Өскемен қаласындағы жер үсті суларының ластауына экологиялық баға беру

МАЗМҰНЫ.

КІРІСПЕ

1. ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ СУ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.1 Табиғи жағдайлардың қысқаша сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Су объектілерінің сапалық және сандық көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.3 Негізгі су қақпаларының жер асты сулары сапасының
сипатамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10

2. ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ ТАБИҒИ СУЛАРЫНЫҢ ЛАСТАНУ КӨЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
2.1 Жер беті суларының ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2.2 Топырақ суларының ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.3 Жер асты суларының ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20

3. ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ АҒЫНДЫ СУЛАРЫНЫҢ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
3.1 Қала канализациясына лақтырылатын өнеркәсіптік ағынды сулар ... ... . 26
3.2 Жекелеген кәсіпорындардың өнеркәсіптік ағынды суларының
сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

4. ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ ТАЗАРТУ ҚҰРЫЛЫСТАРЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34
4.1 Тазарту қондырғыларының сипатталуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
4.2 Тазалау қондырғыларының қазіргі кездегі негізгі сипаттмалары ... ... ... 37
4.3 Сол жақ жағалау тазалау қондырғыларының мәселелері ... ... ... ... ... ... ... .38
4.4 Тазалау қондырғылары аудандарының орналасулары ... ... ... ... ... ... ... ... .42

5. ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ СУ ОБЪЕКТІЛЕРІНІҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖАҚСАРТУДЫҢ НЕГІЗГІ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
5.1 Табиғи сулардың фондық концентрацияларын анықтау әдістері ... ... ... ...47
5.2 Су объектілерінің экологиялық жағдайын жақсарту бойынша негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...50
5.3 Су объектілерін экологиялық жағдайын жақсартуға бағытталған
шаралар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...53

ҚОРЫТЫНДЫ
КІРІСПЕ.

Жұмыстың өзектілігі. Соңғы жылдары қоршаған ортаға деген жасанды ықпал жасау өсті. Өндірістік қызмет нәтижесінде барлық мүмкін болатын қалдықтар жиынтығы түзіледі олар қоршаған ортаның жағдайына кері әсерін тигізеді және оның ажырамас бөлігі ретіндегі адамға да әсерін тигізеді.
Су – маңызды табиғи ресурс. Ол өмірдің негізін құраушы зат алмасу процесстерінде басты роль атақарады. Үлкен маңызды орынды су - өнеркәсіп саласы мен ауыл шаруашлығы саласында алады. Жалпыға белгілісі, оның адамның тұрмыстық қажеттіліктері үшін, өсімдікутер мен жануарлар үшін де қажетті екендігі. Барлық тірі организмдер үшін ол өмір сүру ортасы болып табылмақ. Қалалардың өсуі мен өнеркәсіптің қарқынды дамуы, пайдалы жерлердің кең ауқымда пайдаланылуы, мәдени-тұрмыстық жағдайлардың жақсартылуы мен басқа да бірқатар факторлар, күннен –күнге сумен қамтамасыз етілу мәселесін күрделендіріп отыр. Суға деген қажеттілік өте зор және жылдан – жылға өсіп отыр. Жыл сайынғы су шығыны жер бетіндегі , барлық сумен қамтылу түрлері бойынша 3300-3500 км3 құрайды. Мұндағы сумен қамтылудың 70 пайызы ауыл шаруашылығына тиесілі. Қазіргі кезде су ресурстарын тиімді пайдаланудың мынадай бағыттары анықталынуда: шикі сулар ресурстарын кеңінен өндіру және толық тиімді етіп пайдалану, су көздерін ластауды болдырмайтын, оған тыйым салатын жаңа технологиялық процесстерді жасау, таза сумен қамтылуды азайту, шикі суды пайдаланушы түсті металлургия өнеркәсібінде , оның мөлшерін көп шығындамайтын жаңа технологиялық процесстерді жасап шығару, су көздеріне келіп түсетін ағынды суларды тазартудың осы заманғы технологияларға сай келетін жаңа, тиімді әдістерін қолдану, енгізу, неғұрлым ластанған ағынды сулардың бөліктерінде локалды тазалау тәсілдерін қолдану.
Өндірістік қызмет нәтижесінде барлық мүмкін болатын қалдықтар жиынтығы түзіледі, олар қоршаған ортаның жағдайына кері әсерін тигізеді және оның ажырамас бөлігі ретіндегі адамға да әсерін тигізеді.
Өскемен қаласының су ресурстары өнеркәсіптік кәсіпорындардың токсіндік компоненттерімен ластануы бойынша интенсивті күш түсіруші жағдайды бастан кешіруде. Бұл мекемелер өзен желілері шоғырланған зонада орналасқан Осында жылу энергетика саласының ірі кәсіпорындары да орналасқан.
Мұндай орналасу мынаған ықпал етеді яғни барлық газ тектес сұйық және қатты қалдықтары бар ластаушы заттар мүлтіксіз өзен желілеріне келіп түсуде. Осының нәтижесінде сулардың ластану мәселесі өте маңызды болды.
Ғылыми зерттеу объектіс: Өскемен қаласының су объектілері болып табылады, ал зерттеу көзі: Өскемен қаласындағы су объектілерінің ластану жолдарын анықтау.
Жұмыстың мақсат: Өскемен қаласы аумағының су объектілерінің экологиялық жағдайын қарастыру, талдау жасау және оны ластанудан сақтандыру шараларын қарастыру. Міндеттері: 1 Өскемен қаласының су объектілерінің осы заманғы жағдайын, табиғи сулардың ластау көздерін анықтау, ағын сулардың жіктелуі мен сипаттамасын, тазарту құрылғыларының жалпы сипаттамасын беру.
2.Өскемен қаласының 2002-2005 жылдар аралығындағы су объектілерімен танысу және оның экологиялық жағдайына баға беру.
3.Өскемен қаласындағы су объектілерінің экологиялық жағдайын жақсарту бойынша негізгі жолдарын ұсыну және қоршаған ортаны ластау арқылы оған келтірілген экономикалық шығынды есептеу.
4.Өскемен қаласының су объектілерін жақсарту үшін ластандырушы көздерден сақтандыру шараларын жасау.
Осы жұмыстағы зерттеу әдістері: салыстыру, статистикалық, аналитикалық-зертханалық әдістері.
Ғылыми жаналық: Өскемен қаласының осы заманғы су объектілерінің жағдайына сипаттама берілген, ағынды сулар олардың жіктелуі тұрғысынан бейнеленген, тазалау қондырғыларының жұмысына талдау жасалған, осыған байланысты қаланың су объектілерінің экологиялық жағдайын жақсарту бойынша бірқатар шаралар ұсынылған.
Су объектілерін қорғаудың негізгі шарала ретінде өнеркәсіптік кәсіпорындарда ағынсу ( тұйық) жүйелерді еңгізу, сондай-ақ қаланың авто жанар-жағар май станцияларында локалдық тазарту қондырғыларын еңгізу ұсынылды.
Жұмыстың практикалық маңызы. Осы берілген ғылыми зерттеу жұмысының мәліметтерін Шығыс Қазақстан аумағының су электр станциясы орталығының іс-әрекеттерінде, өнеркәсіп орындарында және табиғатты қорғау мекемелерінде пайдалануға болады.
Алғысымды білдіремін: маған дипломдық жұмысымды жобалау үшін қажетті материалдарды қамтамасыз еткен « Өскемен Водоканал » МҚК және ШҚО ҚОҚТБ ұйымдары басшыларына және менің жетекшіме Т.К.Нургалиевке зор алғысымды білдіремін.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ РЕСПУБЛИКАЛЫҚ
МЕМЛЕКЕТТІК ҚАЗЫНАЛЫҚ МЕКЕМЕ
Экология кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: ... ... ЖЕР ҮСТІ ... ... БАҒА ... ... ... СУ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ
СИПАТТАМАСЫ.................................................................
.....................................6
1.1 Табиғи жағдайлардың қысқаша сипаттамасы
.................................................6
1.2 Су объектілерінің сапалық және ... ... ... су ... жер асты ... ... ... ... ... ... Жер беті ... ластануы
........................................................................13
2.2 Топырақ суларының ластануы
........................................................................18
2.3 Жер асты суларының ластануы
.......................................................................20
3. ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ АҒЫНДЫ СУЛАРЫНЫҢ
СИПАТТАМАСЫ.................................................................
............................... ... Қала ... ... ... ... ... ... Жекелеген кәсіпорындардың өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... Тазарту қондырғыларының сипатталуы
........................................................34
4.2 Тазалау қондырғыларының қазіргі кездегі негізгі сипаттмалары
............ 37
4.3 Сол жақ ... ... ... ... ... ... ... орналасулары
.................................42
5. ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ СУ ОБЪЕКТІЛЕРІНІҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖАҚСАРТУДЫҢ
НЕГІЗГІ ... ... ... ... ... ... ... әдістері
...............47
5.2 Су объектілерінің экологиялық жағдайын жақсарту бойынша негізгі
бағыттары
............................................................................
...................................50
5.3 Су объектілерін экологиялық ... ... ... ... ... ... ... деген жасанды
ықпал жасау өсті. Өндірістік қызмет нәтижесінде барлық мүмкін ... ... ... олар ... ... жағдайына кері әсерін
тигізеді және оның ажырамас бөлігі ретіндегі адамға да әсерін тигізеді.
Су – маңызды ... ... Ол ... негізін құраушы зат алмасу
процесстерінде басты роль атақарады. Үлкен маңызды орынды су - ... мен ауыл ... ... ... ... белгілісі, оның адамның
тұрмыстық қажеттіліктері үшін, өсімдікутер мен жануарлар үшін де ... ... тірі ... үшін ол өмір сүру ортасы болып табылмақ.
Қалалардың өсуі мен өнеркәсіптің қарқынды ... ... ... ... ... ... ... жақсартылуы мен басқа
да бірқатар факторлар, күннен –күнге ... ... ... ... отыр. Суға деген қажеттілік өте зор және жылдан – жылға өсіп
отыр. Жыл ... су ... жер ... , ... сумен қамтылу түрлері
бойынша 3300-3500 км3 ... ... ... ... 70 пайызы ауыл
шаруашылығына тиесілі. ... ... су ... ... ... бағыттары анықталынуда: шикі сулар ресурстарын кеңінен ... ... ... етіп пайдалану, су көздерін ластауды болдырмайтын, оған тыйым
салатын жаңа ... ... ... таза ... ... шикі суды ... ... металлургия өнеркәсібінде , оның
мөлшерін көп шығындамайтын жаңа ... ... ... шығару, су
көздеріне келіп түсетін ... ... ... осы ... сай ... ... ... әдістерін қолдану, енгізу,
неғұрлым ластанған ағынды сулардың бөліктерінде локалды тазалау ... ... ... ... ... болатын қалдықтар
жиынтығы түзіледі, олар ... ... ... кері ... ... оның ... ... ретіндегі адамға да әсерін тигізеді.
Өскемен қаласының су ресурстары ... ... ... ... бойынша интенсивті күш түсіруші
жағдайды ... ... Бұл ... өзен ... ... зонада
орналасқан Осында ... ... ірі ... ... ... ... ықпал етеді яғни барлық газ тектес сұйық
және қатты қалдықтары бар ластаушы заттар мүлтіксіз өзен ... ... ... ... ... ... мәселесі өте маңызды болды.
Ғылыми зерттеу объектіс: ... ... су ... ... ал ... ... ... қаласындағы су объектілерінің ластану
жолдарын анықтау.
Жұмыстың ... ... ... ... су объектілерінің
экологиялық жағдайын қарастыру, талдау жасау және оны ластанудан сақтандыру
шараларын қарастыру. ... 1 ... ... су ... ... жағдайын, табиғи сулардың ластау ... ... ... ... мен ... ... құрылғыларының жалпы
сипаттамасын беру.
2.Өскемен қаласының 2002-2005 ... ... су ... танысу
және оның экологиялық жағдайына баға беру.
3.Өскемен қаласындағы су объектілерінің ... ... ... ... ... ... және қоршаған ортаны ластау арқылы ... ... ... есептеу.
4.Өскемен қаласының су объектілерін жақсарту үшін ластандырушы көздерден
сақтандыру шараларын жасау.
Осы ... ... ... салыстыру, статистикалық,
аналитикалық-зертханалық әдістері.
Ғылыми ... ... ... осы ... су ... ... берілген, ағынды сулар ... ... ... ... ... ... талдау жасалған, осыған
байланысты қаланың су ... ... ... ... ... ... ... объектілерін қорғаудың негізгі шарала ретінде өнеркәсіптік
кәсіпорындарда ағынсу ( тұйық) жүйелерді ... ... ... ... май ... ... тазарту қондырғыларын еңгізу
ұсынылды.
Жұмыстың практикалық маңызы. Осы берілген ... ... ... ... ... ... су электр станциясы орталығының іс-
әрекеттерінде, өнеркәсіп ... және ... ... мекемелерінде
пайдалануға болады.
Алғысымды білдіремін: маған дипломдық жұмысымды жобалау үшін қажетті
материалдарды қамтамасыз еткен « ... ... » МҚК және ШҚО ... ... және ... ... Т.К.Нургалиевке зор алғысымды
білдіремін.
1. ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ СУ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Табиғи жағдайлардың қысқаша ... ... дала ... ... ... ... мен
жартылай шөлейт зонасының оңтүстік ... ... ... дала ... ... дала ... бөліп көрсетуге болады:
әртүрлі шөпті-дәнді, нағыз(типтік) және құрғақ(оңтүстік).
Металлгендік ... ... ... ... ... кені ... ол ... білдіреді, яғни полиметалдық және сирек кездесетін
кендердің бай ... ... ... ... өзен ... ... Ертіс өзені болып табылады, ол -
Қытай, Ресей және Қазақстан секілді үш ... ... ... Оның ірі ... болып – Бұқтырма, Үлбі, Уба, Күршім өзендері
табылады.
Өскемен қаласының метеостанциясы ... ... ... ... ... Оған таяу ... Ертіс өзені ағып өтеді, мұнда ол
өзінің су кеңістігін кеңейтіп, ... ... ... орналасу аймағы төменгі температурамен, тынышжел режимімен
және әсіресе жылдың суық ... жиі ... ... ... орнымен қала орталығы арасындағы
температуралардың айырмашылығы 100С- қа ... ... ... сондай-
ақ жел жылдамдығында да білінеді. Егер метеостанция ... ... ... 8-10 м/с жел байқалса, датчик ... ... ... ... бойынша 18-20 м/с, ал ... ... ... желдің күші 23-25 м/с-қа жетеді.[7]
Өскемен қаласы
метеостанциясының бақылауларының ... ... ... ... ... ... ... болады.
Қаланың климаты шұғыл континентальды, ... ... ... – 2,70С. Аса суық ... ... ... ... ауа
температурасы -16,30С.аса жылы шілде айының ... ... ... ... үшін ... ... ... жылдық қосындысы – 487 мм.
Жауын-шашынның мезгіл бойынша бөлінуі бірқалыпты емес, ... ... ... жылы ... ... Көп мөлшердегі орташа айлық жауын-
шашын мөлшері 60 мм-ге тең ай – ... айы ... ... ... ... түсетін айлары қаңтар және ақпан – 25 ... ... ... көп күні ... ... ... ал ең аз ... күндері байқалған ай-
қыркүйек айы.
Желдің орташа жылдық жылдамдығы – 2,3 м/с, күшті жылдамдықты желдер
өтпелі кезеңдерде –яғни сәуірден ... ... және ... ... ... жылдағы 10 м/с-тан жоғары жылдамдықтағы жел соққан күндердің
орташа саны – 86,6; 15 м/с-тан ... 20 ... ...
3,9. Өскемен қаласында тіркелген ең жоғарғы жел жылдамдығы-37 м/с.
Өскемен қаласында шығыс және оңтүстік – шығыс бағыттық ... ... ... ... жылы ... ... мұнда батыс және
солтүстік-батыс бағыттық желдері бар жағдайлар саны ... ... ... емес ... орташа ұзақтығы -12.11; қар жамылғысының
бұзылуы – 03.04. Тұрақты қар жамылғысының жату ұзақтығы – 142 ... Су ... ... және ... ... өзені ағын сулардың төменгі бөлігінде, төменде орналасқан Шүлбі
ГЭС-інің су деңгейінен еркін ағып ... ШҚ ... ... ... мәліметтері бойынша Ертіс өзенінің орташа көп жылғы
есептік ағын көлемі, тазарту ... ... ... ... Осы ... ... ... ең кіші орташа айлық шығыны
162 м3/с, судың орташа ... – 1,31 м/с, ал ... ... – 1,7 м,
арнасының ені – 250 м.
Ертіс өзенінің жоғарғы ... ... ... одан ... су ... ... ... өнеркәсіптік және тұрмыстық
ағынды суларға байланысты, яғни олар өздерінің ... ... ... ... – Ертіс және Үлбі өзендеріне ағызады. Мұнда Ертіс өзенінің
құрамы мен суының сапасына аса ... ... ... ... ... ... суларын ағызуы болмақ.[14]
Су сапасының критерийлері 1.1 кестеде көрсетілген
Кесте 1.1 Су сапасының ... ... |Су ... сипаттамасы |Мөлшері |
|2 ... |0,3-1,0 |
|3 ... ... |1,0-2,5 |
|4 ... |2,5-4,0 ... жылдары судағы заттардың орташа концентрациясы 1.2, 1.3,
1.4 кестелерінде келтірілген.
Экология басқармасының ұсынған фактілік ... ... ШҚ ГМО ... ... 2003 ж.-ға дейінгі экологиялық
бюллетеньдерінде жарияланған мәліметтері негізінде, сол және оң ... ... ... ... ... ... алынды.
Сынамаларда көптеген ксерофильді ... ... оң жақ ... ... ... ... пен ... жұмыртқалары
бірінің орнын бірі басуда. Мұны былай ... ... яғни ... ... ... ... ... кейін орналасқан,
сондай-ақ ТМК –ның ағын ... және ... ... ... төмен орналасқан, сондықтан транзиттік ластануға ұшырайды.
Ертіс арқылы салынған көпір құрылысынан кейін және тазалау құрылғыларының
сол жақ ... ... ... ... ... ... ... тәртіптің өзгеруіне жауап ... Сол ... ... ... ... бар ... концентрациясы
көбейді, О2 құрамы төмендеді және БПК мәні өсті. Зообентос сынамаларында су
тазалығының ... ... ... Оң жақ ... ... ... қауымының құрамында алмасу өткізілді, түрлік
түрленулердің өсуі байқалуда, ол осы ... су ... ... ... ... келтірілген мәліметтері сол ... ... су ... ... кері ... көрсетеді
және оның құрамына да кері әсерін тигізгендігін анық көрсеткендей.
Объективті түрде айтатын болсақ, ағынды ... ... ... ... ... мәселесін анағұрлым кеңірек қарастыру қажет, яғни
тек қана сол жақ жағалау тазалау құрылыстары объектілері ... ... ... жеке ... ... кәсіпорын негізінде қарастыру
қажет.
Сондай-ақ, ТМК –ның тазалау құрылыстарының іске қосылу конструкциясын
оқып үйрену қажет, ... оң жақ ... сол жақ ... ... ... ... ... құрамы айырмашылығы он
есе өсті. [6]
1.3 ... су ... жер асты ... ... ... ... аллювиальды бассейнінің су сапасының жағдайы көптеген
табиғи(геологиялық құрылысы, ... және ... ... ... ... ... су ... және техногендік(су
қақпалары, қалдықтарды жинаушылар, кәсіпорындардың өнеркәсіптік аумақтары,
қала құрылысы, жер бетінің бұзылуы, су ... ... ... секілді
факторлардың күрделі өзара әрекеттесуімен анықталады.
Табиғи жағдайларда аллювиалды горизонттың жер асты ... ... ... ... ... ... ... төмен.
Шаруашылық-тұрмыстық және тұтыну мақсаттары үшін жер асты сулары,
орталықтандырылған сумен қамту ... ... ... олар ... ... ... ... қамтыған. Оларға жалғасқан ... ... да ... түрдегі сумен қамтамасыз етіледі.
Бұған қоса бір ... жеке ... ... ... ... ... Мирный поселкелеріне, Ленин даңғылынан шеткері аудандар мен құрылыс
материалдары және кен емес материалдар комбинаттары аудандары тұрғындарына
тән. ... ... ... ... үшін ... ... ал тұтыну және тұрмыстық мақсаттарға жер асты ... ... ... ... мен территориясын
комплексті геоэкологиялық зерттеулерді ... ... ... 2004 жылы
«ЭКОСЕРВИС С»ЖШС компаниясы орындаған ғылыми-зерттеу ... ... ... сумен қамтамасыз етілуінің шарттары» схемасы көрсетілген.
Берілген схемадан белгілі, қаланың көпшілік ... ... ... ... жүзеге асырылады. Келтірілген «Өскемен ... су ... жер асты ... ... ... солтүстік өнеркісіптік зона ағысы бойымен өрлегенде одан
жоғарырақ орналасқан(Жаңа Согра, ... ... ... ... су ... ... суды қанағаттанарлық
сапада деп қабылдаған ... ... ... ... ал ... ... ... 3-тен аспайды, ол рұқсатталған және
ластанудың қалыпты дәрежесіне сәйкес келеді). Суды ластаушы ... ... ІІІ ... және ... ... ... болуы шектік шамадан асып түсуде, және олардың
қсопаларынынң қосындысы тұрақты түрде ... ... ... бұл өз ... және ... ... дәрежесіне жеткендігін көрсетеді.
2004 ж. 25 бақылау нүктелерінде өткізілген Өскемен қ. Жерасты суларын
зерттеу қорытындылары бойынша, осы нүктелерде 12,5-105 Бк/л ... ... ... ... асыра араластыру фактілері мына су
объектілерінде, яғни Элеватор(105 Бк/л) және ... Бк/л) ... ... ... су ... су ... жүйелерінде (74,6
Бк/л), ал Красина кентінің скважинасында (103,5 Бк/л-ге ... ... ... ... ... ... ... су қақапсында
байқалған, онда 2004 жылы ең көп ... 56,0 Бк/л ... ... ... су өткізу желісінде 25,5-тен 59,5 Бк/л-ге жетті.
2004 ж. ... ... су ... ІІ –ші көтерілудегі
сыйымдылықта өткізілген бақылаулар, радон концентрациясының ең көп ... Бк/л ... ... ... ... ... ЛАСТАНУНА ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БАҒА БЕРУ
2.1 Жер беті суларының ластануы
Ертіс ... ... ... ... ... ... 2003 ж. мына ... құрады: өлшенген заттар 2,3-6,5 мг/л,
Рн 7,9-8,15 , көмірқышқыл газы 5,0-7,6 мг/л, аммоний азоты мөлшері ... ШРМ, ... ... ... ШРМ, ... 0,2-2,5 ШРМ, ... ... 1,3
ШРМ, мврганец 0,3-1,1 мг/л, натрий-калий ... мг/л, ... мг/л, ... мөлшері 1,70-1,83 мг-экв/л.
Келесі заттардың мөлшері су беті ... ... ... ... (3+) ... никелдің, қорғасын, кобальттың, кадмийдің, ... ... ... ... ... ... ... жалпы хромның.
Есептік кезеңдегі зиянды заттардың максималды концентрациясы ... ... ... 3,6 мг/л, Рн 8,6, ... газы 15,0 мг/л, амоний
азоты мөлшері 8,3 ШРМ, ... ... 9,2 ШРМ, ... ... ... ... (2+) темір 10,0 ШРМ, (3+) темір 1,6 ШРМ, мыс мөлшері 6,0 ШРМ, ... ШРМ, ... 4,6 ШРМ, ... 3,7 ШРМ, ... 28,5 ... 140 мг/л, қаттылық 2,50 мг-экв/л.
Берілген учаскедегі оттектік ... ... БПК 5 үш ... нормадан
асып түсті:
- Өскемен қ. ГЭС-інен 0,8 км ... ... ... – акі
жағдайда және 3,01 мгО2/л(08.07.2003 ж алынған) және 3,80 ... ... ... ... 0,35 км ... сол жақ жағалау ағысында – бес
жағдайда да 3,01-3,99 мгО2/л-ден өзгермеген;
-аспалы көпірден 0,35 км ... оң жақ ... ... – бір
жағдайда нормадан асып кетті және мынаны құрады 3,30 мгО2/л(14.02.2003 ... ... 2002 ... ... 2003 жылы да ... бойынша 3 классқа
жатады, және де қалыпты-ластанған суларға жатқызылды(ластану деңгейі 2003
ж. 1,14 құраса, 2002 жылы 1,44 ... ... ... ... және қар ... – континентальды су көздері
мен артезиан суларының, ... ... ... ... көзі ... Жауын және қар суларының құрамы маңызды ауытқуларға ұшырайды,
және олардың ... ... ... ... байланысты. Өнеркәсіптік
орталықтарға жақын маңда атмосфералық сулар кәсіпорындардың газды
шығаруларының ... ... ... ... жауын және қар суының
құрамында сульфаттар иондары, хлоридтер, ... ... ... олардың территориясына түсетін атмосфералық
сулар күл-қоқыстарды, шаңда, мұнайөнімдерін шайып ... ... ... жауын-шашын ағынды суларының алғашқы тобына тұрмыстық ағын сулары
сәйкестендірілген. Олардағы ластаушы ... ... ... ... ... ... кәсіпорындары территорияларынан ағызылушы ... ... ... сол өндіріске тән ластаушыларды алып кетеді, сондықтан
да зауыттар территорияларында ауыр ... ... ... ... және технологиялық ағын суларын ескеруші комплексті қонддырғыларды
ескерген жөн, сондай-ақ өнеркәсіптік қалдықтарды жою, оның ... ... бар ... да ... ... ... ... шаруашылық – тұрмыстық сулар ... ... ... ... ... олар қала шетінде орналасқан.
Шаруашылық-тұрмыстық ... ... ... ... және адамдардың болатын басқа жерлдерінен келіп түсетін ... Әр ... ... қала ... ... ... ... ластаулар келіп түседі екен (граммен алғанда):
Өлшенген заттар ... ... ... БПК5 ... ... ... БПК20 ... ... ... ... ... ... елді ... су ... ... ... 400 ... Иә, су бөлудің нормасы жоғары болса, ағын сулар аз концентрленген.
Өнеркәсіптік ағын сулар. Өндіріс саласының барлық түрлерінің арасында
су пайдаланушылар арасында белсенділері ... – қара ... ... ... ... ... ... өңдеу өнеркәсібі белгілі.
Таза суды ала отырып, өнеркәсіп кәсіпорыны оны лас суға ... ... ... мен ... концентрациясы өндірістің түріне
байланысты. Мысалға, қорғасын-мырыш комбинатының ағын ... үшін ... ... бойынша рұқсатталған-шектік құрамынан асып түсуі тән болса,
автопарктер үшін мұнай ... ... ... болуы тән және т.с.с.
Ағын сулардың жалпы сипаттамасын беру ... ... ... ... басқа, өнеркәсіп ағын сулары токсиндік заттарды құрайды,
олар су көздеріне түскен болса, ондағы ... тірі ... ... ... Жаңа өнім шығарушы өнеркәсіп және өндірістің ... ... яғни ағын ... жануарлар мен өсімдіктер әлеміне әсері беймәлім
заттардың келіп түсулері. Бұған ... ... ... ... ... ... ... арасынан су көздеріне түсуші, токсиндік
және токсиндік емес түрлері бар. ... емес ... ... ... ... қырылуына әкеліп соғады. Мысалға, целлюлоза-
қағаз комбинатының ағын суларында талшық бар, ол өзіне қатысты зиянды ... ... мен ... сүзу ... ... ... әкеледі.
Анағұрлым токсинді мынадай заттар, детергенттер, нафтендер, ароматты
көмірсулардың туындылары. Олардың көбісі 1 мг/л ... ... ... ... ... ең ... ... мышьяк
қоспалары, мыс пен қорғасын қоспалары. Планктонды ... ... өте ... ... қарағанда. Сондықтан олар жеке қосылыстар
мен тұтас алғандағы ағын ... ... ... ... ... ... ... ерекше жағдайы ретінде шартты-таза сулардың
ластануы арқылы көрініс табатын суларды ... ... ... ... мен жартылай өнімдерінің суытылуына қажетті ағынды суларды
жатқызуға болады. ... сай, ... ... ... ... ... заттардың түсуі әбден мүмкін. Мысалы, жылу алмасу аппараттарының
тығыз емес болуы арқылы. ... ... ... ... Мұндай сулардың әсері көпжақты. ... ... ... ... су ... ... ... әкеліп
соғады. Осы себеппен онда максималды жазғы ... ... ... ... ... су ... су температурасын көтеруші
шартты-таза суларды құюға қатаң тыйым салынған. Қысқы маусымда жылы ... ... ... жол бермейді және сол арқылы ... ... ... Су ... ... сулардың түсуі кезінде
мынаны ескерген жөн, яғни олар ... ... алып ... ... бірге ағын сулармен бірге өзендерге мұнай өнімдерінің қалдықтары
мен органикалық заттар және темір ... ... ... ... ... ... түсуші ағынды сулардың маңызды бөлігін рудниктен
шығатын және ... ... ... ... ... ... ... құрамында металлдардың қоспалары болады, әсіресе ... ... ... ... ауыр ... ... Тау-кен өнеркәсібі мен
металлургия су жүйелерінде ... ... ... ... ... пайда болуы технологиялық тізбекте заттарды жоғалтумен
байланысты. Барлық бұзылыстар полиметаллдық сипатта болмақ, тез ... ... ... ... заттарда көрініс тапқан. ... ... ... ... соң да дондық тұнбалар су фазасына ... ... көзі ... Химиялық элементтердің су фазасынан шығарылуы
су массасының уақытша ғана тазаруының куәсі, бірақ мұнда су ... ... ... ... Орын ... кезінде ауыр металлдар әлемдік
айдынға араласады.
Ауыр металлдардың өзендерге келіп түсуінің ... ... ... ... ... сулар алары сөзсіз.
Өнеркәсіптік ағын сулар табиғи өзен суларына екі есе ... 12-13 есе ... ... мыс ... ... ... зиянды
заттарды, 30 есе сүрме мөлшерін қосады.
Химиялық элементтердің қосындысы барлық қарастырылып ... үшін ... ... ... Әсіресе ол мырыш пен кадмийге
қатысты маңыздырақ. (жалпы концентрация ... К 13-11 есе ... ... ... түсу ... мыс ... 7,4); хром(К 5,7-5,4) ;
қорғасын(К4,5); никель (К 3,1); ... 2,3). ... ... су ... ... ... үлесін қосатын тізбектердің
өсуін мынадан көруге болады: ... ... ... ...
қондырғыларды тазалаудан кейінгі канализациялық ағын сулар – ... ... ағын ... қалайы мен хром түсімі 53 және 55 пай
ызды құрайды, Басқа элементтер үшін ... ағын ... ... ... ... 10-20 ... құрайды.[11]
2.2 Топырақ суларының ластануы
Топырақ сулары су ресурстарының ... ... ... маңызды
роль атқарады және олар кең ... су ... ... ... мен ... ... ... қалады, сондай-ақ ағып ... ... ... атқарады.
Жаңбыр және қар еруінің нәтижесінде ... ... ... ... ... олар жер беті бойымен таралып жерасты суларына жетеді.
Жерасты сулары топырақ сулары болып табылады және ... ... ... ... суы ... ... ... суды ұстап тұру қабілетіне байланысты
олар жер астында сақталады.
Өскемен қаласында су жүргізуші сулар ... үшін ... ... жиналуы анықталды, олар қаладан ағын өтеді. Қазіргі кезде ... ... ауыр ... ... ... тұр және ... ... ретінде Ертіс өзені мен топырақ суларының арасындағы байланыс
болмақ. ... ... ... ластануының болжалған себептері
келтірілген:
- ластанған беттік сулардың топыраққа сіңуі,
-ластанған өзен-көлдермен байланыс;
- ... ... ... ... ... болуы.
Қолға алынған шаралар:
- Ауыр металлдармен жұмыс істеу мүмкін болатын зауыттарда шашыратып
жуу мен ... ағын ... ... ... ... ... қалдықтарды залалсыздандыру, жою,
- өзен мен көлдерге лақтырмастан бұрын ағын суларды тазалау
- жер асты суларынан алынған суларды тазарту.
Осы ... ... ... ауыр металдармен ластаудан қорғаймыз.
Басқа жағынан, тұрмыстық сулармен ластанумен күресу үшін бірқатар ... ... ... және ... асып түсетін зиянды заттары бар
суларды Ертіс өзеніне шығармай, оларды толық ... ... және ... ... соң ғана ... лақтыру.[22]
Жоғарыда айтылғандай, топырақ суларының ластануымен күрес шаралары
аса ірі көлемдегі ... ... олар ... ... ... ... ... өнеркәсібіне қатысты алып ... ... ... ... ... оның жағдайын жақсарту ... ... ... ... ... шаралар, қалалық су тораптары
көздері үшін бірнеше шаралар мен бағдарламалар ... ... қ. ... ... ... ... ... туындайды, яғни Ертіс өзенінің суының
ластануы топырақ суларына сіңеді де, сол ... ... ... ... шара ... ағыстар суларын тазарту болып табылмақ, олар Ертіс
өзеніне құятындықтан. Ертіс өзенінен жоғарырақ бөлігінде түсті ... Осы ... ағып ... ... ... Үлбі және ... өзендеріне
келіп құятындықтан, әкімшілік шешімдерді күшейтуді қарастыру ... ... ... ... ... ... ... өндіріс
жүйелерінің түзілуі мен осы зауыттарда ағыстарды тазарту үшін қондырғыларды
қайта құруды реттеу.[27]
2.3 Жер асты суларының ластануы
Ластаушылар арасында ... ... ... Ауыр ... ... ... көзі ретінде мырыш зауытынң ... мен ... ... ... ... ... ... Үлбі металлургия зауытының шлам отстойниктері болмақ. ТМК –дағы өңделіп
шығушы тұздар жер асты суларының ... ... ... ... ... ... фтор мен бормен ластану көздері. Үлбі ... ... ... ... ауыр ... ... көзі ... зауытының шламотстойниктерінде көмірсулармен ластану
мүмкіндігі бар.
Өскемен қаласы жер асты суларының ... ... ...... 1940 ... бастап ұзақ уақыттық процесінің ... ... ... ... ... еді және олар ... маңызды өсуіне
себепкер болған еді. Қала көп ... ... ... және
өнеркәсіптік қалдықтарды орналастырып, сақтады. Сондықтан да топырақ және
топырақасты сулары ластану ошақтарында ... ... көп ... ... олар өз ... ... ... штормдар түрінде және
бұзылған желілерден ағып шыққан өңделген су күйінде топырақсуларына сіңіп
отыр. ... ... мен ... ... ... ... ... көбеюіне өз үлесін қосты. Сулық ... ... ... суларының еруі мен табиғи ... ... ... ... ... ... тигізеді. Пайдаланылмай тасталған
скважиналардың саны бұл күнде ... ... ... 20 жылда ластануының
өсуіне куә.
Соңғы оныншы бесжылдықта ... бір ғана , және сол ... ... оның су бассейніне таралуы бір ғана ... ... ... мына тұжырымға келуге болады, яғни кіруші ластаушы көздер
мен олардың ... ... ... мен ... ... ... ... қол жеткізілген. Иә, бұл тұжырым мына жағдайда анық ... ... ... ... ... ластанудың да болуы
мүмкін емес, сол ... ... жаңа ... ... ... Су бассейнін тазалау көптеген онжылдықтарды қамтиды, яғни
топырақ құрамынан және ... ... ... және ... заттарды алу
өте кең ауқымды, күрделі, ұзақ ... ... ... ... байқалған ластаушы заттар 2.2 ... 2.2 ... ... ... ... ... заттар
|Ластану көзі ... ... ... АҚ ... ... ... пен қорғасын зауыттарының |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... мен ... |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, ... ... құйылуы, |гидрокарбонаттар ... мен ... ... емес ... ... ... ағып ... |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al |
|Қазмырыш АҚ ... ... ... ... және ... |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... жасалған щелоктар |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, ... ... ... ... ... мен шламдардан, |Токсиндік емес заттар: ... ... |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... АҚ ... заттары: ... ... ... |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... мен ... ... |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, ... өндірісі, танатал, бериллий, |Токсиндік емес заттары: ... және азот ... ... Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... кестенің жалғасы ... АҚ ... ... ... жол ... ... ... |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... ... , уран оксиді |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, ... уран ... ... емес ... |
|концентраттарының қалдықтарын |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... | ... ... конденсатор зауыты |Токсиндік заттар: ... ... мен ... |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... ... ... |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, |
| ... емес ... |
| |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... АҚ ... заттар. ... ... және |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... ... |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, |
| ... емес ... |
| |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... АҚ ... заттар: ... ... |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, |
| |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, |
| ... емес заттар. |
| |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... ... ... ... ... ... ЖШС ... ... ... ... |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, |
| |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, |
| ... емес ... |
| |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... қ. ТЭЦ-і ... ... ... ... |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, |
| |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, |
| ... емес ... |
| |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... ... жер ... ... ... өнеркәсіп қалдықтарынан |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, |
| ... емес ... |
| |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... тастайтын жер |Токсиндік заттар: ... ... ... |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, |
| ... емес ... |
| |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... көптеген ішуге жарамды су қақпалары Ертіс пен ... ... ... ... су ... ... скважиналардың режимдік желісі бар.[4]
Соңғы жылдары, қаланың өндірісі белсендірек болғандықтан, су
қақапаларының жерасты ... ... жаңа ... кезеңі байқалады.
Мұнда, егер қаланың негізгі су ... ... ... ... ... жылдардағы жағдайы бойынша рұқсат болса, кіші ... су ... ... ... және ... ... ... дәрежесімен сипатталмақ.
Жоғарыда келтірілген ақапараттан шығатыны, Жаңа Согра, Солтүстік-
Атаман, Пионерск, Лесозавод, ... ... су ... жер ... ... ... сулар деп танылған (ондағы заттар шектік-
рұқсатталған мөлшерден аспайды, ал ... ... ... ... ол ... және ... ... дәрежесіне сәйкес келеді).
Суды ластаушы өнеркәсіптік зоналарда(Алтайский геолог, ІІІ мөлтекауданда,
және Октябрь ауданында) жекелеген ... ... ... шамадан асып
түсуде, және олардың қсопаларынынң қосындысы тұрақты түрде 10-12-ге жетіп
отыр, бұл өз ... ... және ... ... дәрежесіне
жеткендігін көрсетеді.[24]
3 ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ АҒЫНДЫ СУЛАРЫНЫҢ СИПАТТАМАСЫ
3.1 Қала канализациясына лақтырылатын өнеркәсіптік ағынды сулар
Қазіргі кезде ... ... қала ... мен ... ... өзендеріне өздерінің ағынды суларын тастаушы 50 ден аса өнеркәсіптік
және коммуналдық-тұрмыстық кәсіпорындары бар. Технологиялық өңдеуден ... ... ... ағын ... ... қала ... аудандардан шыққан шайынды сулар мен берілген өндіріс түріне
байланысты ... ... және ... ... мен зиянды
заттардың көпшілік мөлшерін қамтыған, тазаланбаған ... ... да ... ... ... ... болып мына ірі кәсіпорындары
танымал: ҮМЗ АҚ, ... АҚ, ... ... ... Шығыс Қазақстан
түсті металлдар ғылыми зерттеу институты, Араматура зауыты АҚ, Шығыс
машина ... ... АҚ, ... ... АҚ, Рост ЖШС, ... ... ... ағынды суларында ШРМ-ден асып ... ... ... ... бар.
Өнеркәсіптік кәсіпорындардың технологиялық процесстерінде судың
маңызы көпқырлы. Өнеркәсіпте су мына мақсатта қызмет етеді:
- ... ... ... немес өнеркәсіптік шикізат ретінде;
- химиялық реакциялар мен басқа да заттар ағып өтетін орталар;
- белгілі бір технологиялық параметрлерін қолдау үшін ... ... ... жүйелерінің компоненттері;
- шикізат, өнімдер мен қалдықтарды тасымалдау үшін құралдар.
Судың ... бір ... ... мен ... жууға,
өндірістік бөлмелерді жууға, сондай-ақ шаруашылық және тұрмыстық мақсаттар
үшін ... ... ... ... үшін ортақ ретінде,
өндірістік және басқа да шаруашылық және ... ... өту ... су әртүрлі өзгерістерді және қайта қайтпай жоғалтылады. Өндірістік
ағынды сулар, ... ... және ... ... және
бейорганикалық заттары бар, соның ішінде токсиндік заттарды қоса ... көп ... ... ... ... кәсіпорындарда түзілетін ағынды суларды талдау
көрсеткендей, су ... ... суда ... токсиндік категориясына
жатпайтын өнімдердің бар екендігі анықталды, яғни хлоридтер, сульфаттар,
нитраттар, натрий, ... ... ... ... ... ... ... мұнайөнімдері, майлар, ағаш қалдықтары, кен байытпалары
және т.б. Хлор өндірісінен ... ... ... ... ... мен ... ... энергетикалық өнеркәсіп кәсіпорындары
мен басқалары, арқылы, су көздеріне келіп түсетін ағынды ... ... ... ... ... ... ... сынап, фтордың
қосылыстары келіп түседі.[15]
Барлық ағын сулар шаруашылық-тұрмыстық ағын суларға, өндірістік ағын
суларға, ... ... ағын ... ... өндірістік және коммуналды-тұрмыстық ағын
сулар тазалауға дейін араласады, осы екі топ біртұтас ретінде қарастырылады
- өнеркәсіп ағын ... ... ... қ. ағын ... 33 ... ағынды сулардан, 27 пайыз кәсіпорындардың коммуналды-тұрмыстық
суларынан және 40 пайыз шаруашылық-тұрмыстық ағын сулардан түзіледі.
Технологиялық процесстен ... және ... ... келіп түсетін
өнеркәсіп сулары төрт категорияға бөлінеді:
- тазалауды қажет етпейтін, нормативті-таза;
- нормативті-тазаланған;
- қажетті ... ... ғана ... ... категория – нормативті таза ағын сулары – бұл ... ... үшін ... ... болмайтын ағын сулар.
Олардың су көздеріне түсуі, тазарту ... ... ... ... ... категория – нормативті-тазаланған ағынды сулар – құрамында
ластандырушы заттары бар, бірақ ... бір ... ... су
көздеріне түсуінен кейін ШРМ –не дейін тазартылады және араласып кетеді.
Үшінші категория – қажетті деңгейге дейін ғана тазаланған ағын ... бұл ағын ... ... ... ... ... құрамында
ластандырушы заттары белгілі ғана мөлшерде ғана.
Тіпті ағын сулардың тиімді биологиялық тазалануы, оның ... ... 1/3 ... ғана жоя ... ал ауыр ... бөлігі өзгеріссіз биологиялық тазалаудан өтіп, ашық су көздеріне
келіп түседі.
Нормативті-тазаланған және қажетті ... ... ғана ... ... ... ... үшін 20-150 және тіпті 1000 есеге жуық
таза өзен суын араластыру қажет болады екен.[26]
3.2 ... ... ... ... суларының
сипаттамасы
Өскемен қаласының канализациясына өнеркәсіптік және ... ... ... ... әртүрлі зиянды заттар келіп түседі, солардың бірі
және кең таралғаны мұнай ... ... ... пестицидтер,
күрделі химиялық қосылыстар, минералды және ... ... ... 3.3 Кейбір өндірістердің ағынды суларындағы ауыр металлдардың
орташа құрамы
|Қызмет көрсету түрі |Мыс ... ... ... ... ... ... |150 |150 |70 |460 |11 ... өндірісі |150 |330 |430 |280 |2 ... ... |410 |60 |40 |470 |5 ... емес сусындар |2040 |180 |220 |2990 |3 ... | | | | | ... ... |2700 |50 |110 |7800 |31 ... бояу ... |37 |20 |250 |500 |30 ... жуу ... |1700 |1220 |100 |1750 |134 ... жуу |180 |140 |190 |920 |18 ... ... ауыр ... ... ... ... ... көрсетілген.
Соңғы жылдары Өскемен қаласында беттік және топырақ суларын ластауға
өздерінің қомақты үлестерін ... келе ... ... тұтыну заттарын
шығарушы өндіріс пен тамақ ... ... саны өсіп ... ... ағынды сулары құрамында әртүрлі зиянды заттары бар
органикалық қоспалармен, дисперстік ... ... ... ластанған, және оларды бүгінгі таңда жою мүмкін болмай отыр.
Осы заманғы биологиялық тазарту әдістері теория жүзінде органикалық
заттардың қоспасын 90-95 ... ғана ... ... ... ... жүзінде
80 пайыз ғана болып отыр. Толық ашымаған, қиын түрде ашуға жататын ... ... ... ... жоғарғы құрамы әсіресе гальваникалық өндірістеің
кәсіпорындарында кездеседі. Мұнда қорғасын мөлшері он есе, ... ... ... ... – жүз есе және мың есе ... ... зауытының негізгі ластаушылары болып гальваникалық
цехта қолданушы хром және никель болмақ. Технологтялық ... ... ... ... хром және ... байытылады. Нейтралдық локалдық тазарту
қондырғыларынан өткеннен кейін хром ... ... ... ... қондырғыларынан кейін су шаруашылық-тұрмыстық ағынды сулармен
араластырылады және ары қарайғы ... үшін қала ... ... хром мөлшері жалпы зауыттық ағынды сулардағы, хромның бастапқы судың
құрамындағы мөлшщерінен асып түседі.
Технологиялық жолдан өткен су ... ... ... ... жіберілуші су құбырындағы сумен салыстырғанда көп
мөлшерге ие, атап айтсақ, 12585,7 есе бір ... ... ... ... ағынды сулар, зауыт ішілік тазартудан
өтсе де, бастапқы технологиялық процесске арналған ... ... ... ... кадмиймен, молибденмен,
қорғасынмен, мыспен, ваннадиймен).
Қала канализациясына ... ... ... ... ... ... бөлігін мұнай өнімдері құрайды екен, олар автокөлік жөндеу
орындарынан, автопарктерден, автокөлікті жанар-жағар ... ... ... ... ... жуу ... ... келіп түседі. Мұнай және
мұнай өнімдері канализацияның тазарту қондырғыларының және су көздерінің
қиын түрде тотығатын ... ... ... Су ... ... қабығы
0,5 мм қалыңдықта болған күннің өзінде ол су айналымын қиындатады.
Жоғарыда келтірілген кәсіпорындардың ауыр ... ... ... ... ... ... ... соңғы
тазалану үшін Сол жақ ... ... ... 167033 ... ... ... ... ағын ... ... ... ... тазартақан соң тұнбалардың көп мөлшері түзіледі.[2]
Ағынды суларды тазартумен байланысты технологиялық сұрақтарды ... ... ... ... ... ... тұнбаларын жою
мәселесі толғандырып отыр.
Ағынды сулардың тұнбаларын ... ... ... ... ... ... ... құндылығы
шығып отыр. Ағынды сулардың тұнбаларын тыңайтқыш ретінде қолдану мәселесі
бойынша зерттеулердің экологиялық мәнділігін ... ... ... ... ... ... болып отыр. Өскемен ... ... ... ... ... ауыр металлдардың еритін
құрамы мөлшері 100 г суға ... ... ... ... ... ... концентрациясы машина жасау,
электротехникалық ... ... ... ... ... ... үшін тән.
Қазіргі кезде топыраққа ауыр металлдардың түсуінің екі жолы ... Оның ... ... құрамында ауыр металлдардың болуы және
екіншісі, олардың көп мөлшерінің ... ... ... ... ... химиялық құрамын реттеп отыру, топырақ ... ... ... ... ал оның анализін жасау ондағы
өзгерістерді бағалайды.
Тұнбалардағы ауыр металлдар ... ... ... ... түрі ... де ... орында. Жекелей алсақ, никель түріндегі
мәліметтерді қарастырсақ: оның органикалық үлесіне 24 ... ... – 32 ... ... ... ... суда ... түрлерінің мөлшшері ағын сулардың
тұнбаларында жоғары емес – ... ... ... ... бірнеше пайыздық
үлестерге шекті ғана. ... есте ... жөн, ... ... ... ... маңызды айналуларды келтіреді, яғни органикалық
заттардың ыдырауына ... Ауыр ... ... ... ... ... үшін қол ... болмақ, екінші жағынан топырақ саласымен орын
ауыстыруға қабілетті келеді.[16]
4 ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ ТАЗАРТУ ҚҰРЫЛЫСТАРЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
4.1 Тазарту қондырғыларының ... ... сол жақ ... канализациялық тазарту
қондырғылары Ертіс өзеніне Үлбі өзенінің ... ... ... 3,8 км
солтүстік - батыс жағында орналасқан және Өскемен ... ... ... 0,6 км ... ... яғни олар ... және тұрғын үйлер ауданынан шеткері орналасқан. Оның ... ғана ... бар. ... ... айта кетуге болатыны, кең алқапты
алып жатқан орында тек бір ғана ... ... жақ ... ... тазарту қондырғыларына келіп түсетін
ағынды сулар, Өскемен қаласының өндірістік ... ... ... ... ... желілері қала ауданының 90
пайызына жуығын қамтиды, ... ... сол жақ ... мен оң
жақжағалауы, Аблакетка ... ... ... ... ... ... тазалау қондырғылары ІІІ кезекті құрылысқа есептлеген: ... ... ... қол ... оған құрылыстың І және ІІ ... ... – 78000 ... және бір қабатты құмды сүзгілердегі
тазалауды және аэротенкалардағы ағынды сулардың биологиялық және ... ... ... ... ... стандартты жүйесін
құрайды.
Қазіргі кезде қаланың канализациялық ағынды ... ... ... ... 3 ... құрылыс жүріп жатыр. Осы ... ... соң да ... ... ... ... болжауға
мүмкін болмай отыр. Осыған ... ... ... ... ... суларын тазалау бойынша осы ... ... ... ... ... ... қолдану арқылы, тазалау
қондырғыларының жұмысын тиімдірек етуге және ... ... ... ... ... ... болжалуда.[16]
Қаланың Сол жақ жағалау тазалау қондырғылары механикалық тазалау
қондырғылары блогынан, толық биологиялық тазалау блогынан, ... ... ... цехтан және ағынды сулардың тұнбаларын өңдеу блогынан
тұрады.
Механикалық тазалау қондырғылары блогына: торлар, көлденең айналмалы
қозғалысы бар ... және ... ... ... кіреді.
Биологиялық тазарту блогына: ағынды суларды шамадан асырмай құятын
аэроараластырғыштар үш дәлізді, ... ... ... ... ... реттік отстойниктерден кейін ағынды су ... ... және ... ... жіберіледі.
Ағынды суларды тазалау қондырғыларының ішінде бүгінгі таңда тазалауға
дейінгі цех іске қосылмай тұр. Осыған байланысты ... ... суда ... ... көп бөлігі бар, ол өз кезегінде құмды
сүзгілердің бітеліп қалуына әкеліп ... жақ ... ... ... ... тұнбаны
механикалық тазалау цехы орналасқан. Онда бірініш және ... ... ... 24 лай ... ... ... 0,0864 га-ны
құраушы. Тұнбаны тазалау белгіленбеген.
«Өскемен водоканал»ММ –де механикалық ... ... ... м3 құм ... Бұл құм массалары гидроэкскаватор ... ... ... ... 2003 ж. ... реттік отстойниктердегі
тазалаудан кейін түзілген тұнба мөлшері 94 пайыз ылғалд ылықта ... ... 2500 т ... Шикі ... лай ... келіп түседі. Ары қарай
тұнба уақытша ... ... ол ... аэрация станциясында
орналасқан.
«Өскемен водоканал»ММ ... ... ... ... токсиндік
заттың 4 класына жатқызылады.
Қазіргі кезде, тазалау қондырғыларына келіп ... ... ... бойынша шығыны 167033 м2/ тәулігіне құрамақ. Үшінші реттік құрылысты
іске қосу жобалық қуатты 166000 ... ... ... ... ... ... ... Ертіс
өзенінің сол жақ жағалауы болып табылады, ол балық шаруашылығының реттелген
су торабына жатады.
Ертіс өзенінің осы учаскесіндегі режим Өскемен ГЭС-і және ... ... ... ... ... биологиялық тазаланған ағынды ... өзен ... 3073 км ... ... ... ... 20 ... Ертіс өзеніне келіп түсуші Үлбі өзенінің оң жақ жағалауы
сағасынан 5 км ... ... ... ... ... өзен бойымен төмендегі аспалы көпірден
400 км қашықтықта орналасқан. Құбырлар өзен сағасына тігінен мксималды ... 96 м және 71 м ... су ... ... ағынды сулар 60967 мың ... ... ... ... ... шығыны – 10182 текше метр/сағатына.
«Жаңа согра»ММ-нің тазалаушы қондырғылары механикалық ... ... ... ... Және ... ... залалсыздандырған
соң бір реттік шығарылымда Маховка кіші өзеніне шығарылады ары қа мың, ... ... ... жылы мезгілінде биологиялық сағаларда тазаланған
ағынды суларды тазалау жүзеге асырылады.
Тазалаушы қондырғылардың жобалық өнімділігі – 10,0 мың ... мың ... 2004 ... ... ... жүктелім 11,2 мың
м3/тәулігіне, 4119 мың м3/тылына.
Механикалық тазалау қондырғылары ... ... ... ... ... ... ... екі секция және екі реттік
отстойниктердің сегізі.
Биологиялық тазалаушы ... ... ... үш ... ... ... төрт ... реттік тік отстойниктер, екі тік
отстойниктер, жоғары-төмен жүретін екі отстойник, екі жарықтағыш.
Биологиялық ... ... ... лайлы ауданда кептіріледі және
санитарлық бақылау органдары талаптары бойынша ... ... ... ... ... дәрежесі мынаны құрады: толық БПК-93 пайыз,
өлшенген заттары бойынша – 90 ... ... ... ... – 76 ... бойынша – 60 пайыз, СПАВ бойынша – 53 пайыз.[5]
4.2Тазалау қондырғыларының қазіргі ... ... ... ... водоканал»МҚМ кәсіпорыны.
Қуаттылығы: 78000 м3/тәулігіне.
Ағынды суларды тазалау жүйесі: биохимиялық тазалаудың ... мен ... ... өңдеу жүйесі: қалыңдату+немесе күнге кептіру.
Тазалау қондырығлары алғаш рет 1972 ж. ... 1977 ж. ... қол ... және ол ... 1 және 2 ... құрылысқа
сәйкестендірілді. Стандартты тазалау қондырғылары жүйесімен қамтылған. Олар
механикалық және толық биологиялық тазалауды ... ... ... ... ... тазалау қондырғыларына қала канализациясының барлық ... ... ... ... ... 167033 м3/тәулігіне, ол ... ... 2,27 есе асып ... ... қондырғылары мөлшерден асып түсу режимінде жұмыс
істейді, мұнда резервті торларға ағынды суларды беру ... ... ... ... ... ... қондырығларын жоспарлы жөндеу
мүмкін болмай отыр. Тексеру ... ... ... ... ... және ... күшейтусіз оларды қолдану ары қарай мүмкін
емес.[19]
4.3 Сол жақ жағалау тазалау қондырғыларының мәселелері
Тазалауға дейінгі қондырғылардың ... ... ... ... бере ... және су сапасының нормасын қанағаттандыру
үшін жүйені түпкілікті жаңартуды талап етеді.
Қызмет атқару мүмкіндіктері ... ... ... ... қанағаттанарлықсыз дәрежеде және қызмет атқара алмауда. Осыған
сәйкес, ағынды сулардың тазалану қызметі төмендейді, сондай-ақ ... ашық ... ... ... ... ... ашық ... қалып қойған,
50000 м3 құрайды. Жазғытұры ол, жағымсыз ... ... көзі ... ... кезегінде санитарлық – гигиеналық мәселе тудырады. Бұдан басқа, тұнба
ауыр металлдардан тұратындықтан, ол ... ... мен ... ... себебі болып табылады. Осыған сәйкес, тұнбаны ... ... ... ... қажет.
Сондай-ақ, тұнбаны жою үшін жаңа орын құрылысын салу талап етіледі.
Өскемен қ. келесі орындарда тазалау қондырығларының комплексі ... ... сол жақ ... 78000 м3/тәулігіне
Ертіс өзенінің оң жақ ... 50000 ... 14500 ... ... оң жақ ... ... ... комплексі
жабылып қалды, қазіргі кезде екі жерде ғана комплекстер жұмыс атқаруда, Сол
жақ жағалау және ... ... ... ... ... ең көне
комплекс болып табылады. Ол 1950 жылдары салынған еді.
Қазіргі ... осы ... су өз ... асып ... ... ... ... артық су тазалау қондырғылары комплекстеріне
келіп түсіп жатыр, 1996 ж. ағын ... ... ... 177400 ... ... байланысты алғашқы өңдеуден өткен суларды Ертіс өщенінің
ауданына ... ... ... ... ... тұнбаны қайта
өңдеу мүмкін болмай отыр, сондықтан бұл өз кезегінде артық тұнбаның ... ... ... ... отыр. Осы жайттар Ертіс өзенінің ... ... ... ... ... айтылғандарды ескеріп, комплекстерді,
олардың мәселелерін қарастыра келіп, мынадай шаралар ұсынылып ... ... ... ... ... ... ... қысқы мерзімде тұнбаны өңдеу қондырғыларын іске қосу мүмкін ... ... ... ... ... ... арттыру;
-қызмет істеп тұрған қондырғылардың қызметін жетілдіру;
-қызмет істеп тұрған қондырғыларды қайта жабдықтау.
Өнімділіктің жетіспеушілігі мәселесін шешу үшін ... ... ... жүргізіліп жатыр және сондықтан да олардың қызметін
жетілдіру мәселесі қалып отыр. Осыған ... ... ... ... тазалау
қондырғыларын жеке-жеке технологиялық блоктарға бөлу арқылы, әрбір блоктағы
міндетті жеке ... ... ... ... ... жақ ... комплексі келесі технологиялық блоктардан тұрады:
- алғашқы өңдеу;
- екінші реттік өңдеу;
- өңдеуге дейінгі тазалау;
- залалсыздандыру;
- тұнбаны өңдеу.
Әр ... іске қосу ... мен ... қарастыруда
көргеніміз, шектік жалпы өнімділік артылған күйде қалып отыр. Кейбір
технологиялық ... ... ... ... ... істемеуі
байқалуда. Артық мөлшерден асып түсуден ... ... ... биохимиялық тазарту, тазартуға жұмсалатын өнімділік келіп түсетін
ағын сулардың 70 пайызына ғана;
- екінші реттік өңдеу, лақтырылған ... оғаш ... ... ... ... мәнге жуықтап сәйкестендірілген;
- тазалауға дейінгі тазалық жоғарғы мәндерге байланысты мүмкін болмай
отыр.
-Қысқы мерзімдегі ... ... ... ... ... ағын сулардың көлеміне қатысты алғандағы сол жақ
жағалау комплексінің өнімділігі ... ... ... да
келіп түсетін су сапасы нормадағы көрсеткіш мөлшерінен асып кетуде.
Сол жақ жағалау комплексінде ... ... ... ... ... ретте қазіргі қондырғылардың жетілдірілуі мен ... ... ... ... ең ... шаралар жоспары қарастырылып
отыр:
- қызмет атқарушы қондырғылардың өнімділігіндегі жетіспеушіліктерді
жою бойынша шаралар;
- тұнбаны өңдеу жүйесін ... ... ... ... тұрған қондырғыларды жетілдіру және қайта қалпына
келтіру;
- тазарту жүйесін жетілдіру.
Өскемен қ. келесі орындарда тазалау қондырығларының ... ... ... сол жақ ... 78000 ... ... оң жақ ... 50000 м3/тәулігіне
Соградағы 14500 ... оң жақ ... ... 1996 ж. ... ... еді, Согра комплексі ескірген және оны жабуға ... ... ... ... ... ол жұмысын жалғастыруда. Қазіргі кезде сол
жақ жағалауда үшінші кезекті ... 88300 ... ... құрылыс
жобаланған еді, кейіннен өнімділіг 166000 м3/тәулігіне ... ... ... ... ... ... соң, егер ... комплексін
жауып тастағанның өзінде барлық ағынды сулардың қандай көлемі ... ... деп ... ... да ... туындамақ, яғни 4000 м3/тәулігіне
көлемде ағын ... ... ... ... ал 2010 жылы ... ... 28000 м3/тәулігіне болмақ. Бұған қоса тағы да 28000 ... ... ... ... ... еді.[17]
4.4 Тазалау қондырғылары аудандарының орналасулары
Қазіргі кезде ІІІ реттің құрылысы жүріп жатыр, ... ... ... және ... қатал климаттық жағдайларда өтуіне байланысты
бөлмеден тысқары атқарыдатын жұмыстар тоқтатылып отыр.
Канализациялық тазарту қондырғылары 480000 м2 ... ... алып ... және ... ... ара ... та ... қамтиды. Ал ІІІ кезекті құрылыс бұл кең ... сәл ... 60000 ... ... өнімділігі бар тазарту қондырғылары үшін
қажетті және қабілеттігі 200 ... ... ... өңдеуші қондырғыларға
арналған ауданмен қамтамасыз етуге болады екен. ... ... ... ... үшін қажетті ауданды және Еотіс өзенінің сол ... ... ... қондырғылары территориясы аумағында
тұнбаларды өңдеу қондырғыларына арналған аумақты таңдап алған жөн ... ... ... ... үшін ... таңдауда, оның
басқа тазарту қондырғылармен үйлесуін, техникалық қызмет ... ... үшін ... ... орнында ауданды зерттеуді өткізуде
алынған мәліметтер негізінде технологиялық құрылымын бақылау.
Тазалауға дейінгі ... ... ... ... ... мен құм фильтрлері болмақ. Қазіргі жұмыс істеп ... ... ... ІІІ ... ... ... су ... отстойниктен,
реттеуші резерваурға келіп түседі, одан сорушы насос арқылы биофильтрге
беріледі. Кеңейтілген биофильтр бір ... ... 100 ... ... ... және биофильтрдің осы кеңейтілген
бөлігі үшін ... ... үшін ... конст рукциялар
жетілдіріледі. Биофильтрлер біртіндеп ... ... ... ... қалады, қысым жоғарылайды. Бұл қысым нәтижесінде
фильтрлер жұмысын ... олар ... ауа ... ... ... сөйтіп фильтрлер тазаланады. Фильтрлер жуылады,
бактериялар мен қалдықтар сумен бірге шайылып кетеді.
Тазарту қондырғыларының ... салу ... ең ... ... ... салу ... анықтау. Бір ғана әдіс есебінен, 20 жылға
болжалынған ... ... ... ... ... ... Құрылыс жүргізгенде 7-10 жылға ілгері масштаб қарастырылады.
Сол жақ жағалау суларының ... ... ... ... ластануының негізгі және басты факторы болып, тазаланбаған ... ... ... ... келіп түсуі. Барлық өнеркәсіптік және тұрмыстық
ағынды сулар, табиғи су көздеріне түскенге дейін ... ... ... ... тазалаудан өткізілген сулардың өзінде ауыр металлдар
мөлшері нормадан асып түсіп кездесіп жатады, ... ... ... ... ... ... ете алмайды.
Қаланың тазарту қондырғылары 100 пайыздық ... суды ... ... ... ауыр ... су көздеріне өтіп кетіп
жатады. Металлдардың ... ... ... ... ... және оның ... өлшемі 4.4 кестеде
берілген.
Кесте 4.4 Тазалау қондырғыларына бағытталған металлдардың рұқсаттық
концентрациясы және оның ... ... ... концент рация,|Толық тазалау |
| |мг/л ... ... |
| | ... ... % ... |0,5 |80 ... |0,5 |50 ... |0,1 |60 ... (ІІІ) |2,5 |80 ... |1,0 |50 ... |0,1 |50 ... |0,1 |50 ... |1,0 |50 ... |0,005 |- ... ... лақтырылушы ағын сулар, табиғи сулардағы хромның жоғары
дәрежеде болуына септігін тигізеді. ... ... Сол жақ ... тазарту
қондырғысына келіп түсетін өнеркәсіптік ... ағын ... да ауыр ... ... ... ... кадмий, стронций үшін тазарту қондырғыларындағы механикалық
тазалаудың дәрежесі ... ... ... ... кобальт үшін – 23,5-
25,0 пайыз, қорғасын, мыс, мырыш үшін - 6,4-12,0 ... ... үшін – ... ... ... кейін, марганец пен титан құрамы керісінше
көбейді, 23,2-40,3 пайызға дейін. Бұл мынаны білдіреді, ... ... ... ... ... ... металлдардың көпшілік ... ... ... ағын ... тұнбаларында қалып қояды.
Анықталғаны, Ертіс өзеніндегі судағы мыс құрамы шектік ... асып ... яғни 99 ... ... – 59 ... ... олардың концентрациясы қауіпті дәрежеге жетіп отыр, яғни ... өте ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер бойынша мына металлдар бойынша
қайталанулар байқалған, яғни мыс, мырышқа 20-30 ... ... ... бұл ... ... су ... ... су бассейнінде ғана ауыр металлдар байқалып отыр.
Осыған сәйкес, мынадай қорытынды жасауға болады – гидросфераның
негізгі ... ... ... ... ... ... Көптеген
тұрмыстық,сондай-ақ өнеркәсіптік ағын сулары осы ауыр ... ... ... ... СУ ... ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖАҚСАРТУДЫҢ
НЕГІЗГІ ЖОЛДАРЫ
5.1 Табиғи сулардың фондық концентрацияларын анықтау әдістері
Табиғи сулардың ... ... ... ... ... ... қана қоймайды, сондай-ақ әртүрлі антропогендік сипаттағы
түрлі ... ... ... де ... Олардың табиғи сулардың
ластану деңгейіне әсерінің ... баға беру су ... ... ... түрде жоспарлау үшін қажет болмақ.
Ластандыру заттары көздерінің кезектесуі, олардың әсер ету дәрежесі
бойынша келесі ... ... ... ... ... қол жеткізіледі:
- бекітілген нормадан асып кетуші мәндегі ... ... су ... жағдайына баға беру жүргізіледі,
-осы негізде ерекше ... бар ... ... ... және ... ластану дәрежесі бойынша суды ... ... ... су сапасы анықталады.
Судың химиялық құрамының қалыптасуы процесіне әсер етуші табиғи
құрамның әсерін ... үшін ... ... ... ... шамасын анықтау қажет. Фондық концентрацияны бекітудің қарапайым
тәжірибесі антропогендік әсерге ұшырамаған өзен бөліктері сулары сапасына
негізделген. Осы ... ... ... ... ... ... сапасының көрсеткіштерінің фондық мәніне баға беруде мынаны есте
ұстаған жөн, яғни ... ... ол ... генезисте болатындығы, ал
ластану көздері ... ... ... ... ... фонның
сипатын бөліп көрсету қажет, әртүрлі жекелеген су режимі фазалары бойынша.
Табиғи немесе әлсіз бұзылған гидрохимиялық ... бар ... ... қиын. Өзеннің жоғарғы бөліктерінің ағыстары онша көп мөлшерде ... ... ... Ең дұрысы алдын ала ақпараттарға сүйену,
яғни өзеннің антропогендік күш ... ... ... Осындай
ақпараттың болмауы жағдайында, фондық тәртіпті бағалауды ластаушы заттардың
сандық мөлшері арқылы да ... ... Ол өз ... фондық құрамға
түзетулер енгізуге жол береді. Бір өзен бөлігінің гидрохимиялық ... ... ... ... Егер олар бір ... ... ... Кейбір жағдайларда ғана олар бірін-бірінен асып ... ол су ... ... металллогендік және ландшафтық-географиялық
ерекшеліктерімен байланысты. Антропогендік қызмет нәтижесінде, ... ... ... ... ... ... анықтау өте күрделі. Атмосфералық
жауындар, өндіріс ... ... ... орындары, - беткі сулардың
ластануының өте маңызды ластану көздері ... ... Осы ... осы ... ... бақылаудың натуралды әдістері, сондай-ақ
есептік әдістер қолданылады.
Ластау ... ... баға беру ... ... ... мына теңдіктен көрініс тапқан:
GH=G∑ – G ф-G к
Мұндағы GH- есептік ағыс арқылы берілген бақылауға жатпайтын ластаушы
заттар ағыны ... - ... ... ... заттардың жалпы ағыны жиілігі;
G ф, G к – антропогендік күш түсіру мен ... ... ... ... ... ... жиілігі.
Барлық келіп түсуші ластаушы заттардың көздерін есептеу, ерекше
бағыттағы ластаушы көздердің ... ... ... жасайды.
Осыған байланысты, тиімді су қорғау шараларын таңдағанда, ластаушы
заттардың су ... ... ... ... ... ... ... ж. Өскемен қаласы өнеркәсіптік қалдықтарды жинаушылардан келіп
түсетін қалдықтар негізінде жер асты суларының ластануын төмендету бойынша
ұсыныстар ... Осы ... ... осы ... ... жоқ. ... ... жер асты суларының ағынына ұшырауда, ол
өз кезегінде қаланың ішуге жарамды көптеген су қақпаларының ... ... ... ... су ... ... ... айналмақ.
Қазір Өскеменнің Үлбі және Ертіс өзендерінің оң жақ ... асты ... ... ... ... ... ... кезде ТЭО көптеген
шараларды ұсынып отыр. Олардың құрамына кіретіндер: ... ... ... ... ... ... қою. Жобаның ең басты
ұсынысы орталық өнеркәсіп комплексінің шеткі жақтары ... жер ... ... алу, осы ... ... және жер асты суларын ... ... ... ... жер асты ... ... тек ... ластауды тудыратын көздерді болдырмау немесе мүлдем
жауып тастау керек.
Жұмыс ТЭО –ның «Өскемен қаласы қоршаған ортасын ... ... ... қолдауымен іске асырылмақ.[30]
5.2 Су объектілерінің экологиялық жағдайын жақсарту бойынша ... ... ... ластану ысоңғы жылдары төмендеді, осыған байланысты
сулардың біраз бөлігі таза және қалыпты ластанған ... ... ... ... ... ... болмай отыр. Өскемен қаласы сулары әртүрлі
деңгейдегі латау ... ... ... ... әр су ... ШРМ ... асып ... көрсеткіштер байқалуда
Соңғы жылдары істен лас су қақпалары шығарылып, ... ... ... бірі ... ... су ... ... Бұл
тұрғындарға92,2 пайыз ауыз суымен қамтылуларына мүмкіндік ... ... 7,8 ... ... әлі де ... ауыз суын орталықтандырылған жүйеден
ала алмай отыр.
Жер асты суларының сапасын жақсартуға байланысты ұсынылатын ... ... ... ... ... ... ... қамту және канализация жүйелерін жетілдіру бойынша әрекеттер;
-ғылыми-зерттеу қызметі;
- қаланың аналитикалық ... ... ... ұйымдастыру жұмыстары.
Жер асты суларына әсерді азайтушы шаралар:
-тазаланған ағынды суларды дамыту және олардың ... ... ... ... ... ғимараттар өлшемдерін кішірейту;
- жинаушылардан эрозиялық шығындарды төмендету;
- шаң ... ... үшін ... ... ... қалдықтарды екінші реттік қолдануға байланысты әдістерді дамыту;
- қалдықтарды оларды қоймалаудан бұрын өңдеуді қолдану;
- жетілген технология ... ... ... ... қалдықтарды қоймалаудан бұрын өңдеу;
- қалдықтарды сапалы басқару;
- су ... ... ... техникалық мақсатта жер асты
суларын пайдалану.
Қаланың су шаруашылығын ... ... ... ... ... 3 ... ... тазалау қондырғыларын енгізу, іске қосу;
- қала көшелерінен ағатын жауын суларын жинау мен ... ... ... ... орындау;
- беттік суларды ... ... ... ... ... ... суларды локалды тазалауды қолдану;
- жер асты канализация мен су құбырлары жүйесін қайта жарақтандыру
және жөндеуден өткізу;
- жеке сектор ... ... ... су ... қосу;
- жер асты суларының ни раттармен мен аммоний азотымен ... ... жеке ... ... су ... сақиналармен қамтамасыз
ету;
- жергілікті құдықтардан сапасыз суларды тұтынуды болдырмау;
- өзен арналарындағы су шаруашылығы қызметін бақылау.
Ұйымдастырушылық сұрақтар:
1. Кәсіпорындар арасында ұйымдасқан ... ... ... Ал ... ... ... ... әрқайсысының өз міндеттері айқын
анықталса. Өнеркәсіп саласы қысқа ... ... ... ... енгізсе.
2.Екінші жағынан су насосы жүйесіне су қабылдаудың жекелеген
компоненттерін қамтамасыз ... ... ... ... жұмысы ескірген қондырғылар
есебінен қиындатылған. Ауыр металдарды ... ... ... ... болмай отыр. СЭС зертханасы коммуналды шаруашылықтан жер
асты ... ... ... ... бақылауды қолға алып отыр. Жер
асты суларының сынамасын алу үшін ШҚО ... ... ... және ... аймақтардың жер асты суларын ың
құрамын зерттеу ... ... ... ... ... ... деңгейіне сәйкес келіп отыр.[29]
5.3 Су объектілеріне экологиялық жағдайын жақсартуға бағытталған
шаралар
Су тұтыну және суды ... ... осы ... жетілдіру жолымен
қысқарту, сусыз процесстерге өндірісті көшіру, ағын ... су ... ... ... ... ... мүмкін болмайтын ірі кәсіпорындарды құруды
қамтитын негізгі бағыттардың бірі локалды су өңдеу жүйесін құру.
Түсті металлургия зауыттарында су ... ... ... ... ... фабрикаларында кері сумен қамтылуды енгізу,
- кері сумен қамтылудың әдістерін ... Жаңа ... ... мен ... ... суларды тазарту үшін
құрылыстар конструкцияларының тиімдісін жетілдіру.
- Эмульсионды ағындыларды жағу мен ерітінділерді ұшып кету әдістерін
жасау,
- ... ағын ... ... ... ... жасау.
Түсті металлургия мен өнеркәсіптің басқа салалары бойынша кері сумен
қамтылуды енгізу ең тиміді ... ... ... ... ... ... ... локалдық тазалаудың болашағы зор ... ... ... ... ... алу мен ... минералды өлшенген заттарды алуда қолданылады.[23]
Осыдан басқа осы әдіс көмегімен ауыр металлдар иондарын алуға да
жағдай ... ... ... ... ... ... ең арзан әдісі
болып табиғи сорбенттермен сорбциялау болып табылады. Олар ... ... мыс, ... ... секілді заттарды лып шығады.
Машина жасауда ағынды ... ... ... ... ... ... ауыр металлдар тұздарының
ыдыратылуымен сипатталады.
Энергетикадағы жылу ... ... таза суды ... ... жылумен ластанудың көзі болып табылады.
Су көздерін жылумен қызудан сақтаудың тиімді шешімі кері қамтылу ... ... яғни ... және ... ... бар. Ең ... шешімі
сумен суытуды ауалық суытуға ауыстырса.
Авто жанар-жағар май станцияларының ... ... ... ... су ... ластануының мәселесін тудырып отыр. Осы
жағдайда арзан, тиімді локалдық тзалау әдістерін қолдану қажет болып отыр.
Альтернативті әдіс ... ... ... ... ЖАҚ ... ... тиімдірек болып отыр. Олардың тазалау қондырғыларының
өнімділігі 5 және 20 ат ... ... ... ... өнімдерінен ағынды суларды
тазартудың ұсынылып отырған технологиясы жаңа ... ... ... ... ... ... ... – мұнайды
ұстаушы құрылғыны қолдану. Ағынды суларды тазарту ауыспалы кассеталық
фильтрлерде жүзеге асырылады.
Тазалаудың ... ... ... ... 1,5м ... 5 ... күші бар ... қондырғылары үш құдықта
жөнделініп жатыр, ... 10 ... күші бары – бес ... ... ... 2 м болатыны мұнай ұстап қалушы қондырғысымен. ... ... күші бар ... ... ... ... ... Тазалау қондырғыларын жасау үшін, ... ... ... бар ... қолданылады. Бірақ темірбетонды, шыны пластикті де
қолдануға ... ... ... ... ... бергенде, мынаны
ескерген жөн, яғни ағынның кинематикалық құрылымы. Турбуленттік ағындарда
пульсация ... су ... ... да әсер ... Ағынды сулар
өзенге түсе сала, турбулентті араласудан соң, ағынға ілеседі. ... ... ... ... ... ... ... Осы
құбылыстардың нәтижесінде ағынның өздігінен тазаруы жүреді, Өзеннің өзінің
табиғи суының ... ... ... ... ... азаяды,
демек мұндай араласу неғұрлым жоғарғы турбуленттік ... ... ... ... мынадай қорытынды жасауға болады: алдымен, сулардың
шығу аймағының гидрологиялық режимін білу ... және оның ... ... ... ... ... Ертіс өзенінің бір бөлігінің гидрохимиялық зерттеуін
жүргізу ... ... ... ... ластаулар өзгерісін және ластаушы
заттардың жоғарғы концентрациясы бар ... ашу ... ... ... ... ... Сол жақ жағалау тазалау
қондырғыларынан ... жол ... ... ... сақтаудың ең маңыздысы, кәсіпорындарда
өндірістік мониторинг енгізу, оның ішінде «Өскемен водоканал» ММ-не(жекелей
алсақ, Сол жақ ... ... ... ... ... су ... қорғау бүгінгі таңда ортақ қоғамдық
мәселеге айналып отыр, қоршаған ортаны қорғауға осы заман жағдайында ... ... ... ... ... Соңғы жылдары су ғана қамтымаған, тіпті
бүткіл бір өнеркәсіптік аудандар мен тұтас су ... ... ... ел ... ... мәселеге айналып отыр.
2. Осылай прогрессивті қарқында ғана біз, бүкіл аймақтың ... ... ... ... ... су ... ... ұсына
аламыз және аз материалдық шығындармен.
3. Өскемен қаласының шетінде ағынды суларды 20 ... ... ... ... ... ... ... цехтары бар аудандары бар. Оларда жуу қалдық сулары, әртүрлі
текті ... ... олар су ... ... ... ластау көздеріне
айналады. Су айдыны ... ... ... ... ... ... ... атап айтсақ, кадмий, қорғасын, мырыш және ... ... ... күні ішуге жарамды ауыз суымыздың өзі ластанып
отыр. ... ... ... ... ... ішуге жарамды су
қақпалары жабылып тұр.
4. Қазіргі кезде тазарту ... ... ... ... ІІІ
реттік құрылыс жүргізіліп жатыр, ... ол ... ... ... ... су ... ... тазаруы мүмкін емес. Демек,
болашақта, су тазарту схемаларының осы заманғы озық ... ... ... ... ... ... қондырғыларды өндірістен алып
тастау және сол ... ... су ... ... ... басты
міндет болып тұр. Ол үшін қаржыландыруды тиісті дәрежеде ... ... ... жүйелі іс-әрекеттерді жүргізу қажет-ақ. Біздің ... осы ... ... шаралар Өскемен қаласының су объектілерінің
экологиялық жағдайын жақсарту бойынша тиісті органдарға, басшылар назарына
ұсынылады ... ... Сол ... осы ... ... ... басты
мәселесінің өзектілігін шешеді дегіміз келеді.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет
Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға экологиялық білім және тәрбие беру26 бет
ҚР-ның білім және ғылым министрлігінің экологиялық білім және тәрбие беру басындағы жасалып жатқан идеялары. ЖОО -ның экологиялық білім және тәрбие берудегі рөлі. 2.Қоғам мен табиғат жайлы оның бір - біріне арақатынасын қалай түсіндіресіз8 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
Алматының табиғи-климаттық жағдайларының сипаттамасы7 бет
Ақшалай қаражаттардың кәсіпорынның жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз етуіндегі маңызын анықтау және оларды басқару стратегиясын жетілдіру67 бет
Банктік несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің формаларына талдау және олардың несиелік тәуекелдерді азайтудағы маңызы66 бет
Бес арыс2 бет
Кәсіпорын қызметінің тиімділігі жайындағы жалпы түсінік38 бет
Кәсіпорынның ақшалай қаражаттарын басқару34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь