Сәндік қолданбалы өнер саласындағы кесте тігу және көркемдеп тігу өнері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. Қолөнер.мол өнер. Қазақ сәндік қолданбалы өнерінің шығу және даму тарихы.
1.1 Қазақ сәндік қолданбалы өнерінің тарихы және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Қазақ кесте өнерінің шеберлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

2. Сәндік қолданбалы өнер саласындағы кесте тігу және көркемдеп тігу өнері.
2.1 Кесте өнері және оның түрлері,қажетті құрал.жабдықтар,тігу технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.2 Шығармашылық жұмыс,ізденіс жолдары,жұмыстың орындалу барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35

3. Мектеп оқушыларына үйірме жұмыстарында кесте тігу өнерін оқытып,үйрету әдістемесі.
3.1 Үйірме жұмысының жылдық.күнтізбелік жоспары ... ... ..36
3.2 Кесте тігу өнерін оқушыларға үйретудің сабақ
жоспары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
3.3 Сәндік қолданбалы өнер саласы бойынша оқушыларға эстетикалық тәрбие беру процесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49

Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .52

Қосымшалар
Кіріспе
«Шеберлінің қолы-алтын» – деп дана халқымыз айтқандай қайта жаңғырып,жастар тәрбиесіне арқау болып отырған халық қолөнері бұл күнде қоғамымыздың ортақ әлеуметтік қозғалысы болып отыр.Кешегі ата-баба мұралары қазіргі кезде қолға алынып,жалыұпен қайта қауышып,жүректерден орын алуда.
Қазақ қолөнерінің тамаша туындыларын жасаудың қарапайым технологиясын осы күнде тұрмысқа қайта ендіріп, өсіп келе жатқан жасөспірімге қазақ халқының қолөнеріне қызығушылығын арттырып,шеберлігін дамытуға осы дипломдық жұмыстың әсері болар деген сенімдемін.Бұл дипломдық жұмыста кесте өнерінің шығу даму тарихы,кестенің түрлері,олардың жасалу,тігілу технологиясы, қажетті құрал-жабдықтары жазылып көрсетілген.
Қазіргі таңда жалпы білім беретін мектептерде «Сәндік Қолданбалы өнер» бағытында сабақ жүргізіліп келеді. Онда оқушыларды қазақ халқының төл өнерінің тарихымен таныстырып,олардың өзіндік өнеге үлгісін, бейнелеу ісін орындаудың технологиясын, бұйымдарды көркем өңдеу тәсілдері арқылы орындау мәселелері қарастырылады. Осы мұраларды қоғамдық өмірде тиімді пайдалана білу үшін оны тереңірек оқып үйреніп,толық дәрежеде игеру қажет.
Қазіргі кезде біздің елімізде жаппай ұлттық өнерді оқушыларға үйретуге көп көңіл бөлініп отыр. Осыған орай елбасымыздың халыққа жолдаған жолдауында еліміз дамыған 50 мемлекеттің қатарына енуі, экономика, мәдениет, білім, өнер салаларының дамуы басты мақсатқа қойылып отыр. Ата-бабамыздан сыр шертіп келе жатқан бенелеу өнерінің шығармаларын, қолөнер туындыларын, олардың тарихтарын жас ұрпақтың бойына сіңдіру, қазақ халқының өнерімен шет елдерді таныстыру менің де басты міндетім деп білемін. Мен дипломдық жұмысымда Сәндік қолданбалы өнердің бір турі кестелеу өнерін оқушыларға үйретіп,тігу жолдарын,әдістерін қарастырдым. Ерте заманнан келе жатқан кесте тігу өнерін осы күнде мектеп қабырғасында сыныптан тыс үйірме жұмыстарында үйретудің жүйелі жоспарын құру арқылы жасап шығару, сонымен бірге осындай жұмыстар арқылы балаларға эстетикалық тәрбие бере отырып,оқушының ой-өрісін дамыту және патриоттық сезімін ояту болып табылады.
Тақырыптың көкейкестілігі: өсіп келе жатқан жас ұрпақтың дүние танымын қалыптастыру негізінде эстетикалық және көркемдік тәрбие беру. Эстетикалық тәрбиенің мәні әрбір адамның әсем өмір сүруіне , әсемдікті жан-жақты қырынан көре білуге эстетикалық тәрбие беру процесінде адамдардың сезімі, талғамы,көзқарасы,идеясы қалыптасады. Оқушыларға эстетикалық тәрбие беру олардың көркемдік білімге дейін көтеру мәселесі бүгінгі таңда айрықша мәнге ие.Оқушыларға эстетикалық тәрбие бере отырып,оқушылардың өнерге деген қызығушылықтарын арттыру.
Дипломдық жұмысымның мақсаты: Оқушыларға сыныптан тыс үйірме жұмыстарында кесте тігудің технологиясын үйрету арқылы олардың халық өнеріне деген сүйіспеншілігін дамыту,эстетикалық талғамын арттыру.Қолда бар халық қолөнерінің нәрін тиімді пайдаланып,оны ізденімпаздықпен жаңарта отырып келешек ұрпақтың бойына сіңіру.


Дипломдық жұмысымның міндеттері:
- Оқушыларға сыныптан тыс үйірме жұмысы кезінде кесте тігу өнерінің теориялық негіздерін айқындау.
- Оқушыларға кесте тігу барысында әр түрлі ою өрнектер нақыштарын қолдануды үйрету.
- Толық тігіліп біткен жұмысты безендіру әдістерін үйрету.
Зерттеу жұмысының обúектісі: Бейнелеу өнерінен сыныптан тыс үйірме жұмысы.
Зерттеу нысанасы: Бейнелеу өнерінің түрі сәндік қолданбалы өнер саласы бойынша кесте тігу өнерін игеру жолдары.
Жұмыстың әдістемелік жаңалығы:
1. Кесте тігу өнерінің мектептегі сыныптан тыс үйірме жұмысы барысында жүргізудің жолдары мен әдістері айқындалады.
2. Кестеленетін жұмыстың мұражай экспонаты ретінде дайындалуы қаралады.
Практикалық құндылығы: Дипломдық жұмыстың жазба бөлімінде берілген мәліметтер: кесте өнері, кесте өнерінің түрлері, кесте тігу өнерінің технологиясы, жалпы білім беретін мектептерде сыныптан тыс үйірме жұмыстарында, сондай-ақ жеке тапсырыстар бойынша жұмыс жасайтын шебержаналарға көмекші құрал ретінде пайдалануға қажет.
Пайдаланылған әдебиеттер.

1. Әбдуәлиева Ш. Халық қолөнері.
Алматы 1992ж.
2. Қасиманов С.Қазақ халқының қолөнері.
Алматы «Қазақстан» 1995ж.
3. Марғұлан А.Х. Казахское народное прикладное искусство. Алматы «өнер» 1986ж том1, том2, том3.
4. Нұрғалиев Н. Шаңырақ-үй тұрмыс энциклопедиясы. Алматы 1989ж.
5. Рондели Л.Д. Народное декоративно-прикладное искусство. Алма-Ата 1984г.
6. Әмірғазин Қ. Қолданбалы көркем өнер.
Алматы «Рауан» 1992ж.
7. Қазақстан мектебі. Халықтың қолөнер туралы.
Алматы 1991ж №7 63-65 беттер.
8. Ералина А. Халық шеберлері шығармашылығын оқу-тәрбие жұмыстарында қолдану.
Шымкент 1997ж.
9. Тәжімұратов Шебердің қолы ортақ.
Алматы
10. Арғынбаев.Х. Қазақ халқының қол өнері ғылыми зерттеу еңбектері.
Алматы. Өнер 1987 ж.128 бет.
11. Әбдіғаппарова Ү.М. Қазақтың ұлттық ою өрнектері. (оқу құралы)
Алматы.Өнер. 1999ж 152 бет.
12. Еспенбетов.Б. Оқушыларды халықтың қолданбалы өнеріне баулу.
Бастауыш мектеп. № 9; 10 бет. Алматы 1988ж.
13. Еспенбетов.Б. Ұрпағымыз ұмытпасын.
Бастауыш мектеп. № 1; 27-28 бет. Алматы 1990ж.
14. Еспенбетов.Б. Халықтың қол өнері туралы.
Қазақстан мектебі № 7 63-65 бет. Алматы 1991 ж.
15. Народное декоративно-прикладное искусство казахов.
Под.ред. Н.Б.Нурмухамедова. Аврора 1970 г. 207 стр.
16. Казыханова Б. Эстетическая культура Казахского народа.
Алматы; Қазақстан 1973 г. 223 стр.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....……....3
1. Қолөнер-мол өнер. Қазақ сәндік қолданбалы өнерінің шығу және даму
тарихы.
1. Қазақ сәндік қолданбалы өнерінің тарихы және
түрлері................................................................
...............……..6
2. Қазақ кесте өнерінің
шеберлері......................................……19
2. ... ... өнер ... ... тігу және ... ... ... өнері және оның түрлері,қажетті құрал-жабдықтар,тігу
технологиясы........………………………………....22
2. Шығармашылық жұмыс,ізденіс ... ... ... ... ... ... кесте тігу өнерін оқытып,үйрету
әдістемесі.
1. Үйірме жұмысының жылдық-күнтізбелік жоспары.....…..36
2. Кесте тігу өнерін оқушыларға үйретудің сабақ
жоспары.....................................................................
........................40
3. ... ... өнер ... бойынша оқушыларға эстетикалық тәрбие
беру процесі………………………………….45
Қорытынды...................................................................
.....................49
Әдебиеттер..................................................................
.......................52
Қосымшалар
Кіріспе
«Шеберлінің қолы-алтын» – деп дана ... ... ... ... арқау болып отырған халық қолөнері бұл күнде
қоғамымыздың ортақ әлеуметтік қозғалысы болып отыр.Кешегі ... ... ... ... ... ... ... орын алуда.
Қазақ қолөнерінің тамаша туындыларын жасаудың қарапайым технологиясын
осы күнде тұрмысқа қайта ендіріп, өсіп келе ... ... ... қолөнеріне қызығушылығын арттырып,шеберлігін дамытуға осы
дипломдық жұмыстың әсері болар деген сенімдемін.Бұл ... ... ... шығу даму ... ... жасалу,тігілу
технологиясы, қажетті құрал-жабдықтары жазылып көрсетілген.
Қазіргі таңда жалпы білім ... ... ... Қолданбалы
өнер» бағытында сабақ жүргізіліп келеді. Онда оқушыларды қазақ халқының төл
өнерінің тарихымен таныстырып,олардың өзіндік ... ... ... ісін
орындаудың технологиясын, бұйымдарды көркем өңдеу тәсілдері арқылы орындау
мәселелері қарастырылады. Осы ... ... ... тиімді пайдалана
білу үшін оны тереңірек оқып үйреніп,толық дәрежеде игеру қажет.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... оқушыларға
үйретуге көп көңіл бөлініп отыр. Осыған орай елбасымыздың халыққа жолдаған
жолдауында еліміз дамыған 50 ... ... ... ... ... өнер салаларының дамуы басты мақсатқа қойылып отыр. Ата-
бабамыздан сыр ... келе ... ... ... ... ... ... тарихтарын жас ұрпақтың бойына сіңдіру, қазақ халқының
өнерімен шет елдерді таныстыру менің де басты міндетім деп ... ... ... ... ... өнердің бір турі кестелеу ... ... ... ... Ерте ... ... ... тігу өнерін осы күнде мектеп қабырғасында сыныптан тыс үйірме
жұмыстарында үйретудің жүйелі жоспарын құру арқылы жасап ... ... ... ... ... ... ... тәрбие бере
отырып,оқушының ... ... және ... ... ояту ... ... өсіп келе ... жас ұрпақтың дүние
танымын қалыптастыру негізінде эстетикалық және көркемдік тәрбие беру.
Эстетикалық ... мәні ... ... әсем өмір ... , ... ... қырынан көре білуге эстетикалық тәрбие беру ... ... ... ... ... эстетикалық тәрбие
беру олардың көркемдік білімге дейін көтеру мәселесі бүгінгі таңда айрықша
мәнге ие.Оқушыларға эстетикалық тәрбие бере отырып,оқушылардың ... ... ... ... ... ... сыныптан тыс үйірме
жұмыстарында кесте тігудің технологиясын ... ... ... ... ... ... дамыту,эстетикалық талғамын арттыру.Қолда бар
халық қолөнерінің нәрін тиімді пайдаланып,оны ізденімпаздықпен ... ... ... бойына сіңіру.
Дипломдық жұмысымның міндеттері:
- Оқушыларға сыныптан тыс үйірме жұмысы кезінде кесте тігу ... ... ... ... ... тігу барысында әр түрлі ою өрнектер нақыштарын
қолдануды үйрету.
- Толық тігіліп біткен жұмысты безендіру әдістерін ... ... ... ... ... ... тыс ... нысанасы: Бейнелеу өнерінің түрі сәндік қолданбалы өнер
саласы бойынша кесте тігу өнерін игеру ... ... ... ... тігу ... ... ... тыс үйірме жұмысы барысында
жүргізудің жолдары мен әдістері айқындалады.
2. Кестеленетін жұмыстың мұражай экспонаты ретінде дайындалуы қаралады.
Практикалық құндылығы: Дипломдық жұмыстың ... ... ... кесте өнері, кесте өнерінің ... ... тігу ... ... ... ... мектептерде сыныптан тыс ... ... жеке ... ... ... жасайтын
шебержаналарға көмекші құрал ретінде пайдалануға қажет.
1.1.Қазақ Сәндік қолдабалы өнерінің тарихы және түрлері.
Қазақстан көне ... ... Ерте ... оны ... ... ... егін салумен шұғылдана жүріп, өзіндік өрнегі мол, ... ... ... ... ... ескі ... ... өсіп. Біте қайнап келе жатқан өте бай қазына.Қазақ халқының
қолөнері деп халық тұрмысында жиі қолданылатын өру,тігу, тоқу, ... ... ... шығармашылық өнер жиынтығын айтады.
Қолөнер түрлерінің әр қайсысының талай ғасырлық тарихы бар.Қазақ ... күн ... ... ... ... ... киім кешек тігуді, азық-
түлік өндіруді өзінің тұрмыстық кәсібі ... ... ... тіршілік
барысында пайдаланса, әсем бұйымдар жасап өмірде сән салтанат құра ... ... ... түрі ... ... өмірі мен, сол халықтың
қоғамдық тарихымен, кәсібімен тығыз байланысты болады.
«Өресі биік, өрісі кең» өнер ... қай ... ... ... ... да ... сияқты қазақ халқыда өзінің көне замандардан
бері келе жатқан тамаша тарихымен және бір ... ғана тән ... ... ... ... түрі көп. ... қоршаған өміріміздің
барлығы өнер. Ал қандайда болсын өнер және талант иелерін өмірге ... ... ... өнерінің тамаша үлгілері атадан балаға мұра
болып біздің заманымызғада жетті. Қазақтың қолөнерін ... ... ... ... ... ... ғана емес, ... ... мен ... де ... аударып келеді.
Дүние жүзінде әр халық ата-баба мұраларын, халық ... ... ... ... ... мұра ... ... жалғастырушы шеберлер әрқашанда
халық арасында құрметті.
Қолөнер бұйымдарын дүниеге алып келу көптеген ... және ... ... етеді.
Қолөнердің қайнар көзі-еңбек екенін М.Горькийдің еңбек туралы, оның
адамды ұлы данышпан ... ұлы күш ... ... аталы сөзін айтуға
болады. Еңбек адамның ... ... ғана ... ... оның
адамгершілігін, дүниеге көзқарасын қалыптастырып, рухани сезімін байытады.
Еңбек-өнер өрісі-өмір жемісің-дегендей еңбек пен ... егіз ... ... Өнердің қай түрі болмасын қажымай, талмай еңбектенуді талап етеді.
Халықтың қолөнеріне әдет-ғұрып жабдықтарымен қатар, аң аулауға, ... және ... ... ... ... ... Осыған орай
қолөнердің өзі бірнеше түрге бөлінеді, олар: зергерлік-өнер, металды өңдеп
өрнектеу (алқа, жүзік т.б. бұйымдар) Ағаш , тас ... ... ... ... көркемдеп тігу, тері өңдеу, өрмек тоқу т.б.
Қолөнермен ... ... төрт ... ... болады.
Шебер-ағаштан әр түұрлі бұйымдар жасайтын адам. Ұста-қару-жарақ, ер-
тұрман, сауыт-сайман жасаумен ... ... ... ... ... ... іс ... адамдар.
Зергер-алтынмен аптап, күміспен күптеп сырға, білезік, алқа ... ... ... ... құйма, бедерлеу, соғу,
қаптау, күмістеу, ... ... ... ... терең меңгерген. Алтын
күміспен әшекейленген алуан түрлі өңір жиектері мен алқалар, асылтастардан
көз ... ... мен ... әдемі құс мұрын ... ... осы ... ... ... ағаш ... кебеже сандық жасап кілем, ... ши ... ... ... ... кесте тігіп, арқан, жіп есіп,
өрім-өріп, қолдан әр алуан ыдыс-аяқ, адал бақан, ... ... және ... ... халық шеберлері, өнерпаздар өз қолдарымен ... ... ... ... ... тас қашау, сүйек ою, ағаш ою, мүйіз
бақылту, ... ... ... ... ауыр ... де ... қолөнер «ер адамдарға тән іс» және «әйел адамдарға тән іс» деп
екіге бөлініп келеді. Мысалы: тастан, ... ... ... ... ... бұйымдар жасап, оны әсемдеу сияқты ауыр жұмысты ер адамдар
атқарады.
Кесте тігу, жиек ... ... ... ши орау, сырмақ сыру, оюлау,
теріден киім тігу ... ... әйел ... ... ... киіз басу, ши тарту, шом, жазы жасау ... ... ... ... ... ... және ХХ ғасырдың бас кезінде қазақ халқының қолөнері ішінде
киіз үйдің сүйегін, ағаш ... ... ағаш ... ... ... киіз басу,
кілем тоқу, өрмек тоқу кең өріс ... ... ... ... ... ... ... қолөнерінің тоқу ісінде қолданылатын өте
қарапайым әдісі, яғни оны тоқу станогы десе де болады. Күрделі техникасыз,
кез келген ... ... ... ... оңай ... өрмектің
екі түрі бар. Оның біріншісін аспалы немесе термелі өрмек дейді. Өңай
өрмекке ... ... ... енді ... ... ... жай ... Жай өрмек шекпен, алаша, қап, қоржын, ... ... бау, ... ... нәрселерді тоқуға арналады. Халық қолөнерінде көбірек ... ... осы ... ... – жай өрмекке тоқталып өтейін. Жай
өрмекті құрып, тоқу үстінде пайдаланылатын мынадай ... ... ... ... ... ... ... – қабатталған шиден. Түзі тобылғыдан, сымнан жасалады;
3. Адарғы – екі жақ шеті жүздендіре жонылған, ортасы сәл ... ені ... ... ... ... ... кергіш сабау, оны «сару ағаш», «беру жіп» деп те
атайды;
5. Қылыш - өзі ... да ... ... сырт ... ... ... ... дүз жағын 6-7 миллиметр шамасында ғана, жұқарта
жонып, ортасын дөңестеу еткен, ені 12-15 сантиметр жалпақша келген
ағаш;
6. Арқау шөлмегі (жүгіртпе) екі ... аз ғана ... бар ... түзу ... Арқалық – 1-1, 20 метр шамасындағы түзу таяқ (диаметрі 3 см);
8. Көтерме немесе мосы – басы біріктірілген 3 ... ... Екі ... ... байлататын бақылау жіп (бөлік жіп);
10. Өрмек жіптер. өрмекке арналып иірілген жіптер істелетін ... ... ... ... бірнеше түсті болады және
ол тұстар бөлек-бөлек домалақтанады. Тоқылғанда заттың ұзын бойына
жұмсалатын бұл жіптер ... ... ... ... екі ... ... ... жиек жіптер сияқты оңқай, солақай етіп иіре береді.
Осындай әзір жіптерді мөлшерлеп отырып, екі ... ... ... - ... ... ілінетін үстіңгі жіптер.
Екіншісі – күзуге ... ... ... Өрмекшілер тілінде
үстіңгі жіпті ңөрісің деп, астынғы жіптер ңқарсысың деп ... ... ... жіпң, астыңғысы ңұрғашы жіпң дейді.
Арқау – бұл ерсі мен қарсы жіптердің арасында көлденең отыратын жіп,
арқау ... ... ... және ... қарай, кейде ерсі және қарсы
жіптерінің жуандығымен бірдей, кейде одан жуан болып иіріледі.
Күзу – бұл тоқылмайды, тек тоқылатын жіптерді ... әр ... ... түзу үшін ... Күзу ... ... бір алқым шамасында, ол
өте ширақы және екі қабат ... түйе ... ... де, ... Күзу жіп ... жібінің өрісін (ұзындығы) өлшеп, оның неше метр ... ... ... ... соң, ... ... әлгі ... тең төрт бұрышқа
бөліп 4 қазық, кейде үш бұрышты өрім ... үш ... ... Өрмек
құрылатын жер шөгірсіз, бұтасыз тегіс жер болуы және малдың, адамның ... аяқ асты ... ... құрушы шеберлердің көз мөлшері, көңіл есебі ... ... ... ... 20 метр болса, онда төрт бұрыштың әрбір қабырғасы 5
метрден келеді. Бұдан акейін сол 4 ... ... орта ... бесінші
қазық қазылады, оған қатар арқалық, арқалыққа жабыстыра күзу шыбығын
бекітеді. Бесінші ... пен ... ... ... 20-25 см қашық тұрады.
Өрмектің ерсі және қарсы ... екі адам ... да, ... 4 ... жүріп, соған төгеді. Мұны ңөрмек жүгіруң деп атайды. Егер ерсі
жіптері бірнеше түсті болса, онда әлгі 2 адам ... ... ... ... төгеді немесе бірнеше адамдар бөліп алып жүгіреді. ... ... ... шөп ... ... үшін және ... ... жіп домалақтары
тез домалап, тез ағытылуы үшін, жүгірушілер әр ... ... ... ... ... алып жүреді.
Бесінші қазық пен арқалықтың қасында отырған адам ... құру ... ... ... ... Ол басы түзу ... ... күзу жібінің
шағым домалағын алады да, ерсі жіпті бір ... ... орай ... тағы бір рет ... ... байлауымен өткермелейді. Ал қарсы
жіпті шалмай, тек арқалықтың ... ... ... іле ... ... ... өрмек жібінің бірі күзуге шалынып, ... ... бос ... ... Мұны ңөрмек шолуң дейді.
«Өрмек жүгіру» біткен соң қазықтарды суарып тастап өрістегі жіпті екі
еселеп жинайды. Сонда жіптердің екі екі жақ басы ... ... ... Мұның
бір тұйығын өріске апарып, қазыққа кигізеді.
Екінші ... ... бір ағаш ... де, оны тартып ... ... ... Күзу ... мен ... ... ... көтермесіне
ілінеді.
Дұрыс шалынған өрмек жіптері енді екіге ... ... ... ... ... да, бос жіп ... астында қалады. Бұдан кейін ... және ... ... итіс-тартыс екі айқыс пайда болады. Арқалықтың
асты, яғни екі жіптің арасы 10-15 см қуыс ... бұл ... ... ... Енді ... айқас жіптерді ажыратып, қолмен санап отырады
да, астыңғы жіпті үстіне шығарады. Ал ... ... ... ... ... адарғыны сұғып қояды. Адарғымен бақылау жібін өткізіп, оның екі ұшын
қоса тұйықтап байқайды. Жіп ... ... ... ... ... ... алу үшін және ... бір келкі керіп тұруы үшін, адарғы қоярда
саналған жіпті 20-30 ... ... ... ... ... ... ... күзудің астындағы 10-15 ашыққа арқау шөлмегін өткізіп алады да,
арқауды көлденең ... ... ... ... ... ... ... қылышты суырып алып, адырғыны қырынан көтере күзудің деңгейіне
әкеледі. Сол ... ... ... ... жіп ... ... 20-25 ... көтеріліп, күзулердің ара-арасымен 10-15 сантиметрдей ерсі жіптің
үстінен қуыс қалады. Тоқушы қылышты әкеліп осы қуыстан өткізеді де, ... ... ... болған айқасын нығыздап қағады. Бұдан соң адарғыны
кейін ... ... ерсі ... тағы ... ... ... ... қуыс қайтадан қалпына келеді. Тоқушы арқауды өткізіп алып тағы ... Осы ... ... ... ерсі жіп пен ... ... қапсыра айқасып түсуінен барып өрмек тоқыла береді.
Осылайша үлкен залдарға, есік пен төр арасына жайылатын ... ... әсем етіп ... ... Ол үшін ... жүгіргенде оның ерсі
жіптерін үш қатар етіп ... яғни ... жібі ен ... ... «өрмек жібі» дейтін тағы бір жіп қоса жүгіріледі. Бірақ ол жіп ерсі
жіптен гөрі ... ... ... керіліп, адарғы жатқан уақытта, өрмек
жібі ерсі жіптен біраз жоғары тұрады, адарғы керілгенде ерсі ... ... ... астына түседі. Сол кезде арқау өз жолымен негізгі екі жіптің
айқас арасында ... де, ... ... ... ... ... жұмсақ
металдан істелген 4-5 жіңішке сым түседі. Сымның жуандығы 2-3 сантиметрдей
шамасында жасалады. Осы ... ... сым ... жіп айқастыра
сымдарды орай 4-5 рет тоқылған соң, күзу ... ... бір ... ... ... төрт ... ... жіптерді арнаулы аспаппен қиып жіберіп,
сымдарды босатып алады. Қиылған жіптердің ұштары ... ... ... болып қалады. Жұмыс тәсілі осылайша қайталана берді.
Түкті кілем. ... ... ... ... ... ... ... әр алуан атауларға ие болған. Тек қазақ жерінде оның ... ... бар. ... ... өзге елдерден (Шығыс елдерінен)
әкелінген кілем түріне еліктеп тоқылғандарына да ... атау ... ... бұқар кілем деген атаулар көп.
«Өнерлі өрге жүзер» дейді халық. Кілем тоқуды қолөнердің өзіндік қыр
сыры мол, қиын әрі озық ... бірі ... те, осы ... үйренгісі
келген әр адамның тұрмыс қажетін өтеу мақсатымен бірге оның сан түрлі
бояларынан ... ... мен бояу ... ... қарап бітіріп,
сұлулық әлеміне жол таппасына кім кепіл?! Оның айғағы – ... ... сан ... бойы ... байланысты, табиғи құбылыстарын
суреттеуге лайықталып ою-өрнек түрлерінің, оның мазмұнының жаңара түсіп,
бет-бедерінде ... ... тың ... ... ... болуы. Олардың авторлары да өз замандастарымыз. Бүгінгі кілем тоқу
өнері – біржақты, тұрмыс қажетін өңдеу аясынан гөрі – ... ... ... ... пен талғампаздықтың туындысына айналуда. ... ... ... ... қабілетін арттыруға, нәзіктік пен сұлулық ... ... ... ... тұр.
Енді осы өнердің ел арасында дамыған түрі-түкті ... ... ... Бөген ауданының «Алтынтөбе» бөлімшесінде тұратын ... ... ... ... ... ... түк ... арналған жіп асқан ептілікпен біркелкі, өрмек
жібінен сәл жуандау, ... бос ... ... ... ... жүні ... жүні ... Кілем түгіне арнап иірілген жіп келептеліп, жүн ... ... ... ... қайтара қанжылым сумен жуып,
салқын сумен шайылады. Келептерді ... ... ... ... ... ... бойынша мөлшерленіп, боялатын жіп мөлшеріне орай суға
езіліп құйылады. Түйіршік қалмай әбден еріп болу ... ... ... тұрған
суы бар қазанға құйып, үстіне сірке қышқылы ... Енді ... ... жіп ... ... қақпағын жауып, жіп бояуды
алғанша қайнатады. Содан соң келепті бір-бірлеп сорықтырып, бөлек ыдысқа
түсіріп ... да ... ... ... ... қояды. Сонда ғана боялған жіп
өз ... ... ... қажетінше сіңіріп, бабына келеді.
Әрі қарай сіңген жіпті салқын сумен 2-3 ... ... ... ... ... ... ... және біріне көшпейді. Бояуы қанық
жіптің өрнегі кілемге ерекше сән беріп, құлпырта ... ... ... көлеміне қарай дайындалатын арқауға, желі
мен түк салуға арналған жүн ... де әр ... ... ... жүн ... ... ... аралас иірілсе мықтырақ
келеді. Қазір арқауға мақта жіп те пайдаланып жүр. Арқаудың жуандығы өрмек
жібіне ... өте ... ... жуан ... ... 4,20х2,30 метр болатын кілем арқауына 4 кг, желі жүгіртуге 10
кг мақта жіп және түк салуға 24 кг жүн жіп ... Осы ... тоқу үшін ... желі ... Бұл желі ... ... 1 түйір бидай дәні
сиятындай болса (желі жібі ... ... ... ... тартылғаннан
кейінгі өлшемі) жарайды. Желі жүгіртіліп, қалып қатайтылғаннан кейін күзу
байланады.
Күзу байлау өте-мөте мұқияттылықты қажет етеді. Күзу ... ... ... 30-40 сантиметрдей ұзындау, қалыңдығы 5-7 сантиметр болады.
Күзу жібі де кілемнің желі жібіндей ширақ иіріліп, екі тінделеді. Оны
ешкінің қылын ... ... ... ... ... қолданылатын мақта
жіпті пайдалануға болады. Күзу жіп боялмайды. Ол желі жібінің орын-орнында
түгел болуын қамтамасыз етеді.
Желі жібі өте ... ... ... үзілмейді. Дегенмен әлдеқалай
босаң тартып ... ... ... ... ... болады. Мұны кілемшілер
«жіп қашу» дейді. Мұндайда үзілген жіпті аса ... ... ... ... екі ұшын ... ... ... мүмкін емес, өйткені
қалып қатайтылып, желі жібі барынша ... тұр. ... ... жіп
жалғайды да, жалғанған желі жібінің артығын жіңішке шитмен бұрып тастайды.
Кілем тоқу былай басталады: 5-6 ... ... түк ... ... ... шатыс түсіріп (алғашқыда адарғыны көшіріп шатыс
алынса, келесі жолы адарғы ... ... ... ысырып қояды), арқау
өткізіледі де, тарақпен ... ... ... ... және ... ... ... әр жолы қалдырылып отырылады.
Тегіс тоқылысты әрі қарай түк шалумен жалғастырылады. Түк шалуда
шеттік 2-3 ... ... ... сай ... толықтырып, әрлендіре
түсетін екі түспен жолақ ... ... ... Ал түк ... Ол үшін кілем тоқушының тұсына жіп керіліп, кілем түгіне ... ... оңай ... етіп ... ... Барлық түстер
қатар-қатар ілінуі керек. Домалақтағы жіптің ұшы тоқушының қолында ... ... ... ... бір орап шалады да, кесермен пышақпен ... ... ... Бір ... ... түк шалынып болған соң пышақты оң
қолға ұстап бас бармақ пен пышақтың арасына әлгі түктерді ... ... ... Үстінен тоқпақпен ұрғылап нығарлаған соң қайшымен түк
бетін тегістеп қияды. Арқау ... соң ... ... алынған
шатысты қамти тоқпақпен қайтадан нығарлап, келесі түк ... ... тоқу ... ... ... соң ... екі ... түкті
жолақты жиек салу немесе шеттік деп атайды. Жиектен ішке қарайғы тоқылыста
кілем ортасына (немесе табағына) ... ... ... ... отау өрнегі бір немесе екі қатар жүргізіледі. Ал отау ... ... ... ... ... ... ... олардың шетін
айналдыра бір жіппен салынып отырылатын түрді су өрнек деп ... ... ... ... төсегі (негізгі фоны) мен өрнекті бір-бірінен
айқындап ... ... Яғни екі ... ... ... ... негізгі өрнектер: шатыргүл (қос шатыргүл немесе
жеке шатыргүл), ... ... ... ... ... жапырақ
немесе қошақ мүйіз, сыңар мүйіз оюлары. ... ... ... әр түспен
шығарылады. Ал отау өрнектері ұсақ ... ... ... ... жапырақ
немесе жолақтап бірнеше түрден тоқылады. ... ... де бір тін ... жиектеп шығарып отырады.
Күзу мен тоқылыстың арасы 70-80 сантиметр мөлшерінде сақталады. Ал,
кілем тоқылып біте келе алдыңғы шеттік пен ... күзу мен ... ... ... яғни күзу ағаш әрі ... ... алмайтын және
адарғымен шатыс алу қиындайтын шекке жеткенде тоқылыс аяқталып, яғни кілем
өрнектері түгел шығарылып, түк салу ... Ал ... ... ... 5-6 ... ... ... тоқылыс түседі. Бұл кілемнің екінші
шеті.
Дайын ... ... екі адам екі ... ... ... ... ... қырқады. Шашақты кілемнің шашағын (желі жібінен)
қалаған ұзындықта қалдыруға болады.
Қырқылған кілем қағып-сілкіледі. ... жіп ... ... екі ... есіп алақұрт салынады. ... екі ... ... шашақ жібінен ширатылып, есілген соң кілемнің шеттігіндегі
түксіз тоқылыс үстінен жиек бастырғандай бастырып тігіледі. Кілем ... ... ... ... тоқылған кілемді ұзындығын жоймау үшін қабырғаға керіп іледі.
Неғұрлым ... ... ... шеті шиыршықталмай, қалыпқа түседі.
Мұндай кілем қисаймайды әрі формасын жақсы сақтайды.
Кілем жабдықтары: Кілемді жайсаң – төсеніш, ... – сән. ... ... ... асыл қасиетін ол әлі де сақтап келе жатқан зат. Әсіресе,
соңғы жылдары ... тоқу ... ... ... ... ... қолмен тоқу өнері күннен күнге өріс алуда. Кілем өрмегін құрып,
тоқу жағдайында ... ... ... ... тарақ – кілемнің өрнегіне келтіріліп шалынған түсті жіптерді,
яғни соңғы бір қатар түкті арқауға нықтап бастыра ... ... ... ... ұстайтын ағашын (сабын) еменнен немесе қайың ағашынан жойып
жасайды.
Тарақтың тістері темірден жасалып, ағаштың кеңдеу шетіне, әр ... 2 мм ашық ... ... ... Адарғы тарақтың ұзындығы 15-20
см, тіс жағының ені 8-10 см, ... 6-7 см ... ... сабы зімпара
қағазбен (наждачная бумага) тазаланып тегістеледі.
Кесермен пышақ – кілемнің өрнек тізбе жіптерін арқауға шалып ... ... ... ... ... ... жүзі ... болуы керек, темірі
болат болғаны жөн. Бұл аспапты ... ... ... сатылатын дайын
бәкені алып пайдалануғада болады. Соңғы кезде кілем тоқитын өндірістік
кәсіпшілік мекемелерде түкті ... ... ... ... шеберлердің
пышақ-кесермендері өзгерді деп айтуға болады. Олар көбінесе кілемнің ... ... ... түрлі-түсті жіптердің артық ұшын кесуге ұстараны да
пайдаланып жүр. Ол үшін ... ... ... сол ... ... ... қайтара егеп, кішкене металл қаңылтырын екіге жапсыра иеді
де, бәкенің кесетін ... ... ... ... иіп, ... сындырып, бір бөлігін ... екі ... ... арасын қыстырып ұстатады, ұстараның
біріншісінің жүзінің өткірлігі азайған соң шығарып тастап, ... ... ... ... ... ... ... айырмашылығы бар.
Біріншіден ұстараның болаты өте сапалы. Екіншіден, ... ... ... ұзақ ... Сондай-ақ жіп те жеңіл
қырқылады.
Қайшы – кілем түгін тегістеп қиюға пайланылатын жабдық. ... ... үй ... ... ... ... гөрі киім пішушілердің
үлкен қайшысын пайдаланған дұрыс.
Отырғыш – ... 4-5 ... ... немесе қайың ағашынан
жасалады. Ұзындығы 2,5-3 метр, ені 35-40 сантиметр, екі аяғының биіктігі 40-
45 сантиметр тақтай ... ... ... ... ... тіке ... тоқығанда пайдаланады. Кілемді әдетте 2-3
шебер қатар отырып тоқиды, сондықтан отырғыштың ұзындығы кілемнің енінен
аздап ұзын болғаны жөн.
Отырғыш ... ... ... ... ... де ... кесте өнерінің шеберлері.
Ерте заман тарихынан сыр ... ... ... болып келе
жатқан қолөнер саласының бір түрі Кесте өнері ... ... Осы ... ... заманымызға қалай, кімдердің арқасында жеткен екен? Деген
сауалға тоқталсақ, кесте өнері барлық ... ... ... ... ... ... табылады. Ерекше аталатын қазақ халқының кесте өнері сонау
замандағы ана, әже, әпкелеріміздің кестеленген ... ... ... іші он саусағынан өнері тамған өнерпазтігінші, кестеші әжелеріміз
бен аға-әпкелерімізде аз емес. Олар ... өнер ... ... ... ... ... ... құрылысына қарай замандар
бойы ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып, уақыт озса да, ізі ... ... ... ... ... ... тамған Солтыбекова Секер әжеміз-1904 жылы қазіргі
Талдықорған облысының талдықорған ауданы, Куйбышев атындағы ауылда ... ... 13 ... ... үйреніп, күнделікті тұрмысқа
қажетті киіз үйдің бау, басқұр, алаша тоқып, сырмақ сырып, текемет ... ... бас киім ... ... аяққап, сандыққап жи¿аздарын
әшекейлеумен қатар кесте де тіккен.
Қазіргі таңдағы қолөнер ... ... ... ... ... ... Бапановтар (гобеленшілер)ҚанатҚалқабаев
ағамыз (гобеленші, кестеші) т.б. ... он ... ... тамған
қолөнер шеберлерімізде аз емес аталған қолөнер ... ... ... ... ... қана ... ... кілем т.б. тоқыған. Мәселен
Николаев, Құрас Тыныбеков, Фатима ... ... ... ... ... ... Хмеловалардың «Достықтың бұтағы» атты гобелен
жұмыстары ... ... ... ... Айман Саудагерова
Құрманғазықызы 1949 жылы 20-шы ... ... ... ... ... Маралды селосында дүниеге келген.
1995 жылдан бастап қаламыздағы №65 Ы.Алтынсарин атындағы гуманитарлық
эстетикалық ... ... ... өнер ... мұғалімі болып
жұмыс істеп келеді.
Негізгі мамандығы өнер саласымен 1986 жылдан бастап айналысып келеді.
Сәндік қолданбалы өнер ... 5-11 ... ... жеке ... ... өтеді.
Сондай-ақ «Қыз еркем-кестесімен ... атты ... ... ... ерте ... келе ... қолөнер түрлерін соның
ішінде кесте өнерін кеңінен оқытып, ... ... ... ... ... Республикасының
Білім беру ісінің үздігі Еңбек стажы-25 жыл.
Мектептің қоғамдық жұмыстарының ұйымдастырушысы. өз ісін ... ... ... ... ... ... ... өнері, иманы көрініп
тұрады. Ол кісінің еңбектері қала, облыс, республика көлемінде көрмелерге
қатысып жүр. ... ... ... ... 1500 ... ... алып
барған шығармашылық жұмыстарын айтуға болады. Нәтижесінде ... ... ие ... ... мұрасындағы қолөнері ... ... ... ... тақырыбында шығармашылық жұмыс істейді.
Айман апай бірнеше рет ... ... ... ... ... ... -кесте, «көкпар»-кесте, «Табиғатты аялау»-аралас техника,
«Көктем» «қызғалдақтар», «Қыз ұзату», Сырмақтар, «Су ... ... және ... ... жұмыстары «Жер ана» және «Жібек Жолы» ... ... ... ... ... жылы 27 ... Жамбыл облысы
Талас ауданында дүниеге келген.
1984ж. Шымкент педагогикалық институтын бітірген ... ... сызу және ... ... мұғалімі.
1982 жылы бастап №65 Ы.Алтынсарин атындағы гуманитарлық-эстетикалық
гимназия мектебінде еңбек етуде. Мұражай жетекшісі, сәндік ... ... ... ... көрмелерде жүлделі орындарға ие.
- ЮНЕСКО-ның ұйымдастырушымен ... ... ... ... ... ... іріктеліп алынған.
- Ә.Қастеевтің 100 жылдығына байланысты шығармашылық жұмыстарын қойып
дипломмен ... ... ... ... ... облыстық өнер байқауы көрмесіне қатысып
ІІ орын алды.
Шығармашылық жұмыстары:
«Киелі қобыз»-былғары, «Оңтүстік Аруы»-кесте, «Наурыз» «Натюрморт»
«Ескінің ... ... ... ши т.б. Тері және кесте
бұйымдарын жасаумен айналысады.
2. Сәндік қолданбалы өнер саласындағы кесте тігу және ... тігу ... ... өнері және оның түрлері, қажетті құрал-жабдықтар, ... қол ... ... ... ... ... ... мән-
мағынасымен, шын мәнінде, халқымыздың ғасырлар ... ... ... соның бірі-кестелеу өнері. Сол кестелеу өнерді ... ары ... ... ... ... Ертеде халқымыз тұтынған
бұйымдарының бәрін дерелік кестемен әшекейлеп безендірген. ... ... ... ... ... кестеленген.Қандай өрнек
болмасын, адам, баласы өзін қоршаған дүниеден алатыны мәлім.
Көне заманнан бері, б.з.д. ... ... ... ... келеді.
Мысалы:Қытайда кестені таза жібекке алтын, күміс жіптермен тіккен. өте
нәзік ... ... ... ... тігу өнеріне әсер еткен. Үнді, Иран
елдерінің кестелері өсімдік тектес, ... мен ... ... Ал ... ... таза ... немесе алтын жіптерді төгіп
зерлеген. Бұл кесте тігу өнеріне үлкен жетістіктер ... ... ... ғасырдың аяғы мен ХІV ғасырдың басында Франция, ... ... ... ... ... ... ... үй тұрмыс бұйымдарын
әшекейлеуге қолданған. Халық өнері ғасырлар бойы әр түрлі болып ... ... мен ... ... әлі ... ... ... болып келеді.
Кестенің әдемі әшекейлері адамдардың тұрған жеріне, мәдениетіне, ... ... ... ... байланысты болған. ұрпақтан-ұрпаққа
жалғасудың арқасында әрбір елдің шеберлері өздеріне тән ерекшеліктерімен
тігудің сантүрлі әдістерін киімге, ... ... ... ... білді.
Қашанда кесте өнерінің түр-түсі, ... ... ... Ол ... мәдениеттік жағдайымен
қатар тарихына да байланысты болған.
Біздің еліміздің тарихы арыда ... ... ... ... үй ... өрнек сала білген. өрнектердің ... ... ... бойы ... ... орналасуы өзгеріп
(шетінде, ортасында, бұрышында), пішіні өлшемге сай ... ... ... ... ... ... пішімі тігушінің талғамына,
фантазиясына байланысты. Кез келген ... тұр ... роль ... яғни ол адамның ішкі дүниесімен үндесуі керек. Бұйым
колориті көбінесе ... ... ... ... ... ... ... түстердің үйлесуі үшін олардың өздерінің заңын білу ... ... ... екі ... ... ... және ахроматикалық-түссіз. Хроматикалық түске ашық
түстер жатады: негізгі-қызыл, сары, көк және ... ... ... ... ... ... ... түстер араласы екі негізден алынады:
алқызыл-қызыл мен ... ... мен сары мен ... сия ... мен
көктен.
Ахроматикалық түстер ашық немесе аққа жақын түстер емес, сонымен бірге
аралық түстерді де пайдалануға ... ... ... ... ... ... Кесте түрі бірдей болғанымен, түсі
әртүрлі болса әдемі, тартымды келеді. ... ... ... қайталанып
отырады.
Ертеден келе жатқан қолөнердің бір түрі ң ... тігу ң ... ... және ... тігу ... ... ... келе жатқан
элементтерінің басты түрі. Кестені бізбен және жай ... ... ... ... да ... өнер. Қазақ халқының дәстүрінде киім-кешек пен
төсек –орын жабдықтары, батырлар мен ... ... бас ... пен ... бас киімі, белбеуі, үй іші мүліктері яғни жиһаздар
кесте өрнегінің жиі безендірілетін еді. Халық ... ... ... күні ... дейін сақталуда. Оның себебі әдемі,ұнасымды кесте
ою өрнегінің барлық түріне ... ... ... Осы ... ... және ... көркемдеп тігілген кестені әшекейлеп кестелеу деп
атайды.
Сондай-ақ кесте тігу деп – мата,тері,киіз ... ... ... ... әр ... ... өрнектер салынып тігілетін
қолөнердің бір түрі болып табылады. Кесте тігуде кейде моншақ,інжу,маржан
т.б асыл ... ... ... ... ... ... ... өнер екндігін тарихтан байырғы
сақ,ғұн,үйсін өнерінде кестені зерлеп,маржандап,түктеп тігу тәсілдері
кездескендігін аңғаруға ... ... ... қол тігеді,көз сынайды» , «адам өнерімен әсем,аң
жүнімен әсем» деген мақалдарда аз ... ... ... осы ... ... ... ... таңдауы көп өнер. Кесте өнерінің қазақ халқына тән
байырғы көне түрлері: біз кесте, айқас ... ... ... ... тігу,тепшіп шалып тігу.
Кесте тігу үшін жіп, мата, ине, оймақ, ... ... ... Иненің
жуан-жіңішкелігі кесте тігілетін материалдың қалыңдығына және жіптің жуан-
жіңішкелігі, ... ... ... ... ... 50-60 ... болмайды. Кергіште кестелеген кезде оймақтың қажеті жоқ. Қайшының ұшы
үшкір, ұзындығы 20-30 сантиметрдей болады. ... ... ... ... үшін әр түрлі жіптерді пайдалануға болады. ... ... ... ... түсіріледі. Ұсақ бұйымдарды әдетте дөңгелек
кергіште кестелейді. Матаны ... ... ... ... ... ... де, ... Жұмыс жылдамырақ жүруі үшін инені екі қолымен бірдей
шанши білу керек. Кейбір кестелер ... ... ... бас ... ... ... сол ... үш саусағы біркелкі етіп ... ... ... оң ... ... ... шаншиды. Егер суреттің размері
кестелейтін бұйымның көлеміне сәйкес келмесе, онда суретті үлкейтуге немесе
кішірейтуге ... ... ... маталарға сүретті көшіргі қағаз арқылы
калькаға түсіріп, сосын сурет нұсқасын ... ... ... барқыт және жібек маталарға суретті төмендегідей әдіспен түсіреміз.
Сурет салынған ... жұқа ... ... ... сурет нұсқасының
бойымен көктеп шығады, сосын қағазды еппен жыртып алып тастайды, сонда ... ... ... ... нұсқасы қалады. Ал үлбіреген ашық ... ... ... үшін ... суреттің үстіне басқа бір матаны ... ... ... ... ал ... ... ... қойылады. Әйнектің
үстіне кесте тігілетін матаны ... ... ... ... ... нұсқасын қарындашпен матаға түсіріп аламыз.
Кестелеу кезінде жіпті түйіншектеуге болмайды. ... ... ... ... ... тәсілдермен бекітеді: бірінші – ... рет ... ұсақ ... ... ... ол жер ... ... кететіндей болу керек, екінші инені бір рет ... ... ... ... дейін суырмай, қалған ұшын екінші рет шаншып, ... ... ... ... ұшын ... да оның ... кестемен бастырамыз. Кестені
бітірер кезде кестелер отырған жіпті жиі шаншып суреттің астына ... екі ... ... ... ... сабақтап, инені матаның
астынан үстіне қарай шығарамыз, яғни ... ... ... тартпайды да,
инені қайта төмен шаншу арқылы жіптің тұйықталған ұшын ... ... ... ... ... ... ... кесте тігу өнері мен өрмек тоқу дәстүрі тым әріден басталады.
Музейлердің экспонаттары ... ... ... ... тігу ... меңгерген беймәлім шебер әйелдердің өнерлері ... сыр ... ... ... ... ... ал суреттердің негізінде
өсімдіктер алынған. Түсті жібек жүн және алтын, күміс түстес оқа ... мен ... ... бас ... әйелдердің үйде киетін аяқ
киімдері, сондай-ақ үйді әшекелейтін заттар, тұсқа ... ... және т.б. ... ... Қыздың ұзату тойында киетін
киімдері – сәукеледен ... аяқ ... ... тұратын кесте, өте
әдемі ою-өрнек композициясы және кестені мұқият жасауы бұрынғы шеберлер
қиялының бай ... ... ... ... тігу – ... ... ... ұйымдастырылған. Оның ұйымдастырылуында ... ... ... ... ... ... көрмесі үлкен роль
атқарған. Кесте тігу - дәстүрі бойынша ңбіз кестең, ңбаспа кестең ... ... – бұл ... мата ... ... суретті
кестелеуді жатқызуға болады.
Шым кесте – сурет бойынша кестелеудің бірнеше түрі бар. Шым кестемен
өсімдіктің жапырағын, гүлді, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... санап отырып кестелеу және еркін: сурет
нұсқасы бойынша, санамай, еркін тігу деп екіге кестелеу деп бөлінеді.
Жай тігістер. ... ... ... бұл ... тігу үшін ... ... ... тіккен кезде ине кері шаншылады, яғни әрбір
жаңа тігіс осылайша ... ... ... ... ... кесте түсетін
бетіне шығарған соң оған 2-4 ... іліп алу ... ... ... ... ... ... қайта шаншып, сосын оған алғашқы ... ... жіп ... жіп іліп ... Тігістердің біркелкі болып түсуін қадағалау және
инені екінші, үшінші, одан кейінгі тігістерді ... ... ... ... қажет.
Барқыт тігісі. Кестенің бұл түрімен балалардың киімін әшекейлейді.
Оның үстіңгі жағы айқасып ... де, ... ... ... екі ... түседі. Кестенің бұл түрімен кестелегенде жіптерді ... ... ... Егер кесте тігінен тігілетін болса, онда ... ... ... екі ... ... ... Қалың маталардан 2 жіптен
суыру керек. Кестелеу төменнен жоғары қарай бағыттап шаншып отырады. ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Кестені 3-4 түрлі жіппен кестелеуге болады, тек
жіптердің түсі бірін-бірі ашатындай, дұрыс ... ... Бұл ... ... ... бір ... ... бастаймыз. Екінші түсті жіппен
алғашқы тігіске жапсарластыра параллель тігеміз. 3 және 4 ... ... ... ... ... ... ... бұл түрімен кейбір контурлы ою-өрнектер немесі
гүлдің сабағы кестеленеді. ... ... ... ... ... ... ... бірін-біріне тіркесе тігіледі. Шынжырларының формасы мен
көлемі ... ... ... Жіпті бекітіп, оны матаның оң жақ ... ... соң, ... ... етіп созып оны сол ... ... ... да, ... ... шаншыған жерден дәлдеп, төмек
қарай, яғни матаның ... ... ... ... Тігістің теріс жағынан
ине ілмектің астынан өтіп, тігістің үстіне ілмектің ... ... және ... тігісті кестелер. Бұл тігістермен көйлектің
қалтасын, кеудесін ... ... ... ... өзінің
жібімен төгілген кесте ерекше әдемі болып шығады. Кесте төгілетін жерді
ромбылап, торға бөлу ... ... ... 2-3 ... ... ... тор сызықтары бойымен сиректеу етіп тігіс түсіреміз. ... ... ... ара ... ... ... дұрыс, олар 5 миллиметрден
аспайтын болу ... Жаңа ... ... ... тігісте үнемі алғашқы
тігістің әр қайсысының түбінен ... ... ... шаншу керек. Бұл тігіс
ңшнурокң деп аталады. Егер инені біресе жоғары, ... ... ... ... деген тігіс шығады. Сызықтардың қилысқан ... ... ... ... тігіп қоюға болады.
Санап кестелеу деп аталатын кестені жіп оңай суырылатын ... Бұл ... ... тік ... бойына түсіріледі. Ол бірнеше түрге:
терме тігіс, ... ... жай ... ... қосарланған айқас тігіс,
жартыкеш айқас тігіс тағы басқаға бөлінеді.
Терме тігісті өрмектің бір ... ... ... дейін, жіптерін санай
отырып, біресе оң жағына, біресе теріс жағына қарай ... ... ... алға салуң әдісімен тігіледі. Теріс жағының өрнегі оң жағының
өрнегіне кері ... ... ... ... ... 2 ... ... 4 жібін бастыра,
қиғаш бағытта ... ... ... ең көп ... ... Бұл ... қарапайым әрі
әдемі кесте. Айқас тігіс кестесін селдір матаға ... ... ... ... ... жуан-жіңішкелігіне, матаның қалыңдығына
байланысты. Кестелеу барысында үстіңгі негізгі ... бір ... ... ... ... Бұл ... бір ... және көп түсті жіптермен
кестелеуге болады. Бір түсті жіппен кестелеген кезде көбінесе ... ... ... ... Бұл ... үш ... тәсілмен тігуге болады. 1-
тәсіл – матаның теріс жағынан тік тігіс ... ... ... оңға
қарай жартылай айқастырып тігіп шығу керек. Осы істегеніңізді кері бағытта
қайталаймыз. 2-тәсіл – матаның теріс ... ... ... ... ... ... ... айқас тігіс тігіп шығамыз. ... ... ... сол ... ... ... араға бір бүтін айқас тігіс қалдырады да,
инені оң жақ ... ... ... ...... ... тігісі.
Кестелеудің төменнен жоғарыға қарай бастау керек.
Жартыкеш айқас ... Бұл ... екі ... тігісі болады, яғни
астыңғы және ... ... ... ... ... тігіледі. Түзу және қиғаш
болып түсетін кестенің бұл түрі ... ... ... ... Кесте 2
жүріспен тігіледі. 1-жүріс – ңинені алға ... ... ... нұсқасының
бойымен тігіп шығарылады; 2-жүріс – алғашқы жүрісте ашық ... ... ... ... алға салуң әдісімен кері бағытта тағы да ... ... ... ... барлық жерде де бірдей болу керек ... ... ашық жер ... ... ... ... Бұл кестені матаның жібін санап отыру арқылы
тігеді. Кесте төгілетін мата селдір болуы керек. Кестелейтін жіптің ... ... ашық жер ... жиі ... ... тік, көлденең және
қиғаш болып әр түрлі түсуі мүмкін. Тік түскен ... саны мен ... ... ирек-ирек өрнек түсіреді, ал тік және көлденең тігістердің
жымдаса түсуінен басқа бір ... ... ... ... оңға ... ... ... оң жақ бетіне шығарып, жоғары қарай бір тігіс
түсіреді. Енді ... ... ... инені алғаш шанышқан ... оң ... ... ... де, жаңа ... түсіреміз.
Өткерме тігісті кесте. Кестенің бұл түріне мережкалар ... ... ... ... ... ... солдан оңға қарай
тігіледі. Мережка өз ... жеке бір ... ... қана ... ... ... ... де толықтырып отырады. Мережканың алғашқы ... үшін ... ... ... ... ... өткізіп, мережканың
2-3 жіпті аттап материалға шаншу керек. Сосын кесте ... ... ... қарай ілмек етіп салып, ... 4 ... іліп ... ... ... шетін мережкамен әдептейтін болса, оны тегіс етіп қиып
алу керек. Ол үшін матаның шетінен алғашқы тұтас жіпті ... алу ... ... ... ... қосу қажет. Сосын тігістің енін анықтаймыз; егер оның
ені 2 см болатын болса, онда мережканын жібін суыруды тігіске орын ... ... 4,5 см ... ... ... ... ... кестелеген кезде 4 жағынан бір-бір жіптен суырып алады, ол үшін
дастарқанның қарама-қарсы екі ... ... ... ... ... да,
тесіктің түскен жерінен арқаудың бір жібін қиямыз. Қиылған жіпті еппен
суырып, олардың қиылысатын ... ... тағы ... ... ... төрт жағынан мережканың еніне байланысты тағы да 3-4 жіптің суырады.
Кесте тігілетін жіптің ... ... ... ... ... ... ңпанкаң және арқау өткізу арқылы жасалатын
мережкалар жатады. Ұзынынан және ... ... ... ... ... болған бос шаршыларға ңөрмекшің өрнегін саламыз.
Діңгек мережкасы: матаның 3-4 жібін суырып алу керек. Кесте ... жібі ... ... оң жақ ... ... да, осы ... ... жағынан тігінен жатқан 3-4 жіпті алу керек. Оларды оңнан солға бір
орап алып, инені ... ... ... үшін ... ... қарай мережканың
шетінен 2-3 жіп төмен шаншу керек.
Мережка ңжучокң. Алдымен діңгек мережкасын жасап алады. ... ... ... 3 ... ... ... буады. Ол былай жасалады: жіп 3
діңгектің астынан өтіп, қайтар жолында ... орап ... ... 3 ... ... ... белінен буады.
Мережка ңпанкаң. Жалпақ мережканың ... ... 3-4 ... ... Жіп ... ... жаңағы суырылмай қалған жіптерді
төменнен жоғары қарай, үстінен баса отырып, олардың астымен қиғаштап төмен
түсіп, матаның оң жақ ... ... да, ... ... ... ... қайта
оралады, яғни көлденеңінен оңнан солға қарай қиғаштап ... ... ... ... ... Осы ... негізінде басқа да бір қатар,
күрделі мережкаларды тігуге болады.
Мережка ңполотнянкаң. ңПанканыңң ... ... ... ... ... ... кірісеміз, бірмезгілде ңполотнянканыңң жалған ілмегін де іле
кетіңіз. Ол үшін жіппен ңпанканыңң 2 діңгегін жасайды да, жіпті сол ... 2 ... ... фол ңпанканыңң үстіңгі қатарынан ілмек ... оң ... екі ... іліп ... алғашқы жіп іліп алынған жерге
қайта төмен ... ... ... ... көшу үшін оңға ... ... ... жаңадан төрт діңгегін жасау керек, ол 4 және ... ... ... ... ... ... ... діңгек мережкасын жасап
аламыз. Сосын оңнан солға ... ... жуан ... ... ... ... жіпті шаршы бойымен қиғаштай тартып, сосын
оны тігінен және көлденеңінен орап алу керек, соңғы ... ... ... ... ... ... ... қиылысқан жерінен түйін жасап
отырамыз ... ... ... ... ... ... ... арқылы
пайда болады. Шеңберді айналып болған соң тартылған ... ... іліп ... ... ... кері ... қайта өре бастайды. Осылайша ... ... ... ... ... ... соң ... өрілмей қалған
жанынан бекітіп, оны ақырына дейін өріп шығу керек. ңӨрмекшің тігілген
шаршының ... ... ... ... ... қабатты торлау деп тор көздері көлденеңінен және тігінен
бір-бір тігіспен толтыруды айтамыз, осылайша толтырған кезде ... ... ... ... болады. Қос қабатты торлау да дәл осы сияқты, бірақ әрбір
тор көзге екі жіппен ұзынынан және көлденеңінен тігіс ... ... ... тор ... ... 2 және ... 2 тігістен түсуі шарт. Паутинка-
тор кезден өріліп отырған жіп осы тор кезде біресе жоғары ... ... ... ... солға, қозғала отырып, біз мезгілде жалған ілмек тастап
кетіп отырамыз.
2.2. Шығармашылық жұмыс, ізденіс ... ... ... ... ... жұмысымның тақырыбы ңӘженің өрнегің деп
аталады. ... ... 110х80. ... ... ... ... ... басынан кешірген қилы-қилы қиыншылықтары, кең байтақ қазақ
жерін ақ білектің күшімен, ақ найзаның ұшымен ... ... ... ... ... ... біз көне көз ... естіп өсіп
келеміз. Міне осы қазақ халқының осындай басынан өткерген қиыншылықтарын
осы ңӘженің ... ... ... ... көрсеткім келді.
Композицияның негізгі орталық бейнесі етіп әже образын келтірдім. Әже яғни
Ана образын ... ... ... барлық тірі жан, табиғат, тіршілік барлығы
Анадан бастау алады. Орталық бөлімде Әже бейнесі, Оң ... ер ... сол ... Асан қайғы бабамыздың ңЖелмаясың және қорқыт атаның
киелі қара ... ... ... ұлттық сусын құйылып сақталатын ңторсықң,
және жеті қазынаның бірі тазы ... ... екі ... бір-бірімен
еркелеп, ойнап, асыр салып, сүзісіп жүр. Жоғарғы көк аспанда қазақ халқының
тәуелсіз аспанында самғаған бейбітшілік құстарын ... ... ... екі ... қазақ халқының ұлттық өрнегімен
көмкердім.
Түстік шешімде Азияға тән, ... ... ... ... байланысты аспаны ашық, жері кілем түстес, әсіресе
көктем кезінде жердің құлпыруы көз ... ... жылы ... ... ... ... ... киіз түстері
кездеседі. Сондай-ақ ою-өрнектерде де табиғи түстерді ... ... ... ... техникада арналған. ßғни кесте өнерінің тепшіп
шалу түрін негізге ала отырып қайыс, губка, әсем моншақтарды пайдалаландым.
Дипломдық ... ... ... ... ... ... Оларды графикалық тәсілде, және түстік шешімде іздендім.
Шығармашылық жұмыстың орындалу барысына және қажетті құрал-жабдықтарына
келер болсақ:Қажетті құрал-жабдықтар: ... ... ... ... оймақ,
ине, түрлі-түсті жіптер, қалай, фломастер (маркер) сызғыш жұмыстық ... ... ... мата ... ... композиция нобайын
эпидоскоп арқылы масштабын ... ... ... тор лап ... ... Мата ... ... композицияны жіппен тігу барысында жіп
кірлемес үшін фламастермен немесе маркермен қалам үстінен ... ... ... ... ... ... ... қажетті жіп түстерімен
жұмысты тігіп бастаймыз.
Жұмыс соңында тепшелетін жерлерді тепшіп ... ... ... ... ... шығамыз. Жұмыстың орындалу ... ... ... ... ... ... Оның себебі жіп түстеріне байланысты
болады.
Жұмыс біткен соң оған багет яғни рама кигізіп ... ... өзі де ... роль ... ... яғни рама ... ... композицияға, түстік шешімге лайықты болуы қажет.
Дипломдық жұмыста бұл тақырыпты алған себебім: келер жас ұрпақтың бойына
ата-бабамыздан сыр шертіп келе жатқан қазақ ... ... ... ... ... ... отырып жаңаша стильдерін сіңіру болып табылады.
Ондағы Әжеміздің әсем ою-өрнектерін, түстердің ... ... ... ... ... ашып ... ... Мектеп оқушыларына үйірме жұмыстарында кесте тігу өнерін оқытып, үйрету
әдістемесі.
3.1 Үйірме жұмысында кесте ... ... ... |Сабақтың тақырыбы |Сағат |Теориалық ... ... |
| | ... ... ... |байланыс |
| | | | | | |
| |І ... ... | | | | |
| ... және оның | | | | |
| ... | | | | ... | |2 ... ... | |
| ... ... | |өнерінің ... | |
| ... ... |түрлерін айтып | | |
| | | ... | | ... | |2 | ... ... |
| ... ... | |Сәндік | | |
| ... ... ... | ... | | |
| ... және оның | ... | | |
| ... | ... ... | | ... | |6 ... ... ... |
| | | | ... | |
| |Ою ... туралы | |Ою-өрнек | | |
| ... Ою ... ... ... | | |
| ... ... | |стилизация | | ... ... ... ... ... | |
| | | | ... | |
| ... | |Байланыстыру, | | |
| ... ... | ... | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| |ІІ ... ... | | | | |
| ... саласы | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... түрі ... |2 | ... ... |
| ... өнері | | ... | |
| | | ... ... ... | |
| ... тігу ... |2 ... айту. | | |
| ... даму ... | | | | |
| | | ... ... | | ... ... түрлері. |2 |көрсету | | |
| | | | | | |
| | | ... | | ... ... тігуге арналған| |туралы мәлімет | | |
| ... | | | | |
| | | | | | ... | | | | | |
| | |4 | | | |
| |ІІІ ... Кесте | | | | |
| ... | ... ... | | |
| ... және ... | ... ... | |
| ... ... | ... ... жіп| | |
| | |4 ... ... ... |
| ... тігуге арналған| | | ... |
| ... | ... | | ... |дайындау (кергіш, | ... бір | | |
| ... жіп, ине т.б.) | ... | | |
| | |2 ... | ... |
| ... ... | | | | |
| ... ... | | | | ... ... ... | ... мата | | |
| ... ... |2 ... ... | | |
| ... гуашь). | |туралы мәлімет | | |
| | | | | | |
| ... ... | ... | | |
| ... бетіне түсіру. | |қауіпсіздігін | | |
| | |8 ... ... ... ... | | | ... бар | |
| ... | | ... | |
| ... | | | | |
| ... ... |4 |тігіс, ... | | |
| ... ... | ... мәлімет | | ... ... | ... | | |
| | | | | | |
| ... тігуге кірісу| ... | | |
| ... ... ... | ... ... | | |
| ... ... ... | ... губка | | ... ... тігу т.б.) | ... | | |
| | | ... | | |
| ... ... | | | | |
| ... (моншақтар| | | | |
| ... ... | | | | ... | | | | | ... ... ... тігудің тақырыптық жоспары.
Барлығы: 44 сағат.
Теориялық: 12 сағат
Практикалық: 32 сағат.
|Р/с|Тақырыбы ... ... ... | ... | | |
| | | | | |
| |І ... ... ... және оның | | | |
| ... | | | |
| | | | | ... ... түрлерімен |2 |2 |- |
| ... | | | |
| | | | | ... ... өнер ... |2 |2 |- |
| ... беру және оның ... | | | |
| | | | | |
| | | | | ... туралы мәлімет және |6 |2 |4 |
| ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| | | | | ... композиция құрастыру. |4 |- |4 |
| | | | | |
| |ІІ ... ... ... ... | | | |
| ... ... ... түрі кесте| | | |
| ... ... | | | |
| | | | | |
| ... тігу ... ... даму ... | | ... |2 |2 |- |
| ... ... | | | ... | | | |
| ... тігуге арналған |2 |2 |- ... | | | |
|. | |2 |- |- |
| |ІІІ ... ... ... ... және | | | |
| ... тігу жолдары. | | | |
| | | | | |
| ... ... ... | | | ... ... ... | | | |
| ... жіп, ине т.б). |4 |- |4 |
| | | | | |
| ... ... ... ... | | | ... ... және ... | | | |
| ... гуашь). |4 |- |4 |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| ... ... мата ... | | | ... |2 |- |2 |
| | | | | |
| ... ... дұрыс | | | ... ... ... |2 |- |2 |
| ... | | | |
| | | | | |
| ... тігуге кірісу және тігілу | | | ... ... ... ... ... |8 |- |8 |
| ... ... ... т.б.) | | | |
| | | | | |
| ... ... ... (моншақтар | | | ... ... |4 |- |4 |
| | | | | |
| | | | | ... ... тігу ... ... үйретудің сабақ жоспары.
Сабақтың тақырыбы: Кесте тігу.
Сабақтың мақсаты: ... қол ... ... ... баулу.
Кесте тігу өнерін үйрету барысында оқушыларды ұқыптылыққа, әсемдікке,
көркемділікке, шеберлікке, еңбек сүйгіштікке тәрбиелеу.
Сабақтың көрнекілігі: Технологиялық ... ... қол ... кесте түрлері, сәндік жастықтар.
Қажетті құрал-жабдықтар: Бір түсті мата, түсті кесте жіптер, ине, қайшы,
кергіш, бор, ... ... ... ... ... кезеңі: Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, сабақ
өтуге дайындау, сынып кезекшілігін дайындау, қауіпсіздік ... ... үй ... ... Сұрақ-жауап әдісінде кеспе қағазды пайдаланып
оқушылардың білімін пысықтау.
II. Жаңа сабақты ... бұл ... да бір зат ... бұйымдарды сәндеуге арналып,
бір элементті бір ырғақпен қайталай ... ... ... ... ... ... ... құрастыру кезінде суретші нұсқаға қарап нобайлар жасайды.
Қазақ сәндік бұйымдарын кестелегенде ... ... тек ... ... ... ол өзінше жеке мәнге ие бола алмайды. Ал, бұйым
кестенің көмегімен ғана көркем де сәнді болып ... ... ... жануарлар, өсімдік бейнесіндегі геометриялық ою-өрнектерін
таңдайды. Олардың өзін кестеленетін ... ... ... фактурасы
мен кесте түріне қарап ... ... ... ... ірі ... ... ... тігісінен кесте тіккенде салады.
Кестеленетін кестенің қай түрімен немесе қандай ... ... әр ... етіп ... ... ... барлық жері тегіс немесе оның жеке бөліктері
дастархан шеті, ... ... ... т.с. ... ... ... ... өлшемдерін дұрыс орналастыру керек. Ереже бойынша кесте
белгілі бір геометриялық формамен шектелген жазықтық бетіне түседі, ... ... ... ... ... ... жастық қап.
Қазақ кестелері негізінен ... ... ... ... ... түрі мен ... ... байланысты
Түс
Кестеленетін бұйымға жіптерді ... ... үшін ... ... ... әсерін ескеру керек. Түстік оң-бұл әр
түстің өзіндік ерекшелігі- қызыл, көк, сары, т.с.с. Түстік оң ... ... ... ... ( жасылды көктен, көкті көгілдірден т.с.с.)
Мысалы , қызыл түске диаметрлік қарама ... түс ... ... ... ... сарыға көк т.с.с. сарының жасыл сарымен үйлесімділігі. Ақ
қарамен, қара сұрмен, ақпен. Барлық жағдайдада ... ... ... бірі ... ... ... Түс ... формасын және өлшеніп көз
мөлшерінде өзгертіп көрсетеді. Ашық және түстер ... ... ... Бұл ... ... ... бір ... ерекшелеп
көрсету үшін пайдалану керек. Жіптердің түсін бұйымның түріне, ... ... ... орналасатынына қөарап таңдайды. Ереже бойынша фонға
(мата түріне) қосымша орын, ал ... ... деп ... ... ... ашық ... ерекше көзге түспеу керек. Түстік шешім сонымен ... ... ... да байланысты. (Айқас тігіс, шым кесте,
әредік кесте т.б.)
Мата мен жіп таңдау.
Мата мен ... ... ... ... ... және ... ... қарап таңдайды. Мысалы, дастархан, қол ... ... ... шым ... ... болсақ лавсан қосылған лен матасын және
түрлі түсті бірнеше қабатталға ... ... Ал, ... кестемен
көркемделген жейде орындағымыз келсе онда жұқа мата (маркизет, ситец) мен
бір түсті қабатты мулиме жіп ... ... ... кесте тігу үшін ірі
тоқылған лен немесе жартылай лен маталар таңдаған дұрыс.
Ойма ... ... үшін ... жібі мен ... ... ... тоқылған мата алу керек. Мұндай кесте үшін жартылай лен мата
жарамайды. Себебі оның негізгі ... мата жіп те, ... лен ... ... ... бойымен кестелеу үшін лен , жібек, жұн,
сукно, клетка, жолақ түскен, ... ... ... ( егер олар ,
әрине,кестенің өрнегімен көлемімен үйлесетін болса) ... бола ... тігу үшін лен, ... жүн, ... жібек, синтетикалық
жіптер түстерін пайдалануға болады. Жіп мықты бірқалыпты боялған, сумен
күнге оңбайтын болу ... ... ... оны қолмен созып көреді, жақсы
жіп үзілмейді және шиыршықталып тұрады.
Мулиенің бумасын ашып, оны түйінделген жерінен қияды. Жіп жазып ... ... ... бөлікке бөліп барлық жіптерді қосып жіпті ішінен ... ... ... ... дайындық.
Бұйымға кестені пішімі кесілмей тұрып немесе кесілген пішімге тігу
керек. ... ... ... ... ... ... сызықтар
түсіріліп, оның ішіне өрнек салынып, содан кейін ғана ... ... емес ... дайын бұйымдарда кестелей беруге болады.
Өрнекті көшірерде матаның ... ... ... ... ағаш ... ... Жазық матаға кесте түсірерде (дастархан, қол орамал т.с.с.) матаның
шетін тегіс қию үшін ... бір ... ... алып ... ... түзу сызықтың бойымен қиып шығамыз. Матаның енін де ұзындығын ... ... ... ... көркем тігіс түрлерімен кестелеуде матаға түзу
сызықты жіптерін суырып алып тастау арқылы түсіреді. Көлденеңнен, тігінен
суырылған ... ... ... ... тік ... төртбұрышткр
арасына негізгі өрнектер көрсетіледі. Ал, суырылған жіптің үстіне өрнектің
қосымша тігісі түседі. Егер өрнек ... ал мата ... ... ... оны ... ... есептей отырып орындауға болады. Ал,
кесте түрі мата ... ... ... ... (шым, ... ... ... мата бетіне көшіріп салу керек.
Суретті матаға көшіру.
Бірінші кезекте түп нұсқадағы өрнек жақсы ұшталған ... ... ... ... ... ... кейін ғана барып матаға көшіру
керек.
Суретші көшірме қағаздың ... ... ... ала ... тегіс жазықтыққа (үстел, тақта) тегістеп жаяды.
Сызықпен немесе іші толтырылған (сабақты, бір ... шым) ... ... ... кальканы түйреуіштер арқылы матаға бекітеді.
Кальканың астына майлы бетін матаға қаратып көшірме ... ... да, ... ... ... ... ... сызып шығады. ... ... ... түсін алып қойған дұрыс. Ашық түсті маталар ... ... ... ашық (ақ, сары) түсті көшірме қағаздар пайдаланылады.
Өрнек сызылып боялған соң, көшірме ... алып ... ... ... ғана ... алып ... суреттің матаға ... ... ... ... ... ғана ... алып ... өрнектерді ( есептеп тігетін жіптер үшін) де осылай
көшірме қағаздың ... ... ... Бұл үшін жуан ... ... ... ... аяғымен) милиметрлік және көшірме қағазда өрнекте
көлденең, тік ... ... ... ... шығады. Матада
нүктелерден құралған өрнек пайда болады.
Мата мен жіп кірлемес үшін ... ... ... ... ... Жаңа ... пайдаланбас бұрын, оның майлы бетін құрғақ
мақтамен немесе матамен сүртіп тастау керек.
Тігіс түрлері.
1. Жай тігістер: қаю, ... ... ... жапсырма қауыстыру, қабу, сыру,
торлау, бүрмелеу, ілгектеп тігу, шарбақтап тігу және т.б.
2. Көркем тігістер: айқас ... ... ... ... ... ... ... оқалау және т.б.
Жаңа сабақтың тақырыбын ашу мақсатында сөз жұмбақ пайдалану.
Практикалық жұмыс.
Бұйымды қол және кесте тігістерімен тігу.
Жаңа сабақты пысықтау.
Оқушылардың жаңа ... ... ... ... үшін ... тест ... ... оқушылар білімін байқау.
Жаңа сабақты қорытындылау.
Оқушылардыңбілімін ескеріп, жасаған практикалық жұмыстарын тексеріп
бағалау.
Үйге тапсырма.
Практикалық жұмысын /сәндік ... ... тігу және қол ... ... тест ... үйде ... келу.
3.3 Сәндік қолданбалы өнер саласы бойынша оқушыларға эстетикалық тәрбие
беру процесі.
Жүргізілетін сабақ тек білім беру шеңберімен шектеліп қана ... ... сай ... еді.Басқа пәндер сияқты бейнелеу өнері ... ... ... ... ... жүйелерін оятып, өнерге құштарлығын
арттырса, әсемдікті сезініп, терең түсінуге жетелесе ғана ... ... ... – тәрбиелік өрісі өте кең пән. Ол оқушының ой ... ... ... арттырады, рухани байлығын ... мәні ... ... ... ... ... интернационалдық
сезімге бөлейді.
Бейнелеу өнерінің эстетикалық талғамды қалыптастырудағы орны ұшан
теңіз. П.Г.×ернышевский ... ң ... ... ... таңырқана
тамашалау адамды жарқын қуанышқа бөлейді, тамашаға таңқалдыра ... қиял ... ... ... ... тәрбиеге рақатқа бөлейді.ң
Психология ғылымы сезім мен тебіреніс бірге ... ... ... ... ... ... болетынын әлдеқашан дәлелдеп
бегрген болатын. Бұл екеуі ... ... ... негіздерін тиянақты
игеруге, адамның жеке басының жан-жақты қалыптасуына шексіз ықпал жасайды.
өйткені оқыту процесінде өнер ... ... ... адам ... ... ... олардың астарына толық көзін жеткізбейінше, эмоциялық сезім
тудырмақ емес. ұғыну,сезіну, талғампаздық жарыса ... ғана ... ... ... ... ой-қиялын оятып қана қоймай оны тұтандыра білу
қажет. Сонда ғана қолға алып ... ... жаңа ... ... ... өнерге эстетикалық көзқарас өрістей бермек.
Эстетикалық сезім құдіреті затты көру ғана емес, сезімді де оятады.
Халық ... ... тану ... ... ... ...... мен
естігеннің мән мазмұнына қанығудың алғашқы баспалдағы.
Эстетикалық қабылдау құбылыстың сырт ... мен ішкі ... ... яғни ... көркін ғана көрсетіп қоймай, адамның өнерге
деген көзқарасын анықтайды.
Эстетикалық талғам ерекшеліктерінің бірі – адамның тарихи ... ... ... оның өз өмір ... ... ... ... оқушы әрбір халық туындысын ой ... ... ... ... ... ... ... болжайды, ішкі сырын түсінеді.
Демек, эстетикалық қабылдаудың ... жағы деп – ... ... ... салыстыра түсінуін айтамыз. Осыған қарай бейнелеу өнері сабағында
халық ... ... оны ... ... ... осы материал
төңірегінде сұрақ қою оқушы ... ... ... ... іздеп
таптыру қажет.
Халық өнерін оқып, оны ... ... ... ... жан
дүниесі кеңейеді, ой ... ... ... ... ... ... ... маңдай тері, ғасырлар қолтаңбасы, өнері
мен білім тарихы. Сондықтан сол өнер келешек ұрпаққа ... ... ... етеді.Қазіргі кезде республика мектептерінде халық өнерінің әр
түрін оқытып үйрету жақсы жолға қойылған. Оған мысал ... ... ... ... ... кездесіп жүрген оқушылардың өз қолдарымен
жасалған түрлі ұлттық ою-өрнектер, кестелер, ... ... ... ... ... ... өз елінің өнерімен және оның
түрлерімен танысады. Әр ... ... ... өзіне тән ою-өрнектерден,
бояулар қолданыстан, архитектуралық ... ... ... ... өнер арқылы бойға сіңіріп, ой-өрісін кеңейтіп
шындыққа көз жеткізу адамға тән ... өз ... ... жете ... ... жетік білуге, оларды талдай білуге септігін тигізеді. Халық ... тағы бір ... - өнер ... ... сүю ... пайдалана білу. Сонымен қатар шәкірт көкейінде халықтың әлеуметтік-
эстетикалық ... ... бере ... ... ... көзқарасын ояту.
Эстетикалық қабылдау толып ... ... ... ... ... өнер ... әсемдікке тап болғанда
адамның сүйсінуі және масаттануы, ренжуі,қайғыруы,жақсы көру және жек ... ... және ... ... ... ... сезімге бөлейді.
Оқудағы эстетикалық тәрбие жалпы білім беретін бір ... ... ... ... ... ,география, биология сияқты пәндерден сондай-ақ
эстетикалық циклды ән, сурет салу, бейнелеу өнерінің ... ... ... ... ... ... ... және эстетикалық
циклдағы арнаулы пәндер эстетикалыұ тәрбиеде зор роль ... ... 1-6 ... ... барлық сыныптарда
оқытылады. Оқушылар көшіріп сурет ... мен ... ... және ... тақырып бойынша сурет салып уйренеді. 1-
сыныпта ... ... ... ... ... оқушыларды ертегілермен
балалар кітаптарындағы көркемиллюстрациялармен таныстырады. 2-3 сыныпта
оқушылар белгілі ... ... ... байланысты әдеби
шығармаларға берілетін иллюстрациялар және аса ... ... ... ... ... ... 4-сыныпта
кескіндеме, графика, мүсін өнерімен,сәулет өнерімен, көркемсурет, сәндік
қолданбалы онермен және оның ... ... ... сәндік
қолданбалы өнердің де оушыларға беретін эстетикалық тәрбиелік мәні зор.
Эстетикалық қызмет өнер ... ... ... ... ... ... эстетиканы тұрмысқа және
адамды қоршаған өмірге енгізуді де қамтиды. Мектепте оқушыларды өздерін
өмірде шама ... ... ... ... ... алға ... Ал ... оқушының әнмен, бимен, бейнелеу өнерімен, кескіндемемен, мүсін
жасаумен шұғылдануға қажетті іскерліктері мен ... ... ... ... ... ... мен ... үйрету ісі сурет салуда және
ән сабағында, ... ... ... ... сыныптан тыс өткізілетін
үйірме сабақтарында, түрлі іс-шараларға дайындық кезінде және оларды өткізу
процесінде жүргізіледі. Дербес шығармашылық жұмыста ою-өрнектер салу, ... ... ... ... қабырға газеттерін , альбомдарды
әшекейлеу т.б.көзделеді. Бұл ... ... ... ... ... ... басқа пәндерді игере отырып бейнелеу өнерін
және қолөнердің келешекке қажет екенін түсінуі керек, бұл ... ... ... ... ... ... дүниеге деген көзқарасының
қалыптасуына зор ықпалын тигізеді.
Қорытынды.
Халық бұрын ... мен ... қолы ... де, сұлулықпен
әсемдікті таңдайда, талғай білген. өз тұрмысы мен мәдениетінде қолөнерді
мұрат тұтып ... ... ... ... сән ... ... көкірегінде қастерлей сақтап меңгеріп ... ... ... арғы ... ... ... көз ... ерте заманда да он саусағынан өнері тамған іскер шеберлердің жасаған
бұйымдары таңғажайып шежіре болып шертіледі. Олардың ... ... ... ... ... ... қандай рухани қазынаға мұрагер екенін
жете танымаған. Сол ол халықтың өтеуі ... ... ... ... ... айналдыру біздің заманымызда жүзеге асырылып келеді.
Сәндік қолөнері-халықтық мәдениет пен өнердің айқын көрінісі
ңөнегелі ... ... ... бала ... халық мақалы. Көне де
келешегі зор өнеріміздің өркендеуіне мемлекеттік маңыз беріліп, өмірімізде
игілікті қозғалыс байқалуда.
Мемлекетіміздегі қолөнер ... ... саны ... жақсаруы-оның бірден-бір айқын көрінісі деуге болады.
Біздің қаламызда өнерге байланысты жалпы мектептердегі ... ... ... өнер мектептері, колледждер, жоғары оқу
орындары жұмыс ... ... ... ... ... шараларын
насихаттауға оқып үйретуге үлес қосуда. Адамзат ... ... ... ... ... ... ... жалпы әсемдік рухани ... ... ... ... ... ... ... мәселе.
Сондықтан халқымыздың келешегі үшін, оның өсіп-өркендеу, дамуы үшін жас
ұрпаққа жақсы ... ... өнер мен ... ... ... ... ... құштарлыққа тәрбиелеуде оқушылардың эстетикалық талғамын
дамыту үшін ең алдымен жанұяда, мектепте жан-жақты тәрбиелеуді қажет етеді.
Мысалы: ... ... ... үйретуде жұмыстың ... ... ... ... ... және оқушының қолданбалы өнерге
үйренуімен, мәдени мұраны игерумен білім дережесімен ... ... ... ... ... анықталды. Осыған байланысты
оқушылардың бойында көзге ілінген заттардың ағашынан жирендіріп, сұлуына
сүйсінетін, адам жанын ... ... ... ... қалыптастырамыз.
Сонымен бірге дипломдық жұмысымда оқушылардың ... ... ... үшін ... жұмысын жүргізудің әртүрлі әдістерін
тиімді қолдану әдістері қарастырылды.
Дипломдық жұмыстың зерттеу нысаналарының бір жағы балалардың шеберлігін
ескере ... ... ... жақтары қарастырылды. Сынып оқушыларына
кесте өнерін, оның түрлерін, тігу техникасын ... ... ... ... көшу ... ... ... күнтізбе
жоспарларын құрастырып көрсетуге тырыстым.
Осы төңіректе зерттеу ... ... ... мынандай қорытындыға
келдім.
Біріншіден бүгінгі заман ағымына сай кесте түрлерін тігуді үйрене
отырып, кестені ... ... ... ... өнер туындысы деп қарауды
ұсынамын.
Мұнда аралас техниканы, яғни ... ... ... ... ... т.б.) әсем ... ... тастарды пайдалана отырып жұмысты әсем
де құнды етіп жасауға болады.
Екіншіден, оқушыларға кесте тігуді оқытып үйрету барысында көрнекілік,
лабораториялық, ... ... ... ... нәтижеде оқушылардың сәндік қолданбалы өнердің бір түрі
кесте тігуді үйрету барысында олардың эстетикалық ... ... ... арттыруға, қиял, ой-өрісін қамти отырып, өнерге деген
құрмет сезімдерін оятамыз. Практикалық іс-әрекет ... ... ... ... ... ... ... материалды үнемді, дұрыс
пайдалануды, құрал-жабдықтармен дұрыс жұмыс ... ... ... талдау
жасауды, жұмысты ұқыпты жасауды үйрету.
Дипломның қосымша бөлімінде ... ... ... оның ... ... суреттері көрсетілген. Оларды сабақта қолдануға ... ... жаңа ... ... алуға мүмкіндіктер бар.
Дипломдық жұмыс кесте түрлерінің барлығын жасап үйренуді қамтымаса ... ... ... ... ... ... ... өнері-біздің мәдениетіміздің құрамды
бөлігі. Оны дамыта отырып, жер-жерде халық шеберлерінің өнегелі ... ... ... ... ... ... арттыра беру аса
құрметті және ... іс ... ... Әбдуәлиева Ш. Халық қолөнері.
Алматы 1992ж.
2. Қасиманов С.Қазақ халқының қолөнері.
Алматы «Қазақстан» 1995ж.
3. ... А.Х. ... ... ... ... ... ... том1, том2, том3.
4. Нұрғалиев Н. Шаңырақ-үй тұрмыс энциклопедиясы. Алматы 1989ж.
5. Рондели Л.Д. Народное декоративно-прикладное искусство. Алма-Ата
1984г.
6. ... Қ. ... ... өнер.
Алматы «Рауан» 1992ж.
7. Қазақстан мектебі. Халықтың қолөнер туралы.
Алматы 1991ж №7 63-65 беттер.
8. Ералина А. Халық шеберлері шығармашылығын ... ... ... Тәжімұратов Шебердің қолы ортақ.
Алматы
10. Арғынбаев.Х. Қазақ халқының қол өнері ... ... ... Өнер 1987 ж.128 ... ... Ү.М. ... ұлттық ою өрнектері. (оқу құралы)
Алматы.Өнер. 1999ж 152 ... ... ... халықтың қолданбалы өнеріне баулу.
Бастауыш мектеп. № 9; 10 бет. Алматы ... ... ... ұмытпасын.
Бастауыш мектеп. № 1; 27-28 бет. Алматы 1990ж.
14. Еспенбетов.Б. Халықтың қол ... ... ... № 7 63-65 бет. Алматы 1991 ж.
15. Народное декоративно-прикладное искусство казахов.
Под.ред. Н.Б.Нурмухамедова. Аврора 1970 г. 207 стр.
16. ... Б. ... ... ... ... ... 1973 г. 223 стр.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кесте және көркемдік тігу13 бет
"Мәтіндік редакторде кесте құру."18 бет
8-сынып оқушыларына сәндік-қолданбалы өнерді оқытуда дәстүрлі мәдениетке баулу77 бет
Excel кестелiк процессор10 бет
Excel кестелік процессоры. математикалық функцияларды қолдану.7 бет
Excel кестелік редакторында байланыс жасау. Консолидация4 бет
Excel электрондық кесте құралдарымен мәліметтерді өңдеу11 бет
Excel электрондық кесте құралдарымен мәліметтерді өңдеу туралы16 бет
Excel электрондық кестесі16 бет
Excel электрондық кестесі және онымен деректер қоры ретінде жұмыс жасау12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь