыз мекен ауыстыру тіршілік ортасының кенет нашарлауына байланысты ... ... ... ... ... балықтаржәне жәндіктер арасында жиі кездеседі. Жануарлардың қоныс аудару жолын, көбінесе, оларды таңбалау арқылы білуге болады.
Жануарлардың ұйқысы - жылы ... ... ... жыл ... бейімделуі. Бұл кезде олар інінде, ағаш қабығы астында, топырақ арасында жатып, денесіне қоректік заттар қорын (салмағы 30 - 40% май ... ... ... тіршілігін жалғастырады. Жануарлар ұйқысының бірнеше түрі бар: 1) ... ... ... колибр, т.б.); 2) маусымдық - республикамыздың шөл, шөлейт аудандарындағы сүтқоректілердің (мысалы, зорман, ... ... т.б.) ... ... ... ... жалғасады, сөйтіп олар ұзақ ұйқыға кетеді. Жануарлардың ұзақ ұйқыға ... ... ... бар. Оның бірі ауа райының суықтығына немесе шілденің ыстығындағы қуаңшылыққа байланысты. Ұзақ ұйқыға кеткенде ... ... ... дене ... 5 - 7°С-қа дейін төмендейді. Бірақ организмде баяу да болса физиологиялық процестер жүріп жатады; 3) ретсіз - ... ... ... пайда болған қолайсыз жағдайдың салдарынан ұйқыға кетуі (мысалы,ақтиін, жанат ит, қарлығаш, т.б.). Ұйқыға ... ... ... жетіспеуіне де, денесінен шыққан түрлі улы заттар әсеріне де, жұқпалы ауруларға да төзімді келеді.
Жануарлар анатомиясы(грекше anatome - кесу, ... - ... жеке ... ... ... және организмнің бітімі (формасы) мен құрылысы туралы ғылым. Жануарлардың ... ... - ... ... ... ... мен ... қатынасын - топографиялық анатомия; организмнің құрылысын жүйелеуді - жүйелі анатомия; жануарлардың дене ... ... ... ... анықтауды - жас анатомиясы; организмнің жыныстық дамуы мен өсуін - ... ... ... ... және бір ... ... ... сыртқы пішінін - мүсіндік анатомия зерттейді. Салыстырмалы анатомия әртүрлі типтер мен кластарға жататын жануарлар органдарын ... ... ... ... мен ... ... ... жануарлар дүниесінің шығу тегі мен тарихи дамуын анықтайды. Анатомия жөніндегі алғашқы жазба мәліметтер біздің заманымыздан ... 6 - ... ... ... ... ... түскен. Мысалы, Гиппократ жануарлардың қаңқасы мен ішкі органдары туралы жазса, Аристотель сүйек қаптың маңызын, ... пен қан ... ... ... ... ... басқа мүшелерден ажырата білген. Герофил (біздің заманымыздан бұрынғы 304 ж.) өкпе ... ... көз ... ... анықтады. Қайта өрлеу дәуірінде Леонардо да Винчи, А.Везалий ғылымға әр түрлі ... ... ... деректер енгізді. Қазақстанда жануарлар анатомиясы саласындағы ғылыми-зерттеу жұмыстары Алматы зоотехниялық-малдәрігерлік институты (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) (1929) мен ... ... ... (қазіргі Қазақ ұлттық медициналық университеті) анатомия кафедраларында (1931) ... ... ... ... ... Батыс Қазақстан,Семей, Ақмола медицина академиялары, Қазақ ұлттық университеті, ... ... және ... министрлігінің бірқатар ғылыми-зерттеу институттары шұғылданады.
Жануарлар биохимиясы (грекше bіos -- тіршілік, өмір және ... -- ... ... ... ... және ... құбылыстар мен энергиялық процестер туралы ғылым. Қазақстанда жануарлар биохимиясы 1940 жылдан бастап дами бастады. Жануар денесіндегі түрлі ферменттер(мыс., ... ... т.б.) ... ... байланыстыра зерттелді. Сау және ауру мал қанының сарысуындағы белоктар биохимиялық тұрғыдан сипатталды (Ж.Омаров, Ө.Ташмұхаметов, Б.Қарабалин, т.б.). Бұдан жануарларға тән ... ... ... ... мал будандастырудың зат алмасу процестеріне тигізетін әсері анықталды (Ә.Сәрсенов). Пропин қышқылымен ашытылған сүрлемдегі биохимиялық құбылыстар сипатталып, оны ... азық ... ... болатындығы дәлелденді.
Жануарлар гистологиясы(грекше hіstos -- тін, ұлпа) -- ... ... оның өте ұсақ ... ... ... шығу тегі мен дамуын зерттейтінбиология ғылымының, оның ... ... ... бір ... ... ... ... дамуы Алматы малдәрігерлік институтында (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) гистология кафедрасының ашылуымен тығыз ... (1929). 1930 -- 1960 жылы ... ... алу органдары (Мұхамедғалиев, Т.Мәсенов), 1960 -- 1980 жылы жыныс ... ... т.б.) тін ... мен тін ... жағдайларға байланысты зерттелді. 1970 -- 1980 жылы жалпақ құрттар (трематода) мен ... ... ... ... ... ... Мырзамәдиев), ас қорыту органдары (В.Я. Панин, Б.Шайкенов, т.б.) анықталды. Малдың еті мен өкпесі (Н.Лебедева), сүйегі ... т.б.), ... мен ... ... (Бердоңғаров, т.б.) терісі (І.Шағыров, т.б.) гистология тұрғыдан сипатталып, жүн гистогенезі (Э.Б. ... т.б.) ... ... ... қолданылатын тіндік препараттар алынды (М.М. Шахматов, т.б.). 1980 жылдардан жұқпалы және инвазиялық аурулар кезінде мал организмінде туатын ... ... ... ... ... embryon -- ... -- Ж-дың ұрықтық немесе эмбриондық дамуын, кең мағынада алғанда жеке организмнің (онтогенезде) дамуын ... ... ... Ж. ... ... ... ... Қазақстанда 1950 ж. Қазақстан ҰА-ның Эксперименттік биология ... ... ... ... ... ин-тында, Алматы зоотех.-малдәрігерлік (қазіргі Қазақ ұлттық агр. ун-ті) ин-тында акад. Мұхамедғалиевтің ... ... ... ... ... нәтижесінде құрсақтағы қозы (Шағыров, А.Т. Қазатаев, т.б.), құлын (Қ.Ш. Баймұхаметов), торайдың (Н.С. Панченко, т.б.) сырт пішіні сипатталып, дене ... ... ... ... тері ... қалқанша без (Л.Д. Литвинова), жемсау бездеріне (Б.О. Исаев), бүйрек (А.Ф. Шамилов), асқазан мен ішек ... ... (Р.Ә. ... ... ... ... ... Қазақ биязы жүнді қойы (Бальмонт, Еламанов, т.б.) мен қазақ арқар-мериносының ... т.б.) ... ... ... ... сүйектену ерекшеліктері анықталды. Қозының, оның органдарының құрсақта өсуі, оның әр ... ... ... ... ... (Бердімұратов). Қозының құрсақта дамуының алғашқы кезеңдері жете зерттеліп, заңдылықтары қорытылды (Мұхамедғалиев, Баймұхамбетов). Құрсақтағы қозы қанының биохим. ерекшеліктері, оның ... ... ... (О.В. ... ұ.М. ... т.б.). Қой (Мұхамедғалиев, Тойшыбеков, Мырзамәдиев, Жаңабеков, т.б.) мен ірі қара (А.М. ... ... ... ... ... ... ... зерттелуде. Осы кездегі Ж. эмбриологиясында салыстырмалы-сипаттамалы және эксперименттік ... ... ... эмбриология бағыты дамып келеді. Бұл бағыт дамып келе жатқан организмді тіршілік ортасымен байланыстыра зерттейді.
Жануарлар генетикасы(грекше genesіs - ... ... ... тек) - ... ... ... және өзгергіштік қасиеттерін зерттейтін ғылым. Оның негізгі мақсаты - шаруашылыққа тиімді ... ... ... мен ... ... ашу, оларды басқару жолдарын анықтау.Жануарлардың адамға қажетті жаңа тұқымдарын өсіріп шығару. Осыған байланысты жануарлар генетикасы мына мәселелерді ... 1) ... ... ... ... 2) ... ... затының (геннің) ұрпақтан ұрпаққа берілу жолы мен заңдылықтары; 3) нақтылы бір белгілердің пайда ... ... даму ... 4) тұқым қуалаушылық заттың (генетикалық мәлімет) өзгеру себептері мен түрлері. Бұл мәселелер жануарлар дүниесі ... ... ... (молекулалық, жасушалық, организмдік, популяциялық) зерттеледі. 19-ғасырдың аяғы 20-ғасырдың басында жануарлардың әр түріне тән хромосома саны, ... ... ... ... ... мен санының өзгеруіне байланысты әртүрлі аурулар мен әртүрлі жағымсыз ауытқулар байқалатыны анықталды. Жануарлар генетикасы оларды сұрыптауға негіз ... ... ... ... қатысы бар жалпы және популяциялық генетика заңдылықтары ашылды. Бұл сұрыптау жүйесіне енген малдың биологиялық немесе шаруашылыққа тиімді ... ... ... ... және ... деп екі ... бөлу қажеттігін дәлелдеді. Сапалық белгілердің жануарлар генетикасы ашқан тұқым қуалаушылық заңдылықтары ... ... ... малдың ата-тегін анықтау, өнімділігі мен шағылыстырғандағы нәсілдік қасиеттерінің үйлесімділігін алдын-ала болжау үшін кеңінен қолданылады.
Жануарлар морфологиясы ... morphe - ... - ... ... мен ... ... жекеше және тарихи эволюциялық дамуы туралы ғылым. Бұл ... ... ... ... ... ... байланысты. Қазақстанда эволюциялық морфология (ұзақ тарихи даму процесі кезінде жануарлардың төменгі сатыдағы қарапайым түрінен ... ... ... ... ... ... салыстырмалы морфология (әртүрлі мал тұқымдарының ұқсастығы мен айырмашылығы заңдылықтарын салыстыра зерттеу); мал тұқымдары морфологиясы (малдың ... ... мал ... ... ... ... морфология (жануарлар организмі құрылысының ерекшеліктерін қызметіне байланысты сипаттау) салаларындағы зерттеулер кең өріс алды. Сүтқоректілердің (олардың ішінде малдың), құс пен ... ... ... жәндіктердің тыныс алу, ас қорыту, жүйке, жүрек-қантамыр, сүйек-ет жүйелері зерттеліп, олардың эволюциялық, экологиялық, филогенездік, ... ... ... анықталды. Салқын қанды жануарлар денесінде пигменттердің таралу ерекшеліктері айқындалды. Жүн мен жүн талшықтары, тері морфологиясы жөнінде көптеген ... ... ... сұрыптау (латынша selectіo - таңдау, сұрыптау) - малдың жаңа тұқымдарын ... және ... ... тәсілдері туралы ғылым; зоотехния саласы. Мұның мақсаты: малдың өнімділігін және түрлі ауруға төзімділігін арттыру, тіршілік мерзімін ұзартып, қазіргі өндіріс ... ... ... ... аз беретін жергілікті мал тұқымдарын сұрыптау, іріктеу, оларды мол өнімді тұқымдармен будандастыру арқылы малдың жаңа ... ... іске ... Республика селекционерлері тұқым таңдау, жұптастыру, аса бағалы генотиптерді іріктеп, оларды сұрыптауда пайдалану, алынған тұқымдардың қоршаған ортаға бейімделуі, ... ... ... айналысты. Қазақтың ақбас сиыры, Әулиеата, Алатау сиырлары, Қазақтың ... ... ... ... ... мериносы, Солтүстік қазақ мериносы, Биязылау жүнді дегерес қойы, Қазақ арқар-мериносы, Кеңес жүндес ешкісі, Қостанай, Көшім жылқылары, жабы тәріздес Қазақ ... ... ... ... ... ... ... түрлері, т.б. шығарылды. Сондай-ақ, Қырдың қызыл, Галловей, Санта-гертруда сиырларының тұқымын жақсарту әдістері ұсынылды. ... ... ... таңдаулы табындары мен Кроссбред қойының отарлары құрылды, биязылау жүнді және құйрықты қой типтері шығарылды.
Жануарлар физиологиясы (грекше physіs - ... - ... ... оның жеке жасушалары, тіндері мен органдарының, қызмет жүйелерінің тіршілігі туралы ғылым. Оның ... ... - ... ... ... ... үй ... тіршілік әрекеттерін зерттеп, олардың өнімділігін, өнімінің сапасын арттыру. Жануарлар физиологиясы негізінде малдың қоректік заттар мен энергияға деген мұқтаждығы анықталып, нормативтер ... төл ... мен ... ... ... ... ... мал өсірудің тиімді жолдары анықталып (қолдан ұрықтандыру, ұрықты көшіру, т.б.) практикада ... ... ... жол ... (мысалы, сауу қондырғылары); малды үйрету, машықтандыру негіздері анықталады; малдың жұқпайтын ... ... ... ... ... ... ... биологиялық активті заттар - витаминдер, гормондар, тіндік қуаттандырғыш заттар қолданылады. Жануарлар физиологиясы ғылым ретінде тек ... ... мен ... ... ... ... - ... бір саласы. Бұл салада экожүйедегі популяцияның тіршілік ету заңдылықтары ... ... ... ... ... зерттеледі. Қоршаған ортада болып жатқан антропогендік факторлар жануарлар тіршілігін өзгертіп, тіпті кейбір түрлерінің жойылып кетуіне әкеледі. Қоршаған ортаға адамның ... ... ... ... технологиялық қалдықтар мен радиоактивтік заттардың, әртүрлі табиғатта болып жататын апаттардың ... ауа, ... ... бұзылуы, топырақтың ластануы - жануарлар әлемі мен өсімдіктер дүниесіне елеулі өзгерістер әкеледі. ... ... ... ... тың және ... ... ... нәтижесінде сол аймақта тіршілік ететін омыртқасыз жануарлардың 70%-ы жойылып ... ... ... ... Арал теңізінің тартылуына байланысты бағалы балықтар (сазан, қаяз, ақмарқа, т.б) құрып кетті. Омыртқалы жануарлардың 125 түрі және омыртқасыз жануарлардың 105 түрі ... ... ... енгізілген. Осыған орай, жануарлар экологиясы - қазіргі ... ... ... ... көне ... -- ... сирек қолданылатын не ұмытылған атаулары. Қазақ халқының көшпелі өмір салты сан ғасырлар бойы табиғатпен ... ... ... ... Осының нәтижесінде жабайы жануарлардың тіршілік тынысын, олардың бір-бірінен айырмашылығын, мекен орнын, пайдасы мен ... ... ... "Түз ... ... ... екендігін айқын аңғарып, олардың аталық, аналық және ұрпақтарын жеке атаумен атап, әрқайсысына ерекше мән ... ... ... ... ... деп ... немесе кесірі тиеді, не киесі ұрады деп есептеген. Мыс., жыланды -- ... ... ... т.б. деп, ал ... -- ... ... ... т.б. деп атаған. Ежелден қазақ аңшылары мен саяткерлері арасында аңдар төлдеген кезде, құстар ... ... ... уылдырық шашқанда оларды ауламайтын салт-дәстүр қалыптасқан. Мұның өзі түз тағыларына деген үлкен қамқорлықты көрсетеді. Жабайы ... кең ... ... ... ... жергілікті атаумен атай беру де кездеседі. Мыс., аққуды -- ақ ... ... -- ... ... ... -- шаған, т.б. Бұдан 5 ғ. бұрын жазылған Өтейбойдақ Тілеуқабылұлының ... ... атты ... ... жануар атаулары да қазіргіден өзгеше. Мыс., тышқан -- сумақы, сиыр -- маңғаз, барыс -- ... ... -- ... т.б. ... ... ... көне ... мүлде ұмытыла бастаған (мыс., жұпар жылан, таутайлақ, ... ... ... т.б.). ... көне ... ұлттық фольклорда, ауыз әдебиетінде, мақал-мәтелдерде жақсы сақталған. Мыс., "Борақты ұрсаң тұмсықтан, тез өледі шымшықтан", "Таутанның алма ... ... ... ... т.б. Мұндай ұмытылған атауларды пайдалану -- тіл байлығымызды молайта түспек.
Жануарлар туралы ертегілер, ... ... ... -- ертегінің көне замандағы мифтер мен әртүрлі тұрмыстық, аңшылық әңгімелердің негізінде пайда ... ... ... ... ... ... өзара қатынасы мен байланысын аллегориялық түрде жан-жануарлар бейнесі арқылы тұспалдап көрсететін түрі. Жануарлар туралы ертегілер, негізінен, үш ... ... ... ... ... ... классикалық жануарлар туралы ертегілер және мысал ертегілер (аполог). Этиологиялық жануарлар туралы ертегілер -- өзінің шығу мерзімі жағынан мұндай ... ең ... ... ... ... ... немесе жүріс-тұрысы, мінез-құлқындағы бір ерекшелігі, оның солай болу себебі ... ... Бұл ... ертегілердің басты ерекшелігі -- оқиғаны себеп-салдарлы сипатта баяндауы және байырғы синкреттілікті сақтап қалуы мен этиологиялық ... ... ... Бұл ... ... сипаттамасы басқа елдер ертегілермен сарындас. Мыс., түлкі -- аса айлакер, екіжүзді, алаяқ қу, қасқыр мен ... -- ... ... қара күш ... аю -- ... ... т.б. Шығыс және Еуропа халықтарының жануарлар туралы ертегілерінің көпшілігін классикалық жануарлар туралы ертегілер құрайды. Олардың сюжеті де ... ... ... ... бұл ... көпшілігі әр халықтың тарихында болған ұқсас жағдайдан туған. Ал біразы арғы тегі бір ... ... ... ... ... болған. Енді бір бөлігі мәдени, сауда, т.б. қарым-қатынастар арқылы ауысқан. Бұлардың моральдік және әлеум. мазмұны аса ... ... ... ... ... ... еске түсіреді. Олардың іс-әрекетімен қатар мінездері де шебер ... ... ... туралы ертегілердің құрылымы онша күрделі емес. Олардағы сюжет хайуанаттар арасындағы кездесулер мен қақтығыстарға ... Бір ... ... ... ... ... келетін түрі көптеген әлем халықтары ертегілерінде бар. Олардың үлгілері -- ... ... "Кім ... ... т.б. ... ... ... -- баяндау белгілі бір моральдік қағида мен тұжырымды дәлелдеуге бағытталады, сол себепті олар көп жағдайда нақылмен ... ... ... мысал ертегілері шығыс фольклорымен тығыз байланысты. Мыс., Орт. Азияға кең тараған "Қалила мен Димна", "Тотынама", т.б. Жануарлар ... ... адам ... ... ... ... ... пайда болған. Жануарлар туралы ертегілердің прозалық баяндаудан өлеңге көшіп отыратын ... де ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биологиялық негіздегі сирек кездесетін аңдардың түрін қалпына келтіру4 бет
Аңдар биологиясы6 бет
Каспий теңізі. Казақстанның батыс өңірінде қалыптасқан экономикалық жөне экологиялық жағдай.4 бет
Cанақ жуйелері19 бет
: автомобиль жолдарының жабындарын қалпына келтіру және жөндеу машиналары мен жабдықтары3 бет
Chenopodiaceae Vent тұқымдасының Climacoptera B. туысы C.lanata өсімдігінің түрінің морфологиялық және анатомиялық ерекшеліктері31 бет
Swot талдау4 бет
SWOT талдау жүйесі3 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
«Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші»30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь