Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар жайлы

1. Кіріспе
• Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар.
2. Негізгі бөлім
• Шаруашылық маңызы бар түрлердің санын реттеу.
• Экожүйелердің біртұтастығы және орнықтылығы.
• Экологиялық сукцессия, бастапқы және қайталанған сукцессиялар
• Табиғи сукцессиялар барысында және антропогендік әсерлердің нәтижесінде қауымдастықтың түр әралуандылығының өзгеруі.
3. Пайдаланған әдебиеттер
Экологиялық қуыс - бұл табиғатта түрдің тіршілік етуіне ықпал ететін барлық орта факторларының жиынтығы. «Экологиялық қуыс» ұғымын ғылымға зоолог Дж. Гринелл биоценоздағы түрдің рөлін анықтау үшін енгізді. Ю. Одумның айтуы бойынша «экологиялық қуыс» ұғымы организмнің экожүйедегі атқаратын рөліне жатады, яғни тіршілік ету ортасы түрдің «мекенжайы», ал қуыс – түрдің «мамандығы». Мысалы, өсімдікқоректі антилопа мен кенгуру әртүрлі жерде тіршілік еткенмен, бір экологиялық қуысты иеленеді. Керісінше, орман тиіні мен бұғысы да өсімдікқоректі болғанымен, әртүрлә экологиялық қуысты иеленеді. Қорек түрлері әртүрлә болуына байланысты экологиялық қуыс жануарлар арасында жақсы байқалады.
Африка саваннасында жайылып жүрген тұяқты жануарлар жайылымның шөптерімен әртүрлі қоректенеді: зебралар негізінен өсімдіктердің бас жақтарымен, антилопа гну зебралардан қалған өсімдіктердің тек кейбір түрлерімен, газель аласа өсімдіктермен, ал топи антилопалары басқа жануарлардан қалған, қураған биік шөптермен қоректенеді.
Гаузе принципі бойынша екі түр кішкентай бір кеңістікте бірге тіршілік ете алмайды. Өйткені екі түрдің де санының өсуіне кеңістіктегі ресурстардың қоры жетіспейді. Яғни, экологиялық қажеттіліктері ұқсас түрлер бірдей экологиялық қуысты иелене алмайды. Өмір сүру үшін біреуі міндетті түрде экологиялық қуысын өзгерту керек (қорек түрін, тіршілік ету түрін).
1. «Экология және тұрақты даму» М.С. Тонкопий, Г.С. Сатбаева Алматы-2011
2. «Жалпы экология» А. Т. Қуатбаев Алматы-2012
3. «Экология» А. Жақбасова, Г.Саинова Алматы-2003
4. «Экология» Г. С. Оспанова, Г. Т. Бозшатаева Алматы-2002
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім ... ... ... Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар. Шаруашылық маңызы бар түрлердің санын реттеу. Экожүйелердің біртұтастығы және орнықтылығы. ... ... ... және ... ... Табиғи сукцессиялар барысында және антропогендік әсерлердің нәтижесінде қауымдастықтың түр әралуандылығының өзгеруі.
Орындаған: Кабирова А.Ф.
Топ: ХН-501
Тексерген:Жексенаева А.Б. ... 2015 ж ... ... ... ... ... ... потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар.
* Негізгі бөлім
* Шаруашылық маңызы бар түрлердің ... ... ... ... және ... Экологиялық сукцессия, бастапқы және қайталанған сукцессиялар
* Табиғи сукцессиялар барысында және ... ... ... ... түр ... өзгеруі.
* Пайдаланған әдебиеттер
* Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар
Экологиялық қуыс - бұл табиғатта ... ... ... ... ... барлық орта факторларының жиынтығы. ұғымын ғылымға зоолог Дж. ... ... ... ... анықтау үшін енгізді. Ю. Одумның айтуы бойынша ұғымы организмнің экожүйедегі атқаратын ... ... яғни ... ету ... түрдің , ал қуыс - түрдің . Мысалы, өсімдікқоректі антилопа мен кенгуру әртүрлі ... ... ... бір ... ... ... ... орман тиіні мен бұғысы да өсімдікқоректі болғанымен, әртүрлә экологиялық қуысты иеленеді. Қорек ... ... ... байланысты экологиялық қуыс жануарлар арасында жақсы байқалады. ... ... ... ... ... жануарлар жайылымның шөптерімен әртүрлі қоректенеді: зебралар негізінен өсімдіктердің бас жақтарымен, антилопа гну зебралардан қалған өсімдіктердің тек кейбір ... ... ... ... ал топи ... басқа жануарлардан қалған, қураған биік шөптермен қоректенеді.
Гаузе принципі бойынша екі түр кішкентай бір кеңістікте бірге тіршілік ете ... ... екі ... де ... ... ... ресурстардың қоры жетіспейді. Яғни, экологиялық қажеттіліктері ұқсас түрлер бірдей ... ... ... ... Өмір сүру үшін ... ... түрде экологиялық қуысын өзгерту керек (қорек түрін, тіршілік ету түрін).
Өсімдіктердің қоректенуі автотрофты болғанына және ортаның бердей қорларын пайдалануына ... ... да ... ... ... ... Жарық сүйгіш, көлеңке сүйгіш өсімдіктер, тамыр жүйелерінің әртүрлі тереңдікте болуы, қажетті ылғал мөлшері және олар әртүрлі ... ... ... ... ... да ... болады.
Әрбір жеке организмнің тек өзіне ғана тән қолайлы тіршілік ететін ... ... Олар ... ... ... ... өзінің атқаратын ерекше қызметін сипатталады. Мәселен, шөптесін өсімдіктер мен орман ... ... ... ... болсын, олардың экологиялық қуысы мен атқаратын қызметі ұқсас ... ... ... ... ... ... көбінесе қоректік бәсекелестікке де тікелей байланысты. Ал бір систематикалық түрге жататын туыс түрлерін тіптен қоректік тұрғыда өте тиімді жіктелген. ... суда ... ... су ... екі түрі бір ... тіршілік ете береді. Себебі бірі жыртқыш болса, екіншісі қалықтармен қоректенеді. Мұндай жағдайда организмдердің экологиялық орны тұрақты келеді.
Сол ... ... ағаш ... ... ... ... ... байланысты реттеліп орналасқан. Ормандардағы ярустылық - әртүрлі организмдердің экологиялық қуыстарға бөлінуінің жақсы мысалы бола ... ... ... ... ... екі экологоиялық қуысы болуы мүмкін: фундаментальды (потенциалдық) және іске асырылған. Фундаментальды қуыс - ... ... ете ... ... ал іске ... - ... сол қауымдастықтағы кездесуі. Іске асырылған қуыс фундаментальды қуыстың бір ... ... ... ... бір ... деңгейде орналасса, олардың арасында қорек үшін түраралық бәсекелестік жиі болып тұрады. Уақыт өте келе идиоадаптацияның (грекше idios - ... ... және ... ... ... ... бір ... деңгейдегі әрбір түр өзінің экологиялық қуысын тауып, бәсекелестік азаюы мүмкін
* Шаруашылық ... бар ... ... ... ... ... қорғау заңдылығы.
Жануарлардың белгілі бір тобын қорғау ертеден қолға алынып келеді. Қазақстан конституциясына сәйкес ... ... ... ... ... -- ... ... игілігі.Жануарларды қорғау және тиімді пайдалану жөнінде заңдылықтары бірқатар қаулы қарарлармен анықталады. Солардың ішіндегі ең негізгілері: , 1981 ж ... ... ... ... ... қорғау туралы заңдары, аң аулау және аңшылық шаруашылық туралы республикалық ... ... ... және ... ... ... шаруашылығын реттеу туралы ережелері, аң аулаудың және балық аулаудың ... ... ... ... ... бар. ... ... дүниесін пайдалану; жануарлар дүниесін қорғау; жануарлардың мемлекеттік есебі және жануарлар дүннесінің мемлекеттік қоры; жануарлар дүниесін қорғау мен пайдалануға бақылау; жануарлар ... ... мен ... ... заңдарды бұзғаны үшін жауапкершілік; халықаралық шарттар.Табиғатты қорғау туралы заңдар объектілерді және оларды қорғаудың негізгі жолдарын анықтайды. Мысалы, ... ... ... қоры -- ... ... ... отыруды және оларды қорғауды, балық шаруашылығын басқа да кәсіпшілік ... бар ... мен ... ... ... және клеткада аңдарды өсіру мақсатында үй жануарларының жаңа тұқымдарын шығаруда тұз жануарларының түрлерінің қажет екендігін тағайындайды (белгіленеді).Сирек және ... бара ... ... түрлері атып жоюдан сақтау үшін қорғауға жатады. Егер жануарлар ауыл шаруашылығына зиянын тигізбесе немесе халықтың денсаулығына әсерін тигізбесе, онда олардың ... ... ... да қорғауға алынған. Осы заңда қорғау жолдары да көрсетілген: кәсіптік маңызы бар жануарларды аулау ережелерін сақтау, кәсіптік маңызы бар ... ... ... олардың тіршілік ортасы мен санын көбейту жағдайын жақсарту, санын ... ... ... ... ... жаңа түрін әкеліп жібергенде, сол жерден жануарға ... ... ... көрсетілген. Заңының ережелері негізінен кәсіптік маңызы бар балықтарға, аңдарға және құстарға қатысы бар. 1991 жылғы 18 маусымда заң қабылданды. Онда да ... ... ... ... бөлімдер бар.Аңдардың барлығын дерлік аулауды арнайы рұқсат (лицензия) қағазының негізінде ұйымдасқан аңшылық шаруашылықтары жүргізеді. Әуесқойлық және кәсіптік ... ... ... қай ... және ... ... ... Сонымен қатар кай аңды қанша мөлшерде аулауға болатындығы жөнінде де шек койылады.Көрсетілген заң ... ... түз ... мемлекеттік меншікке жатады, соған сәйкес оларға деген көзқарас үнемді, тиімді пайдаланылуы қажет. Саны сиреп бара жатқан аңдар мен құстарды, сол ... ... ... жоқ ... жануарларды аулауға тыйым салынған.Кімде-кім аулау ережесін бұзатын болса, ондай адамды браконьерлер деп, оларға ... ... ... ... ... ... ... мүлкін мемлекет есебіне алады.
* Экожүйелердің біртұтастығы және ... ... ... ұқсас даралар, популяциялар, түрлер мен экожүйелер болмайды. Тіпті бір жұмыртқадан ... ... өзі бір - ... ... ... тіршіліктің алуантүрлілігінің кедейленуі адамзаттың іс - әрекеті нәтижесінде үлкен жылдамдықпен жүріп отыр. Орасан зор территорияларды таза тұқымды, тұқым қуалау ... ... ... ... өсімдіктер алып жатыр. Табиғи экожүйелер бұзылып, мәдени ландшафтпен ауыстырылуда, практикалық жағынан да биологиялық алуантүрліліктің ... ... ... ... ... ... ... болуы осы күрделі жүйелердің төмендегі қасиеттерін қамтамасыз етеді.
1. Бөліктерінің өзара бірі - бірін толықтыруы. ... ... орта ... ... бір - бірін толықтыратын түрлер бірігіп тіршілік етеді. Мысалы, жалпақ ... ... ... ... ... ... ағынының 70 - 80%-ын сіңіріп алады. Екінші белдеуде толық жарықтың 10-20%-ы жеткілікті болатын ағаштар мен бұталар ... ал ... ... мен ... ... ағынының бар болғаны 1-2% үлесінің өзінде фотосинтез жүргізуге қабілетті. Бір - ... ... ... ... күн ... ... пайдаланады.
Түрлердің өзара бір - бірін толықтыруы, яғни органикалық ... ... мен ... ... зат алмасудың негізінде жатыр.
2. Түрлердің бір - ... ... ... кез ... ... ... ... талаптары мен функциялары ұқсас түрлермен алмастыруға болады. Мысалы, ... ... ... шыршаның және самырсынның әр түрлі шалғындықтағы тозаңдандырушы - бунақденелілер.
3. Реттеушілік қасиеті. Өздігінен реттелуге қабілеттілік - күрделі жүйелердің өмір ... ... ... ... реттелу кері байланыстар негізінде пайда болады. Бұл принцип ... ... ... және ... ... ... - ... көрінеді. Жемтіктерінің санының артуы жыртқыштар мен паразиттердің санының артуына алып келеді.
4. Функцияларды қамтамасыз етудің сенімділігі. ... ... ... ... - ... ... ... оны ыдырату және түрлердің санын реттеу болып табылады. Бұл функцияны көптеген бір - ... ... ... ... ... ... бунақденелілердің санын көптеген әр түрлі тамақпен қоректенетін жыртқыштар, одан артып кеткенде - арнайы ... өте ... ... - ... ... ... немесе бәсекелестік қатынастар мен популяция ішілік өзара ... ... ... ... ... - Жердегі тіршіліктің тұрақтылығының басты шарты.
Осы алуантүрлілікке ... ... ... ... ... бойы сақталып келеді.
Геологиялық тарихтың қиын кезеңдерінде көптеген түрлер жойылып, алуан түрлілік төмендеген. Жаңа түрлер пайда болды және олар ... ... ... ... ... ... отырды. Сондықтан табиғи және антропогенді жүйелердің тұрақтылығына нұқсан келтіретін биологиялық алуантүрліліктің ... жол ... ... организмдер тобының тәулік, жылдық, маусымдық белсенділігі біркелкі емес. Кейбір ... ... ... ... ... ... ... келеді. Сондықтан биоценоз құрамындағы түрлер сан және сапа жағынан да үнемі ауытқып отырады. Бұл жағдайда негізінен жер шарының климаттық ... мен ... ... да көп ... ... ... дамуы немесе экологиялық сукцессия деп атайды. Экологиялық сукцессияға анықтама берген кезде мынандай 3 ... ... ... ... ... яғни экожүйенің биотикалық компонентінің ықпалымен жүреді. Өз ... ... ... сипаты мен жылдамдығын анықтап, даму шектерін межелейтін физикалық ортаның өзгерістерін туындатады.
2) Сукцессия дегеніміз қауымдастықтың түрлік құрамының және оның ішінде өтіп ... ... ... ... ... ... реттелген дамуы. Сукцессия белгілі бір бағытта жүреді, демек оны болжауға болады.
3) Сукцессияның шарықтау шегі ... ... ... ... максималды саны келетін биомасса түр аралық әсерлесулердің тепе-тең ... ... ... ... ... жүру ... мен ... күйге жету үшін қажет уақыт әртүрлі экожүйелер және экожүйенің ... ... үшін ... болады. Жалпы биомассаның өзгеру қисық сызығының пішіні әдетте дөңес болса, жалпы бастапқы өнімнің өзгеруі қисық сызығы ойық болады. Орман экожүйесіндегі ... таза өнім ... ... ... кезеңдерінде өскенімен, соңғы кезеңдерде кемиді.
* Экологиялық сукцессия, бастапқы және қайталанған сукцессиялар
Қауымдастық құрлымы біртіндеп, белгілі бір уақыт ішінде ... Егер ... ... емес тау ... ... ... онда алдымен онда қыналар немесе пионерлік қауымдастық түзетін балдырлар қоныстануы мүмкін. Эрозия немесе тірі организмдер әсерінен мүктер, шөптесін өсімдіктер, ... ... мен ... ... топырқ қабаты түзіледі. Тағы бір мысал, ашық су айдындарының батпаққа айналуынан көл орнында алдымен батпақ, сосын қиякөлеңді шалғындық немесе ... ... ... ... бір уақыт ішінде қауымдастықтар түзіліп және өзгеріске ұшырап тұрады. Олардың түрлік құрамы, әртүрлі топтағы организмдердің молдығы, ... ... ... және ... да ... ... ... Бір биоценоздың екінші биоценозбен жүйелі түрде ауысуын экологиялық сукцессия (латынша-ауысу) деп атайды. Жалпы биоценоздардың бірін-бірі ауыстыру тізбегін сукцессиялық ... ... ... ... ... ... ... кішігірім көлдің батпаққаа, одан орманға айналуын келтіруге болады.
Экологиялық сукцессия - ... ... пен ... орта ... ... орнайтын жкожүйенің реттелген дамуы, оны болжауға болады. Экологиялық сукцессия бірнеше кезеңнен өтеді, ... ... ... қауымдастықтар бірінен соң бірі алмасып жатады. Сукцессия кезінде түрлердің ... ... ... ... ортаны өзгертуге ұмытыла отырып, өзге популяциялар үшін қолайлы жағдайлар жасайлы. Экологиялық сукцессия барысында ... ... ... және ... арасындағы функциялық байланыстардың түрлері бірін-бірі белгілі заңдылыққа сәйкес кезеңді түрде және ... ... ... ... - өсу, ... ... сатыларынан тұрады. Экологиялық сукцессияның автотрофты, гетеретрофты, аутогенді, аллогенді, фитогенді, зоогенді, ландшафты, алапатты, антропогенді түрлері бар.
Қазіргі таңда ... ... және ... ... ... ... ... сыртқы абиотикалық немесе антропогендік әсерлерден болуы мүмкін. Эндогенетикалық сукцессия қауымдастығы баланыстар ... ... ... өзгеруі нәтижесінде болуы мүмкін.
Жалпы сипаты бойынша сукцессия бірінші реттік және ... ... ... бөлінеді.
Бірінші реттік (алғашқы) сукцессия тіршілік иелері жоқ жерде: лава үстінде, сусымалы ... ... ... жерлерде басталады. Бұл жерже алғашқы қоныстаушылардың (бактериялар, қыналар) рөлі зор. Олар тіршілік ету ... ... ... ... өзгертеді, топырақтың түзілуіне себеп болады. Өлген, шіріген организмдер біртіндеп жиналуы және үгілуі ... және тау ... ... нәтижесәнде мүктер өсетін топырақтың түзілуіне алып келеді. Мүктердің өсіп дамуы кезінде де топырақ түзілу процесі жалғаса береді. Қолайсыз жағдайлар кезінде де ... ете ... ... ... ... ... ... алуантүрлілігі арта береді.
Екінші реттік (соңғы) сукцессия бұрын жақсы дамып жетілген биоценоз орнында жүреді. Мысалы, өртенген орман, құрғатылған ... ... ... ... ... Әдетте мұндай жерлерде тіршілік ресурстарының бай қоры сақталады. Мысалы, өртенген жерде жарық сүйгіш өсімдіктер, олардың ... ... ... ... өсе ... ... ... жаңа түрлер өсетін топырақты құнарландырып, құрлымын жақсарта ... ... ... ... ... түріне байланысты тез немесе баяу жүруі мүмкін. Бұл прцесс климаксты қауымдастықтың пайда болуымен аяқталады. Екінші реттік сукцессиямен салыстарғанда ... тез ... ... климатағы екінші реттік сукцессия прцесі кезіндегі негізгі стадияларының ұзақтығы:
* шөптесін өсімдіктер жамылғысы стадиясы - ... 10 ... ... ... өсімдіктер стадиясы - 10-25 жылға созылады;
* жапырақты ағаштар стадиясы - 20-100 жылға ... ... ... ... - 100 ... асады.
Сукцессия - барлық қауымдастықтарға тән, белгілі бір стадияларда жүретін, жалпы өзгерістерді қамтитын бағытталған және ... ... ... ... ... ... ... процесі кезінде өсімдіктер мен жануарлар түрлері үнемі өзгеріп отырады;
* сукцессиялық өзгерістер нәтижесінде организмдердің алуантүрлілігі артады;
* органикалық заттардың биомассасы артады.
Бір ... ... ... ... ... ... бар. ... ендікте әдетте емендә немесе қарағайды ормандардың түзілуіне 200 ... ... ... Ерте ... сукцессиялардың жылдамдығы кеш басталған сукцессияларға қарағанда әлдеқайда жоғары ... ... ... ... биомассасының өсуіне, түрлік құрамының артуына алып келеді.
Экологиялық жүйе, экожүйе - тірі ... ... ... өсу және ... беру ... белгілі бір тіршілік ету кеңістігін бірлесе пайдалануының тарихи қалыптасқан жүйесі. Экожүйе құрамына организмдер де, ... орта да ... тірі ... негізгі функционалдық бірлігі болып табылады. Экожүйенің құрылымын энергияны трансформациялаудың үш деңгейі ... ... ... мен қатты және газ тәрізді заттар айналымы құрайды.
Экожүйенің қасиеттері: оның құрамына кіретін өсімдіктер мен жануарлардың әрекеттеріне ... Әр ... ... ... күн энергиясын, минералды заттар мен судың қорын пайдалануы әр түрлі мөлшерде ... ... мен ... ... ... ... кездерінде тіршілік қорлары барынша толық пайдаланылатын экожүйелерді қаныққан деп, ал осы қорды толық пайдаланбайтын экожүйелерді ... деп ... ең ... ... ... жүйе, немесе экожүйе . Функциялық тұрақтылығы аз уақытқа созылса да қарым -қатынаста ... ... бар кез ... бірлікті экожүйе деп атауға болады.
Экожүйе деген терминді 1935 жылы бірінші рет ұсынған ағылшын экологі А.Тенсили. А.Тенсили экожүйенің құрамына ... ... орта да ... жер ... тірі ... негізгі функциясының бірлігі деп есептеуі және оның әр бөлігінің екіншіне әсер ететіндігіне назар аударады. Былайша айтқанда экожүйе - зат ... мен ... ... ... ... ... . Экожүйеде зат айналымының жүруіне органикалық молекулалардың сінімділік түрде белгілі қоры және ... үш ... әр ... ... топтары: продуценттер, консументтер, редуценттер болуы керек.
Экологиялық сукцессия мысалы
Өлген, ыдыраған организмдердің ... ... және тау ... ... ... ... ... мен мүктер сияқты ірі өсімдіктер өсе алатын қажетті ... ... ... ... ... Бұл ... кейін ірі және қоректік заттарды көп талап ететін шөптесін бұталар мен ағаштары болатын тұқымды өсімдіктер өсе бастайды. Мұндай ... ... жер ... ... бір ... бір ... басқалармен аусуын- сукцессия деп атайды (succesio- ауысу, ... ... ... 1898 жылы ... ...
Топырақтары жоқ, жалаң тау жыныстарынан немесе тіршілігі жоқ ... ... ... ... немесе бұрынғы мұздық болған жер) басталатын сукцессияның типін- алғашқы сукцессия деп атайды.
Бастапқы немесе алғашқы ... ... ... Мичиган көлінің төңірегіндегі дюналарды (құм шағылдарды) шөп басуын алуға болады. Дюналардың алғашқы қоныстанушылар қауымдастығы астық тұқымдастардан, талдардан, шиеден, мақта ағашынан және ... ... ін ... ... мен секіртпелер тәрізді жануарлардан тұрады.
Алғашқы қоныстанушылар қауымдастығының соңынан орман қауымдастығы келеді, бұлардың әрқайсысының өзіне тән жануарлар ... бар. ... ... құнарсыз жерде басталғанына қарамастан, ақыр соңында бұл жерде жалаңаш құм шағылдарға қарағанда ылғалды және салқын букты-шағанды орман өсіп шықты. ... ... ... бай, ... ... мен моллюскалары бар топырақтағы өзі дамыған құрғақ құмға мүлде ұқсамайды.
Алғашқы экологиялық ... ... ... қайталанған сукцессия- бұрын тірі организмдердің әсеріңде болған және органикалық заттары бар толығынан немесе белгілі бір дәрежеде өсімдіктерден ... ... ... ... өртенген жерлер немесе кесілген ормандар. Топырақта бұл жерлерде сукцессияға әсер ететін түқымдар, споралар және вегатативті көбеюдің мүшелері ... ... ... мысалы ретінде шыршалы орманның қайта қалпына келуін алайық. Ағаш дайындаудан соң ... ... ... ... ... өскен жердегі жағдайлардың өзгеретіндігі соншалық, ... ... ... ... ... алмайды. Өніп шыққан жас шырша өскіндері ашық жерлерде көктемгі ... ... ... ... ... ... сөйтіп жарық сүйгіш өсімдіктермен бәсекелесе алмайды. Алғашқы екі жыл бойы ағашы шабылған жерлер мен ... ... ... ... және т.б. қаулап өседі. Көп кешікпей тұқымдары желмен таралатын қайыңның, көк теректің, кейде қарағайдың толып жатқан жас өскіндері пайда болады. ... ... ... ... ... - ... ұсақ ... немесе қарағайлы орман түзеді. Сонда ғана шыршаның қайта өсе бастауы үшін қолайлы жағдайлар туады. Көлеңкелеуге төзімді шырша өскіндері жарық сүйгіш ... ағаш ... жас ... ... өседі. Шыршаның бойы жоғарғы қабатқа жеткенде, ол жапырақты ағаштарды толық ығыстырып шығарады. Негізінде май қарағайлы, самырсынды, Солтүстік қылқанды орманның ... да ... ... ... сол ... қайталанған сукцессияда да қоршаған ортаның флорасы мен фаунасы- кездейсоқ таралу және ... ... ... ... өсімдіктер мен жануарлардың типін анықтайтын негізгі фактор болып саналады.
Қоршаған ортамен тепе-теңдікте болатын, өздігінен қалпына ... ... ... жеткен бірлестік-климаксты деп аталады. Климакс (грекше - саты) - осы орта ... ... ... ... ... жағдайы. терминін ғылымға 1916 жылы Ф.Клементс енгізген.
Тіршілік орнында ... ... ... ... ... мен ... белгілі бір реттілікпен жүретін маусымдық емес және заңды процесі- экологиялық сукцессия деп аталады.
Сукцессиялық өзгерістер
Сукцессия барысында бірлестіктің ... ... ... отырады. Сонымен қатар экожүйенің қызметі де өзгеріп отырады. Сукцессия өзгерісінің негізгі төрт түрі болады:
1. Сукцессия барысында ... мен ... ... үздіксіз ауысады. Мұндай мысалдар автотрофтыларда, гетеротрофты ... ... мен шөп ... ... ... ... ... өзгеруі- көбіне бәсекелестікпен анықталады. Сукцессия барысында экожүйеде өтетін өзгерістер жаңа түрлерінің бірлестікте орнықталуына қолайлы жағдай жасайды. Осы себепте сукцессиялық ... ... ... ... ... ... ... әкеледі.
3. Су және жер үсті тіршілік ортасында органикалық заттар биомассасының ұлғаюы. Детрит және микроорганизмдер қалдықтарынан ... ... ... ... ... ... ... барысында жинақталады.
4. Өзгеріс бірлестіктің таза өнімділігінің төмендеуінен және жалпы тыныс алудың жоғарылауынан болады. Экологияда энергия ... ... - деп ... Бұл ... ... ... Бастапқы сукцессияның ерте кезеңдерінде жалпы бастапқы өнімі жоғары, бірақ келесі кезеңдерде автотрофтылардың өлімі төмен болады.
Сукцессияның ұзақтығы- көбіне ... ... ... Құм ... ... ... ... осындай жағдайда төзімді бірлестіктің дамуы үшін көптеген жүздеген жылдар кететінін көрсетеді. Қайталанған сукцессиялар, мысалы, ... ... олар тез ... Ылғалды климат жағдайларында орманды қайта қалпына келтіру үшін 200 жылдан аз емес ... ... Егер ... ... ... ... шөл, дала) сукцессия ұзақтығы қысқа болады, өйткені бірлестік ... ... ... ... ... өзгерте алмайды. Мысалы, далада алғашқы сукцессия 50 жылға созылады.
1 кезең- шөптесін өсімдіктер кезеңі (10 ... ... ... ... ... (10-25 ... ... жапырақты ағаштар кезеңі (25-100 жыл)
4 кезең- қылқан жапырақты ағаштар кезеңі (100 ... кеш ... ерте ... ... ... ... Сукцессияның ерте кезеңіне қуаңшылық өте күшті әсер етуі мүмкін. Егер бидай мен қара бидай егістігіне қуаңшылық жыл сайын қайталанбаса, дамудың ... ... ... ... ... ... айтарлықтай болмайды.
Бірлестіктің тепе-теңдік жағдайдағы төзімділігі абсолютті емес. Организмдердегі сияқты бірлестіктің дамуының бұл кезеңін деп ... ... ... мен ... жас ... ... басқа бірлестіктің ауысуына соқтыратын бірлестіктің қартаюын тездетуі мүмкін.
Сукцессияның қарапайым моделі
суретте лабораторияда көрсетуге болатын қарапайым экологиялық ... ... ... ... Мұнда жүретін өзгерістер жалпы алғанда, табиғи сукцессияда кездесетін өзгерістермен сәйкес келеді.
* Табиғи ... ... және ... ... ... қауымдастықтың түр әралуандылығының өзгеруі.
Сукцессия барысында бірлестіктің пішіні үнемі ауысып отырады. Сонымен қатар экожүйенің қызметі де өзгеріп отырады. Сукцессия өзгерісінің ... төрт түрі ... ... ... ... мен ... түрлері үздіксіз ауысады. Мұндай мысалдар автотрофтыларда, гетеротрофты организмдерде, ... мен шөп ... ... ... ... ... ... көбіне бәсекелестікпен анықталады. Сукцессия барысында экожүйеде өтетін өзгерістер жаңа түрлерінің бірлестікте орнықталуына қолайлы жағдай жасайды. Осы ... ... ... әрдайым организмдердің түрлік алуан түрлілігінің жоғарылауына әкеледі.
3. Су және жер үсті ... ... ... ... ... ... ... және микроорганизмдер қалдықтарынан тұратын ыдырайтын гумус немесе органикалық заттар сукцессия ... ... ... ... таза ... төмендеуінен және жалпы тыныс алудың жоғарылауынан болады. Экологияда энергия шығынының жиынтығы - деп аталады. Бұл сукцессияның маңызды ... ... ... ерте ... ... ... ... жоғары, бірақ келесі кезеңдерде автотрофтылардың өлімі төмен болады.
* Пайдаланған әдебиеттер:
* М.С. Тонкопий, Г.С. Сатбаева ... А. Т. ... ...
* А. ... ... Алматы-2003
* Г. С. Оспанова, Г. Т. Бозшатаева Алматы-2002

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Организмдердің индикаторлық мәні. Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар7 бет
Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар17 бет
Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар жайлы ақпарат11 бет
Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған қуыстар4 бет
Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық, жүзеге асырылған экологиялық қуыстар5 бет
Жұмсақ дәрілік заттар3 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет
Азаматтық құқықтарды жүзеге асырудың түрлері және жіктелуі37 бет
Азық - түлік проблемасын тұжырымдылық бағдарлама арқылы шешу және оны жүзеге асыру42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь