Балалар поэзиясы мен драматургиясы

1. ҚАЗАҚ БАЛАЛАР ПОЭЗИЯСЫНЫҢ АНТОЛОГИЯСЫ
2.ҚАЗАҚ БАЛАЛАР ФОЛЬКЛОРЫ
3.БАЛАЛАР ДРАМАТУРГИЯСЫНЫҢ ДАМУ БАСПАЛДАҚТАРЫ
4.БАЛАЛАР ДРАМАТУРГИЯСЫНДАҒЫ ТАҚЫРЫПТАР МЕН ОБРАЗДАР
ЖҮЙЕСІ
5. БАЛАЛАР ДРАМАТУРГИЯСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУ ДЕҢГЕЙІ
ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазақ балалар поэзиясының антологиясы - қазақ ақындарының 1983 ж. «Жалын» баспасынан орыс тілінде жарық көрген өлеңдер жинағы. Құрастырушылары М. Әлімбаев пен Қ. Баянбаев. Кітап С. Қирабаевтың «Қазақтың балалар поэзиясы» деген көлемді мақаласымен ашылған. Абай балаларға арнап өлең жазбағанымен, жас ұрпақ тәрбиесіне айрықша кеңіл бөлген. Ол «атаның баласы болма, адамның баласы бол» дейді. Ақынның табиғат лирикасы балалардың әсемдікке деген талғамын оятады, айнала қоршаған ортаны тануға жол ашады. Антологияға Абайдың: «Жасымда ғылым бар деп ескермедім...», «Әсемпаз болма әрнеге...», «Жазғытұры қалмайды қыстың сызы...», «Ақ киімді, денелі, ақ сақалды...» өлеңдері енгізілген. Кітап көлемі 24,6 бет, 10 мың дана болып басылған.
Қазақ балалар фольклоры, балалар фольклоры – халық фольклорының арналы салаларының бірі. Ол халықтың дәстүрлі бала тәрбиесінің негізінде туып қалыптасқан, ауқымы кең көркем шығармалар шоғырынан тұрады. Мазмұны ғибратты, тілі көркем, жеңіл жатталатын, ғасырлар бойына халық даналығына, тәжірибесіне суарылған Қазақ балалар фольклорыы балалардың мінез-құлқын, көркемдік талғамын танытатын, шығарм. қуат көзін ашатын асыл мұра. Ол өзінің бала табиғатына лайықтылығымен, логик. жүйелілігімен, муз. әуенімен, өнегелі мазмұнымен, ойнақы жеңіл түрімен, нәрлі тілімен балалардың рухани азығына айналған тәрбие қайнары болып табылады.
Қазақ балалар фольклоры шығу тегі мен орындаушыларына қарай – үлкендер тарапынан балаларға арналып айтылатын және балалардың өздері орындайтын шығармалар болып екі топқа бөлінеді. Алғашқысының қатарына бесік жыры, маусымдық жырлар, мәпелеу жырлары, жұмбақ, жаңылтпаш шығармалар жатса, соңғысы қаламақ, санамақ, сұрамақ, тақпақ балалар өлеңдерін қамтиды. Сонымен қатар, Қазақ балалар фольклорын ірі-ірі төрт арнаға жіктеп қарастыруға болады.
1.Ахметов Ш. «Қазақ балалар әдебиеті» Алматы «Ғылым» 1974ж,
221-2276.
2.Бердібаев Р. «Сарқылмас қазына» Алматы «Мектеп» 1983ж.
145-2016.
3.Ғабдуллин М. «Қазақ халқының ауыз әдебиеті» Алматы мектеп.
1991ж. 3-376.
4.Арзамасцева И.Н., Николаева С.А. Детская литература. – М.:Академия, 2002.-472 с.
5.Ахметов Ш. Қазақ балалар әдебиеті тарихының очеркі. – Алматы, 1965., Қирабаев С. Өнер өрісі. Мақалалар мен зерттеулер. –Алматы:Жазушы, 1971.-272 б.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫБІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІСЕМЕЙ қаласыныңШӘКӘРІМ атындағыМЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
Филология факультеті
СӨЖ
Тақырыбы: Балалар поэзиясы мен драматургиясы.
Орындыған: ... ... ҚЯР - ... ... ... 2015
Жоспар:
1. ҚАЗАҚ БАЛАЛАР ПОЭЗИЯСЫНЫҢ АНТОЛОГИЯСЫ
2.ҚАЗАҚ БАЛАЛАР ФОЛЬКЛОРЫ
3.БАЛАЛАР ДРАМАТУРГИЯСЫНЫҢ ДАМУ БАСПАЛДАҚТАРЫ ... ... ... МЕН ОБРАЗДАРЖҮЙЕСІ 5. ... ... ... ... ... ... ТІЗІМІ ... ... ... ... - ... ақындарының 1983 ж. баспасынан орыс тілінде жарық көрген өлеңдер жинағы. Құрастырушылары М. Әлімбаев пен Қ. Баянбаев. ... С. ... ... ... ... ... Абай ... арнап өлең жазбағанымен, жас ұрпақ тәрбиесіне айрықша кеңіл ... Ол ... ... ... ... ... әсемдікке деген талғамын оятады, айнала қоршаған ортаны тануға жол ... ... ... , , , ... ... ... көлемі 24,6 бет, 10 мың дана болып басылған.
Қазақ балалар фольклоры, балалар фольклоры - халық фольклорының арналы салаларының бірі. Ол ... ... бала ... негізінде туып қалыптасқан, ауқымы кең көркем шығармалар шоғырынан тұрады. Мазмұны ғибратты, тілі көркем, жеңіл жатталатын, ... ... ... ... тәжірибесіне суарылған Қазақ балалар фольклорыы балалардың мінез-құлқын, көркемдік талғамын танытатын, шығарм. қуат көзін ашатын асыл мұра. Ол өзінің бала ... ... ... ... муз. ... ... ... ойнақы жеңіл түрімен, нәрлі тілімен балалардың рухани азығына айналған тәрбие қайнары болып табылады.
Қазақ балалар фольклоры шығу тегі мен орындаушыларына ... - ... ... ... арналып айтылатын және балалардың өздері орындайтын шығармалар болып екі топқа бөлінеді. Алғашқысының қатарына бесік жыры, маусымдық жырлар, мәпелеу жырлары, ... ... ... ... ... ... ... сұрамақ, тақпақ балалар өлеңдерін қамтиды. Сонымен қатар, Қазақ балалар фольклорын ірі-ірі төрт арнаға жіктеп қарастыруға болады. Олар:
* 1) әлпештеу поэзиясы. ... ... ... ... ... да, ... да - ересектер. Ол жырлар сәбидің шыр етіп дүниеге келген күнінен бастап оны ... ... ... ... сүйемелдейді, ата-ананың, қалың жұртшылықтың сәбиге деген сүйіспеншілігін, арман-тілегін, халықтық идеалды жыр тілімен өрнектейді. Бөбектің денінің сау, ауру-сырқаудан ... ... ... өсуімен қатар, ең бастысы, оның рухани жетілуіне қызмет етеді. Бұлардың өзі мазмұны мен атқаратын ... ... ... жыры, сәбилік ғұрып жырлары, мәпелеу жыры, уату-алдарқату жыры деп іштей төрт түрге жіктеледі;
* 2) жеткіншектер ... Бұл ... ... ... ... ... ... және ересектер фольклорынан ауысып, балалардың орындауына көшкен жырлар жатады. Ол әлпештеу жырларынан ... ... ғана ... поэтик. құрылымымен де, атқаратын қызметімен де, тақырыптық, ... ... де ... Бұл ... ... мен ... ... қатар өмір сүріп келе жатқан наурыз жыры, жарапазан, маусымдық ... ... ... ... ... ... ... өлең, мазақтама сияқты өлең-жырларды топтастыруға болады;
* 3) ойындық фольклор. Мұның ... ... ... ... ... шақыруға ойынды бастауға, оны жүргізуге қызмет ететін ... ... ... мен өлең ойындарды (тәжікелесу, жаңылтпаш, жұмбақ, балалар айтысы) қосуға болады. Жалпы, балалар фольклорына тән ... ... ... ... болатыны сөзсіз, бірақ ойындарға арналған балалар фольклорына жататын туындыларда, бұл сипат ерекше басым көрінеді, оларда ... тән ... мен ... динамизм күшті. Ойынға шақыру өлеңдері, қаламақ, санамақ, ойын ішіндегі өлеңдер тікелей балалар ойындарымен ... өмір ... ... ... кең тараған жұмбақ, жаңылтпаштар, тәжікелесулер сөз арқылы ойналады;
* 4) балалар тіршілігінде қара сөзбен айтылатын балалардың прозалық фольклоры. Балалар ... ... ... аузында айтылатын магиялық фольклордан бастап, аңыз-әңгімелерге дейін үйреніп, жаттап, соларға еліктеп айтып жүреді. ... ... ... ... ... орында тұратыны белгілі. Бірақ сәби, жеткіншек жасындағы балалар ертегілердің барлығын игере бермейді. Ол балалардың жас ерекшеліктеріне қарай өзгеріп отырады. ... ... ... ... қатарына оқиғасы жеңіл, шағын да тартымды, тілі жатық тізбекті ертегілерді, себептік мифтерді, үрейлі ... ... ... аңыздарды жатқызуға болады.БАЛАЛАР ДРАМАТУРГИЯСЫНЫҢ ДАМУ БАСПАЛДАҚТАРЫ.Балалар әлемі -- ... ... мол, ... де ... ... Сол ... еркін еніп, небір нәзік сыр-сипаттарды сезімталдықпен танып, зерделілікпен ... ... ... ... -- ... ... үшін үлкен сын. Одан өту үшін . Өйткені, балалардың ойлауында, дүниені тануы мен араласуында ... ... бар. Соны ... әрі ... риза ... ... -- ... Тегінде өмір, орта атты үлкен ұяда неше алуан нәрсе болуы мүмкін. Әдебиет соларды қалай көрсетеді, нені көрсетеді, дәуір, замана ... ... ... ... ... әрқашанда күн тәртібінен түспеуі де сол себептен. Көзі жаңа ашылған қайнардың қай арнаға бет алуы -- ... ... ... ... немесе су аяғы құрдымға кетуі табиғаттың ықпалына байланысты. ... ... ... өмірдің ұзақ жолына түсіп, жан-жағына аң-таң болып қарайлап келе жатқан бала үшін де әдебиеттің рухани-эмоциональдық әсері сол ... ... ... ... ... ... тамыр алған әдебиеттің, реализм, романтизм әдебиетінің уақыт сырының ... да тірі ... ... ... үшін шындықтың өзіндей нанымды, әрі ерліктің, патриоттық пен адамгершіліктің жан сүйсінер жайсаң ... ... ... алынған өнеге қашан да өрендерді өрге бастаса керек. Балалар үшін әдебиет тек қана рухани азық -- ... ... қана ... ... ... де ... ... арта түспек. Осы ыңғайда орыс әдебнетінің, шетелдердің прогресшіл бағыттағы озық, ойлы әдебиетінің де игі ықпалы болғанын атап айту жөн. ... ... ... , , ... ... , ... ... әсері төл әдебиетіміздегі мектеп өмірін өзек еткен әңгіме, повестерден аңғарылса, Жюль Верннің , , Даниэль Дефоның , Марк ... , , ... ... ... ... ... қызықты хикаялар (приключение), фантастика жанрларының тууына өзіндік себін тигізбеді деу ... Бұл, ... ... ... шығармалардың айна қатесіз екінші бір нұсқасы, солардың сыңарындай туындылар дүниеге келді деуден аулақпыз. Мәселе түйіні -- ... ... әр ұлт ... тармақтала жалғасын табуында.Соңғы жылдардағы қазақ балалар әдебиетіндегі жанрлық-көркемдік жаңалықтар дегенде де ең алдымен сол ... ... ... ... ... жанрларының дүниеге келуін айтамыз. Мәселен, жас фантаст Рысбек Баймахановтың атты ... осы ... ... ... ... ... ... келе жатқан баланы аяқ астынан құм жұтып қояды. Әрине, құмға ... жан ... ... жоқ. ... сол бала аяқ басқан тұста құмның тұңғиық тартатын қасиеті бар. Мұның бәрін автор ... ... ... үшін ... ... ... осындай жұмбақ, құпия сырын ашуға ынталандырып, батылдыққа баулу үшін суреттейді. ... ... жас ... ... ... ғылым жұмбағын, дәлірек айтсақ, ғылыми гипотезаны өзіндік ой, позиция айту үшін ... ... ... ... ... ... ... Абдулхамид Мархабаевтың , Төлеш Сүлейменовтың кітаптарынан да аңғарылады.Соңғы ... ... ... ... ... ... ... қанат жая бастауы -- қуанарлық жай. Қызықты да күтпеген оқиғалар, тосын шешімдер, шиеленіскен түйіндер жас ... ... ... ... ... ... ... баулитыны, қиялын қанаттандыратыны белгілі. Шым-шытырық сюжеттік желілер, соған орай ашыла ... ... ... ... мен ... ... ойын ... түсуге қалай да өзіндік себін тигізбек. Тек шиеленіскен сюжеттік желілер жасау өмір, характер ... ... гөрі ... өз ... өзі тым ... кетіп, қолдан тудырғаи құйтырқысы болмасын деңіз. Ал, белгілі бір ұнамды ой айтуға бағытталған шұрайлы шығарма баланың , қайта оның көзқарасы ... әсер ... ... қимыл-әрекетіне түрткі болады. Осы түрғыдан қарағанда Сайлаубай Жұбатыровтың кітабына енген кітап аттас повесі -- көңілден шыққап ... ... ... ... ... аралға бет алуы, қиындықтан мойымай, қажырлылық, тапқырлық көрсетуі көңілге ... жылы әсер ... Рас, Жюль ... еске ... ұқсастықтар да бар. Екі шығарманың да орталық кейіпкерлері -- балалар, екеуінде де ... ... ... ... ... ... оқиғалардың тууына себепкер әлеуметтік жағдайлар, қоғамдық-саяси қайшылықтар ... ... ... ... ... ... ғана ... өрбиді. Бұл арада біз Сайлаубайды атақты жазушының ... ... ... ... өмір ... тереңіне бойламай, бетінде қалқып жүрсін деуден мүлдем аулақпыз. Біздің назар аударып отырғанымыз -- ... ... ... ... ... балалардың қиял-құштарлығын жақсы сезініп, кейіпкерлердің іс-әрекетін жүйелеуде де, оқиғаларды өруде де ысылғандық танытқан. Жюль Верн шығармасындағы теңіз, жалпы табиғат -- ... ... ... әлемі ретінде көрінсе, теңіз, дауыл т.б балалардың батылдығы мен ... ... әрі ... ... ... әлем ... ... де -- шиыршық атқан оқиғаларға ... ... ... бар ... ... ... ... Көбен деген баланың құм ішінде кездейсоқ алтын алқа ... ... ... ... ... естіген студент-тер -- Жақан мен Марленнің және ғалым атын жамылған алаяқтар -- Әлиакпар, Мамай, Төрттағанның қиырдағы ... ... -- әр ... ... пен ... ... түскендіктен. Тарихшы студенттер ғылымда бұрын-соңды жаңалық ашудан дәмелі болса, ғалым атын жамылған алаяқтар Құлан-шөл Элдорадосынан қисапсыз қазына тауып, пайдаға шаш ... ... ... алып ... шекеден өтіп шөкелеткен ыстығына, танауды тығындаған сұртүнек боранына шыдай алмаған, әрі ... ... ... ... қазынаны өзгеден гөрі көбірек қарпып қалсам деген қарақшылардың шын сиқы бірте-бірте сын сәттерде ашылады. Бұл повесте ең бастысы -- ... ... ... әр қилы ... бар, ... ... қарым-қатынасы, қақтығысы, жарық дүние үшін күресі, жапа шексе де тұяқ серіппей жан бергісі ... ... ... рухы бар. ... ... әккі Әлиакпар, обыр, зәндемі Мамай, берекесіз шал Шәкіман, зейінді бала Көбен, ер көңілді жас жігіт Жақан, кайсар Марлен секілді мінез ... ... ... ... Сайлаубай жап-жақсы таныта алған.Жас жазушы уақыт, кеңістік сырын да ... ... ... ... біледі. Шамадан тыс шалқу да, әл-дәрмені жетпей әр тұстан бір қалқу да жоқ дерлік. Кейіпкерлерінің сөздерін, ... ... ... ... білу де -- ... ... ... төселіп қалғап талантты жазушы екенін танытады.Қияндағы құмға қазына іздеп келіп, қиындыққа шыдамай жүзіне ызбар жинап, қырық пышақ болған жандардың күн ... ... ... қан жоса ... сәттері неден туды, тамыры неде деген сұрауға автор өзі ишаралап жауап береді. Тарихтың, жалпы табиғаттың құпия қатерлі жұмбақтарының шешілмеу себебі неде ... ... ... да ... ... ... ... қатып, діңкесі құрыған сәтте қарақшылар соншама таласқан ... ... ... ойы -- . Бұл -- ... ... ... ... соң автордың ырқымен төтеннен төнген түйіні деуден гөрі шөлде өткен біраз күнде қасындағы ... ... ... азап-тауқыметті бастан кешкен баланың көзі жеткен, өзі тапқан шындығына көп жақын. Бұған илануға болады.Жас жазушы кейіпкерлерінің көңіл-күйін, бітімін де, ... ... ... де ... табиғат мінезін жақсы біледі, әрі нақты, тартымды суреттейді. . Шөлдегі айлы түннің көрінісі көзбен көріп, қолға ұстарлықтай ... ... ме? ... ... таныс сурет сырын Сайлаубай әдемі жеткізген. Бір қарағанда теңеулер көп сияқты. ... ... бәрі ... ... ... ... жоқ. ... біріне-бірі үйлеспей, қитар көздер секілді атысып-шабыспайды да. Баланың көзқарасына сәйкес нақты, ширақ, бейнелі. Сұсты ... ... ... ... көңіл күйін автор тап басып, дәл таныған. Демек, бұл арада автордың интуициясы мен интеллектісі тұтасып, біріне-бірі қуат берген деп ... ... ... бар. Егер тек қана ... ... алып ... пейзаж шамадан тыс тәмпіштеліп, кейіпкердің көңіл күйі, келбеті көлегейленіп қалар еді.Балалар қызыға оқитын осындай шығармада ... ... ... немесе себеп-салдары белгісіз сәттер де кездеседі. Біріншіден, қияндағы ... ... ... ... ... ... қала ... алаяқтардың құлақтануы, екіншіден зіңгіттей жігіттердің қаладағы санаулы тарихшы-археологтарды білмей, тонын айналдырған алаяқтардың соңынан ілесіп жүре ... ... ... ... жалған куәліктерін көзімен көрмей-ақ жәрдемдесуі. Міне, ... бәрі ... ... болуы мүмкін бе, жоқ па деген сауал тудырады.Мамай өзі ... ... қыз ... ... ... ... ... Неге? Бұған да жауап табу қиын.Бірақ қалай дегенмен де туындының қызыға оқылатыны анық. Сайлаубай Жұбатыров -- нені жазу ... ... жазу ... ... әрі республикамыздағы балалар әдебиетінің тарихында қызықты хикаялар саласында алғаш қалам тартқан жазушы.Нұржан Мұраталиевтың атты ... ... да ... ... ... ... ... таңғажайып, бұрын беймәлім мақұлық көрген қалалық мектептің жетінші класының оқушысы Еркін ... ... -- ... мен Сәтке көрген-білгенін, қатты қорыққанын айтады. Ол мақұлықтың сипаты мынадай: . Оны бұрын-соңды ешкімге көрінбеген ... деп ... ... күтпеген жерден пайда болған жұмбақты шешу жолындағы батыл әрекеттері, іскерліктері оқиғалар үстінде көріне береді. Әрқайсысының табиғаты да ... ... Сәт ... болса, Дарын сөзге де, іске де мығым, шымыр, ширақ, ал Еркін сәл жайбасарлау ... ... ... де ... сырын ешкімге білдірмей өздері ашуға бекем бел байлаған балалардың Жасыл көлге барып, қараңғы түннің қалың құшағында ну ... ... ... ... ... іздейтін сәттері, жолбарыс даусын естіп, өздері бетпе-бет ұшырасып көрмеген тағы да әлдеқандай белгісіз аңдарға душар ... ... ... да ... бетінен қайтпай жалғастыруы балғын оқырмандар қызығарлықтай шиеленістіре, әрі нақты, нанымды суреттелген. Екінші кітабын шығарып ... жас ... ... ширыққан сәттердегі кейіпкерлерінің көңіл-күйін, қимыл-қозғалысын дәл бейнелейді. Артық ... кем ... ... ... ... байыпты суреттеуі, характерлерді даралап, солар арқылы өз философиясын аңғарта білуі Нұржанның мүмкіндігін, ізденгіштігін көрсететіндей.Аталған шығармадағы Дарын, Сәт пен ... ... ... ... олардың тұрғыластарына өнеге болатыны анық. Құпия жөнінде ешкімге тіс жармай, өз дегенін іске асыруға бет алған балалардың Жасыл көлді ... ... -- кез ... ... де қолынан келе бермейтін шаруа. Жер бедерін анықтау, көлдің ауданын өлшеу, тура жүруге ... ... ... ... ... ... жету үшін теңіз өміріне қатысты анықтамалар мен кітаптарды зейін қоя оқып, зердеге тоқу, өздеріне шабуыл жасаған маскалы белгісіз балалармен шайқасу, ... ... шығу үшін ... дене ... ... - ... үшін ... сын. Және бұл жайлар қарадүрсін, қарабайыр қиыстырылып отырған жоқ, балалар табиғатына - образ логикасына сай. Шығарма соңында жұмбақ мақұлықтың не ... ... ... кім ... ... ... күдік сейіліп, Нұржанның оқиғаларды қиыннан қиыстыра білгендігіне, жалаң оқиғаларды қуалап кетпей, кейіпкерлер психологиясындағы тартысты да қалт жібермей ... ... ... ... ... ... деп дүдәмалданған едік. Бірақ кәдімгідей көлемді шығарманы деп қызыға бас алмай оқып шыққан соң автордың ... ... ... ... куә ... ... оқиғалар деген ойдан гөрі деген тоқтамға ден қойғызады. Автор өз ... ... ... ... үшін, балаларды қызықтыру үшін сондай оқиғаларды жинақтаған ғой дейсіз. Мұндай оқиғалы туындылар ... ... оның ... ... ... ... дүниеге келе бастады ғой. Бұл ретте повесін тап мұндай ... ... ... ... ... сабақтасып, шиеленісіп жатқан соны сипатты, проблемалық туынды, бүгінгі балалар әдебиетіндегі ... ... деп ашық айту жөн. ... ... ... -- шиеленіскен сюжетті балалардың іс-әрекетінен табиғи өріп ... ... ... ... де ... ... бірі -- табиғат қорғау жайында өз пікірін білдіруі. Әрі шығарма балалар ұғымына лайық, оқиға ... ... де ... ... ... бойына сырттан күштеп таңылмайды, қайта характерлердің логикасына сай туындап, шығарманың негізгі ... ... ... ... ... ... ... қуалай келгенде, шарттылық қой. Шарттылық дегенді терең ... ... ... ... келтіретіп тәсіл ретінде малдану -- жалпы қазіргі әдебиетімізде бой көрсетіп ... бар. ... ... ... өмір ... алшақтап бұра тартпай, жақындауға ұмтылса, сопы өз тарапынан жатса ғана немесе көңіл ... ... ... ғана ... ал, ... ... күдік тудырып, өмір шындығынан шығандап шалғай жатса содырлы. Нұржан Мұраталиев шығармасына осы аталған екі сипаттың алғашқысы тән.Ал, жаңа айтып ... ... ... ... ... өз повесінде сонымен не айтпақ болды? Шығарма логикасы қайда жетелейді? Балаларды неше түрлі сын сәттерге душар етіп, талай-талай талқыға салу ... жас, ... ... батыл, табанды, тәртіпті, инабатты болыңдар дегісі келе ме? Мұның бәрі шығармада, әрине, бар. Бірақ шығарманың ... ... ... ... -- ... қорғау мәселесі. Бұған дәлел бола алатын бір ғана сәтті мысалға келтірейік. Көл ... ... ... ... айтқаны: депті ол. Жайшылықта жасандылау көрінетін бұл ... дәл сол ... ... ... ... ... жетеді. Өйткені, әлгі маскалы табиғатты қорғау қоғамына мүше, ... ... ... бірі ... Көлдегі құпия та солардың ісі екен.Рас, табиғатты қорғау туралы талай туындыларда айтылған. Ш. ... және осы ... ... ... ... де Бұғы ананың жануарларды адамдардың бауырлары дейтіні бар. Жаңағы маскалы да солай ... ... ... ... ... ... қырынан қойылып, балалар ұғымына лайық трактовка жасалған.Осы орайда Ирина Токмакованың атты мақаласында ... ... ... ... ... да бұл ... ... балалар әдебиетіне, оның ішінде қазақ балалар әдебиетіне де тән. Бұл ... ... ... ... ізденістердің бел алғандығының, балалар үшін қызықты немесе күлкілі жайлар болса жеткілікті деген ... ... ... ... ... толғақты мәселелеріне ыңғайына карай балалардың да назарып аударып, бейнелеп отырғандығының айғағы.Аталып отырған шығармадағы кемшілік -- осы ... Сәт ... ... ... ... ... желі. Туындыны оқи бастағанда, фамилиясы қызық екен деп таңдана қарағанбыз. Шығарма соңында фамилия неліктен бұлайша аталған оны анықтауға кімдердің ... ... ... ... ... ... ... осы желінің басы артық, батыл қысқартып тастау керек еді. Өйткені, шығарманың негізгі оқиға ... ... ... ... ... ... ... сирақ шығарып тұр.Сондай-ақ осындай қызықты хикаяларға толы кітапты оқып отырғанда, табиғаттың ... ... ... батыл әрекеттері бейнеленген суреттер, иллюстрациялар болмағаны-ай деп еріксіз қынжыласыз. Ондай суреттер бала ... ... ... ... кітап сырына бойлай түсуіне, оқуға деген ықыласын арттыруға да өз ... ... ... ... ... ... - ... әдебиетінің қашаннан бергі негізгі арқауы. Мектеп -- балалардың өмірге, қоғамға деген көзқарасына ... ... ... жылы ... ұя. ... ... өмірінің балалар әдебиетінің айнымас арқауы болуы заңды да. Мысалы, Төлеубек Жарқынбайұлының повесі ... ... ... ... ... ... ... өзгергенін, бұл ретте мектептің, мүғалімдердің де игі әсері болғанын тартымды әңгімелеген. Сондай-ақ ұзақ жылдар бойы ұстаздық қызмет атқарған Қабыш ... атты ... ... , , , , , , ... ... ... ... оқушыларының өмірінен алынған.Балғындарға әлденеше кітап арнаған Қ. Жәркенов балалар психологиясын жақсы біледі және ... ... ... ... ... ... өмірі жайында жиі жазған және жақсы жазған да осы ... ... ... оның ... ... лайық. Аты Жуасбай болғанымен заты тынышсыз бала сабаққа мәз емес екенін өзі де іштей мойындайды. Бірде зоология сабағында ... өзі әлек ... ... Жуасбай Қабылбековтен мұғалім деп сұрайды. Алғаш деп ... ... ... ... ... былай деп жауап береді:- Жас бала, кішкене жас бала және торғай.Класс ду күліп жіберді. Мен оған жасығам жоқ, өйткені айтып ... ... ... ып-ырас, не күлкісі бар? Балалар кызық өзі.-Өзің сүт қоректілерге жатпайсың ба? - деді ... ... езу ... ... сүт ... жататынмын, ... олай ... ет, нан ... ... ... оның үстіне деп тәтемсүтпен ... ... -- ... ... ... Бұндайда шындықты айтпасқа бола ... ... ... жәйт. Алайда осындай күлкілі жайтқа ... ... ... ... кимеуге әңгімені оқыған ... ... да күш ... емес пе!? ... оқырмандар үшін жалаң дидактикадан гөрі осылайша нанымды, қызықты суреттелген ситуация ... ... ... баланың бір күнгі, дерлік айтқанда, бір сәттегі көңіл күйі, ой ... анық ... Ол ... ... жағдайлар неге болады, жаратылыстың қүбылыстарының сыры неде, т.т. бас қатырып жатпайды, күнделікті сабағын ... ... ... айтқанын орындауға ұмтылады. Бүгінгі жалпы балалар әдебиеті болсын, әлемдік балалар әдебиетін ... ... екі ... принципке орай туындылардың керкемдік жазылу мәнері түрліше. Айталық Алан Маршаллдың сериясы бойынша шыққан ... ... кей ... ... ... ... келсе, Уильям Сароянның кітабына топтастырылған әңгімелерінде тұстар бар. Немесе Максим Горькийдің шығармасы балаларды өмірдің әлеуметтік сырын өзінше ... ... ... ... Лев ... ... арналған шығармалары мейлінше қарапайым, бүкшігесіне дейін ... ... ... себебіміз- балалардың Қ. Жәркенов сияқты авторларға деп кей әдебиетшілеріміздің мұрнын шүйіре қарайтын сәттерін байқап қаламыз. Бұл дұрыс емес. Гәп -- ... ... Қай ... ... осы ... ... жауап бергеніне сәйкес бағалануы тиіс.Қ.Жәркенов кітабында сабақ үлгерімі нашар оқушылардың ылғи осылайша күлкілі ... ... бола ... ... ... ... ... қатар-құрбыларына теңелуі, озаттар катарына қосылуы да көңіл ұйытарлықтай суреттеледі. Мұндай әңгімелерді оқи отырып, мектептің балалар ... аса ... ... күш ... ... ... өз түсінігі, өз позициясы, тәсілі, ыңғайы болатыны белгілі. Міне, осы тұрғыдан алсақ, -- балалар үшін тартымды ... ... ... мол. Баланы жалықтырмайды. Тіпті, іштей микротарауларға -- тараушаларға бөлінуі де ұтымды. Қысқа метражды фильм секілді көріністер, әрекеттер, ... ... ... ... оқырманды жетелеп отырады. Бұл шығарма кезінде балалар мен жасөспірімдерге арналған үздік шығармаларға ... ... ... ... конкурста жүлде алған. Араға бірнеше жыл салып, ... ... ... туынды қандай қасиеттері үшін жүлде алған деген сұраққа жауап іздегенде, ең алдымен окиғалардың да, балалар мен үлкендер өмірі, ... ... ... да бала ұғымына сай суреттелуіне көңіл қойдық. Көпшілікке біраз уақыттан бері таныс болғандықтан шығарманы бақайшағына дейін шағып талдап жату артық ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі тараушалардың калай аталғанына зер салыңызшы. , , , , , деген секілді атаулардың өзі ... ... ... кейіпкердің әлгіндей атаудан кейін тағы да бірдеңе айтқалы отырғанын сезген бала ынтыға түспей ме. Бұл автордың ізденісін танытатын бірінші ... ... ... Ауыл балаларының ішіндегі ең күштісі де, орысшаға жүйрігі де Жұмажан. Соның сөзін ... ... ... ... ол: ... ... ... осылайша күлкілі шыққан. Немесе оның пилоткасына, былғары белбеуіне қызыққан сәтіне зер салайық.-Осы диалог аркылы ... ... ... өрбігенін, әрі Жұмажанның алған тәлім-тәрбиесін де, тәртібі мен мінезін де байыптайсыз.Үшінші мысал. . Мұнда табиғат көрінісі бір жакқа, бала ... ... ... ... ... жоқ. Қайта табиғат көрінісі баланың қиял әлеміне, ... ... ... ... ... тараушада екі-ақ сөйлем бар. Осы бір қауырт та қызу науқанды автор ... ... ... неше түрлі еңбек процестерін, алуан адам характерлерін көрсетуге күш салмайды. Мұнысы -- бір жағынан ... ... бой ... ... ... ... отырған проблемадан ауытқымауға ұмтылу. Оқиық. . Егер бұл ... алып ... әрі ... ... әрі ... ... ... соның салдарынан композицияның тұтастығы да сақталмай, шыт-шыт шытынап кетер еді. Бар-жоғы екі сөйлем бала ұғымына дәл, дөп ... осы ... , , атты ... оқығанда соғыс жылдарындағы тыл өмірінің, оның ішінде балалар өмірінің суреттері көз алдымызға ... ... ... майданда мерт болып, шешесі басқа адамға тұрмысқа шығып кеткен соң бастауыш класта оқитын қаршадай Ерланды тазы ертіп, қоян ... ... ... не? ... ... ауру әжесі мен сәби қарындасын қуандырғысы келген Ерланның әлгіндей әрекеті де, әжесі үшін жалынып-жалпайып әзер сұрап алған жарты күрешкедей ... ... ... ... ... де ... мінезінен туындаған. Бұл сипат -- яғни әрекетті образ табиғатынан тудыру -- кітаптағы туындылардың кай-қайсысына да тән. ... ... ... ... қарым-қабілетінің бір белгісі болса керек.Осы кітаптағы туындылардан бізге көбірек ұнағаны -- шығармасы. Өмір шындығын, тұтас бір кезеңнің көрінісін кең ... де, қою ... ... ... де, ... ... молдығымен де осы шығарма шұрайлылау көрінді. Соғыс жылдарындағы ... ... ... ... ауылына да қаншалықты зардабы тигенін айқын сезінесіз. Жақсылықты, жаңалықты аңсай күткен ауыл үшін ... күн нұры -- ... ... ... ... де ... ... қайсар, сәтті қадамдары. Сондықтан да үміті зор адамдар адамшылығын жоғалтпай тірлігін жалғастыра берген. Мұның бәрін ... ... ... ... ... ситуация немесе детальдар арқылы-ақ аңғартады. Мәселен мұғалім екі ... ... ... ... болып, сабақ еткізуді Қиғаш Ермековаға тапсырады. Енді шығарманы ... . Осы ... ... ... ... ... балалары сығылысып, сабақ оқуға мәжбүр болғанын көресіз.Жалпы, Молдахмет Қаназов осындай тілдік детальдарды ұтымды пайдалана біледі. ... ... ... ... ... дегізіп есігін жауып, . Мұнда деп жабылған есік доқ ... ... ... әсер қалдырмай ма!Міне, осының барлығы Молдахмет Қаназовтың әдебиетке сәл кештеу араласса да өз соқпағымен келген салауатты, қалыптасып қалған, талғамы бар ... ... ... ... ... осы ... тағы бір ... ерекшелік -- жазушыларымыздың балалар әрекетінің психологиялық сырына үңілуге ... ... ... ... ... ... дәлелдеуге ден қоюы. Мұндай шығармалардан балалар әрі өз құрбыларының тыныс-тіршілігіне, көңіл күйіне, жүрек лүпіліне, әрі үлкендердің балаларға айтар ақылы мен ... ... ... куә ... ... ... ... балғын оқырманға да моральдық мәселенің бір ұшын шығарып көрсетіп қояды. ... ... бәрі ... ол ... ... ... мүмкін. Дегенмен, ойға жетелейтіні де сөзсіз. Мысалы, Марат Қабанбаевтың повесінің кейіпкері оқушы Асан Қайырсынов қасапхананы ... ... Оның осы ісі үшін ... ... алғыс жариялайды. Рас, қасапхананы өртемек болғаны үшін мектеп дирекциясы оқушыға алғыс жариялады дегенге ... де ... ... ... әлгіндей әрекетке ұмтылуына сенесіз. Өйткені Асан -- ... ... ... құштар, сезімтал, арманшыл бала. Ол он бір жасқа толып, өзінің туған күніне ... ... ... ... сәті ... ... ... сезіп отырады. Мамасының Тәкеңмен әлсін-әлсін билегенін көрумен бірге, арада екі жыл өткен соң ... ... ... ... ... күні ... де ... ойнауға да, сурет салуға да, скрипка тыңдауға да, Галактика құпияларын білуге де ... ... ... ... ... такаттосы оның жан-жүрегін билеп алған. Өйткені жасынан скрипка тыңдап, арманшыл ... ... ... Асан сезімтал. М. Қабанбаев шығарма кейіпкерінің осындай сезімтал, қиялшыл екенін, оның әрекетінің психологиялық дәлелі ... ... ... көрсеткен.Ал Жақау Дәуренбековтің атты шығармасында соғыс ойынын ойнап ... ... ... ... ... ... ... ойынын тиюға келіседі. Неге? Өйткені Оған балалардың көзін жеткізген -- қашқын Тапай. Отыз жылдан аса уақыт бойы ... ... ... жүрген Тапайды көріп балалар осындай тоқтамға келеді. Бұл әрі ... ... да ... ... ... ... ... соғыс зардабы әлі күнге өшіп-бітпегенін тағы да бір еске ... ... ... ... шат ... ... қиялын тартымды толғай алған. Автор тіліндегі жеңіл юмор ... да езу ... ... ... ... ғана сене қоймайтынымыз -- Тапайдың отыз жыл бойы қашып-пысып, ... ... ... ... ... ... ... деген күннің өзінде дәлелін күшейте түсу керек-ақ еді... Қалай дегенмен бұл шығармада ширақ ... ... ... ... толы тартымды туынды ретінде балалар көңіліне жылы ұшырайтыны анық.Аталған туындылардың қай-қайсысы да бүгінгі қазақ балалар ... ... ... ... үлкендермен қарым-қатынасын жан-жақты зерттеу тереңдей түскеніне дәлел. Мұның өзі, түптеп келгенде, жалпы ... адам ... ... тұрғыдан үңіле зер салу, замандасымыздың этикалық табиғатын, әлеуметтік психологиясын зерттеу бағытымен сабақтас.Көркем шығарма арқылы күн тәртібінде ... ... ... ... аудару әдебиеттің қоғамдық-әлеуметтік белсенділігінен туындайды. Жетпісінші жылдардағы балалар әдебиетіне ортақ жаңа сапалық белгілер деп ... ... ... пен ... ... айтар едік. Мұны да жалпы әдеби процесімізбен, жалпы драмамызбен коян-қолтық араласып ... ... ... ... ... ... ... Сейдімбеков атты кітабына кірген , , , ... ... ... ... ... сырлары жайында сыр шертеді. Айталық, бақалар мен жыландардың ... ... кім ... ... ... жасырынып аңду үшін қасындағы серігіне өзін топыраққа көмдіріп, тұмсығын ғана тыныс аларлықтай шығарып қойып, бұғып жатқан қасқырды кім ... А. ... ... ... ... ... жайларды әңгімелеу арқылы балалардың білуге деген құштарлығын арттырады, жан-жануарлар арасында да озбырлық пен ... ... пен ... бар ... ... және ... бәрін ақылгөйсімей, пәлсапа соқпай, табиғаттың қызықты оқиғаларын оқырман көзбен көріп, қолмен ұстарлықтай нақты суреттеу арқылы жүрегіне шым-шымдап ... Мұны ... ... ... ... ... ... ДРАМАТУРГИЯСЫНДАҒЫ ТАҚЫРЫПТАР МЕНОБРАЗДАР ЖҮЙЕСІ.Балалар драматургиясын сөз еткенде, әрине оны бүкіл драматургиядан бөліп алып қарауға болмайды. Өйткені, бүкіл ... ... ... ... ... ... да негізгі мақсаты -- адамдарның асыл қасиеттерін, рухани байлығын бейнелеу, Отанымыздың қуаттылығы мен ұлылығын мадақтау, жастарды ... ... ... не болмаса өмірімізде кездесетін ескілік атаулының барлығынан, жиренішті мінезден, арамдық пиғылдан әлі арыла алмай ... ... ... ... ... ... одан ... бездіру, аулақтату.Шығармасын балаларға арнаған драматургтеріміздің ескеретін тағы бір міндеті -- ... ... ... ... ... тән ... қасиеттерін жете меңгеріп, дұрыс түсіну қажеттігі. Орыс ... В. ... , С. ... , , ... , В. ... сияқты тартымды жазылған бірнеше шығармалардың аттарын атауға болады.Қазақ драматургиясы да балаларға арнап шығарма беруде құр қол ... Ол ... ... ... ... ... ... зор (М. Акынжанов) сиякты тарихи такырыпка жазылған пьесасымен қатар , , , , , сияқты ... ... ... ... ... бұлардан басқа да мектеп сахнасына арналған біраз пьесалар ,

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет
І. Жансүгіровтың шығармашылығы11 бет
Ілияс Есенберлиннің тарихи трилогиясы - «Көшпенділер»3 бет
Ілияс Жансүгіров2 бет
Ілияс жансүгіров 1894-19383 бет
Ілияс Жансүгіров шығармашылығы3 бет
Ілияс Жансүгіровтің өмірі мен шығармашылығы7 бет
Ақан Серінің өмірі мен шығармашылығы7 бет
Бейімбет Майлиннің өмірі мен шығармашылығы14 бет
Драмадағы тарихи тұлға.Қазіргі қазақ комедиясы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь