Физикалық шамалар, олардың бірліктері және шкалалары

1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
А) Физикалық шамалар
Ә) Олардың бірліктері және шкалалары
3.Қорытынды
4. Пайдаланылған әдебиеттер
Физикалық шама көптеген объектлерге сапа жағынан ортақ, ал сан жағынан әр объектіге әр түрлі мәнді қасиет.
Физикалық шаманьң бірлігі бұл физикалық шаманың сандық мәні бірге тең. Физикалық шаманы өлшеу дегеніміз - оны өлшем бірлік ретінде алынған біртекті басқа бір шамамен салыстыру.
Физикалық шамаларды арнайы аспаптардың көмегімен өлшейді. Ең қарапайым өлшеу құралдарының бірі - сызғыш. Оның көмегімен кашыктықты және денелердің сызықтық мөлшерін: ұзындығын, енін, биіктігін өлшейді.
Табиғаттағы құбылыстарды бір-бірімен салыстыра сипаттау үшін физикалық шамалар деп аталатын айрықша терминдер колданылады. Мысалы, шапқан аттың, ұшқан құстың және тасбақаның қозғалыстарын салыстыра сипаттау үшін үш түрлі физикалық термин қолданылады. Олардың бірі - уақыт, екіншісі - журілген. жол, үшіншісі - жылдамдың. Бұларды физикалық шамалар деп атайды.Физикалық шамалар құбылыстардың қасиеттерін сандық тұрғыдан сипаттайды.
Физикалық шамалар құбылыстарды ғана емес, денелердің де қасиеттерін сипаттау үшін қолданылады. Шыныны алмаспен кесуге болады. Шыныққан болатпен мысты өңдейді. Ал керісінше жұмсақ мыс пен болатты өңдеу мүмкін емес. Сондықтан денелердің беріктік қасиеттерін сипаттау үшін қаттылық деген шама енгізіледі. Ең қатты дене - алмас, одан кейінгісі - шыны (шынымен болаттың бетін тырнауға болады), ал болаттың қаттылығы мыстан жоғары.
1. Физика және астрономия. - Алматы: Атамұра,2007.
2. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын
3. «Математика» Жолымбаев О.М., Берікханов Г.Е. 2006
4. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007
        
        СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ 
МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
CӨЖ
Тақырып: Физикалық шамалар, олардың бірліктері және шкалалары ... ... ... ... 2015
Мазмұны:
* Кіріспе
* Негізгі бөлім
А) Физикалық шамалар
Ә) Олардың бірліктері және шкалалары
3.Қорытынды
4. Пайдаланылған ... шама ... ... сапа жағынан ортақ, ал сан жағынан әр объектіге әр түрлі мәнді қасиет.Физикалық шаманьң ... бұл ... ... ... мәні бірге тең. Физикалық шаманы өлшеу дегеніміз - оны ... ... ... алынған біртекті басқа бір шамамен салыстыру.Физикалық шамаларды арнайы аспаптардың көмегімен өлшейді. Ең қарапайым өлшеу құралдарының бірі - сызғыш. Оның көмегімен ... және ... ... ... ... енін, биіктігін өлшейді.
Табиғаттағы құбылыстарды бір-бірімен салыстыра сипаттау үшін физикалық шамалар деп аталатын айрықша терминдер колданылады. Мысалы, шапқан аттың, ұшқан ... және ... ... ... ... үшін үш ... ... термин қолданылады. Олардың бірі - уақыт, екіншісі - журілген. жол, үшіншісі - жылдамдың. Бұларды физикалық шамалар деп атайды.Физикалық шамалар ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, денелердің де қасиеттерін сипаттау үшін қолданылады. Шыныны алмаспен кесуге болады. Шыныққан болатпен мысты өңдейді. Ал ... ... мыс пен ... өңдеу мүмкін емес. Сондықтан денелердің беріктік қасиеттерін сипаттау үшін қаттылық деген шама ... Ең ... дене - ... одан кейінгісі - шыны (шынымен болаттың бетін тырнауға болады), ал болаттың қаттылығы мыстан жоғары.
Физикалық шамалар
Физикалық шама - бұл сапа ... ... ... ... ... ... ... физикалық нысанға жеке болатын физикалық нысанның (физикалық жүйенің, кұбылыстың немесе үдерістің) сипаттамасы.
Физикалық шаманы өлшеу дегеніміз - оны ... ... ... ... ... басқа бір шамамен салыстыру.
Физикалық шамаларды арнайы аспаптардың көмегімен өлшейді. Ең ... ... ... бірі - ... Оның ... ... және денелердің сызықтық мөлшерін: ұзындығын, енін, биіктігін елшейді.
X физикалық шамасын математикалық әдістердің кемегімен басқа физикалық ... ... А, В, С ... ... ... ... - ... коэффициенті, (αβϒ)дәреже көрсеткіштері.
(1) теңдеуде көрсетілген формулалар бір физикалық шамалар арқылы ... ... ... сипаттайтын физикалық шама арасындағы теңдеу деп аталады. Мұндай теңдеулердегі тепе-теңдік коэффициентті сирек жағдайларда 1 -ге тең болады. Бұл ... ... ... ... ... болмайды, тек қана теңдеуге кіретін шамалардың байланысына қарай анықталады.
Әрбір ... ... ... ... саны ... ... және оны ... түйістіруге тырысатын болуы керек. Негізгі шамалар кез келіен ... бола ... ... ... ... қолдану үшін ыңғайлы болуы маңызды. Әдеттегідей, негізгі шамалар ретінде дүниенің материалдық қасиеттерін сипаттайтын: ... ... ... ... температураны, заттық санын және тағы басқа шамаларды таңдалады. ... ... ... ... ... ... ... деп аталатын латынша немесе грек әліпбиінің бас әріп түріндегі нышан берілген. ... ... ... - L, ... - М, ... - Т, тоқ күші - I және тағы басқалар.
Табиғаттағы құбылыстарды бір-бірімен салыстыра отырып сипаттау үшін физикалық ... ... ... шамалар құбылыстардың қасиеттерін сандық тұрғыдан сипаттайды. Физикалық шамалар ... ғана ... ... де ... ... үшін де ... ... денелердің беріктік қасиеттерін сипаттау үшін қаттылық деген шама енгізіледі. Ең қатты дене - ... одан ... - шыны ... болаттың бетін тырнауға болады), ал болаттың қаттылығы мыстан жоғары. Негізгі өлшем бірліктерді қарастырайық:
Метр - ... ... - ... ... - ... ... - температура бірлігі,
Моль - зат мөлшерінің бірлігі,
Ньютон - күш ... ... мәні деп, оның ... ... ... ... ... айтады. Мысалы, 10 с, 15 км, 200 кг т.с.с. 1 км = 1000 м; 1,5 км = 1500 м; 1 мин = 60 ... ... ... ... ... ... ... өлшеулер жүргізу арқылы анықтайды. Физикалық шаманы өлшеу дегеніміз - оны өлшем бірлік ретінде алынған біртекті басқа бір ... ... - ... ... ... - ... ... құралы,
Секундомер - уақыттың өлшеу құралы,
Термометр - ... ... ... - ... ... ... ... құнын анықтау үшін келесі әрекеттерді орындау керек:
1) ... ... кез ... екі ... ... ... ... табамыз;
3) Екі мән арасындағы бөлік сызықтарының санын анықтаймыз;
4) ... ... ... сызықтарының санына бөлеміз.
Бұл сан шкаладағы ең кіші бөлік мәні, яғни анықтама бойынша бір бөліктің құны болып табылады.
Кило ... ... ... ... км = 1000 м;
1 киловольт = 1000 Вольт.
Милли қосымшасы бірліктің мыңнан бір үлесін білдіреді, сондықтан
1 мм = 0,001 м;
1 мг = 0,001 ... ... ... ... бір ... ... ... см = 0,01 м;
1 мг = 0,001 г.
Өлшемдердің метрлік жүйесі бір ... ... ... ... ... ішінде квадраттық және кубтық бірліктерге ауысуды жеңілдетеді. Мысалы,
1 м =100 сантиметр (см) ... м2 =1002 см2 =10 000 см2, ... см = 10 ... ... 1 мм=1 см: 10=0,1 см ... мм3 = (0,1 ... см3 = 0,001 см3.
Физикалық шамалардың бірліктері және шкалалары
Әрбір объект үшін физикалық шамамен ... ... ... құрамындағы айырмашылықтарды анықтау үшін, оның мөлшері мен мәнінің ұғымдары енгізілген.
Физикалық шаманың өлшемі - бұл берілген объектіде "физикалық ... ... ... келетін қасиеттің сандық құрамы.
Физикалық шаманың мәні - ол үшін қабылданған бірліктердің қандай да бір саны ... оның ... ... (өлшеумен немесе есептеумен алады).
Физикалық шаманың бірлігі - бұл белгіленген мөлшердің физикалық ... оған ... ... ... сандық өрнектеу үшін қолданылатын, бірге тең, сандық мән шартты түрде ... ... ... ... оның өлшемдігі "dim Q" болып табылады - ... ... ... ... ... ... көрсететін, дәрежелі көпмүше түріндегі өрнек; ондағы пропорционалдылық коэффициенті ... тең ... ... ... шаманың өлшемдігі шығарылған дәреженің көрсеткіші, өлшемділік көрсеткіші деп аталады. Егер барлық өлшемділік ... ... тең ... онда ... ... ... деп ... ұғымы кеңінен пайдаланылады:
- бірліктерді бір жүйеден екіншіге ауыстыру үшін;
- теориялық тұжырым нәтижесінде алынған, күрделі есептік формулалар-дың дұрыстығын тексеру үшін;
- шамалар ... ... ... ... физикалық ұқсастық теориясында.
Объектілердің қасиеттері арасындағы шамалар тіліне ... ... ... ... ... ол ... ... физиканың белгілі бөлімін сипаттайтын, теңдеулер жүйесі болып табылады.
Мұндай теңдеулердің келесі 2 типін ажыратады:
1) Шамалар арасындағы байланыс ... - ... ... ... ... ... әріптік символдардың астарында физикалық шамаларды түсінуге болады. Теңдеулер оларға кіретін физикалық шамалардың өлшем бірліктерін таңдауға байланысты болмайтын түрде жазылуы мүмкін..
2) ... ... ... ... ... ... ... - оларда әріптік символдардың астарында ... ... ... ... шамалардың сандық мәндері түсіндірілетін теңдеулер. Осы теңдеулердің түрі таңдалған өлшем бірліктеріне байланысты болады. Олар мына түрде жазылуы мүмкін.Мысалы, ... ... ... ... және оның ... өлшемдері арасындағы байланыс теңдеуі, аудан - ... ... ал ... мен ... - метрмен және миллиметрмен өлшенуі шартында мына түрде болады.
Тәуелсіз ... және ... ... ... ... шамалардың жиынтығы физикалық шамалар жүйесі деп аталады.
Негізгі деп аталатын, бірнеше физикалық шамалар ерікті түрде; олардың арасындағы байланыс ... ... ... ... ... анықталады.
Қабылданған принциптерге сәйкес физикалық шаманың негізгі және туынды бірліктерінің жиынтығы физикалық шама бірліктерінің жүйесі деп ... ... ... бірлігі берілген жүйенің негізгі бірлігі болып табылады. "Физикалық шамалар бірліктері МӨЖ" МЕСТ 8.417-81 ӨЖ ... ... ... онда 7 ... және 2 ... ... ... бірлік - теңдеуді негізгі бірліктермен байланыстыратын, осы теңдеумен ... ... ... туынды физикалық шамасының бірлігі.
Әрбір физикалық шаманың өлшем бірліктері (қысқаша бірліктері) ... ... ... ... - метр, температура бірлігі - градус. Қысым, салмақ, масса, куіи, жылу өткізгіштік, ... ... ... ... ... физикалық және астрономиялық шамалар бірліктерін оқу барысында біртебірте білетін боласыңдар.
Физикалық шамаларды ... ... ... ... ... ... ... атап отыру керек. Физикалық шаманың мәні деп, оның өлшем бірлігі көрсетілген сандық мәнін ... ... дене 10 ... ... ... оның ... уақытын Pound=10 секунд (қысқаша 10 с) деп жазамыз. Ал Pound=10 деп ... ... онда ... ... ... ... шамалардың бірлігі үлкен де, кіші де бола ... ... ... ірі болған сайын, оның сан мәні кішірейе береді. Мысалы, ұзындықтың километр (км) деген ірі ... метр (м) ... кіші ... карағанда мың есе үлкен, яғни 1 км = 1000 м. Сондықтан 1,5 км = 1500 м; 0,5 км = 500 м, т. б. ... ... ... ... болсак: 1 мин = 60 с; 1,5 мин = 90 с деп жаза ... ... ... ... ... ... олардың арасындағы байланыстарды білу үшін физикалык шамалардың мәндері накты болуы керек. ... орай ... ... ... ... ... ... физикалық аспаптар жәрдемімен арнайы өлшеулер жургізу арқылы анықтайды. Мысалы, кыздырғанда денелердің ұлғаятыны белгілі. Бұл кұбылысты сандық жағынан салыстыра ... үшін екі ... ... ... мен ... ... тиіс. Физикалық тәжірибелерде өлиіеулер жиі пайдаланылады. Сондыктан оған ерекше мән беріледі. Өлшеу тетігі мен ... ... ... ... меңгеру - физикадағы эксперименттік әдістің ең басты талаптарының бірі. Өлшеулер тек практика үшін ғана ... ... ... ... үшін де аса ... ... өлшеу дегеніміз - оны өлшем бірлік ретінде алынған біртекті басқа бір шамамен салыстыру.
Физикалық шамаларды арнайы ... ... ... Ең қарапайым өлшеу құралдарының бірі - сызғыш. Оның көмегімен кашыктықты және денелердің сызықтық мөлшерін: ... ... ... ... ... ... тірсірілген бөліктер мен сандар аспап шкаласы деп аталады. Тек ... бар ... ғана ... ... яғни өлшенетін шаманың мәні туралы бағамдауға болады. Көп жағдайда аспап ... ... ... ... ... ... де ... жазылады. Мысалы, ток күшінің бірліктері: амперметр - (А), миллиамперметр (мА) деп, ал көлем бірліктері: см3, дм3, литр (л) деп ... ... ... үшін ... ... бір бөліктің құнын таба білу қажет.
Аспап шкаласындағы бөліктің ңуны өлшенетін шаманың шкаладагы кез келген екі ... ... сол ... ... бөліктердің санына бөлу арқылы анықталады:
а) шкаладан бірлігі см3 болатын көлемнің кез келген екі мәнін аламыз: мысалы, 150 см3 және 100 ... ... ... ... 150 ... см[3] = 50 см[3];
б) көлемнің екі мәні (150 см[3] пен 100 см[3]) ... мен- ... ... ... ... ... ол 10-ға тең;
в) бір бөлікке келетін көлемнің мәнін анықтаймыз: 50 см[3]:10 = 5 ... сан ... ең кіші ... ... яғни ... ... бір ... құны болып табылады.Бір бөліктің құнын білгеннен кейін, өлшенетін шаманың мәнін табу керек.
Өмірде, практикалық жұмыстарда, ... ... ... шамаларды өлшеудің дәлдігі аса маңызды орын алады.Өлшеу дәлдігі ... ... ... ... ... мәніне байланысты болады. Осы екі сызғышпен дененің ұзындығын өлшеп көрейік. ... адам ... ... ... ... ... ... немесе жаңылысы үнемі туып отыратынын көреміз. Сондықтан өлшенген физикалықшамалардың мәнін жазғанда оның қандай дәлдікпен орындалғанын да керсетіп отыру ... ... ... ... біріншіге қарағанда жоғары дәлдікпен алынған. Сейтіп біз құралдық (аспаптық) жаңылыс деп ... ... ... ... ... ... ... аспаптық жаңылыстан баска әр түрлі себептерге де байланысты болуы мүмкін. Өлшеудің мұқият жүргізілмеуі, аспапты жеткілікті білмеу, өлшенетін ... ... - ... бәрі де ... қатесін арттыра түседі. Мысалы, айдындағы судың температурасы оның тереңдігіне қарай әр түрлі болуы мүмкін. Сол сияқты ұзын ... ... ... ... мән алу өте қиын. Осыған байланысты қателерді абсолют, салыстырмалы, т. б. деп ... ... ... ... ... Бұл жерде тек өлшеу аспабына байланысты туындайтын қатені ескере отырып, ... ... ... ... мысалдары көрсетіледі.
Зерттеу жүргізгенде немесе зертханалык жұмысты орындағанда өлшенетін физикалық шамалардың мәнін жазудың арнайы үлгісі белгіленген. Ондай үлгіні ... мына жайт ... ... көмегімен дурыс орындалган өлшеулердің ең үлкен жаңылысы аспап бөлігі құнының жартысына тең. Сондықтан өлшеу қателігі оның жартысына, яғни 0,25 см-ге тең деп ... ... ... өлшенген ұзындығының мәні былай жазылады:
l=(4,00 +- 0,25) см,
мұндағы 4,00 см - дененің өлшенген ұзындығы; 0,25 см - ... ... ... ... ... мынадай қорытынды туындайды: бірінші сызғыш бойынша дененің l ұзындығы 3,75 см және 4,25 см аралығында болады, яғни
3,75 см< l

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Физикалық шамалар, олардың бірліктері және шкалалары жайлы7 бет
Физикалық шамалар, олардың бірліктері және шкалалары жайлы ақпарат6 бет
Біріншілік өлшеу түрлендіргіштерін монтаждау7 бет
Бірліктер жүйесі5 бет
Физикалық шама10 бет
Физикалық шама бірліктер жүйесі6 бет
Физикалық шама бірліктері жүйесі5 бет
Астрофотометрия элементтері. Жұлдыздық шамалар9 бет
Астрофотометриялық шамалар:сәулелену ағыны, жарықталу, жарқырау, жарықтылық7 бет
Ақпаратты кодтау және ақпараттың өлшем бірліктерін теориялық түсіндіру.30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь