Геодезия және картографияның дамуы тарихы

1. Геодезияның дамуы. Ежелгі замандағы дамуы.
2. Орта замандағы дамуы.
3. Ресей Империясының қарамағында дамуы.
4. Картография.
5. Картография ғылымының даму тарихы.
Геодезия (грек. ge — жер және daі — бөлемін) — Жердің пішіні мен мөлшерін, қабылданған координаттар жүйесіндегі нүктелер орнын анықтаудың әдістері мен тәсілдерін зерттейтін, жер бетінің планы мен картасын салу, жер бетіндегі өлшеулерді жүргізумен айналысатын. Жер туралы ғылымдардың бір саласы. Жердің физикалық бетін зерттеу үшін картографиялық және топографиялық әдістер мен пландық және биіктік координаталар құрылады.
Геодезияның дамуы. Адам баласының барлык тіршілігі жермен байланысты екені бәрімізге аян. Сол себепті жерді зерттеуге арналған ғылымдардың бірнеше түрлі тараулары бар. Грек тілінде жерді «геоид» дейді, осыған байланысты жерге арналған ғылымдардың көпшілігі осы буынмен басталады: геодезия, геология, геофизика, геоботаника, геомеханика және т.б.
Бүл ғылымдардың бәрі бір-бірімен тығыз байланысты және өлшеу мәселесі коғамның даму тарихымен тікелей ұштасып жатады. Қоғам тарихының әр дәуірінде жермен шұғылдану дәрежесі де әр түрлі сатыда болып келді. Адам коғамының даму дәрежесінің өзі сол жер байлығын пайдалана білу тәсіліне тәуелді. Сол себептен жер өлшеу әдістерінің дәрежесі адам қоғамының даму тарихын көрсететін бір айқын дерек болып табылады. Осы айтылғандарға мысал ретінде геодезия мен маркшейдерия ғылымдарының әрбір тарихи кезендерде қандай орын алып келгендігіне қысқаша токталамыз. Жер өлшеу әдістері мен ірі құрылыстардың көрнекті ескерткіштері дүние жүзінде бірнеше жерлерде бар. Мысалы, біздің заманымыздан бұрынғы VI ғасырда Ніл өзенінің бойында салынған суару жүйелері мен каналдарда геодезиялық өлшеулер қолданылған. Ежелгі Мысыр (Мысыр) елінде орасан зор құрылыстар салынған. Ал Мысыр патшаларының өздері тірі кездерінде салғызған пирамидаларының ішіндегі ең үлкені-Хеопс пирамидасының төрт қырының әрқайсысы 230,13 метрден де, ал бір—бірінен айырмашылығы 2 см-ден аспайды. Мысыр пирамидалары «Әлемнің жеті кереметінің» бірі болып саналады. Мүндай қүрылыстар салу, арнаулы геодезиялық өлшеулерсіз жүргізілуі мүмкін емес. Біздің заманымыздан IV ғасыр бұрын өмір сүрген фек математигі Евдем «Жерді өлшеу нәтижесінде египеттіктер метрия ғылымын ойлап шығарды», - деп жазды. Жер өлшеу өнерін египеттіктерден үйренген гректер, оны алғашқы кезде «геометрия» деп атады. Геометрия заңдары жер өлшеуде әрдайым қолданылады, барлық ғылымдарға ұстаздық еткен ұлы ғалым-Аристотель өлшеу ғылымын геометриядан бөліп айту үшін оны «геодезия» деп атаған. III ғасырда өмір сүрген фек ғалымы Эратофен градустықөлшеулердің көмегімен жер радиусін аныктаған. Бүдан кейін геодезия Үндістанда, Орта Азияда, Араб елдерінде дамыды.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
«Геодезия және құрылыс» кафедрасы
СӨЖ
Тақырыбы: «Геодезия және ... ... ... : ... ... ... ... ГК-308
Семей 2015 ж.
Мазмұны.
1. Геодезияның дамуы. Ежелгі замандағы дамуы.
2. Орта замандағы дамуы.
3. Ресей Империясының қарамағында ... ... ... ... даму тарихы.
1. Геодезияның дамуы. Ежелгі замандағы дамуы.
Геодезия (грек. ge — жер және daі — ...... ... ... ... ... ... нүктелер орнын анықтаудың
әдістері мен тәсілдерін зерттейтін, жер ... ... мен ... ... бетіндегі өлшеулерді жүргізумен айналысатын. Жер туралы ғылымдардың бір
саласы. Жердің ... ... ... үшін ... ... ... мен ... және биіктік координаталар құрылады.
Геодезияның дамуы. Адам баласының барлык тіршілігі жермен ... ... аян. Сол ... ... зерттеуге арналған ғылымдардың
бірнеше түрлі тараулары бар. Грек ... ... ... ... ... жерге арналған ғылымдардың көпшілігі осы буынмен басталады:
геодезия, геология, ... ... ... және ... ... бәрі ... тығыз байланысты және өлшеу мәселесі
коғамның даму тарихымен ... ... ... Қоғам тарихының әр
дәуірінде жермен шұғылдану дәрежесі де әр түрлі сатыда ... ... ... даму дәрежесінің өзі сол жер ... ... білу ... Сол себептен жер өлшеу әдістерінің дәрежесі адам қоғамының ... ... бір ... ... болып табылады. Осы айтылғандарға мысал
ретінде геодезия мен ... ... ... ... ... орын алып ... ... токталамыз. Жер өлшеу әдістері ... ... ... ... ... жүзінде бірнеше жерлерде
бар. Мысалы, біздің заманымыздан бұрынғы VI ғасырда Ніл өзенінің бойында
салынған суару ... мен ... ... өлшеулер қолданылған.
Ежелгі Мысыр (Мысыр) елінде орасан зор құрылыстар ... Ал ... ... тірі ... ... пирамидаларының ішіндегі ең
үлкені-Хеопс пирамидасының төрт қырының әрқайсысы 230,13 ... де, ... ... 2 см-ден аспайды. Мысыр пирамидалары «Әлемнің жеті
кереметінің» бірі болып ... ... ... ... ... өлшеулерсіз жүргізілуі мүмкін емес. Біздің заманымыздан IV
ғасыр бұрын өмір сүрген фек ... ... ... ... ... ... ғылымын ойлап шығарды», - деп жазды. Жер өлшеу өнерін
египеттіктерден үйренген гректер, оны алғашқы кезде «геометрия» деп ... ... жер ... әрдайым қолданылады, барлық ғылымдарға
ұстаздық еткен ұлы ғалым-Аристотель өлшеу ғылымын геометриядан бөліп айту
үшін оны ... деп ... III ... өмір сүрген фек ғалымы Эратофен
градустықөлшеулердің көмегімен жер радиусін аныктаған. Бүдан кейін геодезия
Үндістанда, Орта Азияда, Араб елдерінде ... ... ... осы ... сақталып қалған ірі құрылыстар ... ... ... ... ... (қабырға), Жапонияда-Тодайдзи, Индонезияда-
Боробудудр, Арабияда-Құдыс, Мединә, Бағдат. Кейінгі Ақсақ темір ... ... ... ... қатарына жататындар: Шахи-Зинда, Тадж-
Махал, Қожа-Ахмед Яссауи мавзолейі, ... ... ... Орта ... дамуы.
Айтылған құрылыстар сол дәуірде жоғарғы дәрежелі мәдениеттің ... ... ... ... жер ... ғылымы да өзіндік
рөл атқара отырып, сол мәдениеттің арқасында өзі де ... ... ... ... ... Аристотельден кейінгі жүзінде білім мен
мәдениеттің «екінші ұстазы» ... ... ... ғалым Әбу
Насыр әл-Фараби (870-950 ж.ж.) геодезия ғылымы, ... ... ... ... ... тізбегі» атты еңбегінде былай деген:
«Геодезия ғылымы арқылы адамзат алые орналасқан, көз жетпейтін заттардың
мөлшерін, ... бір ... ... ... арақашықтығын, биіктігін,
тендігін, (мысалы: ағаштың, үйдің биіктігін. өзеннің терендігін) ... ... ... үшін ... ... оптикалық аспаптар
қолданылады» деген. Ал «Алмагеске ... атты ... ... ... тарауында, астрономия мен география мәселелерін
математикалық жолмен шешудің ... ... ... ... ... жер ... ... мен бойлығы, Ай мен Жердің ара қашықтығын,
Айдың ... ... ... Орта Азия мен ... ұлы ... ... Бируни (973-1050 ж.ж.) үлкен мұра қалдырды. Г. Галилей жасаған көру
дүрбісінің (1609 ж) көмегімен жүргізілген ... ... ... ... XVII ... И. ... ашкан бүкіл әлемдік тартылыс заңының
көмегімен жердің шар емес, айналу осінің ... ... ... ... дәлелдейді. Ресейдегі геодезиялык жұмыстар XVIII ғасырда, I Петрдің
дэуірінде жүзеге ... 1973 жылы ... ... ... ... жылдары орыстың ұлы ғалымы М.В Ломоносов оның жетекшісі
болды. Сол кездері геодезистерді ... оқу ... ... ... ... ... Осы ... Ресейде теңізде жүзудің,
әскери істің және ... кең ... ... ... жүргізіп, карта
жасауды талап етті. Осы мақсатпен аз зерттелген ... ... ... экспедициялар жіберілді. Сол экспедициялардың бірі Қазақстанның
оңтүстік аймақтарында, Қырғыз және Қытай ... ... ... ... Империясының қарамағында дамуы.
Экспедиция карта жасаган атақты ғалым Ш. Уәлиханов Омбыдағы Кадет
корпусын бітіріп, жиырма екі жасында Орыс ... ... мүше ... ... Уэлиханов 1950-52 ж.ж. Омбы қаласындағы әскери оқу ... бола ... ... тауы мен оның ... ... ... ... схемалық карталарын, ол 1856 ж. бастап әскери-ғылыми
экспедиция қүрамында жүріп, Қазақстан, Ыстық көл, ... ... ... ... ... ... ... Азияның
картасын, сондай-ақ Қашкариядан Ташкентке дейінгі ... ... ... ... ... және ... ... еңбектері жайлы оның 5 томдык шығармалар жинағының 3 - томынан толық
мағүлмат алуға болады. XIX ... ... ... Ресейдегі
геодезиялық жүмыстардың жоғарғы дәрежеде жүргізілуіне коп еңбек сіңірген
орыс астрономы және ... ... ... ... ... В.Я.Струве болды. Геодезиялық қызметтің қарқындап дамуына
Кеңес өкіметі кең жол ашты. ... ... ... ... геодезиялық орталық ғылыми-зерттеу институттар мен ... ... оқу ... ... 1925 ... бастап бұрынгы
Кеңестер Одагында мемлекеттік карталар жасау үшін жер бетін әуеден суретке
түсіру ... Ал ... ... топографиялық-геодезиялық жүмыстардың
және картографияның бүдан әрі дамуына ғарыштық техника үлкен әсер ... ... ... ... қамтамасыз ету, ғарыштан
суретке түсірмей жүзеге асырылмайтынына көз жетіп отыр. Жер ... ... ... ... ... ... жүйесінің
теориясын жасауда және практикага ендіруде Ф.Н. Красовский ... ... зор ... етті. Геодезия мен картография саласының дамуына
М.С.Молоденский, А.А.Изотов, ... ... т.б. ... ... ... – географиялық карталар, оларды жасау және пайдалану
туралы ғылым.
The Tabula ... ... ... ... II-ге ... ... ... табиғат пен қоғам құбылыстарының үйлесуі мен ... ... ... орналасуын және уақыт бойынша өзгеруін,
т. б. картографиялық кескіндеудің (бейнелеудің) көмегімен зерттейтін ғылым.
комителық ...... ... мен ... ... ... мен жер бедері карталары, картографиялық белгілермен ... ... ... ... пәні мен ... карта туралы ілім, картографиялық
проекциялар теориясы, генерализация мен ... ... ... ... теориялары;
Картография ғылымы мен өндірісінің тарихы;
картографиялық деректер тану (картографиялық деректерді саралау ... ... бар ... ... ... жобалау және оларды дайындау теориясы мен технологиясы;
карталарды пайдаланудың теориясы мен әдістемесі.
Картография ғылыми және ... ... ... ... ... көп ... ... болса, кейбіреулері жақында ғана пайда болып,
қалыптасу сатысынан өтуде. комитеның жалпы ... ... ... мен ... ... ... Картография теориясының
негізгі әдістемесі – картатану. Математикалық Картография ... ... ... Ол ... ... ... картографиялық тор құрудың әдістерін жасайды, олардағы
бұрмалануды талдайды. ... құру және ... пәні ... әзірлеу әдісі
мен оның лабораториялық ... ... ... ... ... семиотика картаның тілін, картографиялық белгілер жүйесін
құру әдісі мен ... ... ... түрлі түсті безендірумен
айналысады. Картографиялық семиотика ... ... ... құру ... ... ... зерттейді. Картаны басып шығару – картаны,
атласты, т. б. ... ... ... ... көбейту,
картаны полиграфиялық безендіруден тұратын техникалық пән. ... ... және ...... экономикалық пән. Ол карта
жасау өндірісін жоспарлау және ... ... ... ... картографиялық өнімдерді пайдаланудың теориясы мен әдісін
әзірлейді. Картография ... ... ... дамуын, көне
картографиялық өнімдердің тарихын зерттейді. Картографиялық топонимика –
географиялық ... ... ... ... пән. К. ... ... та жіктейді.
Мысалы, Жер бетін (құрлықтар мен мұхиттарды), планеталық және астрон.
картографиялау. Тақырыбына байланысты К. ... ... ... және топографиялық, тақырыптық (табиғат, халық, шаруашылық,
т. б.), арнайы. Әдісіне қарай ... ... және су ... масштабына қарай – ірі масштабты, орта масштабты және ұсақ
масштабты деп ажыратады.
Картография –бейне белгі моделі, обьектілерді, ... ... ... ... бойынша зерттеп картаға ... ... ... ... ... ... заттар мен
құбылыстарының өзара орналасу ... ... бұл ... ... танымдылық құралы (пәні) картаға график тілімен түсіру-
нақтылы жағдайды бейне белгі моделі бойынша. Картография ... ... пен ... ... жаңартуға, әр дәуірдің ерекшеліктерін,
техниканың даму дәрежесін, қоғамды көрсете алады.
5. Картография ғылымының даму ... ... ... бастап қазіргі картографиялық өндіріске
дейін географиялық картаның даму жолы өте ұзақ болды. Карталарды жетілдіру
процестері одан әрі де ... ... мен ... ... ... тығыз байланыс
бар. География тарихы мен карторафия өзара байланысты. Сондықтан ... ... ... ... ... ... өте қиын. Географияның басты
мақсаты ... ... ... ... сүріп отырған кеңістіктегі қарапайым картографиялық суреттер
(бейнеленулер) алғашқы қауымда жазудан бұрын пайда болған. Мұндай ... ... ... ... ... ... өмір ... халықтардың
картографиялық суреттері мысал бола алады ... ... ... ... микронезиялықтар, т.б.). Суреттер ағашқа,
ағаш қабығына, т.б. қолда бар заттарға салынған. Олар адамдардың ... ... ... ... ... ... ... т.б. іс жүзінде
керек сұраныстарды қанағаттандыру мақсатында жасалған.
Картография және ... ... ... Ежелгі Грекиядан
басталады. Бұған ... ... ... ... IV)
жарлығының ықпалы мол болды. Ескендірдің кезінде кең ... ... ... ... ... ірі ... ашылымдар болды. Ежелгі Грекиядағы
географиялық ой-өрістің және астрономияның ... ... Жер ... деген ғылыми ұғымы қалыптаса бастады. Мұнда Аристотельдің еңбегі
зор ... ... шар ... ... ... рет дәл өлшеп көрсеткен
астроном және географ Эратосфен болды (б.з.б. III ғасыр). Эратосфен ... ... сол ... белгілі болған Жер бетінің бейнесін картаға
түсірді. Эратосфен алғаш рет "географиялық бойлық", "географиялық ендік"
ұғымдарын ... оны іс ... ... ... ... ... өзінің кемелденген шегіне грек
астрономы, географы және картографы Клавдий Птолемейдің (б.з. І-ІІ ... ... Ол ... “География” еңбегінде сол кезде белгілі болған
карта проекцияларының ... оның ... ... және ... тыңғылықты баяндап берді. 8000 жуық ... ... ... ... Римде картографияның ерекшелік сипаты тек іс ... ... ... қауымның сұранысын қанағаттандырды. Ол кездегі
Рим империясының экономикалық және саяси өмірі ... ... ... ... көрші жатқан елдер арасындағы көлік байланысы болды. Сондықтан
жол жүргенде пайдалануға болатын жол карталары жиі ... ... ... ... оны Европада феодаолизм ... жаңа ... ... ... ... Ол V ... ... ортасына дейін созылды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Олар монастырларда жасалып,
құдайға сыйынуға арналған ... ... ... ... ... ... талпынбады. Оның негізгі мақсаты дүние туралы
түсінікті картада дін арқылы көрсету болды.
Ортағасырлық ... ... ... ... ... және ... ... жетті. Араб ... ... ... карталарына қарағанда пішіні мен мазмұны жағынан әлде ... ... және сол ... ... ... дәл және ... түрде
бейнелей білді. ХІ ғасырда ортаазиялық ғалым Әбу Райхан ... ... ... дәл ... Жер ... да ... дәл
көрсетті. "Карталар және Жер беті туралы ... ... ... ... ... тор жайлы және Жер бетін глобусқа
проекциялау әдістерін қарастырды. ... ... даму ... ... аяғына келді. Оған негізгі себеп, осы кезде қоғамның картаға
деген сұранысының өсуі ... ... ... ... пен ... елдері
арасындағы сауданың дамуына байланысты қолданыс таба ... ... ... ... XVI ғасырдың соңында арнайы ... - ... ... ... роztо ... ... болды. Олар
теңізде жүзгенде бағдарлану үшін пайдаланылды.
Картографияның жақсы дамуына XV ғасырда ... ойып және ... ... етті. Осы кезеңнен бастап карталардың бағасы түсті. ... әрі тез ... XV-XVI ... ұлы ... ... ықпал
етті.
XVI ғасырда картографияның дамуына фламанд Г.Меркатор ... ... үлес ... Ол ... картографиялық проекциялар жасады, оның ішінде
теңізде жүзушілерге ыңғайлы тең ... ... ... ... Сол ... бар ... ... талдап және іріктеп
Меркатор үлкен карталар жинағын жасады. Ол оны "Атлас" деп атады.
XVII ғасырдың ... осы ... ... ... мен геодезияда
ірі жетістіктер болды. Нәтижесінде картография одан әрі дами ... ... ... ... ... көру ... (1609 ж.) ... тапты.
Ал 1616 жылы голланд ғалымы Снеллиус триангуляция негізінде ... ... ... ... Осы ... ... да ... табылған.
Осылардың нәтижесінде дәл градустық өлшемдер ... ... ... ... ... ... ғасырдың 2-жартысында Батыс Еуропада капиталистік ... ... ... одан әрі ... жаңа ... ... ... карталардың жаңа түрлерін әр түрлі кезінде
жаңа дәл түсіретін құралдар пайда бола ... ... құру және ... жаңа ... ... ... ғалымы Пимар триангуляция әдісін
пайдаланған. 1740 жылы астроном Ц.Кассинидің жетекшілігімен бүкіл Франция
аумағының триангуляциялық ... ... ... ... ... Осы
құрылған жүйе арқылы Кассинидің жетекшілігімен 1:86400 масштабта мензулалық
түсірім жүргізіліп, ол 1789 жылы бітті. Осы ... ... ... ... тек 1815 жылы ... ғасырдың басында Еуропаның көптеген елдерінде ... ... ... ... Кейіннен бұл бөлімшелер
мемлекеттік ... ... ... алды. XIX ғасырдың алды және
XX ғасырда Еуропаның көптеген елдерінде, сондай-ақ ... ... дәл, ірі ... топографиялық карталар пайда бола бастады.
Басында топографиялық карталар тек әскери мақсатта жасалса, кейіннен
өзінің дәлдігі мен бөлшектеліп толық ... ... ... ... ... пайдалана бастады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
Еуропа мен Азияның біршама елдерінде картографияның дамуы бір сапалық ... ... ... мен ... ... ... пайдалануға байланысты
дүние жүзінің көптеген елдерінде тақырыптық және кешенді ... ... ... ... ... ... және қоршаған ортаның
ластануы, онымен күресу мәселелері қазіргі кезде өзекті мәселе болып отыр.
Оларды ... дәл ... үшін ... ... ... ... қажеттігі туындады.
Картографияның келешегіне көз сала отырып, біріншіден тақырыптық
картографияның одан әрі ... ... ... ... Бұл тұрғыдан
Дүниежүзілік мұхит кеме жүзу немесе балық аулау үшін зерттеліп келсе, енді
адамзат одан өте ... әр ... ... ... ... отыр. Сондықтан, оны
жан-жақты картографиялау өте қажет. Мемлекет аумағындағы табиғи ресурстарды
картада толық ... және ... ... әр ... ... ... халыққа қызмет көрсету салапарын тиімді пайдалану үшін әр
сала бойынша толық картаны жасау ... ... ... ... өсуі
және қалаларды қайта жөндеу қаланың ерекше картографиясының ... ...

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Геодезия және картографияның даму тарихы7 бет
Географиялык карта туралы жалпы мәліметтер9 бет
«мақташы» мектебінің құрлыс барысы16 бет
Геодезия170 бет
Геодезия, жер мәселелері (сұрақ пен жауап түрінде)326 бет
Геодезия. Теодалит10 бет
Геодезиялық бөлу жұмыстары6 бет
Геодезиялық жұмыстарда қолданылатын аспаптар63 бет
Геодезияның даму тарихы5 бет
Картографиялық проекциялар және олардың түрлері16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь