Мұхаметжан Қожаcбайұлы Қаратаев – әдебиет сыншысы

І.КІРІСПЕ.
1.1. Әдебиеттану және сын туралы жалпы түсінік.
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ.
2.1. Мұхаметжан Қожаcбайұлы Қаратаевтың өмірбаяны
2.2. Мұхаметжан Қартаевтың сыни еңбектері және олардың әдебиетте алатын орны
2.3. Әдебиет тарихын зерттеуге арналған еңбектері
2.4. Қаратаев күнделіктері . замана айнасы
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ.
ІҮ. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.
Қазақ әдебиеті сыны мен ғылымының тарихи белестерінен үш кезеңді анық байқаймыз. кезең – қазақ әдебиет сынының туу дәуірі. Қазақ әдебиеті сынының туу процесі Қазан төңкерісіне дейін созылған. Екінші кезең – қазақ әдебиеті сынының жанр ретінде қалыптасу және әдебиеттану ғылымының туу дәуірі. Бұл процесс 1917-1937 жылдардың арасын қамтиды. Үшінші кезең – қазақ әдебиет сынының өсіп-өркендеу және әдебиеттану ғылымының қалыптасу дәуірі 1938-1985 жылдар аралығы.Сын жанрының туу, даму жолдарына назар аударсақ халықтық эстетиканы сыни ойдың бастауы деп танып, халықтың көркемдік түсінік танымы мен талап талғамының өресін байқауға болады. Сынның негізгі қасиеттерінің бірі- ажарсыз бен келіссізді мінеу емес, ең алдымен адамның жан дүниесін, талап-талғамын әсемдік пен сұлулыққа, ізгілікке тәрбиелеу.Ауыз әдебиетіндегі тамаша көркемдік тәсілдердің мән-мағынасын жан-жақты талдап ашуға тиіспіз. Сынның негізгі көрінер арнасы –газет пен журнал. Сын жанрының табиғаты көбінесе өзінің кезеңдік сипатына орай әлеумет көңіліне ой салып отырған көркем туындының мән-жайын оқушы қауымға түсіндіру міндетімен қатар сол шығарманы жазған авторға жәрдемдесу мақсатын көздейді.19 ғасырдың соңғы ширегінде «Түркістан уалаятының газеті» мен «Дала уалаятының газеті» патша үкіметінің отарлық саясаты мүддесінен ғана емес, сонымен қатар қоғамдық ойдың тегеурінді дүмпуінің әсерінен де шыққан еді. Сондықтан патша үкіметі «қазақ оқығандарының ұлт баспасөзі жөнінде қойған талаптарын өз мүддесіне орай шешуге тырысты».Қазақтың қоғамдық өмірінде пайда болған баспасөз орындары, әсіресе, «Түркістан уалаятының газеті» мен «Дала уалаяты газеті» халықтың әлеуметтік сана-сезімін ояту бағытында бірқыдыру үлкен еңбек сіңірсе, екінші жағынан, қазақ әдебиеті сынының тууына дайындық жасады. Бұл кезеңдегі әдеби сын элементтері әлі де болсажалпы саяси-экономикалық, тарихи-әлеуметтік мәселелермен қабаттаса айтылып, мәнді арна табуға ыңғайы бар екенін танытты. Қазақ әдебиет сынының эстетикалық дәрежесі мен өрісі онша биік талапқа жауап беріп, алқалы өңірден көріне қоймағанымен ел-жұртты елең еткізер екпінін аңғартып, өзінің жанрлық сипатын «Айқап» журналы мен «Қазақ» газетінде айқын танытты.
5. Кәкішов.Т. Жанр жайлауы. –Алматы, Қазақ әдебиеті, 2007.
6. Кеңбейіл, М. Замандастар заңғары: Әдеби-танымдық, сыни, зерттеу еңбектер. – Алматы: Арыс, 2007.
7. Кәкішев, Т.К. Мерей. Ғылым.- биогр.жинақ. 2- томдық. Т.1/ - Алматы, 2008.
8. Қазақ әдебиеті: энциклопедиялық анықтамалық А-Я.- Алматы: Аруна, 2005.
5. Қирабаев, С. Әдебиетті қайта оқу: әдебиеттік, зерттеулер мен мақалалар. – Алматы: Балауса, 2010.
6. Мұхамедханов, Қ. Шығармалар жинағы. Көп т. Т.5. Мақалалар. Зерттеулер / Қ. Мұхамедханов; Жинақты құраст.: Е. Іргебаев.- Алматы: Ел-шежіре, 2007
        
        Қазақстан Республикасы Ғылым және Білім министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Реферат
Тақырыбы: Мұхаметжан Қожаcбайұлы Қаратаев - әдебиет сыншысы
Орындаған: Имангаликова ... ... ... ... ... 2015 ...
І.КІРІСПЕ.
1.1. Әдебиеттану және сын туралы жалпы түсінік.
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ.
2.1. ... ... ... ... Мұхаметжан Қартаевтың сыни еңбектері және олардың әдебиетте алатын орны
2.3. Әдебиет тарихын зерттеуге арналған еңбектері
2.4. Қаратаев ... - ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР.
КІРІСПЕ.
Қазақ әдебиеті сыны мен ғылымының тарихи белестерінен үш кезеңді анық байқаймыз. кезең - ... ... ... туу ... ... ... сынының туу процесі Қазан төңкерісіне дейін созылған. Екінші кезең - қазақ әдебиеті сынының жанр ретінде ... және ... ... туу ... Бұл ... 1917-1937 жылдардың арасын қамтиды. Үшінші кезең - ... ... ... ... және ... ... қалыптасу дәуірі 1938-1985 жылдар аралығы.Сын жанрының туу, даму жолдарына назар аударсақ халықтық эстетиканы сыни ойдың бастауы деп танып, халықтың ... ... ... мен талап талғамының өресін байқауға болады. Сынның негізгі қасиеттерінің бірі- ажарсыз бен келіссізді мінеу емес, ең алдымен адамның жан ... ... ... пен ... ізгілікке тәрбиелеу.Ауыз әдебиетіндегі тамаша көркемдік тәсілдердің мән-мағынасын жан-жақты талдап ашуға тиіспіз. Сынның негізгі көрінер арнасы - ... пен ... Сын ... ... ... ... ... сипатына орай әлеумет көңіліне ой салып отырған көркем туындының мән-жайын оқушы қауымға түсіндіру міндетімен қатар сол шығарманы жазған авторға ... ... ... ... ... ... мен ... үкіметінің отарлық саясаты мүддесінен ғана емес, сонымен қатар қоғамдық ... ... ... ... де ... еді. ... патша үкіметі .Қазақтың қоғамдық өмірінде пайда болған баспасөз орындары, әсіресе, мен халықтың ... ... ояту ... ... ... еңбек сіңірсе, екінші жағынан, қазақ әдебиеті сынының ... ... ... Бұл ... ... сын ... әлі де болсажалпы саяси-экономикалық, тарихи-әлеуметтік мәселелермен қабаттаса айтылып, мәнді арна табуға ыңғайы бар екенін танытты. ... ... ... ... ... мен ... онша биік талапқа жауап беріп, алқалы өңірден көріне қоймағанымен ел-жұртты елең еткізер екпінін аңғартып, өзінің жанрлық ... ... мен ... ... ... сынының дамып өркендеуіне үлес қосқан сыншылардың бірі - Мұхаметжан Қожаcбайұлы Қаратаев. Мұхаметжан Қожаcбайұлы Қаратаев (1910 ж. т.) - ... ... ... Қазақстан Республикасы Үғылым академиясының академигі, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген ғылым қайраткері. Қаратаев Абай ... ... ... ... (, 1937, 16 - ақпан), (, 1957, № 2), (, 1936, № 11-12) ... Абай мен ... ... ... ... Пушкиннің Абайға және қазақ ақындарына әсерін сөзетті. Қазақстан совет жазушыларының 1 ... ... ... (, ... ... Абай туралы, оның ақындық тұлғасын танудағы жаңсақ пікірлерді сынға алады. Қаратаев деген мақаласында (. - А., 1958, 123-132-6.) ... өз ... ... ... қатардағы қоғам күрескері деп бағалады. Келешекті кеңінен шолған ақын халқын орыс халқымен ынтымаққа бағыттады. Пушкин орыс әдебиетінде қалай қүрметтелсе,Ұлы ... ... ... ... ... дейді. Сыншы Абай туралы жазғандарында оның халық мұңын жоқтаушы екенін, орыстың зиялыларынан өзі ... ... де ... үндейтінін қуаттап отырады. Қаратаевқа кітабы үшін Абай атындағы Қаз КСР Мемлекеттік сыйлығы берілді (1974).[1] Оның алғашқы күрделі ... С. ... ... ат" ... ... Әдеби жұртшылық арасында үлкен айтыс туғызған бұл поэманың көркемдік-идеялық құны туралы дұрыстап талдау жасады. Ғ. Мүсіреповтың "Шұғыла" повесі туралы да оның сол ... ... ... ... ... Қаратаев тұтас алғанда қазақ әдебиетінің түрлі мәселелерін қамтыған жүзден астам мақаланың , қырықтан аса кітаптың авторы. Сонымен қоса, ... ... ... да ... еңбек сіңірді. М.Горкийдің "Менің университеттерім" , М.Шолоховтың "Тынық Дон" романының 3- кітабын қазақ тіліне аударды; ... ... ... ... қызу ат ... қазақ әдебиетін орыс тіліне, орыс тілден қазақ тіліне аударудың негізгі мәселелері жыйында сүбелі еңбектері жазды. Қаратаев ... ... Ту, ... Белгісі" ордендерімен және бірнеше медальдармен мараппатталған.
Белгілі әдебиет зерттеушісі, сыншы-ғалым, ҚР ... ... ... Қаратаев - 40-қа тарта кітап пен әдебиеттанудың өзекті мәселелерін сөз еткен 700-ге жуық мақаланың авторы. Ғұмырын ғылымға арнаған ... ... ... Одақ ... де ... ... әділ бағасын алған болатын. Кейінгі жылдары келіні Ж. ... ... ... 1985 жылғы бетбұрыс заманынан бастап 1995 жылғы Тәуелсіздікке ... он жыл ... ... шолу сипатындағы мақалалары, ой-пікірлері топтастырылған , атты кітаптары ... ... Төл ... даму ... әсіресе, кеңестік заман тұсындағы тарихын кеңінен білгісі келген оқырман қауымға, ... ... бұл ... берер тәлімі мол. Академик жазушының әдеби мұралары қатарында жарияланбағандары да жеткілікті. Көп жағдайда, кемел тұлғалардың ой-толғаныстары, парасатты ... ... ... рухани толығу көзіне айналады. Мұндай мәліметтер шежіресі ғалымның күнделіктерінде де жиі ... ... - ... ... ... ... бір түрі. Жазушының не саяхатшының көзбен көргенін, естіп білгенін есте сақтау үшін қағаз бетіне түсіруі. ... ... ... ... - орта ... ... ... жылнамашылар. 1830-1831 жылдардағы Польша ұлт-азаттық көтерілісіне қатысушы, поляк революционері Адольф Янушкевичтің Сібірде айдауда жүргенде қазақ даласында ... сол ... ... ... ... ... мәдениеті жайлы жазған хат-жазбалары, декабристердің мемуарлық мұралары, атақты жазушылар Л. Толстой, Ф. Достоевский, А. ... И. ... ... ... ... қалыптасуына кең өріс, мол мүмкіндік ашты. Қазақ ғалым-жазушылары арасында алғаш күнделік жазған - ... ... ... , - ... ... үлгісі, ғылыми-көркем шығарма. Ғ. Мүсірепов, М. Мақатаев, Б. Бұлқышев, Ә. Нұршайықов, М. Әлімбаев. М. Дүйсенов сынды ... де ... ... ... ... ... қайраткері М. Жолдасбековтың , Қазақстанның халық әртісі, режиссер А. ... атты ... да - ... ... ... - деп ... туралы ой толғайды М. Жолдасбеков ... Қ. ... , - ... ... күнделіктің әдебиеттегі орнын, маңызды жанр екенін түйсінеміз Бар ғұмырын қазақ әдебиеті сынының тарихын зерттеуге арнаған, қазақ ... өсіп ... ... ... ... ... сыншы-ғалым, академик Мұхаметжан Қаратаев та күнделік жазған екен. ... ... ... бастап, өмірінің соңына дейін жазылған күнделіктерден жазушының жеке ... ... ... және ... өмір ... танысуға болады. Академик М. Қаратаев күнделік жүргізуге өте ... ... ... ... да, ... жағдайда болса да үзбей күнделік жазып отырған екен.
Қорытынды. Мұхаметжан Қаратаевтың әдебиет саласына соның ішінде әдебиет сынына қосқан үлесі өте зор. ... ... ... ... ... ... ... төрағасы қызметтерін атқарған. Қазақ совет энциклопедиясының бас редакторы болған. Ол жеті ... ... ... ... астам кітаптың авторы. Ғылыми еңбектерінің негізгі арқауы - қазақ әдебиетінің тарихи жолы мен өсу ... ... ... топырағынан жаралып, ана сүтімен енген ұлттық дәстүр, оның жаңа ... ... түр мен ... біте ... ... ... ...
o Кәкішов.Т. Жанр жайлауы. - Алматы, Қазақ әдебиеті, 2007.
o Кеңбейіл, М. Замандастар заңғары: Әдеби-танымдық, сыни, ... ... - ... ... ... ... Т.К. ... Ғылым.- биогр.жинақ. 2- томдық. Т.1/ - Алматы, 2008.
o Қазақ әдебиеті: энциклопедиялық анықтамалық А-Я.- Алматы: Аруна, 2005.
5. ... С. ... ... оқу: әдебиеттік, зерттеулер мен мақалалар. - Алматы: Балауса, 2010.
6. Мұхамедханов, Қ. Шығармалар жинағы. Көп т. Т.5. ... ... / Қ. ... ... ... Е. Іргебаев.- Алматы: Ел-шежіре, 2007
Қазақстан Республикасы Ғылым және Білім министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім ... ... ... ... сын мен ... тарихы және қазіргі әдеби үрдістің жаңашылдық қырлары.
Орындаған: Имангаликова Жанерке ФИ-201
Тексерген: Курмамбаева Карлыгаш Солтанбековна
Семей 2015 жыл
ЖОСПАР:
І.КІРІСПЕ.
1.1. ... және сын ... ... түсінік.
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ.
2.1. Сыни ой-пікірлердің тууы мен дамуы
2.2. Сын арналары
2.3. Баспасөз және ... ... сын ... ... ... сыни ... және ... қазақ әдебиеті сынының жай-күйі
2.6. Әдебиеттану ғылымы
2.7. Қазіргі Қазақ әдебиеттану ғылымының ұлттық ғылым ретінде туу, қалыптасу және даму ... ... ... ... мен ... өркендеуі.
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ.
ІҮ. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.
Қазақ әдебиеті сыны мен ғылымының тарихи белестерінен үш кезеңді анық ... ... ... - ... ... сынының туу дәуірі. Қазақ әдебиеті сынының туу процесі Қазан төңкерісіне дейін созылған. ... ... - ... ... ... жанр ретінде қалыптасу және әдебиеттану ғылымының туу дәуірі. Бұл процесс 1917-1937 жылдардың арасын қамтиды. Үшінші кезең - ... ... ... ... және ... ... ... дәуірі 1938-1985 жылдар аралығы.
Сын жанрының туу, даму жолдарына назар аударсақ халықтық эстетиканы сыни ... ... деп ... ... ... түсінік танымы мен талап талғамының өресін байқауға болады. Сынның негізгі қасиеттерінің бірі- ажарсыз бен ... ... ... ең ... адамның жан дүниесін, талап-талғамын әсемдік пен сұлулыққа, ізгілікке тәрбиелеу.Ауыз әдебиетіндегі тамаша көркемдік тәсілдердің мән-мағынасын жан-жақты талдап ашуға тиіспіз.
Қазақ ауыз ... ... ... ... ... таным-түсінігін қалыптастыратын шұрайлы өрнектер мол,жиі кездеседі. Айтылар ой, ... ... ... баға ... әсіресе сөз өнерінің қадір-қасиетін, өнерпаздың дарын қуатын айқындайтын халықтық эстетиканың әр алуан принциптері бой көрсетеді.
Сынның ... ... ... - ... пен ... Сын ... ... көбінесе өзінің кезеңдік сипатына орай әлеумет көңіліне ой ... ... ... ... ... оқушы қауымға түсіндіру міндетімен қатар сол шығарманы жазған авторға жәрдемдесу мақсатын көздейді.
19 ғасырдың соңғы ширегінде мен ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар қоғамдық ойдың тегеурінді дүмпуінің әсерінен де шыққан еді. ... ... ... ... ... ... пайда болған баспасөз орындары, әсіресе, мен халықтың әлеуметтік сана-сезімін ояту бағытында бірқыдыру үлкен еңбек сіңірсе, екінші ... ... ... ... ... ... жасады. Бұл кезеңдегі әдеби сын элементтері әлі де болсажалпы саяси-экономикалық, тарихи-әлеуметтік мәселелермен қабаттаса айтылып, мәнді арна табуға ыңғайы бар ... ... ... ... ... ... ... мен өрісі онша биік талапқа жауап беріп, алқалы өңірден көріне қоймағанымен ел-жұртты елең еткізер ... ... ... ... ... ... мен ... айқын танытты.
Қазақ әдебиеті сынының алғашқы мәнді толқыны 1921-1925 жылдар ... ... Бұл ... ... ... ... гөрі жеке ... күш-қуатын, алған бағытын, ұстанған мұратын айқындау мәселесі төңірегінде пікір сайыстары болды. Әдебиетте аты шыққан өкілдерінің шығармалары сарапқа түсті. ... ... ... ... ... ерікті-еріксіз өріс алып, идеологиялық қаруға айналғанда, төңкерісшілдік тенденция көпшіліктің өрікпеген көңілінен шығуға талпынды. С.Сейфуллин оған серке болды. Оның қоғамдық, ... ісі, ... ... ... 1922 жылы үш кітабын шығаруға жағдай жасады. Сәкеннің пьесасы бірінші ... ... Оның жеке ... де, ... ... мазмұндамасы да, мақалалары да оңды-солдысыналып, мінелмеген күні аз.
Осы сияқты көптеген ақын-жазушылардың еңбектері сыннан өтіп ... ... әр ... ... ... туындап отырды. М. Дәулетбаев деген мақаласында сынның әдепті, мәдениетті болуын айта кеткен.
Қазақ әдебиеті ... ... қағу ... ... сындар жалғыз Сәкен төңірегінде емес, Мұхтар Әуезовтың трагедиясына жазған Д. Ысқақовтың мақаласынан көруге болады.
Сонымен қатар әдебиет жанрлық жағынан қалыптасуға бет ... ... жеке ... ... ... алар ... , көркем туындыларының деңгейіне назар аудару Сәкен, Мағжан, Мұхтарлардың ғана емес, ... ... ... ... айқындап алуға жағдай жасады.
Сәкеннің жеке өлеңдері де, оқыған дәрісінің мазмұндамасы да, жазған өткір мақалалары да ... ... ... күні аз. 1923-24 ... , , , , , , , ... ... ... Сәкеннің кітаптары мен шығармаларына байланысты жазылып, сын базарын күшейтті.
Сәкенді жақтаушылар болсын, сондай-ақ даттаушылар болсын ... ... бірі ... ... ... ... сайып келгенде, жаңадан қанат қомдай бастаған жас әдебиетті жақтау не жоқ ету ... ... ... ... ... төңкерісшіл әдебиетті жақтаушылар үстем идеологияға арқа сүйей отырып өздерінің ой-пкірлерін ашық айтып, даттаушыларға қарсы шықты. ... ... ... жаңалықтар әдебиет саласында әр қилы жаңа түрді, жаңа тәсілді талап етті. Бұрынғыша мимырт қозғалмай, замана ағымына сай келетін екпінді түр, ... ... де ... сөз керек деген қисындар айтыла бастады.
Адамзат тарихы, оның ... ... даму ... ... да ... үзік-үзік құбылыстардан құрылмайды. Оның өсіп-өркендеу процесінде тарихи желі әрқашан да сақталып отырады. Өйткені қай елдің болмасын тарихи ... ... ... ... ... ... ... жалғасып жатады. Қай халықтың болса да әдебиеті бір күнде, бір жылда жасалмайды.
Біз, әдетте, қазақ әдебиетінің өркендеу, тарихи сахнаға шығу, әлем ... ... ... ... сөз ... негізгі үш арнаны жадымыздан шығармаймыз. Сондықтан тарихи сабақтастықты сақтау принципін басшылыққа алған және түркі жазбаларының қазақ әдебиетіне ... бар ... ... шын ... ... туып ... әдебиетінің өркендеуіне ықпал жасаған үш арнаны сөз еткенде халықтың көркемдік таным-білігі мен түйсігін қалыптастырған ұлттық әдебиеттің дәстүрін барынша тиянақтап баяндағанымыз ... ... ... ... бен ... ... пайда болған жоқ, бұрынғы мәдени-әдеби мұралардың жаңа ... ... ... ... өркен жайып отыр. Қазіргі қазақ әдебиеті тек сырт әсерлерден ғана емес, ең алдымен ... арғы ... нәр ... ... ... ... әдебиет. Олай болса, оның арғы бастауын тек ауыз әдебиетімен, Абаймен шектеп қою да аздық етеді.
Сондай-ақ ХV-XVIII ғасырлардағы ақын, жырау, жыршылардың ... ... ... бір ... ... ... мән-мағынасы бары әрине талғаусыз, елеусіз қалатын жайт емес, алайда халықтың көркемдік түсінігін, эстетикалық талап-талғамын қалыптастырудағы тарихи рөлін ешкім ... ... ... Демек, әдебиетіміздің даму арналарын сөз еткенде бұл салаларды естен шығармау қажет және әдеби мұра ретінде оның тағдырына назар аударып отыру ... ... . ... сын ... ... ... ... танып-білу, оны қалыптастыру, алынар қамалды бағдарлау мақсатын көздейтінін ескерсек, көбіне-көп әдеби процесске тәуелді ... ... оның сол ... ... ... жай-күйі өзінен-өзі айқындалады. Міне, осындай кезде толмаған Толстойлар мен шала Шекспирлерді насихаттау, дүниеге келтіру, таныту процесі басталмақ, 70-80 ... ... ... көп болды.
Әдебиет тарихы әуелі сыннан басталып, содан кейін көркем шығармаға кенелген кезеңді тарих білмейді. Пушкинсіз Белинский болмайтыны ... ... ... ... ... ... бәрі ... оның үстіне білгендердің бәрі Белинский емес. Алайда сабасына қарай піспегі болары даусыз.
Осы тұрғыдан ... ... ... ... ... да ... ... әдебиетіміздегі ізденіске тікелей байланысты. Әрине, өзіміздің жетіспеушілікті ... ... ... ... анау жоқ, ... аз деп жар салу ... те болар, бірақ шындықтан секіріп өтер ешкім жоқ. Сыншы ойын қанағаттандырып, кең жазира жайлауға ... да, ... ... ... де өз ... ... болмысы. Сол болмыстың жетіспегенін іздестіру, мол игілікке қол жеткізетін өрелі биіктерді меңзеу, аяққа оралғы ... да, ... ... штамптарға да қарсыкүресіп, әлгерінді жағаға жол бастау сынның негізгі арқауы. Осыған ұмтылған, кейбір ретте әдеби процеске демесін ... ... сын ... ... көз ... ... бомайды. Қалай десек те, сыншылар әдебиет мүддесі жөніндегі игі талаптан тайып, әр ақы-жазушының жазғанын мақтау не даттауға ден ... ... ... сын да, ... сын да, ожар сын ... ... ... есеп-шартқа көп жүгініп, алақолдылыққа салынған шақта газет-журнал бетіндегі сынның авторы кім және қай шығарма ... ... ... ... аян ... оның ... жазыларын, не айтарын алдын ала топшалауға болатын көрінеді. Міне, бұл сынды өсірмейтін кесел ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... Бұдан арылмай шығарма шындығын айту, оның табиғатын тану мүмкін емес.
Қазақ әдебиеттану ғылымы - ... ... ... ... ... ... Қазақ әдебиетінің тарихы, теориясы, сыны, сондай ақ текстологиясы менбиблиографиясын қарастыратын салалары бар. Қазақ әдебиеттану ғылымының ... мен ... - ... ... туу, қалыптасу және даму жолдарын зерттеу, әдеби құбылыстар мен ... ... ... және ... ... ... ғыл. ... түсіру және әр түрлі қоғамдық-әлеум. жағдайлар барысында ұлттық әдебиеттің халық руханиятына, қоғамдық сана-сезімі мен ұлттық таным білігіне жасайтын ... ... ... ... әдебиеттану ғылымының ұлттық ғылым ретінде туу, қалыптасу және даму жолы негізінен былайша жүйеленеді:
* Қазақ әдебиеттану ғылымы пайда болуындағы тарихи ... ... Бұл ... ежелгі әдебиеттен басталып, қоғамдық даму сатыларына сай 20 ғ-ға дейінгі уақыт аралығын қамтыды. Түркі жазба ескерткіштерін хатқа ... ... 19 ... ... ... ... ұзақ мерзім Қазақ әдебиеттану ғылымының тууына дейінгі тарих алдындағы дайындық кезең болғандығы, тарихи сабақтастық принципіне сай өсу-толысу, эвол. даму ... ... ... Ол 19 ғ. ... ... ориенталист-фольклортанушы ғалымдарының еңбектерімен ғана шектелмей, ұлтттық зиялы қауым өкілдерінің ... ... ... мен ... салаларындағы зерттеу еңбектерінде белгілі бір дәрежеде өсіп, ұлттық ғылымның тууына негіз болды.
* Қазақ әдебиеттану ғылымының туу ... (1900 - 40) 20 ... ... ... ... көбеюі, ұлттық әдебиеттің тарихы мен теориясы мәселелерінің нақты сөз бола бастауы, библиогр. бағытта алғашқы қадамдардың жасалуы Қазақ әдебиеттану ... ... ... көрсетті. Әдеби мұраны ғыл. игерудегі барлық талап-тілек пен әдіс-тәсілді меңгеруге дейінгі ғыл.-зерттеушілік ой-пікір 20 ғ-дың басынан бастап ... ... мен ... ... ... сынды тудыруда ғыл. және эстет. биіктіктерге ұмтылды. 20 ғ-дың ... ... мұра ... пе, жоқ па?" ... ... ... ... қарсы күресе отырып, әдеби мұраны игеруде "бірыңғай ағым ... оң ... ... оны ... ... ғыл. ... бағалау, заман талабына сай пайдалану, шығарм. үйрену секілді өзекті мәселелерді шеше алды. Ал ... ... ... ... ... бола ... ... мен қазақ әдебиетінің сан ғасырлық даму жолын тарихи тұрғыдан тану, зерттеу және ... бөлу ... ... ... ... бара ...
Сонымен қатар, осы уақыт аралығы Қазақ әдебиеттану ғылымы үшін ғыл. ... ... ... ... ... принциптерді игеру кезеңі болды. Қазақ әдебиеттану ғылымының туу кезеңі тап келген бұл мезгілреспублика тарихындағы өте ірі оқиғалар мен орны ... ... толы ... еді. ... ағарту ісінің жолға қойылуы, мәдениет орындары мен зерттеу ин-ттарының ашылуы, баспасөздің өркен ... т.б. ... ... ... мұраны игеруге қолайлы жағдай туғызғанымен, ұлт саясатының бұрмалануы, жеке басқа табынушылық, маркстік-лениндік әдіснаманың тапшылдық, партиялық талаптары оған кері әсер етті. ... ... ... пен ... зұлматы Қазақ әдебиеттану ғылымының ізашарларын, тәжірибелі әдебиетші ғалымдарды қуғын-сүргінге ұшыратты, ғыл. жұмыспен еркін шұғылдануға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... 1900 - 40 ж. аралығында өзінің туу ... ... ... ... ... қалыптасу кезеңі (1941 - 70). Қазақ әдебиеттану ғылымы бұл тұста қазақ әдебиеті тарихын кезеңдеуде, жеке ақын-жазушылар шығармалары моногр. ... ... ... мен ... теориясының мәселелерінде көңіл аудараралық соны қадамдар жасады. 50-жылдардың орта кезінен басталған жаңа ... жеке ... ... зардаптары мен бұрмалаушылықтарды түзете бастағанымен, Қазақ әдебиеттану ғылымының ұлттық ... сай ... ... ... ... ... әдіснаманың әдебиеттің таптығы, халықтығы, партиялылығы қағидалары, ұлттық нигилизмнің өріс алуы ғыл.-зерттеушілік ой-пікірдің адымын аштырмады.
* Қазақ әдебиеттану ғылымының даму кезеңі (1970 ... ... ... әдебиеттану ғылымының қалыптасу кезеңіндегі қиын-қыстау жолындағы талқыдан өткен, әдеби-тарихи, әдеби-теориялық, сыншылдық-эстетикалық ой-пікірді өркендетуде білімі мен біліктілігі, ғылыми сауаттылығы мен табандылығы ... ... ... ... ... ... ... Олар өздерінің туып, қалыптасу кезеңін толық аяқтап, 1970 жылдан бастап даму кезеңіне қадам басқан Қазақ ... ... ... ... тартқан күрделі де көкейтесті мәселелерді шешуге жұмыла кірісті. 1970 - 80 ... ... ... ... ... ... болса да ұлттық әдебиетті тарихи, теор. тұрғыдан тексеру жұмыстарында табысты қадамдар жасала бастады. Әдебиеттің тарихи бағыттары мен ... жанр ... ... ... ... ... моногр. тұрғыда жан-жақты сөз болып, теориялық мәнде нақтылы ғыл. тұжырымдар жасалынды. Әдебиет жанрлары, тегі мен түрлері: поэзия, проза, ... ... ... ... ... ... юмор мен сатираарнайы зерттеу нысанасына айналды. 1990 жылдан бастап, тәуелсіздік пен еркіндік жағдайында кеңестік кезеңде кеткен қателіктер мен ... ... ... жаңаша бажайлау жұмыстары жүргізілді. 21 ғасырларға қарай Қазақ әдебиеттану ғылымы қазақ әдебиетінің өткеніне шынайы баға бере ... ... ... ... ... отырып, саралай алатын ғылым саласына айналды. Қысқаша айтқанда, Қазақ әдебиеттану ғылымы өзі пайда болғанға дейінгі тарихи алғышарттар кезеңінен бастап ... ... ... ... ... мынадай нәтижелерге қол жеткізді: бүкіл түркі халықтарына ортақ ежелгі дәуірдегі әдеби мұраны ... ... ... ... әдеби-теориялық сипаттағы ізденістер ұлттық ғылыми-зерттеушілік ой-пікір дәрежесіне дейін ... ... ... өте мол қоры ... қазақ фольклортану ғылымы жеке сала болып оңаша отау ... оның ... ... ... ... ... түйінді тұжырымдар жасалды; қазан төңкерісіне дейінгі және одан кейінгі әдебиет тарихының көрнекті өкілдерінің өмірі мен шығарм. мұрасы ғыл. тексеріліп, ... ... ... және ... қарастырылды.
Қорытынды. Қорытындылайтын болсам, қазақ әдебиет сыны мен әдебиеттануы тек айтыс-тартыспен қанатын жайып, буынын бекітіп алған жоқ. Оның ... ... - ... ... мен ... ... ... жасап, шығар биігін айқындауға жәрдемдесті. Қызу айтыс-тартыс барысында ақын-жазушылардыңшығармаларында қолданылып жатқан көркемдік тәжірибелеріне оқтын-оқтын соғып кетіп отырған бір ... - ... ... байланысы, дәстүр жалғастығы болды. Бұл проблема теориялық қисын елегінен өтуді қалайды. Өйткені күні кешеге дейін қазақтың көп ... ... ... екен ... желеумен жүргенде өнімді бір арнаны, яғни Абайдан тартылатын сыншыл реализм дәстүрін сұйылтып алдық. Төңкеріс өкімет машинасын тез ... ... ... ... ... ... ... алмағаны, дәстүр сабақтастығы сақталғаны айдан анық.
Өскен әдебиет әрине өзінің керек-жарағын іздестірмей тұра алмайды. Әдеби дамудағы әр қилы ... ... ... ... ... зерттеу, оны оқушы жұртшылыққа жеткізу қажеттігі сын ... ... ... ... Абай ... ... сыншыл реализм дәстүрінен және батыс классиктерінің озық үлгісінен нәр алған қазақ қаламгерлері өздерінің кейбір шығармаларында сыншыл реализмді сәтті қолданып, ... ... ... бере ... де, оны ... ... өткізетін парасатының молдығын танытты.
Сынның жанрлық қасиетіне айрықша ілтипат білдірген Ахмет Байтұрсынов жазба әдебиетті екіге жіктегенде бір саласын ... ... деп ... Ал ол не екен деп көңіл бөлгенде дегеніне қарағанда сыни ой-пікір жүйесінің әлеуметтік-эстетикалық тұрғыдан зор ықпалы ... ... ... ... бір ... өмір ... аз да ... да алшақтааттын романтизм бағытымен өркендету талабы бірден-бір өрнекі жол деп айта қою ... ... ... ... шығармаларда талай көркемдік ізденістер, ұтқыр образдар, кестелі өрнектер кездесетініне ... ... ... ... ... қатарға ысырып тастау немесе оны жүрер жолымыз емес деп есептеу айтысушылардың бір сәттегі пенделік ... ... ... Ол ... шын эстетикалық тұжырымнан алыс. Өйткені әдебиет өнер болып жарыққа шыққаннан бері реализімнен іргесін аулақ салған емес, ал саналы ... одан қол ... ... ... опық жеп, ... қалтарысында қалған сәттері аз емес.
Пайдаланылған әдебиеттер:
o Кәкішов.Т. Жанр жайлауы. - ... ... ... ... ... М. ... ... Әдеби-танымдық, сыни, зерттеу еңбектер. - Алматы: Арыс, 2007.
o Кәкішев, Т.К. Мерей. ... ... 2- ... Т.1/ - ... 2008.
o ... ... ... анықтамалық А-Я.- Алматы: Аруна, 2005.
5. Қирабаев, С. Әдебиетті қайта оқу: әдебиеттік, зерттеулер мен мақалалар. - ... ... ... ... Қ. ... жинағы. Көп т. Т.5. Мақалалар. Зерттеулер / Қ. Мұхамедханов; Жинақты құраст.: Е. Іргебаев.- Алматы: Ел-шежіре, 2007

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Б.Кенжебаев-әдебиет сыншысы. М.Қаратаев-әдебиет сыншысы.Тоқырау жылдарындағы әдеби сын. Қазақ әдебиетіндегі ақтаңдақтардың игерілуі14 бет
М.қаратаев - әдебиет сыншысы13 бет
Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылық өнімдерінің нарықтық жағдайы7 бет
Бақытжан Қаратевтың қоғамдық-саяси қызметі10 бет
Мұхамеджан Сералиннің шығармашылығы6 бет
Мұхаметжан Cералин (1871— і929)7 бет
Ж.Аймаутов - әдебиет сыншысы13 бет
Жүсіпбек Аймауытов - әдебиет сыншысы17 бет
Жүсіпбек аймауытов – әдебиет сыншысы10 бет
Мұхаметжан Тынышбаев жайлы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь