Абайдың сатирасы

1. Ақынның сатиралық лирикасы.
2. Табиғат лирикасы
3. Абай поэмаларының тарихи.көркемдік негіздері.
1. ХІХ ғасырдың екінші жартысында Қазақстан Россияға түгелдей қосылып, қоғамдық дамуды жаңа жолына түсті. Қазақ елінің экономикалық, рухани өмірінде елеулі өзгерістер, бетбұрыстар жасалды. Россияның озат әдебиеті мен мәдениетінің ықпал-әсері сахараға терең тарап, кең құлаш жая бастады.
Осы дәуірде өмір сүрген қазақтың бас ақыны Абай Құнанбаев орыстың классик сатириктерінің еңбегімен танысып, аударып, қазақ даласына тың сарын әкелді. Дегенмен де Абай жастайынан-ақ сын-сықаққа бой ұрған. Бала күндерінде Біржан, Әсетті тыңдап, Дулат, Шөже,Кемпірбайды көріп жүрді. Өз нағашылары Қантай, Тонтайлардың ішек-сіле қатыра күлдіретін көңілді әңгімелері мен уытты сөздерін естіп өсті. Мұның бәрі сөз өнеріне ден қойғыш Абайға қатты әсер етіп, еліктіреді. Оны әзілкеш, қалжыңбас етіп қалыптастырады.
Сондықтан да, болашақ ұлы ақынның алғашқы өлеңдерінің өзі ретіә келгенде айтылған әжуа, мысқыл ретінде көрінді.Бізге жеткен бірер өлеңі осыны растайды. Бірде бала Абай тайға мініп шауып келе жатса, ауыл түйелерін аралай екі атты өтіп бара жатыр екен. Жөн сұраса, бірі – төркіндеп қайтқан келіншек, екіншісі – оның ағасы болып шығады. Ол өзі берген жауыр айғырын жетектеп келеді екен.
Кім екен деп келіп ем түйе қуған,
Қатын ғой күлдерімен белін буған.
Төркініңнің бергені жауыр айғыр,
Бауырыңды ұрайын бірге туған – деген әзіл-мысқылды Абай соларға айтқан. Бұл шумақты бала ақынның жаңағылармен сөйлесіп тұрып, табан астында қиып айтқаны, айта салып өз жөніне шаба жөнелгені аңғарылады. Шумақтың соңғы жолында, ондағы оспадар сөзде ақынның бала мінезінің, тентек қылығының ізі жатыр.
Абай Құнанбаев сатирасының жазылуын формасы жағынан үлкен 3 топқа жіктеуге болады.
1. Тұрмыстық эпиграммалар. Бұлар өзінің құрбы-құрдас, жора-жолдас, қыз-жеңгелеріне арналған бір қақпайлар түрінде келеді.
2. Сатиралық портреттік суреттемелер. Бұларда болыстардың, Тәкежан, Дутбай және басқалардың іс-тіршілігі, жүрістері мен қимылдары, жан дүние психологиясы, келбет бейнесі ашылады. Соларға мінездеме беріліп, нендей адам екендері айтылады.
1. Дүкенбай Досжан Абай айнасы,-Алматы «Қазақстан» 1994 жыл

2. Абай Құнанбаев – Шығармаларының екі томдық толық жинағы,- Алматы «Ғылым», 1977 жыл
3. Т.Қожакеев «Таңдамалы» шығармалар жинағы
        
        Қазақстан Республикасының Білім жіне ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы:
Орындаған: Ахмер Б.Е.
Тобы: КЯ - 409 ... ... ... ... ... ... ... сатиралық лирикасы.
2. Табиғат лирикасы
3. Абай поэмаларының тарихи-көркемдік негіздері.
1. ХІХ ғасырдың екінші жартысында Қазақстан ... ... ... ... ... жаңа ... түсті. Қазақ елінің экономикалық, рухани өмірінде елеулі өзгерістер, бетбұрыстар жасалды. Россияның озат әдебиеті мен мәдениетінің ... ... ... ... кең құлаш жая бастады.
Осы дәуірде өмір сүрген қазақтың бас ақыны Абай ... ... ... ... еңбегімен танысып, аударып, қазақ даласына тың сарын әкелді. Дегенмен де Абай ... ... бой ... Бала ... Біржан, Әсетті тыңдап, Дулат, Шөже,Кемпірбайды көріп жүрді. Өз нағашылары Қантай, Тонтайлардың ішек-сіле қатыра күлдіретін көңілді әңгімелері мен ... ... ... ... ... бәрі сөз өнеріне ден қойғыш Абайға қатты әсер ... ... Оны ... қалжыңбас етіп қалыптастырады.
Сондықтан да, болашақ ұлы ақынның алғашқы өлеңдерінің өзі ретіә келгенде ... ... ... ... ... ... бірер өлеңі осыны растайды. Бірде бала Абай тайға мініп шауып келе жатса, ауыл түйелерін аралай екі атты өтіп бара ... ... Жөн ... бірі - ... қайтқан келіншек, екіншісі - оның ағасы болып шығады. Ол өзі ... ... ... ... ... екен.
Кім екен деп келіп ем түйе қуған,
Қатын ғой күлдерімен белін буған.
Төркініңнің бергені ... ... ... ... ... - ... ... Абай соларға айтқан. Бұл шумақты бала ақынның ... ... ... ... ... қиып айтқаны, айта салып өз жөніне шаба жөнелгені аңғарылады. Шумақтың соңғы жолында, ондағы оспадар сөзде ақынның бала ... ... ... ізі ...
Абай Құнанбаев сатирасының жазылуын формасы жағынан үлкен 3 топқа жіктеуге ... ... ... ... ... құрбы-құрдас, жора-жолдас, қыз-жеңгелеріне арналған бір қақпайлар түрінде келеді.
2. Сатиралық портреттік суреттемелер. Бұларда болыстардың, ... ... және ... ... ... мен қимылдары, жан дүние психологиясы, келбет бейнесі ... ... ... ... нендей адам екендері айтылады.
3. Мысалдары. Аударма болса да, оларын өз ... ... ... бар, ... ақын ... ... дүниетанымына сай етіп жазылған.
Қазақтың ұлы Абайы халықтың бағына ... ... жаны еді. ... да өз ... ... ... елдегі сорақылықтардың бітіспес міншісі болды. Ол жалпы әдебиетті ғана емес, оның сатира, юмор саласын да жаңа белеске көтерді. ... жыр, ... ... ... ... сөз, ... ғана келетін сатира-юморды жаңа түр, жаңа мазмұн, жаңа сапамен байытты.
2. Абай ... бір ... - ... ... ... - адам ... ... етіп, өмір сүретін ортасы. Бар байлық, қазына, тіршілік, ... ... ... ірі ... ... ... да ... орын алды. Әр дәуір, әр жағдайға лайықты табиғатты әркім әртүрлі жырлады. Біреулер табиғат арқылы өмір сүретін, біреулер табиғатты суреттеу арқылы ... өз ... ... ... Ал ... ... бір кезеңдерде өмірдегі күрес-тартыстардан безіп, табиғатты ғана жырлап, өмірден безу көйгейін тартты. ... де, ... ... ... ... орын ... да айрықша жырлағанының бірі табиғат болды. Ол табиғат ... ... оны сүйе ... ... , , , ... ... оқығанда, табиғаттың әртүрлі құбылысы көзіңе елестейді. Жаратылыстың ... ... түсі суық ... ... не болмаса сақылдаған аязы мен қарлы боранын өзің көріп тұрғандай ... ... ... ... ... ... ай
Сәулесі суда дірілдеп,
Ауылдың жаны терең сай,
Тасыған өзен гүрілдеп.
Қалың ағаш жапырағы,
Сыбырласып ... ... ... ... жер ... - деп, жазғы түннің әдемі суретін алдыңа тартады, жаз кезінің желсіз тымық күні, аспандағы жарық айдың суға түскен сәулесі, ... ... оның ... ... сай, гүрілдеген өзен суретшінің бояуы арқылы тұтас бір картина ретінде көз алдыңа келеді.
Ақын жайнаған ... ... ... ... суреттесе, сол сұлу сурет өзгеріп, гүл, жапырақ солып, түсі қашқан ... суық ... бұлт түсі суық ... ... ... ... ... жерді басқан.
Білмеймін, тойғаны ма, тоңғаны ма?
Жылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.
Жасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай,
Жастар күлмес, жүгірмес бала ... ... түсі ... айрылған ағаш, қурай, - деп, күз ... ... ... солып, ағаштардың сидиып, жапырағынан айрылғанын, ерке жазда мәз-мейрам болып келген жастардың, асыр салып ойнаған балалардың ... ... ... күздің бейнесін тамаша түрде елестетеді.
Абай қыстың кескінін де аса шеберлікпен суреттейді. Үскірік бораны бұрқырап тұрған қысты рақымсыз адам бейнесіне ... ... ... да ... ... ... күш ... аңғартады.
Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,
Соқыр, мылқау, танымас тірі жанды.
Үсті-басы ақ ... түсі ... жері ... ... ... ... - үскірік, аяз бен қар,
Кәрі құдаң - қыс келіп, әлек ... ... ... ... ... ... жылдың қай мезгілін суреттесе де, ең алдымен оның шындық бейнесін береді. Жоғарғы үзіндіде келтірген өлеңдердің қайсысын оқысақ та, сол кездің ... көз ... ... , өз ... ... ... төрт мезгіліндегі табиғаттың өз әдемілігінің мына жері кем ... деп ... ... ... етіп ... ... ... тек жалаң суретін ғана беріп қойған жоқ, оны адам өмірімен нық ... ... Мал ... күн ... ... жүрген қазақ елінің өмір шындығын дәлме-дәл көрсетіп, жылдың әрбір мезгілінің мал ... елге ... әсер ... ... ел ... ... араласып,
Күлімдесіп, көрісіп, құшақтасып,
Шаруа қуған жастардың мойны босап,
Сыбырласып, сырласып, мауқын басып, - деп, Абай күн ... ... нық ... болған елдің алты ай қыста бүрсең қаққан, қалт-құлт еткен кейпі жаз келе жадырап, басқа ... ... мал ... ел ... ... жазды қарсы алатындығын, оның өзі өмір тіршілігімен байланысты екендігін ... ... да ол осы ... ... бір ... ... ... саудагерлер,
Диханшылар жер жыртып, егін егер.
Шаруаның бір малы екеу болып,
Жаңа төлмен көбейіп дәулет өнер, - ... ... ... ... ... ... суретін толық берумен бірге, бұл кезді қазақ халқын еңбекке жұмылдыратын, тіршілік үшін күресінің қайнар көзі деп таниды.
Мал семірер, ақ пенен ас ... ... ... ... ... ... бәрі ... сараңнан басқаның пейілі енер.
Тамашалап қарасаң, тәңір ісіне,
Бойың балқып, ериді іште жігер, - деп, жаздың суретін өзі де сүйеді және оны ... ... ... ... ... ... маусым деп ұғады.
Абайдың тағы бір өлеңі - жазғы шілде кезін суреттеген өлеңі. Ақын бұл өлеңінде жаздың дәл кемеліне ... ... ... ... болады. Жаздың әдемі көрінісін:
Жаздыгүн шілде болғанда,
Көкорай шалғын, ... өсіп ... ... ... ауыл ... жатқан жылқының
Шалғыннан жоны қылтылдап,
Ат, айғырлар, биелер,
Бүйірі шығып ... ... ... құлын, тай,
Айнала шауып бұлтылдап, - деп суреттейді.
өлеңінде шөп қуарып, күн салқындап, көңілсіз кездің келу суретін бұлжытпай ... ... мал ... ... шала көшпелі ел үшін күздің жағдайсыз кезең екендігін айқындайды.
Кемпір, шал құржаң қағып, бала бүрсең,
Көңілсіз қара суық ... ... - ... ... бұл ғана ... қай ... оқысаң да, көзіңе күзгі кедей ауылдың көңілсіз сүреңі елестейді.
Табиғатты оқиғамен байланыстыра суреттеу халық ауыз ... де ... ... қазақ әдебиетінде табиғаттың өзін жеке тақырып етіп алып, Батыстың классик ақындарының үлгісімен суреттеу Алтынсарин мен Абайдан басталады. ... оны ... ... ... - ... деген өлеңінде қысты адам бейнесінде суреттеп береді. Бұрын қысты бұлай суреттеу болмаған-ды. Абай оны қазақтың ұғымына сай ... ... ... сөздер арқылы образдар жасайды. Қысты ақ сақалды шал бейнесінде суреттеу бұрынғы қазақ әдебиетінде, Абайдан басқаларда кездеспейді. ... ... ... ... ... ... бұл шығармадан қыстың қырдағы елге қандай әсері барлығын, мал баққан жылқышыға, жалпы шаруаға жылдың ең бір қолайсыз кезі екендігін айқын ... ... ... қыс өз тұлғасында толық берілген. өлеңін оқығанда, аязды қыстың суық лебі бетке тигендей болады. Табиғат тақырыбында жазылған бұл ... - ... ... ... ... ... ... Дәстүрлі қазақ поэзиясында сюжеттік оқи - ға - ларды арқау етіп, тарихи кезеңдердің шындығын биік көркемдік деңгейде, тартымды суреткерлік шеберлік ... ... ... ... эпи - ... ... ... кездеседі. Поэзия - мыздағы осынау арналы көркемдік ізденістердің арғы бастауларына назар ... ... ... ... Абай ... көркемдік тағылымы, шеберлік мектебі ойға оралады.Абай Құнанбаевтың халық басынан ... бел - гілі ... ... және осы ... тағ - дыр ... немесе ел өміріндегі ірі-ірі оқиғаларға ұйытқы болған тарихи тұлғалардың өмірінен алын - ған ... ... ... ете отырып, терең гуманистік, адамгершілік, азаматтық идеяларды ... ... ... ... поэзиясына да өзінің игі ықпалын тигізді. Абай жырлаған бұл тақырыптардың ішінде қазақ поэзиясының ғасырлар бойы ... келе ... ... ... - ... ... құн - дылықтар, биік адамгершілік қасиеттер, мәң - гі - лік махаббат, жастар арасындағы сүйіспеншілік, ... ... ... жер үшін ... бейнелеу идеялары да алдыңғы қатарға шығады. Айталық, ұлы ... ... ... ... әңгі - ме - сі" ат - ты ... ... өзекті тақырып - тарды бей - нелеудің қазақ әдебиетіндегі озық үлгілері болып табылады. поэмасы ақындық ... ... Ұлы ақын ... Ескендір патшаның кім екендігін, қандай іс-әрекеттерге барғандығын, өз заманында қандай билік жүргізгендігін шолып айтуды мақсат етеді. ... пен ... ... пен ... - дықты бірден ажыратып, ақындық позициясын бірден анықтап, айшықтап жеткізген ақын Абай Ес - ... ... оның ... ... ... ... өз ... бірден ажыратып алады. Оқырман да ақын дүниетанымына тән, ... ... сай ақын Абай ... гуманистік құн - ды - лықтарды, адамгершілік қасиеттерді алдыңғы қатарға шығарғысы келгендігін бірден аңғарады. Сондықтан поэманың басталуындағы алғашқы шумақтардың ... Абай өз ... ... ... орын ... ... ... - лар - ға қатысты өз бағасын бүркемелемей, астарламай, ақ пен қараны ... ... ... оқыр - ман - ға ... ... ... ... түсінікті, әрі поэтикалық аяда шашыратып алмай, түйіндеп, жинақтап жеткізеді. Поэманың:
Осы жұрт Ескендірді біле ме екен?Македония шаһары оған ... ... ... ер ... ... ... адам ...
- деген жолдармен басталуында осындай үлкен ав - тор - лық мақсат ... ... ... емес. Ақын және заман, ақындық дүниетаным және тарихи тұлға болмысы категорияларын Абай ... ... ... ... ... ... ... поэма шумақтарының мазмұнынан, поэ - ти - калық астарынан ... ... ақын ... ... ... қала берді адамзат - тық құндылықтарды жан-жүрегімен қабылдайды. Ең бастысы, ақын дүниетанымындағы рухани құндылықтардың бір адамның, яғни ... ... ... өмірбаянына қатысты, сол кезеңдегі өт - кен тарихи оқиғалар арқылы ... ... ... ... куә ... Поэманың астары қалың сюжетке құрылуы, ішкі динамикасының ширақ, жинақы болып келуі, өте тартымды, жатық тілі, ең бастысы, шығарманың көркемдік сапасынан, ... ... Абай ... ... ... ... ең басты құндылығы ретінде бағалануы тиіс. Ақынның көркемдік қабылдауында Ескендір сияқты тарихи тұлғаның жеке тағдырынан бастау алатын сюжеттік желі өрби ... ... көр - кем - дік ... орай ... ... ... тар - тымды, тағылымдық, тәрбиелік маңызға ие бо - ... Яғни жеке ... ... ... тарихи оқиғалар шоғыры көркемдік дүниетаным, фило - софиялық ой-толғамдар арнасында ақын үшін бүкіл адамзаттық идеяларды көтеруге мол мүмкіндіктер ... ... ... желісінде ашкөз, қанқұмар патша Ескендірге қарама-қарсы бейне ретінде ғұлама ғалым, данышпан, дана қария Аристотель бейнеленеді. Поэманың ... ... ... ақын Абай өз шығармасында арнайы Аристотель сөзіне кезек ... ... ... ашу мен ... ерік бер - ген, ... қанағат, рахым дегенді білмеген қанқұмар патшаға Аристотельдің сөзі ой салады. Қатыгез патшаны райынан ... Адам ... көзі ... ... тоймайтынын, барға қанағат етпейтінін меңзей отырып, поэма кейіпкері Аристотель:
Кәпір көздің дүниеде ... ... ... ... тоя ма екен?Қанша тірі жүрсе де, өлген күніӨзге көзбен бірдей-ақ болады екен,-деп, терең астарлы өсиет сөзін айтады. Поэманың аяқталар ... ... ... шығар - маның күллі көркемдік шешіміне сыйып тұрған тақы - рып - тық, әрі ... ... ... кон - цеп - туал - ды көзқарасын, терең дүниетанымын аңғар - тады. Поэманың идеялық, көркемдік жаңалығы да ... ... ... шешімдегі ақынның өзіндік толғаныстарынан нәр алады. Демек, Абай ... ... ... ... ... шындығын авторлық идеяға сәйкес қайтара жаң - ғыртып, қайтара құбылтып, мүлдем жаңаша маз - мұндық аяда оқырманға ұсынуға ... ... ... ... ... ... кезінде Абайдың өзінде де сыртқы өлең түрі мен тілі жағынан ... ... ... ... мәлім. Осыған дәлел ретінде ұлы үш бірдей поэмаларын , , ... ... ... шығыс ақындарынан алынса да, өзіндік ұқсастықтары мен айырмашылықтары баршылық. Мысалы, поэмасының ... ... ... ... ... ауызша көп айтылып жүретін бір тарауы деген ұзақ ... ... Сол ... ... жас бала ... ... ... жігіттік кездегі басынан кешетін бейнет соры, кейін ... ... ... жазықсыздығы арқылы арманына жететін оқиғалары дастан желісіне арқау етілген. поэмасы Шығыс елдерінде деген ... ... ... ... ... ... ... белгілі қолбасшының өмірі жайлы аңыздар негізінде жазылған. Ескендір тақырыбын Европа ақындарына қоса, Шығыстың Фирдауси, Низами, Науаи, Жәми ... ... да жыр ... ... ... поэмасы деп аталады. Бұл поэманың оқиғасы мен тақырыбы шығыс халықтарының ... ... ... ... 1977 жылы жарық көрген шығармаларының екі томдық толық жинағының түсінігінде дастаны туралы былай деп жазылған:

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
О.Әубәкіровтің сықақ әңгімелері11 бет
Сатира жанры66 бет
Үмбетбай Уайдин – публицист, сатирик88 бет
Абайдың эстетикалық тағылымы.Сатиралық лирикасы10 бет
Абайдың өмірі мен шығармашылығы, шығармашылық өмірбаяны, Абай өлеңдеріндегі ғылым тақырыбы. Абайдың эстетикалық тағлымы16 бет
Мұхтар ӘуезовтIң өмIрбаяны мен ғылыми - творчестволық көзқарасының қалыптасуы42 бет
"абай шығармашылығына әсер еткен үш арна"6 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
"Қазақ философиясы және Абай"12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь