Қайым Мұхамедхановтың ғылыми-зерттеу еңбектері

I. КІРІСПЕ
II. ҚАЙЫМНЫҢ ӘДЕБИЕТ ТАРИХЫНА ҚОСҚАН ҮЛЕСІ
2.1. Қ. Мұхамедхановтың әдебиет тарихына қосқан үлесі
2.2.Қ. Мұхамедханов . Абай дәстүрін жалғастырушы

III. ҚАЙЫМ МҰХАМЕДХАНОВ ЗЕРТТЕУ ЕҢБЕКТЕРІНІҢ МАҢЫЗЫ
3.1. Қайым Мұхамедхановтың ғылыми зерттеу еңбектері
3.2. Абай шығармаларының текстологиясы.

IV. ТҰЖЫРЫМ
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
Әркімнің пешенесіне жазылған мөлшерлі ғұмыры бар. Пенделік пайымдау бойынша бұл — әліптік ақиқат. Осы негізден шығарсақ, Қайым Мұхаметханұлының ғұмыры сексен сегіз жылды қамтыды. Осы санаттағы ажалсыз "Меннің” иесі ең алдымен Абай ағаның өзі десек, ақын жолымен жүрген ізбасарлары мен рухани мұрагерлері де уақыт пен кеңістікте әлдебір межемен шектелмей, өмірлерін жалғастыра бермек. Сондай бірегейлердің бірі – Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Қайым Мұхаметханұлы.
Қалың жұртшылық бұл кісіні көбінесе кеңестік Қазақ республикасының мемлекеттік әнұранына мәтін жазған ақын ретінде біледі десек, екі тармақ өлең туындыгерді шынайы абырой шыңына шығарған. Қазақ жанының ұлы қасиетін жанартау жалынындай лапылдатып, асқақтата танытқан:
Ер қазақ ежелден еркіндік аңсаған,
Бостандық өмір мен ар үшін қиған жан.
Қазақ әдебиеттану ғылымы, абайтану, өлкелік әдебиеттану, қазақ әдебиетіндегі текстология мәселелерін Қ. Мұхамедханов еңбектерінсіз елестету мүмкін емес. Бұл туралы белгілі әуезовтанушы ғалым Т.Жұртбай өзінің «Қайсар ғалым» (1989, «Жұлдыз») деген мақаласында: «Қ.Мұхамедханов – Абай өлеңдерін жинаушы, Абай мұрасының жазылу, басылу тарихын зерттеген историограф, үш-төрт басылымына түсініктеме жазған библиограф, Абай шығар­маларының дұрыс жазылуын жүйелеген текстолог, Абай және оның ақындық дәстүрі хақында монографиялық еңбек жазған теоретик, сол замандағы қоғамдық қарым-қатынастарды зерттеген тарихшы, сол дәуірдегі әдеби нұсқаларды, ел аузындағы өлең-жырды, әңгіме-аңызды қағазға түсірген фольклорист», – деп бағалайды. Ғалым ағаға берілген бұл бағадан шығармашылық еңбектерінің сан тарау, сан салалы екенін байқауға болады.
Зерттеу жұмысының мақсаты: Қайым Мұхамедхановтың қазақ әдебиетіне қосқан үлесін айқындап көрсету, шығармалары, ғылыми еңбектері жайлы толыққанды мәлімет беру.
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Қайым Мұхамедхановтың қазақ әдебиетіндегі орнын таныту. Қ. Мұхамедхановтың ғылыми-зерттеу еңбектерінің маңызы, еңбектерінің әдебиет тарихында алатын орны, қағамға қажеттілігін ұғыну. Қайым Мұхамедхановтың диссертациялық қорғауы, сондай-ақ, соның ізінше абайтану саласында орын алған пікірталастар және шығармашылығы арқылы әдеби процестерінің заңдылығын түсініп, шығармалардың көркемдік маңызын қоғамдық жағдайлармен, замандардың мәдениетімен байланыстыра білу қазіргі таңдағы өзекті мәселелердің бірі.
1. https://kk.wikipedia.org/wiki
2. Белякина А. ,филолог, жорналшы. Орысша нұсқасынан еркін аударған Қабышұлы Ғ.,жазушы, жорналшы. «Абай-ақпарат», «Бір өзі-бір институт»
3. http://vko-memory.blogspot.ru/2014/10/blog-post_27.html
4. http://mercurschool.kz/load/dintanu_aza_debieti_ner_m_deniettanu/ajym_abdul_ajym_m_amedkhan_ly_1916_2004_zhzh/4-1-0-1803
5. Мұхамедханов Қ. Қазақ ССР 4- том. Қысқаша энциклопедия.-Алматы, 1989.- 442 б.
6. Мұхамедханов Қ. Советтік Қазақстан жазушылары.- Алматы: Жазушы, 1987.- 423 б.
7. Мұхамедханов Қ. Абай шәкірттері // Парасат.-1995.- 7.-1 б.
8. Мұхамедханов Қ. М.Дулатов // Қазақ әдебиеті.- 1989.-18 август.
9. Мұхамедханұлы Қ. Абайды тұңғыш рет баспасөзде танытқан Ә. Бөкейханов // Түркістан.-1995
10. Мұхамедханов Қ. "Тағдыр және Қарлаг"/ құраст. Қ. Мұхамедхановтың балалары = Каюм Мухамедханов: "Судьба и Карлаг".- Алматы: Искандер, 2008.- 276, [2] б.
11. Мұхамедханов, Қ. Көп томдық шығармалар жинағы [Текст] / Қ. Мұхамедханов. - Алматы : Ел - шежіре. - (Алаш мұрасы). - 2008.
12. Ибрагимов Абай мектебінің оқытушысы // Семей таңы.- 1996.- 16 қаңтар.
13. Исаұлы А. Ғылым жұлдызы // Семей таңы.- 2001.- 26 қаңтар.- 3 б.
14. Жұртбай Т. Абайдың інісі, Алаштың ірісі // Ертіс өңірі.- 2004.- 23 қыркүйек.26 б.
15. Тілеубекова У. Ғұмырын ғылымға арнаған адам // Семей таңы.-1996.-16 қаңтар.
16. Шыңғысұлы Б. Сүйінерге жарар ол // Семей таңы.- 1991.- 22 қаңтар
17. Жаппасұлы Е. Тұманды жылғы тумалар: // Түркістан.- 1996.- маусым
18. Жұртбаев Т. Қайсар ғалым ( Қ. Мұқамедханов шығармашылығы) // Жұлдыз.- 1986.- №1.- Б.192-193
19. Еспенбетов А. Қайсар ғалым ( Қ. Мұқамедханов туралы) // Семей таңы.- 17 январь.
20. Ибрагимов Т. Музеймен бірге мұраты( Қ. Мұқамедхановқа 70 жыл) // Семей таңы.- 1986.- 17 январь.
21. Исин А. Кемел шақ. // Қазақстан мұғалімі.- 1986.- 31 январь.
22. Жүсіпов М. Ұлағаты ғалым. // Қазақ әдебиеті.- 1986.-3 январь.
23. Обаев Е. Тебреніс ( Қ. Мұқамедхановқа 70 жаста) // Семей таңы.-1986.-17 январь.
24. Оразалин К. Ұстаз өркені. // Семейтаңы.-1986.-17 январь.
25. Сейсенұлы Д. Абайға араша, Мұхтармен мұндас: //Егемен Қазақстан.- 1996.-20 ақпан.
26. Ердембеков Б. Қайым Мұхамедханұлы және Абайдың ақындық мектебі [Мәтін] / Ердембеков Б. // Қазақстан мектебі. - 2006. - №8.- Б.3-4;N9.-73-76
27. http://www.biografia.kz/
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫБІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІСЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ атындағыМЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СОБӨЖ Тақырыбы:
Топ: Қ - 319 с ... ... ... ... ... А.Қ.
Семей-2015 ж
Жоспар:
* КІРІСПЕ
* ҚАЙЫМНЫҢ ӘДЕБИЕТ ТАРИХЫНА ҚОСҚАН ҮЛЕСІ
2.1. Қ. Мұхамедхановтың әдебиет тарихына қосқан үлесі
2.2.Қ. Мұхамедханов - Абай ... ... ... ... ... ... МАҢЫЗЫ
3.1. Қайым Мұхамедхановтың ғылыми зерттеу еңбектері 3.2. Абай шығармаларының текстологиясы.
* ТҰЖЫРЫМ
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ
Әркімнің ... ... ... ғұмыры бар. Пенделік пайымдау бойынша бұл -- әліптік ақиқат. Осы негізден ... ... ... ... сексен сегіз жылды қамтыды. Осы санаттағы ажалсыз "Меннің" иесі ең ... Абай ... өзі ... ақын ... ... ... мен рухани мұрагерлері де уақыт пен кеңістікте әлдебір межемен шектелмей, өмірлерін ... ... ... ... бірі - ... сыйлықтың лауреаты Қайым Мұхаметханұлы.
Қалың жұртшылық бұл кісіні көбінесе кеңестік Қазақ республикасының ... ... ... жазған ақын ретінде біледі десек, екі тармақ өлең туындыгерді ... ... ... ... ... ... ұлы қасиетін жанартау жалынындай лапылдатып, асқақтата танытқан:
Ер қазақ ежелден еркіндік аңсаған,
Бостандық өмір мен ар үшін қиған жан.
Қазақ әдебиеттану ғылымы, абайтану, ... ... ... ... текстология мәселелерін Қ. Мұхамедханов еңбектерінсіз елестету мүмкін емес. Бұл туралы белгілі әуезовтанушы ғалым Т.Жұртбай өзінің (1989, ) ... ... , - деп ... ... ... ... бұл бағадан шығармашылық еңбектерінің сан тарау, сан салалы екенін байқауға болады. ... ... ... ... Мұхамедхановтың қазақ әдебиетіне қосқан үлесін айқындап көрсету, шығармалары, ғылыми еңбектері жайлы толыққанды мәлімет беру.
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Қайым ... ... ... ... ... Қ. ... ғылыми-зерттеу еңбектерінің маңызы, еңбектерінің әдебиет тарихында алатын орны, қағамға қажеттілігін ұғыну. Қайым Мұхамедхановтың диссертациялық қорғауы, ... ... ... ... саласында орын алған пікірталастар және шығармашылығы арқылы әдеби ... ... ... шығармалардың көркемдік маңызын қоғамдық жағдайлармен, замандардың мәдениетімен байланыстыра білу қазіргі таңдағы өзекті ... ... ... жұмысының міндеттері:
- Қайым Мұхамедхановтың өмірі, шығармашылығы жайлы толыққанды мәлімет беру;
- Қайым зерттеуіндегі Абай текстологиясы ... ... ... - ... ... ... ... мәдениетінің дамуына қосқан үлесін қарастыру;
- Қайым зерттеулерінің қазақ әдебиетіндегі орнын анықтау. ... ... ... зерттеу жұмысы жоспардан, кіріспеден, негізгі бөлімнен, тұжырым-қорытындылар мен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
ІІ. ... ... ... ҚОСҚАН ҮЛЕСІ
+ Қ. Мұхамедхановтың әдебиет тарихына қосқан үлесі
Қайымның әдебиет тарихына қосқан үлесі де салмақты. Соның ішіндегі ... ... ... ... зерттеулер мен текстологиялық салыстырулары бұл саладағы көптеген көмескі жайлардың бетін ... тың ... мен соны ... ... ... ... Поэмаларының ерекшеліктері Қайым Мұхамедханұлының әдеби мұралары жинақталып, бас-аяғы бүтінделіп, бір арнаға түсірілген жоқ. Баспасөз беттерінде жарық көрген, ... ... ... ... ... ... енгізу - әдебиеттану ғылымындағы кезек күттірмейтін мәселелердің бірі. ... ... ... кең ... екі ... ... Бірі - атты ... екіншісі - атты поэмасы. атты толғауы 1938 жылы ... ... ... ... атты ... ... ... жарық көрмеген, Абайдың республикалық мәдени-тарихи, әдеби-мемориалды қорық мұражайының қорында сақтаулы.[8]
атты толғаудың басты кейіпкері қазақтың халық ... ... ... ... тақырыптың мазмұны жағынан, негізгі идеясы, көркемдік мақсаты жағынан өнер ... ашып ... оған ... халық құрметін паш ету.
Абайға арналған поэмасы 1940 жылы жазылған, тақырыптық мазмұны жағынан, негізгі идеясы, көркемдік ... ... өнер ... ... ... ақынға деген құрмет мейірін жеткізу. Қайым Мұхамедхановты ақын ... ... ... де себебі осында.
Жалпы Қайым Мұхамедхановтың өлеңдеріндегі ерекшелік, нені жырласа да қарапайым ... өз ойын ... ... ... ... кезінен таныс болған Қайым Мұхамедханов ұлы жазушы және ғалым, ірі қоғам ... ... ... Әуезовпен отбасы достығының эстафетасын әрі қарай жалғастырып әкетті. ... осы ... ... кеңесімен жігерлі де ізденімпаз жас Ғабдулқайым тынымсыз еңбектің ... ... ... ... ... ... оның ... шәкірттері Әсеттің, Шәкәрімнің, Әріптің, Көкбайдың және ізбасарлары Ахмет ... ... ... ... ... ... Жұмабаевтің т.б. өмірі мен шығармашылығын зерттеумен ұқыпты шұғылданды.[8]
1995 жылы баспасы Қ.Мұхамедхановтың ... ... ұлы ... ... ... шәкірттері мен ізбасарлары туралы очерктер мен мақалалар енген кітапты он мың данамен жарыққа шығарды.
Өзінің ғылыми-зерттеу еңбектерінде ... ... ... әдебиетінің шеңберімен ғана шектелген емес. Оның қаламынан Пушкин, Лермонтов, ... ... ... Науаи, Ғабдулла Тоқай, т.б. туралы мақалалар туындады.
Сонымен бірге жас әдебиетші-ғалымның жадынан халық ақындары Төлеу Көбдіков, Сапарғали Әлімбетов, Нұрлыбек ... ... ... ... ... тағы ... шығармашылығы тыс қалған жоқ.
Білімі тек қана қазақ әдебиеті ғана ... ... ... батыс Еуропа және шығыс әдебиеті тарихынан толықтырылғаны Мұхамедхановтың әр ... ... көп ... ... ... байсалды да айнымас қызығушылығы, жыраудың шығармашылығын түбегейлі зерттеуге әкеліп тоғыстырды ... ... ... ... сақтаулы кітаптары мен монографияларын, мақалаларын көріп, оның ғылыми еңбек бағытын ұғындыратын жүздеген папка жазбаларын шолып отырып, бір ... ... бір ... ... ... тындырғанына қайран қаласың![6]
Ғылымға алғаш қадам басқанынан іргелі істерге құлшынулы Қайымда ... дер ... ... ... бәрі де ... КСРО Ғылым акдемиясының Қазақ бөлімшесі ашылған 40-жылдардың басында-ақ оған ғылыми ... ... ... бірі ... ... ... ерекше мол еді. Оның: және (әрқайсысы 4 баспатабақ, 1943-жыл); (25 баспатабақ, 1944-жыл); (32 ... ... ... ... ... мен ... ... Шәкәрім мен Әріп туралы пайымдау еңбектері жоғары бағалана қабылданыпты.[15]
Қайым Мұхамедханұлы - жарты ғасырда қазақ әдебиеті пәнінің ... ... ... шығарған ұстаздардың ұстазы, ғылымның нағыз профессоры. Ұзақ жылғы ... ... және ... ... ... ... Одағының медальдарымен "Халықа білім беру ісінің үздік", "Қазақ ССР ағарту ісінің ... ... ... ... Жазушылар Одағының Абай атындағы Халықаралық сыйлығының алғашқы ... ... Қ. ... - Абай дәстүрін жалғастырушы
Ғалым Қ.Мұхамедханұлының ғылыми еңбегінің басты тақырыбы - ... ... ... ... 1951 жылы осы тақырып бойынша кандидаттық диссертациясын сәтті қорғап шықты. Жазушы ғалым абайтану, ... ... ... ... етіп, (1959), (1959) атты кітаптар, әдеби-зерттеу мақалаларын жазды. Қайта оралған арыстар: Шәкәрім Құдайбердіұлы, Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, ... ... ... ... ... ғылыми терең байсалды, танымдық қасиеті мол көлемді мақалаларды ... ... ... ... ... ... ... айып тағылып, жиырма бес жылға бас бостандығынан айырылды. ... ... ... ... ... 1956 жылы ақталып түрмеден босап шықты. Қайым Мұхамедханұлы талай-талай тар жол тайғақ кешуді ... ... ... торлы түрменің ызғары мен сатқындықтың салқыны жанын жараласада жүрек әмірі ақиқаттың ақ жолынан тайдыра алмады.
, - деген Абай сөздері ... серт ... ... ... сөз ... кінә ... ... қарсы шығып, Абайдың әдебиет мектебін ашып беру жолына бар ғұмырын арнаған, осы жолда ... ... ... ... ... жас ағып, омырауы қанға боялған, түрменің де дәмін ... ... ... ... келешекке үлгі.[15]
Жалпы, Қайым Мұхамедханұлының басына төнген қара бұлт тәуелсіздік орнаған жылдардан кейін ғана ыдырағаны шындық. Абайтану аясындағы зерттеу еңбектері мемлекет ... ... ... ... ... 150 жылдық мерейтойы қарсаңында ғалым шығармашылығына баса назар аударылды. 1990-1995 жылдар аралығында ҚР Үкіметінің Абайдың 150 ... ... ... ... ақын ... ... ... шығару үшін М.Әуезов атындағы Ғылым академиясы жанындағы Әдебиет және өнер институтына аға ғылыми ... ... ... 1992 жылы журналының оқырманмен қайта қауышуына үлкен үлес қосты. 1993-97 ... ... ... атты төрт томдық еңбек әдебиетсүйер қауымның таусылмас қазынасына айналып отыр. Қайым ... ... ... сол шабытты шақтар оның азапты күндерін артқа ... қана ... ұзақ ... бейнетінің жемісін көруге септігін тигізді. 1996 жылы ... ... ... Жарлығымен Қайым Мұхамедханұлына Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атағы берілді. Сонымен бірге ол халықаралық Абай академиясы алтын медалінің, ... Абай ... ... Бұл, сөз жоқ, ғалымның ұзақ жылғы еңбегіне берілген әділ баға ... ... Қ. ... ... мен аты ... пошта маркасы шығарылды. Тележурналист Махат Садық , атты документальді фильм ... ... ... ... ... ... ... мемориал тақта орнатылды. сериясы бойынша жазушының он ... ... ... жарық көруде. 2010 жылы Қазан айының 6 жұлдызында белгілі ғалым, абайтанушы, жазушы, педагог, драматург, аудармашы, ... ... ... ... лауреаты, Қазақ ССР мемлекеттік тұңғыш гимнінің авторы, Семей қаласының құрметті азаматы Қайым Мұхамедхановтың ... ... ... Абай ... ... әмбебап кітапханасы жанынан ескерткіш - мемориал ашылды.[12]
Жаңашыл ғалымның сол қырынан бір мысал - Ілияс Бораганскийдің кім екенін ... Абай ... ... ... ... адамды іздеу жұмысын былайша баяндайды:
Міне, ол болмаса, кім деген сауалдың жауабы осы емес пе? ... ... ... ... ол іске ... уақыт, төзім, жүйке, қаржы жұмсау Қайымнан басқа кімнің қолынан ... еді? ... ... ... ... барлар табылар ма еді? Әлдекімдер үшін мәні шамалы ... бұл ... ... ... Абай ... ... екенін ғалым Қайым, зерттеуші Қайым түсінді![25]
Қажуды білмеген Қайым ағаның бастаған ісін ... ... ... табандылығы кім-кімді болсын еріксіз таңқалдырары және сөзсіз. Мәселен, оның өзімізден тыс жерлердегі мұрағатжайларға, басқа да ... ... ... ... ... араб, татар, башқұрт, орыс, т. б. тілдерде келеді. Қайым солардың бәрін бір өзі қазақ тіліне аударып, пәленбай ... бар ... ... ... ... Тағы бір ... ол ... бүкіл еңбегін, оның ішінде шәкірттерінің, студенттердің жазба жұмыстарына ... ... ... ... да бар, әрпін маржандай етіп қолмен жазатын. Сондай-ақ, қай ... қай ... ... ... ... ... жақта жүргенінде бір материалынан дерек қажет бола қалса, үйіне дереу ... ... ол ... қай ... ... оның ... бетін қарай қоюды өтінеді екен және ешқашан қателеспепті. Ұстазының ондай ой сергектігіне тіпті ол ... ... екі ... ... ... ... білуге келген шәкірттері куә.
Ол кітаптардағы, гәзет-жорналдардағы өзіне қажет мақалаларды қолына қарындаш алып отырып оқыған. Құп көрмеген қате тұстарына ... ... ... ... ... ... жазып, аямай екен. Гәзет мақалаларын қиып алып, сол тақырыптас материалды жинайтын папкасына ... ... ... керегіне жарата сілтеме жасайтын болған.[28]
Әдеби шығарманың қадір-қасиетін ерте түсінген, сол ыңғаймен бірнеше тілді меңгерген, ... ... бар ... ... аудармашы да еді. Оның әдебиетке бет бұруына аудармашылық әсер етті деуге де ... 14 ... бір күні ... ... үйіне ертіп барып, араб әрпімен жазылған қалың қолжазбаны ұстатып: , - ... ... ... жиі ... ... бірі ... еді.
.
Сөйтіп ол қаламын кәсіби аудармашалыққа да бұрды. Әзірбайжан У. Ғаджибековтің музыкалық ... ... ... ... аударып, оны Семейдің қазақ драма театры қабылдап, өнер кестесіне енгізді. Мемлекеттік опера және балет театрының сахнасынан да бірнеше жыл бойы ... аға ... А. С. ... қазақшалады.
Бомаршенің қазақ тіліне аударуға ресми тапсырыс алғаны жөніндегі дерек те отбасының ... ... Ол ... ... да өзі ... ... ... еңбектерімен бірге тәркіленіп, ол да із-тұссыз кетті. Қайым оны кейін, тұтқыннан ... ... соң, ... ... ... ... қарай, қолжазбасының үзінділері ғана табылды.
Лагерьде жүргенінде аударғанын айттық. Ал 1955-жылы Қазақ мемлекеттік әдебиет баспасының ... ... ... қазақшалады.
Ол татар тілінен 1973-жылы аударған атты ... ... ... он ... астам уақыт бойы қойылды.
Польша драматургы Е. Юрандеттің драмасы да Қайымның ... ... бірі ... ... романы желісімен М. Граков сахналаған драманы да аударды.[4]
1968-жылы С. Анисимовпен бірлесіп деген киносценарий жазды. Ол Семейдің 250 ... ... Сол ... ... Абай ... ... ... жазып, оны орыс тіліне М. Шаталин аударды.
Қайым телеклуб сахнасынан ұлы отандастары ... ... бір рет ... ... тұруды 1970-жылдан бастап, ол игі ісін біразға дейін ... іске ... ... ... ... ... ... аудармашылық әсерімен өзі де пьесалар жазды. Ұзын саны ... ... ... ол ... ... ... ... жеке кітап болып шыққан жоқ, ал шыққандары ұшырады. Мысалы, Қазақстан КП Орталық комитетіне 1981-жылы жолдаған өтінішінде ... ... М. ... жазысқан хаттарын қайтарып ала алмай отырған халіне күйінгенімен қатар мынадай жолдар бар:
"...мною в 1978 году сдан сборник избранных пьес ... ... ... - ... "Ер ... ... ... Эфенди женится" в издательство "Жалын". Однако до сих пор этот сборник не выпущен, а какая-то мизерная ... его ... ... ... "Жалын" в издательство "Онер", вышла в этом году в ... ... виде ... ... занавес", "Онер", 1981 г.). Грубо попирая элементарные нормы и ... об ... ... издатели, по существу, занялись настоящим издевательским оперированием главных сюжетных линий, ключевых сцен, центральных героев произведения, в результате дали ... ... ... ... ... ... ... әдеби мұрасының ол шырғалаңнан құтылуы, арада ондаған жылдар өтсе де, әлі ... ... ... Орын ... ... ... жоқ. ... Мұхамедханұлының әдеби, ғылыми еңбектеріне текстологиялық зерттеу жасауды қолға алған да ... ... ... ... ... ЕҢБЕКТЕРІНІҢ МАҢЫЗЫ
3.1. Қайым Мұхамедхановтың ғылыми ... ... ... ... ... қатысқан. Мұхтар Әуезов оған қазақтың өткен дәуірлердегі ұлттық батырлары ... ... ... ... тапсырыпты. Ғалым қолда барды сұрыптап (Қабанбай, Бөгенбай және басқа батырлар туралыны), қолда ... ... ... ... өзге ... еңбектерін екшеп, көлемді қолжазба жинақ әзірлеген де, ол 1948-жылы кітап болып шыққан. Қайым одан ... ... таба ... Ол ... қайда кетті?! - - - деген ол.
Дүниеде ақылды адамдар көп, әйтсе де, - - өзге ... ... өзін ... жү - ре - гі - мен - жү - ре - гі - нің - ... ... бө - л - іс - кен - дер - ... деп - Абай айтқан бейнетқордың өзі ... Мұ - ... ... ... ... ... әдебиеттану ғылымының абайтану саласына арнады. Абайдың немере інісі Әрхам Кәкітайұлымен бірлесе отырып, мұражайда ұлы ақынның өмірі мен ... ... ... ... қолжазбалар, құжаттарды жинастырады. Бүгінде кемелденіп қорық-мұражайға айналған үйдің ғылыми әдеби ортасының қалыптасу ісі де ... ... ... асқан. журналының 70 жылдан соң қайта жарық көруіне, Семейдегі мұражайының ашылуына Қайым Мұхамедханов көп еңбек сіңірді. ... ... ... еңбектерінің көбі әдеби өлкетану бағытында болды. Қазақ әдебиетінде өлкелік әдебиет тарихының ... ... ... бастауына М.Әуезов ұйытқы болса, Қ.Мұхамедханов өзінің ғылыми шығармашылық жолында үнемі осы бағытты назарда ұстаған ... Оның ... ... бұрмаламай, деректерді нақтылы дәлелдермен берген мақалалары 400-ден астам. (Ал, жалпы ғылыми еңбектерін ... ... ... ... ... , , , , , , , , және тағы ... ... ... ... ғалымның көркем шығармаларынан өз орнын алып жатты. Ал, , , , , және тағы ... ... ... ... ... ... ... бо-ла-шақ зерт-теулерінің ғылыми діңгегіне айналды. Қазақ әдебиеттану ғылымы, абайтану, өл-келік әдебиеттану, қазақ ... ... ... Қайым Мұхамедханов еңбекте-рінсіз елестету мүмкін емес . Бұл туралы белгілі әуе-зовтанушы ғалым Т.Жұртбай өзінің (1989, ) ... ... , - деп ... Ғалым ағаға берілген бұл бағадан шығармашылық еңбектерінің сан тарау, сан салалы екенін байқауға болады. Әсіресе, Абай шығармаларының тарихы мен ... ... сөз ... ... еңбектерін назарда ұстамау мүмкін емес. Мәселен, Абайдың үш поэмасының бірі туралы Қ. Мұхамедханов өз ойын ... Ол ... Абай ... шықпағаны туралы айтады. Және оған бірнеше дәлелді пікірлер келтіреді де поэма Ырсайдың Ысқағы ... Абай ... ... ... Бірақ, әлі күнге дейін бұл мәселеге үңіле назар аударып, зерттеген ғалымдар жоқ. Мұның өзі абайтануда алынбай жатқан белестердің мол екені мен ... ... ... ... де ... білдіреді. Бұл бір мысал ғана (. 1959ж., 77-бетте). Абай өлеңдерінің текстоло-гиялық зерттеулерінде де Қ.Мұхамедханов өзінің телегей білімі мен ... ... ... ... ... , , , , , т. б. ... ... текстологиясымен қатар кімге арналғаны, қайда шыққанының тарихын да нақтылы, тың тұжырымдар арқылы ... Абай ... ... ... ... ... ... түсініктемелерде де нақтылық пен ғылыми талдаудың жаңа қағидаларын көреміз.
Бұл зерттеулер болашақ әдебиет теориясы мен ... ... ... ... зерттеу нысандары деуге болады. Сондай-ақ, ғалым Шәкәрім Құдайбердіұлының да шығармаларының текстологиялық жағынан дұрыс басылуына, өлеңдерінің ... ... ... ... ... ... жазды. Сол мақалаларының өзі бүгінгі шәкәрімтану ғылымының жаңа белесінің тың ... ... ... ... ... ... ... текстология саласының қалыптасуына ерекше еңбек сіңірді. Оның Махамбет, Шәкәрім поэзиялары текстологиясына арналған мақалалары, Бұқар жырау, Абай шығармаларының текстологиясын қарастырған ... мен ... ... ... Сондай-ақ ол қазақ әдебиетінің тарихын зерттеу ісіне қомақты үлес қосты. [2]
ТҰЖЫРЫМ
Қайым ... ... ... ... әдебиет пен көркемөнердің және қоғамдық-саяси тарихтың мазмұнын байытқан өлшеусіз қымбат қазыналар, мұрағаттық құжаттар - өз ... бір ... ... ... қиссашы, ақын Ақылбек Сабалдың 43 мың жолдық өлеңмен жазылған өмірбаянын, 376 дәптерге толтырылған қарасөздерін тауып, Әдебиет және өнер ... ... ... ... ... Академик Ахмет Жұбанов өзінің "Замана бұлбұлдары", "Ғасырлар пернесі" монографияларында Мәди Бәпиұлы мен Естай Беркімбаев туралы құнды ... ... ... ... ризалықпен атап көрсеткен. Кезінде Мұхтар Әуезовтің тапсырмасы бойынша "Абай жолы" романына да ... ... ... ... ... шығып отырғандығы және бар. (Мысалы, төртінші кітапта Сармолланың қастандықпен өлтірілу уақиғасына байланысты "табыт ... т.б.). Бұл ... ... ... хат 1951 жылы Қайым Мұхаметханұлы тұтқындалғанда тергеушілердің қолында кетіп, кейін қайтарылмай мүлде із-тозсыз жоғалған.
Абайды тану үстіне ... ... ... ... ... проблемаларына да тереңдей түсті. Қаракерей Қабанбай мен Қанжығалы Бөгенбай батырлар туралы халықтық поэмаларға тарихи-ғылыми, әдеби-ғылыми талдау ... ... ... ... ... ... томына енгізіп, 1943 жылы әзірлеп береді.
Қайым Мұхаметханұлының ғалымдық тұлғасында орта ғасырлардағы оқымыстыларға тән ... ... мол еді. ... кең ... өз ... ғана ... ... салайық. Өзекті желісі мен үзілмес тіні абайтану екені белгілі. Мұнда іргелі және қолданбалы сипаттарды тоғыстырушылық жөнімен, талдаулардың түбегейлі орнықтылығы ... жаңа ... ... қадам жасағандығы жөнімен "Абай заманының ақындары" ("Абай ... ... ... ... ... ... шығармаларының текстологиясы" сияқты монографиялары менмұндалап көзге бірден түседі. Әдебиет тарихына Ақылбай Абайұлы, Мағауия Абайұлы, ... ... Мұқа ... Әсет ... Әріп Тәңірбергенов, Көкбай Жанатайұлы, Тұрағұл Абайұлы, Уәйіс Шондыбаев, Кәкітай Ысқақов, Тайыр Жомартбаев, Иманбазар Қазанғапұлы, Баймағамбет Айтқожаұлы ... ... ... тікелей жалғыз өзі әкеп қосты. Абайдың оншақты өлеңі Қайым Мұхаметханұлының жинап тапсыруымен академиялық басылымда жарық көрді. ... ... ... ... ... ... жазушы Қайым Мұхамедхановтың есiмiн есте сақтау аз. Қайым Мұхамедхановтың өмiр жолы да ... ... үшiн ... ... де ... ... ... ұландарын арлы, намысты етiп тәрбиелеуге көмектесетiн бiрден бiр үлгi, бiрден бiр жол. Егер бiздiң ... ... ... ... дәл ... ... баянды болмағы да екiталай едi.
Абайдай кемеңгердің алдында-жүрген жүрісімен, азды-көпті ісімен жұртқа жақсылық жасап, жан шуағын тарата білген Қайымдай ғалымдардың ісі ... ... ... ... бара ... ойлы, сауатты адамзаттардың ниеті адал, ісі ғақыл, бағыты дұрыс.
Бiр сөзбен ... ... ... ... ... батыр перзентi Қайым Мұхамедхановтың екiншi нұрлы ғұмырын бүгiнгi ұрпаққа түсiндiру, ... үлгi ету -- ... ... ... ... атақ үшін емес, ұлы Абай үшін қатал заманның қағидаларына мойынсұнбай азаматтығын сақтай ... ... ... ары, бүгіннің заңына айналған адам Қайым Мұхамедханұлы. Қазақтың қайсар ұлдарының бірегейі - Қайым Мұхамедханов мұрасы бүгінгі жастарға ... ... ... ... - аса ... ... қажет ететін өзекті тақырып. Бұл тақырыпта бірнеше ғалымдар қалам тербеген. Әлі де ашылмаған тұстары бар екенін бәрі де баса ... Оның ... ... ... ... ... ... конференциялары ұйымдастырылып келеді. Жоғары оқу орындарында дөңгелек үстелдер ... ... ... ... ... жандандыру тұсында, Қайымның асыл шығармаларын оқып, оқып қана қоймай, терең сырлы құпиясын ашып, оның ... ... ... ... шығармаларына тереңнен бойлау, өзіндік талдау жасау, іздену- біздің міндетіміз. Жан-жақты дамыған жеке ... ... ... ұлттық рухани тәрбие берерлік, патриоттық, адамилық қасиетке бай шығармалары бар ... ... ... ... ... біз ... ... зерттеген Қайымның шығармалары мен әңгімелерін сүйсіне оқып тыңдауға шақырамын. Бұл біздің міндетіміз және парызымыз сынды. елі үшін ... ... ... ... өткен ұлыларды ардақтай білейік. Келешек жастар Абайды, Қайым сияқты ұлы тұлғаларды басқа да қазақ зиялы қауымын ... ... ... ... өмір бойы Абай ... ... қадағалап, қолынан келгенше бір әріпінің бұрмалануына жол ... ... ... ... ... ... ... уақыт озған сайын қоғамдық ой-санаға ықпал-әсері арта түсіп, өркендеп, дамып отыратын асыл мұра.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
* https://kk.wikipedia.org/wiki
* Белякина А. ... ... ... ... ... ... Қабышұлы Ғ.,жазушы, жорналшы. ,
* http://vko-memory.blogspot.ru/2014/10/blog-post_27.html
* ... ... Қ. ... ССР 4- том. ... энциклопедия.-Алматы, 1989.- 442 б.
* Мұхамедханов Қ. ... ... ... ... Жазушы, 1987.- 423 б.
* Мұхамедханов Қ. Абай шәкірттері // ... 7.-1 б.
* ... Қ. ... // ... ... 1989.-18 ...
* ... Қ. Абайды тұңғыш рет баспасөзде танытқан Ә. Бөкейханов // Түркістан.-1995
* Мұхамедханов Қ. "Тағдыр және ... ... Қ. ... ... = Каюм Мухамедханов: "Судьба и Карлаг".- Алматы: Искандер, 2008.- 276, [2] б.
* ... Қ. Көп ... ... ... ... / Қ. ... - ... : Ел - шежіре. - (Алаш мұрасы). - 2008.
* Ибрагимов Абай мектебінің оқытушысы // Семей ... 1996.- 16 ...
* ... А. Ғылым жұлдызы // Семей таңы.- 2001.- 26 ... 3 б.
* ... Т. ... ... ... ірісі // Ертіс өңірі.- 2004.- 23 қыркүйек.26 б.
* Тілеубекова У. Ғұмырын ғылымға арнаған адам // ... ... ...
* ... Б. Сүйінерге жарар ол // Семей таңы.- 1991.- 22 ...
* ... Е. ... ... ... // ... 1996.- маусым
* Жұртбаев Т. Қайсар ғалым ( Қ. Мұқамедханов ... // ... 1986.- №1.- ...
* ... А. ... ... ( Қ. Мұқамедханов туралы) // Семей таңы.- 17 январь.
* Ибрагимов Т. Музеймен бірге мұраты( Қ. Мұқамедхановқа 70 жыл) // ... ... 1986.- 17 ...
* Исин А. ... шақ. // ... мұғалімі.- 1986.- 31 январь.
* Жүсіпов М. Ұлағаты ғалым. // Қазақ әдебиеті.- 1986.-3 январь.
* Обаев Е. ... ( Қ. ... 70 ... // ... ... ...
* ... К. Ұстаз өркені. // Семейтаңы.-1986.-17 январь.
* Сейсенұлы Д. Абайға араша, Мұхтармен мұндас: //Егемен Қазақстан.- 1996.-20 ақпан.
* Ердембеков Б. ... ... және ... ... мектебі [Мәтін] / Ердембеков Б. // Қазақстан мектебі. - 2006. - №8.- Б.3-4;N9.-73-76
* ...
* ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қайым Мұхамедхановтың ғылыми зерттеу еңбектері23 бет
Қайым мұхамедхановтың қазақ әдебиетінде алатын орны туралы27 бет
Қайымның әдебиет тарихына қосқан үлесі24 бет
Қайым Мұхамедхановтың қазақ әдебиетінде алатын орны15 бет
Қайым Мұхамедхановтың қазақ әдебиетінде алатын орны жайлы мәлімет42 бет
Қайым Мұхаметхановты зерттеген ғалымдар23 бет
«қайым және алаш» сценарий6 бет
Абайтанушы8 бет
Жалайыр Қосымұлы Қадырғали (1530-1605)8 бет
Мұхамбет-Салық Бабажанов5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь