Қоғамдық өндірісті ұйымдастыру формалары

1. Қоғамдық ұйымдастырудың негізгі формалары
2. Тауар ұғымы. Оның қасиеті құн және баға ұғымдарына сипаттама
3. Ақша және оның түрлері қызметтері. Ақша жүйесінің даму тарихи кезеңі
4. Нарық ұғымы жіктелуі нарықтық экономиканың артықшылығы мен кемшіліктері
5. Бәсеке ұғымы түрлері модельдері жетілген және жетілмеген
Қазіргі қоғамның экономикалық өмірінің шындығы кәсіпорындарда шығарлыған өнімдер жоспарлы түрде тауар формасына айналуында. Қазіргі шынайы өмір фактілері адамзат қоғамының бүгінгі таңдағы экономикалық өмірінде әрі қарай даму жолын айқындау үшін теориялық тұрғыдан ой елегінен өткізілуі қажет. Саяси жүйеге, мемлекет құрылысына тәуелді емес әр түрлі қоғамдық өндіріс формалары бар екенін көрсетіп отыр. Қоғамдық өндірістің жалпыға танылған формаларымен қатар тікелей қоғамдық өндіріс, сондай – ақ жоспарлы шаруашылықтар туралы да айтылады. Натуралдық шаруашылық түсінігіне жеке тұтынуға қажетті өнімді өз қолымен жасау жатады. Ол өндіргіш күштердің әлсіз дамуымен, өндірілген өнімде қосымша еңбек үлесінің жоғары еместігімен сипатталады. Еңбектің қандай түріне болсын жеке меншік немесе қоғамдық, жеке немесе бірлескен еңбекке негізделсе, натуралдық шаруашылық артық өніммен өзара айырбас жүргізбейді.
Натуралдық өзгерудегі қайта өндіру өндірілген өнімнің жалпы санына байланысты. Натуралдық өндірістегі еңбек өнімдерімен алмасу тікелей натуралдық, заттық өлшем бірлігі бойынша қауым мүшелерінің тірлік етуіне, қажеттілігіне қарай жасалды. Мұнда бөліс теңдестіру сипатына жүреді, ал топтар арасындағы өнім алмасу болмады. Алғашқы қауымдық қоғамның басты кезеңінде жеке меншік, қоғамдық еңбек бөлінісі дегенді білмеді, ал өнімді өздері тұтынды. Әрі қарай, натуралдық өндіріс заңдылықтары өз – өзінше қайшы келді де қауымдық шаруашылық заңдылықтары емес, еңбек құралдары мен жерді меншіктеу заңдылықтарына тәуелді болды. Көп жағдайда еңбекшілер экономикалық заңдылықтарға емес құл иеленішінің, яғни феодалдың еркі мен көңіліне тәуелді болып отырады.
Қоғамдық және ұжымдық өндірістегі тікелей қоғамдық сипаттың өз айырмашылығы бар, біріншісінде адамдар нені жасай алатын, қанша керек екенін өздері білді. Екінші жағдайда ұжымның мүмкін болар тұтынымы, тауарлар өндірісінің технологиясымен анықталады. Ортақ сипаттармен қатар бұл екі жағдайдың айырмашлық ерекшеліктері, яғни арнайы бейімдік формасы ретінде көрініс берер қарама – қайшылғы бар. Натуралдық шаруашылықтың мұндай сипатына тұйықтық, түрлі топтар, аймақтар арасындағы алмасудың, айырбастың жоқтығы жатады.
Ұжымдық өндіріс ғайыптан қайта пайда болғандай көрінгенімен оның болмысы оған құндық қатынастардың әсер етуінен мүлдем басқа түрге айналған формада жүзеге асты. Осылайша, тауарлы өндіріске түбірлі себеп болған қоғамдық еңбек бөлінісі келесі формаға көше отырып, шаруашылық жүргізудің мүлдем қарама – қайшы түрі ұжымдық өндіріске ұйытқы бола бастайды. Шаруашылық жүргізудің жаңа жүйесінің қалыптасуы айналымнан түбірлі айырмашылығы бар айырбастың жаңа әдісін талап етті.
1. С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметова, У.А. Жанайдаров. Экономикалық теория. Оқу құралы. Жалпы редакция С. Әкімбековтікі. – Астана: 2002. – 464 б.
2. Жалпы экономикалық теория. Оқулық. Ө.Қ. Шеденов, Е.Н. Сағындықов, Б.А. Жүнісов, Ү.С. Байжомартов, Б.И. Комягин. /Жалпы редакциясын басқарған Ө.Қ. Шеденов – Ақтөбе, «А – Полиграфия», 2004 – 455 бет.
3. Я. Әубәкіров, К. Нәрібаев, М. Есқалиев, Е. Жатқанбаев, т.б. Экономикалық теория негіздері. Оқулық. – Алматы, «Санат», 1998. – 479 бет.
4. Ғабит Ж.Х. Экономикалық теория: оқу – әдістемелік кешен. – Астана: 2006., 248 б.
5. Нарматов С.Р., Нарматова А.С. Экономикалық теория. Лекциялар курсы. (Оқу құралы). – Алматы: «Эверо», 2009. – 516 бет.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ атындағы МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ № 2
Тақырыбы: Қоғамдық ... ... ... ... М. ... - 415 ... Габдуллина. Л. Б.
Жоспар:
1. Қоғамдық ұйымдастырудың негізгі формалары
2. Тауар ұғымы. Оның қасиеті құн және баға ... ... Ақша және оның ... ... Ақша ... даму тарихи кезеңі
4. Нарық ұғымы жіктелуі нарықтық экономиканың артықшылығы мен ... ... ... ... ... жетілген және жетілмеген
1. Қоғамдық ұйымдастырудың негізгі формалары
Қазіргі қоғамның экономикалық өмірінің шындығы кәсіпорындарда шығарлыған өнімдер жоспарлы түрде ... ... ... ... ... өмір ... адамзат қоғамының бүгінгі таңдағы экономикалық өмірінде әрі қарай даму жолын айқындау үшін теориялық тұрғыдан ой елегінен өткізілуі қажет. Саяси ... ... ... тәуелді емес әр түрлі қоғамдық өндіріс формалары бар ... ... ... ... ... ... ... формаларымен қатар тікелей қоғамдық өндіріс, сондай - ақ жоспарлы шаруашылықтар туралы да айтылады. Натуралдық шаруашылық түсінігіне жеке ... ... ... өз ... ... ... Ол ... күштердің әлсіз дамуымен, өндірілген өнімде қосымша еңбек үлесінің жоғары еместігімен сипатталады. ... ... ... ... жеке ... немесе қоғамдық, жеке немесе бірлескен еңбекке негізделсе, ... ... ... өніммен өзара айырбас жүргізбейді.
Натуралдық өзгерудегі қайта өндіру өндірілген ... ... ... ... Натуралдық өндірістегі еңбек өнімдерімен алмасу тікелей натуралдық, заттық өлшем бірлігі бойынша қауым мүшелерінің тірлік етуіне, қажеттілігіне қарай жасалды. Мұнда ... ... ... ... ал ... ... өнім ... болмады. Алғашқы қауымдық қоғамның басты кезеңінде жеке меншік, қоғамдық еңбек бөлінісі дегенді білмеді, ал өнімді өздері тұтынды. Әрі ... ... ... ... өз - ... қайшы келді де қауымдық шаруашылық заңдылықтары емес, еңбек құралдары мен жерді меншіктеу заңдылықтарына ... ... Көп ... ... экономикалық заңдылықтарға емес құл иеленішінің, яғни феодалдың еркі мен көңіліне тәуелді ... ... және ... ... ... ... ... өз айырмашылығы бар, біріншісінде адамдар нені жасай алатын, қанша керек екенін өздері білді. Екінші жағдайда ... ... ... ... тауарлар өндірісінің технологиясымен анықталады. Ортақ сипаттармен қатар бұл екі жағдайдың айырмашлық ерекшеліктері, яғни арнайы бейімдік формасы ретінде көрініс ... ... - ... бар. Натуралдық шаруашылықтың мұндай сипатына тұйықтық, түрлі топтар, аймақтар арасындағы алмасудың, айырбастың жоқтығы жатады.
Ұжымдық өндіріс ... ... ... ... көрінгенімен оның болмысы оған құндық қатынастардың әсер етуінен мүлдем басқа ... ... ... ... ... ... тауарлы өндіріске түбірлі себеп болған қоғамдық еңбек бөлінісі келесі формаға көше отырып, шаруашылық ... ... ... - ... түрі ұжымдық өндіріске ұйытқы бола бастайды. Шаруашылық жүргізудің жаңа ... ... ... ... ... бар ... жаңа әдісін талап етті.
Қоғамдық өндіріс мәселесі экономикалық теорияның бастапқы негізін құрайды. Адамзат баласының тіршілігінің негізін қалайтында қоғамдық ... Ол ... ... ... ... ... және тұтыну процесін қамтиды. Өндіріс процесінің қоғамдық формасы қандай ... да, ол ... ... ... болуға, яғни оқтын - оқтын сол бір сатылардан ... - ... өтіп ... ... ... тұтынбай отыра алмайтыны сияқты, ол өндірмей де отыра алмайды.
2. ... ... Оның ... құн және баға ... ... өндірісінің өзекті категориясы -- тауар болып табылады. Оның ... ... ... ... ... ... екеуіне тоқтайық.
I. Маркстік теорияда, тауар -- сатуға арналған, адамға пайдалы еңбек өнімі ретінде қарастырылады. Бұл анықтамадан туындайтын салдарлар:
а)тауар деп ... ... бір ... қанағаттандыратын заттарды айтады;
б) тауар деп еңбек жұмсалған заттарды айтады. Мысалы, ормандағы жидектер оларды жинаушылар үшін ... ... ... оларды жинауға еңбек жұмсалған соң, олар тауарға айналады.
в) тауар деп сатуға арналған заттарды ... ... ... ... ... ... ... К.Менгер) тауар айырбасқа арналған игіліктердің ерекше түрі деп анықтама береді.
Экономикалық ... ... ... ... ... - ... қызметтің объектілері мен нәтижелерін де жатқызды.
Бұл анықтаманың екеуіне де ортақ тұжырым бар, олар ... ... ... ... ... Ерекшелігі, екінші анықтамада шектеулі игіліктер мен шексіз қажеттіктердің арақатынасы ескеріледі, ал бірінші ... бұл ... ... концепцияларда әртүрлі көзқарастардың болуына қарамастан, олар тауар - еңбек ... ... ... және ... нысаналы мақсатты еңбегі жұмсалған дайын табиғи заттар, сонымен бірге түрлі қызмет көрсетулер де ... ... ... ... ... тұтыну құны болады. Ол өндірушінің емес, басқа адамдардың қажеттіктерін өтейді, яғни оның қоғамдық тұтыну құны бар. Тауар өндірушіге ең ... ... өз ... ... ... ... ... болуы.
Тауардың өзінен басқа тауарларға белгілі пропорциялық мөлшермен айырбасталу қабілетін оның ... құны деп ... ... ... ... олардың өздеріне тән натуралды - заттай формасы болмайды, бірақ пайдалы әсерлері бар және адам қызметінің ... ... ... ... және материалдық емес сипаттары болады. Тауардың екі қасиеті бар:
а) адамның белгілі бір қажеттіктерін ... ... ... кұны деп ... әрбір тауардың жалпылай айырбастау құны
Бір тауар өзінен басқа тауарларға айырбасталу кезінде, олардың өзара пропорциялық мөлшерде алмасуына себепші болатын мәселенің ... ... ... рет ... ұсынды. Бұдан кейінгі кезендерде түрлі экономистер бұл ... ... ... ... ... ... жақтаушылар, тауарлардың құнын жасауға жұмсалған еңбек шығындары, олардың өзара айырбасталуына ортақ, жалпылама негіз болады деген пікірді ... ... ... жақтаушылар -- айырбастың негізін пайдалылық құрайды деген пікірді ұсынады. Шығындар ... ... тек ... ... ғана ... ... қолдайды.
Енді осы аталған тұжырымдамаларға арнайы тоқталайық. Құнның ... ... XVIII және XIX ғғ. ... ... Оның ... ... экономия классиктерінің еңбектерінде қаланған, олар құнды тауарды өндіруге жұмсалған еңбек арқылы анықтайды. К.Маркс пен Ф.Энгельс қоғамдық ... ... ... негізін құрайды дейді. Маркстің пікір бойынша, тауар өндіруші еңбегінің екі сипаты болады. Бір жағынан, бұл еңбектің нақты түрі. Ол ... ... ... ... ... ... ... байланысты болады және нақты нәтижеге қолы жетуімен, яғни ... бір ... ... ... сипатталады. Осылайша жұмсалған еңбекті нақты еңбек деп атайды. Екінші жағынан, бұл еңбек өзінің нақты ... ... ... ... ... еңбектің құрамдас бір бөлігі, яғни ол жалпы жұмыс күшінің жалпылама жұмсалу процесі болып табылады. ... ... ... ... деп атайды. Ол құнды жасайды, өйткені ол сан алуан мамандардың еңбектерінен құралады және әртүрлі тұтыну құндарын бір-бірімен, өзара теңестіруге ... ... ... ... ... анықтауға байланысты әртүрлі көзқарастар қалыптасты. А.Смит құн мөлшерін жұмыс уақытымен анықтады. Ал ... ... ... ... тауарды өндіруге жұмсалған жұмыс уақыты арқылы құн мөлшерін іскерлік пен еңбек интенсивтілігінің орташа деңгейіне негізделген, қоғамдық өндірістің қалыпты ... ... ... ... ... қажетті жұмыс уақыты арқылы анықтады.
Пайдалылық теориясының іргетасын қалаған австрия мектебінің өкілдері (К.Менгер, Е.Бем - Баверк, Л.Вальрас, ... және т.б) ... ... сатып алушының субъективті баға беруі арқылы анықтайды. Тауарға субъективті баға беру екі ... ... ... бар ... ... ... және оған деген қажеттіктердің қанығу дәрежесіне тәуелді болады.
Мысалы, шөл жерде қалдыңыз және өте шөлдедіңіз делік. Бұл ... ең ... әрі ... зат, сіз үшін өте ... әрі ... - су, ... суды ішіп, шөліңіз басылғаннан соң, сіз үшін судың пайдалылығы кеми береді. Ең соңғы ішкен бір шыны ... сіз үшін ... ... ... ... ... ... деп - тауарлар мен қызмет көрсетулердің әрбір келесі кезектегі үстеме мөлшерінен тұтынушының алатын ... ... ... Ол - ... пайдалылықтың көлемін тұтынудың өзгерген мөлшеріне бөлу арқылы анықталады.
Шығындар тұжырымдамасы Джеймс Милльдің, Мак - ... ... орын ... Олар ... шығындарын, яғни өндіріс құрал - жабдықтары мен еңбекке ақы төлеуге жұмсалған шығындар арқылы құн ... ... ... Осы аталған үш теорияны біріктіруге А.Маршалл. Дж.Кларк, П.Самуэльсон ұмтылыстар жасады.
Олардың ішінде А.Маршалдың концепциясы сәтті шықты, ол ... ... тек ... ғана ... ... бас ... ол ... шектеулі пайдалылық теориясы және сұраныс пен ұсыныс теориясын өзара біріктірді және оларға өндірістік шығындар теориясын қосты. ... ... оның ... ... - ... сұраныс пен ұсыныстың, шығындар мен бағалардың өзара әрекеттесу ... ... - ... ... ... өз шешімдерін тапты.
3. Ақша және оның түрлері қызметтері. Ақша ... даму ... ... ... ... ... бірден - бір шарт және өнім болып табылады. Тауар - бұл сату ... ... үшін ... ... өнімі.
Ақша құн өлшемі қызметін идеалды, оймен ойлау арқылы ... ... ... ... ... ... айырбасталғанына дейін орындалады, сонымен құнның тауар формасынан ақша формасына айналуы үшін тауардың бағасын белгілесек жеткілікті.
Тауар бағасын өлшеу үшін қолма - қол ... ... ... емес, себебі еңбек өнімін теңестіру ойша орындалады. Тауарларды ақшаның көмегімен өлшеуге болады, ... олар адам ... ... ... ... тауар айналысы ақша қозғалысымен байланысты. Бірақ ақша қозғалысы міндетті ... ... ... бір ... тоғысуы тиіс емес. Ақша құнның еркін формасында көрінеді. Олар өткізу процесін ... ... ... ... ... ... ерте ... кеш жүруі мүмкін. Егер тауар мен ақшаның қарама - қарсы қозғалысы болмаса, яғни тауар төлем ақы түскенге дейін ... ... ... ... болса, онда бұл жағдайда ақшалар төлем құралы қызметін атқарады.
Ақшалар төлем құралы ретінде тек қана тауар айналысына ғана емес, сонымен ... ... - ... ... да ... ... белгілері әр түрлі жағдайда қамтамасыз етіледі. Қолма - қол ... ... ... ... ... ... ... Егер ақшалар айналыста өзінің меншікті құнының ... ... ал ... ... ... процесінде нарықтық құнға ие болады. Мемлекет сол елдің шеңберінде ғана оларға еріксіз өзіндік құн белгілейді. Бұл жерде ол ... ... ақша ... ... ... ... кез келген купюраларды шығаруы мүмкін.
Ақшалар ешқашан да алтынға ауыстырылмаған. Бірақ кейбір жағдайларда мемлекет айналысқа шығарылған ... ... ... ... ... бойынша алтынға ауыстырған кездері болған.
Қағаз ақшалардың өздерінің меншікті құны ... да, олар ... ... ... ... ... құнды ақшалардың қызметтері арқылы атқарады. Жалпы алғанда қағаз ақшалардың ... ... ... тән.
Ақша өзінің дамуы барысында екі түрге бөлінеді:
* толық құнды ... ... ... ... ... ... (құндық белгілері).
Толық құнды ақшалар (нағыз ақшалар) - номиналдық құны оны ... ... ... құнымен сәйкес келетін ақшалар.
Металл ақшаларға: мыстан, күмістен және алтыннан жасалғандары жатады. Металл ақшалар әр түрлі нысанда болған. Монета ... ... - бұл ... ... ... ... бет жағы - ... артқы жағы - р еверс және жаны - гурт деп ... ... ... ... - ... құны ... құнынан, яғни олардың өндірісіне кеткен қоғамдық еңбектен жоғары ... ... ... ... жатады:
* құнның металдық белгілері - арзан бағалы металдардан жасалған ұсақ монеталар, мысалға жез, алюминий т.б. монеталар;
* ... ... ... белгілері.
Құнның қағаздай белгілері екіге бөлінді: қағаз ақшалар және ... ... ... ... ... ... негізгі қызметтері арқылы орындайды. Ақшаның әр қызметі тауар айырбасы үдерісінен туындайтын тауар өндірушілердің нысаны ретінде ақшаның әлеуметтік және ... ... ... бір ... сипаттайды.
Ақшаның қазіргі экономикадағы атқаратын қызметтеріне мыналар жатады:
* құн өлшемі және баға масштабы;
* айналыс (айырбас) ... ... ... ... және қор ... құралы;
* дүниежүзілік ақша.
Ақша жүйесі - белгілі бір елде қалыптасып, ... ... ... ақша ... ... түрі. Елдегі жалпыға бірдей балама ретінде қабылданған асыл металға және ақша ... ... ... ақша ... екі ... ... ... өзіне тән типтері және элементері болады. Ақша жүйесінің типі - бұл ... ... ... ... ... ... байланысты, ақша жүйесінің төмендегідей типтерін бөліп қарайды.
* металл ақша айналысы, яғни мұндай ақша тауары ... ... бола ... ... ... ... ... ал несиелік ақшалар металға ауыстырылады;
* несиелік және қағаз ақшалар жүйесі, яғни ... ... ... ... оның ... несиелік және қағаз ақшалар айналысқа түседі.
Металл ақша айналысы екіге бөлінеді:
* Биметализм;
* Монометаллизм.
4. Нарық ұғымы жіктелуі ... ... ... мен ... - ... ... процесінде жүзеге асатын тауар ақшаға және керісінше ақша тауарға айналатын экономиканың саласы, АӨК - гі өндірілген ... ... алу - ... ... ... ... ... өзара байланысты бірнеше қызмет атқарады.
- реттеушілік қызметі - ... ... ... ... ... шығындарға есептеу жүргізіледі;
- ынталандырушылық - баға төмендеген кезде өндірушілер өнім ... ... жаңа ... ... енгізу, еңбекті ұйымдастыру жетілдіру арқылы шығындарды азайту мүмкіндігін іздей бастайды;
- баға ... - ... пен ... ... баға ... ... ... - нарық арқылы өндірушілер мен тұтынушылар арасында байланыс орнайды;
- ақпараттық - баға ... ... ... ... дәрежесі мен шығындары шаруашылық әрекеттің неғұрлым тиімді бағыттары туралы экономикалық ақпарат беріп отырады.
Нарықтың ... үй ... ... ... және ... объектілері: тауарлар мен қызмет көрсету, өндіріс факторлары, ақша, бағалы қағаздар.
Инфрақұрылым - қалыпты жұмыс ... ... ... ... ... ... ... технологиялық, өндірістік, экономикалық және ұйымдық байланыстарды жүзеге асыратын халық шаруашылық салаларының жиынтығы. Оларға: транспорт; байланыс; электрмен, газбен, жылумен ... ету ... ... ... жабдықтау; сауда дайындау; ақпараттық қызмет көрсету.
Нарықтың инфрақұрылымы.
Нарықтың ... ... ... ... ҒТП ... ... ... мақсатында пайдалану,
- бағаны төмендету мақсатындағы бәсекенің дамуы,
- қажетті мөлшерде және жоғары сапамен түрлі талаптарды қанағаттандыру қабілеттілігі;
кемшіліктері:
- қоғамдық проблемаларды ... ... ... ... ... ... мен ... алынуына кепілдік бермейді.
Сұраныс - адамдардың белгілі бір уақыт аралығында, тиімді бағаға тауарларды сатып алуға талабы мен қабілеттілігін ... - ... ... ... сату үшін ... ... мен қабілеттілігі.
Сұранысқа әсер ететін бағадан тыс факторлар:
- тұтынушылар табысы,
- тұтынушылардың талғамы,
- жарнамаға жұмсалатын шығындардың ауытқуы,
- бағаны және тапшылықты күту,
- сатып ... ... әсер ... ... ... бағасы,
- технология,
- бағаны және тапшылықты күту,
- қосымша тауарлар бағасы,
- сатушылар саны,
- салықтар мен жәрдем қаражаты.
Негізгі қорлардың үш ... ... ... ... - ... ... ... мен мал шаруашылығы салаларының жалпы негізгі қорлардың құнындағы үлестік салмағы.
2. Технологиялық құрылымы - әр түрлі қорлар топтарының ... ... ... ... ... ... Өндірістік құрылымы - белсенді және пассивтік қорлардың үлестік салмағы.
Белсенді қорлар деп технологиялық прогресстің ... ... ... ... қорларды айтады. (трактор, комбайн, машина жатады)
Пассивтік қорларға - ... ... т.б. ... ... яғни көп ... ... жатады.
5. Бәсеке ұғымы түрлері модельдері жетілген және жетілмеген
Бәсеке дегеніміз, бір жағынан, іс - ... ... ... ... ... жету үшін ... ... экономикалық жарыс, шаруашылық жүргізудің қолайлы жағдайына ие болу үшін, пайданы мол алу үшін тауар өндірушілердің бір - ... ... ... ... ол нарық субъектілерінің өнімді өндіру мен оны өткізудегі және ... ... ... ара ... ... ... бәсеке ұйымдастырудың нормалары мен ережелерінің, мемлекеттік және жеке құрылымдардың директивалары мен іс - ... ... ... ... процесс ретінде шаруашылық жүргізуші субъектердің белгілі әрекеттерінің жиынтығының түрі деп ... ... Осы ... ... цикл ... ... ... бірте - бірте жүріп отыратын төменде аталған ... ... ... ... ... және ... ұжымдарының материалдық - заттық элементтерін қалыптастыру;
* өндірісті ұйымдастыру, оны ... ... ... ... ... және ... несие - қаржылық және жобалау мекемелерінің бір - біріне әсер етуі;
* бәсекеге төзімді өнім өндіру;
* ... ... Бұл үшін оның саны ... ... орны мен ... белгіленеді;
* пайда есебінен инвестициялық қор жасау және оны өндірісті кеңейту үшін пайдалану.
Өнімнің ... ... ... ... әсер етеді. Өнімнің оның шығарыла бастауынан өндірілуі тоқтағанша жүріп отыратын мерзімі, ... Бұл цикл төрт ... ... жаңа ... ... өндіріске енгізіп орналастыру. Бұл арада сату көлемі көп емес, шығарылған өнімнің бағасы жоғары болады;
* өндірістің өсуі - өндірістің ... ... ... ... ... баға сақталады;
* кемелдену. Өндіріс көлемі ең жоғары дәрежеге жетеді, сұраныс толық қанағаттанады, ... ... ... ... шиеленіседі, баға төмендей бастайды;
* ескіру. Бұл фазада сұраныс төменгі шегіне жетеді, өндіру азаяды. Бәсеке ... сөне ... ... ... ... ... тоқталады, жаңа өнім өндіру басталады.
Бәсекелік сайыста шаруашылық жүргізуші субъектер өз бәсекелесіне мардымсыз әрекеттер қолданады. Мұндай әрекеттерді деп ... ... ... ... өтірік немесе қате мәліметтер тарату;
* тауардың сапасы туралы және оның ... ... ... мен ... орны туралы жалған ақпарат тарату;
* бәсекелестің тауарлық белгісін, оның фирмасының атын, маркировкасын заңсыз пайдалану;
* тауардың сапасы туралы дұрыс түсінік бермейтін ... ... ... ... ... көрсететін салыстырмалар қолдану;
* келісім бойынша өздері ғана ... ... ... ... ... ... - техникалық өндірістік және басқадай информацияны таратып жіберу. ... ... ... ... ... антимонополиялық агенттікке жүктелген.
1. Жетілген бәсеке және оның орындалу шарттары
Жетілген бәсеке нарығы дегеніміз - нарықтағы бағаға әсер ете ... және оны ... ... саны өте көп және ... ... ... ... жұмыс істейтін нарықтық құрылымның бір типі.
Жетілген таза бәсеке үлгісі нарықтық құрылымның бір тұрпаты ретінде бірқатар қатаң болжамдарға сүйенеді. Атап ... оның ... ... ... табылады:
1. Біртекті немесе стандартты өнім өндіретін және оны сататын сатушылардың саны және осы өнімді сатып алушылардың саны нарықта өте көп ... ... ... ... және одан ... ... ... және ол ешқандай тосқауылдармен шектелмейді.
3. Әрбір жеке фирманың нарықтық үлесі соншалықты мардымсыз ... ... ... ... ... ... алмайды.
4. Сатушылар да, сатып алушылар да нарықтың әрекет ету ... мен ... ... ақпараттарға толық ие бола алады.
Осындай нарықтық құрылымның аталған ... ... оған ... ... ... болады. Жетілген бәсеке нарығы - бұл нарықтық бағаға әсер ете алмайтын, саны өте көп және ... ... ... ... ... ететін нарық құрылымының бір типі.
Жетілген бәсекелес фирманың өніміне деген сұраныс қисығы баға бойынша өте икемді болып ... Ол ... ... ... ... ... ... нарығының артықшылықтары:
* Өнім өндіру технологиялық жағынан аса тиімді түрде жүзеге асырылады.
* Ресурстар оңтайлы дәрежеде ... ... ... әрі ... ... жұмыс істейді.
Жетілген бәсеке нарығының кемшіліктері:
* Нарықтың бұл типіне капиталдың үлкен бөлігіне ие бола алмайтын шағын кәсіпорындар тән болғандықтан, олар өнімділігі ... ... мен ... ... қабілетсіз болып табылады.
* Ғылыми - техникалық прогресстің дамуына үлес қоса алмайды, өйткені ұзақ мерзімде ғылыми - ... және ... ... ... көп қаржыны талап етеді.
* Қоғамдық игіліктерді өндіре алмайды.
Сәйкесінше, осы аталған артықшылықтар мен кемшіліктер тек жетілген бәсеке нарығына ғана тән ... ... яғни ... ... ... ... басқа да типтері үшін сипатты болып табылмайды.
2. Монополистік, жетілмеген бәсеке
Монополистік, жетілмеген бәсеке үнемі болып тұрған. Ал 19 ... ... ... пайда болуымен байланысты, ол шиеленісе түскен. Осы мерзімде капиталдың ... ... ... ... ... болған, табиғи, материалдық және қаржы ресурстарын пайдалануға бақылау қойылған. Жарнаманың көмегімен монополиялар сұраныстың қалыптасуына қаржылық байланыстар бағыттары арқылы тапсырыс берушілер ... әсер ... ... ... ... - сөз ... ... жалғыз сатушысы деген ұғым береді. Монополизмнің негізгі көрсеткішіне монополиялық баға және монополиялық пайда ... ... ... ... кездесетін, ұдайы өндірілмейтін ресурстары болса, оның монополистік болмысы табиғи болады. Ал егер осы ... өзі ... әр ... ... ... ... монополия құрған болса, фирманың монополиялық болмысы жасанды болады. 20 ғасырға дейін монополиялар шектелген сферада болған. Кейін монополиялау процестері заңдылыққа ... Бұл ... ... ұйымдастырушылық бастаманың күшеюімен байланысты болды. Монополияланудың бірнеше формалары болады - картельдік келісімдер, синдикаттау, біріктіру мен ... қою, ... т.б. ... ... ... ... бірнеше түрлері туады: монопсония, олигополия, олигопсония, дуополия, билатералдық монополия.
Монопсония - белгілі ... ... ... ... ... ... монополиясы болуымен сипатталатын нарық құрылымының типі. Өзінің сатып алуын шектей отырып, ... ... ... ... ... ... ... ие болады. Монопсония жетілмеген бәсекенің құрамды бөлігі болып табылады.
Олигопсония - ... ... ... ... ... ... нарық құрылымының типі. Осылар сатып алуын шектей отырып, сатушы табыстарының есебінен ... ... ... ... - бұл да ... ... ... Бұнда бірнеше, ірі фирмалар өнімнің басым көп бөлігінің өндірісі мен сатуын монополиялап алады және бір - ... ... ... емес бәсекеде болады. Олигополия жағдайында нарықтың үш түрі ... ... ... ... - өнеркәсіптік фирма әрекет ететін ... ... ... ... байланысты емес, бір-бірімен бәсекелес бірнеше ірі жеткізушілер болатын нарықтық ... ... ... ... егжей-тегжей мамандандыру түрінде болатын, типтес корпорациялардың бірнеше топтары ... ... ... ... ... термин өте ірі әртараптандырылған корпорациялар әрекет ететін нарықты сипаттау үшін қолданылады.
Дуополия - ... ... тек екі ... ... ... құрылым. Бұлардың арасында баға туралы, тауарды өткізетін нарық туралы, өндірістік ... ... ... ... болмайды. Дуополия - бұл олигополияның ең жабайы түрі.
Билатералдық монополия (екі жақты ... - ... ... ... мен ... ... тұтынушысы сайыста болатын нарықтық құрылым. Бұлар бір-бірімен қарама қарсылық сайыста болады. Мұндай нарық электр қуатын, су мен газды қолданғанда пайда ... ... ... алушылар
Сатушылар
Көп
Бірнеше
Бір
Көп
Полиполия (толық бәсеке)
Олигополия (сатушылар-бірнеше, сатып алушылар көп)
Монополия (сатушы-біреу, сатып алушы-көп)
Бірнеше
Олигопсония (сұраныс ... ... ... мен ... ... ... монополия (бір сатушы, бірнеше сатып алушылар)
Бір
Монопсония (сұраныс монопсониясы)
Шектелген монопсония (бірнеше сатушылар, бір сатып алушы)
Билатералдық монопсония (бір сатушы және бір ... ... осы ... 3 - ... көрсетілген.
Шаруашылық жүргізудің монополистік формасы жағдайында бәсекенің сипаты өте күрделі болады.Біріншіден, бүгінгі жағдайда, монополияның тұтынушылар мен потенциалдық бәсекелестері туралы толық ақпараты ... ... ... ... ... ... сұранысының қалыптасуына елеулі әсер тигізеді, өйткені ірі монополиялар үшін жарнаманы пайдалану жеңілірек түседі. Үшіншіден, монополия өзінің саяси және қаржылық салаларындағы ... ... ... ... ... ... немесе контрагенттердің компанияларына) елеулі ықпал етеді. Осы жағдайлар, әдетте, ... ... ... ... және ... ... түсуін қамтамасыз етеді.
Монополистік бәсекенің бірнеше формалары болады, оның негізгілері мыналар: ғылыми - ... ... ... - ... ... сауда - саттық тіресу (сайысу).
Ғылыми - техникалық тіресу. Бұнда фирмалардың бәсекелестік сайысы мына ... ... жаңа өнім ... осы замандағы жаңа технологиялық процестерді қолдану;
-- ғылыми - техникалық ақпаратты ... ... ... ... алып ... - ... ... әдетте екі үлгі қолданылады:
* Бәсекелестік үлгі мынадай жағдаймен есептесуді талап етеді: бәсекелес фирмалар ... ... ... ең ... қолданатынына негізделеді; ҒТП әкеле,тін пайда ұзақ мерзімді ... ... ... бәсекелес фирмалар техникалық жаңалықтың қандайын болмасын игеріп алуы ... ... ... ... барлық фирмалар ала алады, бірақ техникалық зерттеу шығындарын жасайтын тек осы ... ... ... ғана ... ... ... Бұнда жаңалықтар енгізудің арқасында таза монополистік тұрақты түрде елеулі көлемде пайда алу мүмкіндігіне ие болады. Оның ҒТП үшін мол ... ... ... және олар ... жасалған техникалар мен өнімді жасыра алатын мүмкіндігі блады.
Өнеркәсіптік - өндірістік сайыстың көрінісі: өндірістік мүмкіндіктің күшеюі, ... жаңа ... ... ... ... ... ... бәсеке жағдайында фирмалар нарыққа еркін кіріп, еркін шыға алатын болғанда, фирмалар өндірудің оптималдық нормасын көздеп ... - ... ... болу ... үлес ... барынша төмен болуы үшін, өнімдердің бағасы төменгі дәрежеде ... ... ... шығындармен үйлесімді түрде болады. Таза монополия жағдайында фирма өнім шығару көлемін азайтып, бағаны жоғарылатып, ... ... ... ... ... пайдасын барынша жоғарылата алады. Бірақ бәсекелестік кезінде ... ... ... ... кеміп ауытқып тұрғанда, жағдай шиелінесе түседі.
Бұнда екі жағдай ... - ... ... және түсінігі.
Ауқым нәтижесі. Көп фирмалардың өндіріс ... ... ... ... ... ... тұрған нәтижені жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Ал технология және өндіріс ... ... ... көп ... ... ... тұтынушылық сұраныс жетімсіз болуы мүмкін. Бұндай жағдайда нарыққа қатынасы жағынан фирма ірі монополистік болуға тиісті, ... ... ... келетін өндіріс шығындары төмен болғанда өнімді тиімді өндіруге қабілетті болуы керек.
Әдетте, өндіріс ... ... мына ... ... деп ... ... технологиялардан фирма ең тиімдісін, шығарылымның әр дәрежесінде оған орташа шығындардың барынша төмен шамасын ... ... ... ... ... деп. Ал нақты өмірде, фирманың қандайы болмасын, шығындарды төмендетудің бар мүмкіндігін толық қолданбайды. Шығындарды орташа шығындардың ең ... ... ... потенциалдық мүмкіндігін бағалау үшін түсінігі енгізілген. Бұл мына жағдайда орын алады - өндірістің көлемі қандай болмасын, фирманың ... ... ... мүмкін шығындардан артық болғанда. Осындай артықшылық фирма кәсіпкерлік тәуекелдіктен бас ... ... ... ... ... ... қамтамасыз еткенде, фирма жұмыскерлерін орынсыз қолдап ынталандырғанда орын алады.
Сауда - ... ... Бұл ... ... ... арқылы жүреді. Ал бағаның өзі үш жақты сайыстың нәтижесінде белгіленеді: ... ... ... сату үшін ... ... ... ... төмен бағамен алу үшін сатып алушылар арасында; үшіншіден, тауарларды қымбат бағамен сату үшін сатушылар және ... ... ... ... алу ... ... ... арасындағы сайысу нәтижесінде.
Осыған байланысты бәсеке бағаға қатысты және бағаға қатыссыз ... ... ... ... ... ... ... өнімнің бағасын әдейі, жасанда түрде төмендетуді көздейді: ... ... ... кең ... - ... ... әр түрлі болуымен дәлелденбесе де, тауарлар әр түрлі бағамен сатылады. Бағалық ... үш шарт ... ... ... монополист болуын;
-- сатушының сатып алушыларды төлем ... ... бөле ... мүмкіндігінің болуын;
-- алғашқы сатып алушы осы тауарды немесе қызметтерді сата алмауы керек.
Бағалық алалаушылық мынадай ... кең ... ... ... (дәрігерлердің, адвокаттардың, қонақ үйлерін басқарушылардың), өнімді көлікпен тасу қызметін ... ... ... егер оны ... ... ... жеткізу мүмкіндігі болмағанда (тез бүлінетін өнімдерді бір нарықтан екіншіге көлікпен жеткізуде).
Бағаға қатыссыз бәсеке көбінесе өнім сапасын көтеру, сату ... ... ... ... ... ... ... Сапаны екі бағытта көтеруге болады: бірінші - ... ... ... ... ... - ... ... қолайлы қызмет көрсету. Өнімнің сапасын жоғарылату арқылы жүретін бағаға ... ... өнім ... деп ... ... бұл түрі ... ескі ... елеулі айырмашылығы бар немесе соның модернизацияланған баламасы болып табылатын жаңа тауар шығару арқылы, салалық нарықтың бір бөлігіне ие болуды көздейді. ... ... ... ... ... аз ... Бір жақтан, сапаның жоғарылауы бағаны бүркемелі түрде төмендетудің және ... ... ... ... - сапа деген субъективтік бағалау, сондықтан жарнама және көз тартатын буып - ... ... оны ... және ... ... тудырады.
Өнімді өткізуді жетілдіру туралы жүретін бағаға қатыссыз бәсеке сату ... ... ... деп аталады. Бұл бәсекенің негізінде сатып алушыға жақсарған сервистік қызметтерді көрсету жатады: жарнама арқылы тұтынушыға әсер ету, сауданы ... ... ... тауарды олар алғаннан кейін сол тауарды қолдануына, яғни пайдалану процесінде қызмет көрсету.
Пайданылған әдебиеттер тізімі:
* С. Әкімбеков, А.С. ... У.А. ... ... ... Оқу құралы. Жалпы редакция С. Әкімбековтікі. - ... 2002. - 464 ... ... ... теория. Оқулық. Ө.Қ. Шеденов, Е.Н. Сағындықов, Б.А. Жүнісов, Ү.С. Байжомартов, Б.И. ... ... ... ... Ө.Қ. ... - Ақтөбе, , 2004 - 455 бет.
* Я. Әубәкіров, К. Нәрібаев, М. Есқалиев, Е. ... т.б. ... ... ... ... - ... , 1998. - 479 бет.
* ... Ж.Х. ... ... оқу - ... ... - ... 2006., 248 б.
* Нарматов С.Р., Нарматова А.С. Экономикалық теория. Лекциялар курсы. (Оқу ... - ... , 2009. - 516 бет.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қоғамдық өндіріс және кәсіпорынның өндірістік құрылымы27 бет
Қоғамдағы өндірісті ұйымдастырудың негізгі формалары8 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Банктік қызмет аясындағы банктік құқықтық қатынастардың кейбр теориялық мәселелері7 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық тамақтану кәсіпорындары37 бет
Қоғамдық қатынастардың мәселелері10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь