М.Мырзахметұлының абайтану ғылымдағы үлкен арнаны ашуы. «М.Әуезов және Абайдың әдеби ортасы» деген тақырыпты зерттеу нысанына алуы

Кіріспе бөлім
М.Мырзахметұлының «Абай мұрасының Шығысқа қатысы М.Әуезов зерттеуiнде» атты еңбегі жайлы
1. М.Мырзахметұлының еңбегiндегі Абай дүниетанымы.
2. М.Мырзахметұлының еңбегіндегі Абайдың исламиятқа қатысы мәселесі.
3. Автордың Абай шығармаларындағы хауас жайлы мәселесі.
Қорытынды бөлім
М.Мырзахметұлының «Мұхтар Әуезов және абайтану проблемалары» атты еңбегi жайлы. М.Мырзахметұлының «Мұхтар Әуезов және абайтану проблемалары» атты атақты еңбегiнiң ең терең танымды тарауы – «Абай мұрасының Шығысқа қатысы М.Әуезов зерттеуiнде» деп аталады. Ғалым өзi көтерiп отырған мәселенi мүмкiндiгiнше барлық қырын түгел қамтып, әрi терең тануға әрекет жасаған. Әрекетi сәттi де жемiстi дей аламыз. Ғалым әуелi ғұлама М.Әуезовтiң Абайдың Шығысқа қатысы туралы мәселеге қандай дайындықпен келгенiн нақты дәлелдермен айта алған. М.Мырзахметұлы Абай мұрасының Шығысқа қатысы М.Әуезов зерттеуiнде төрт сала бойынша жүргiзiлгенiн анықтап, абайтану әлемiндегi iзденiсiмiзге бағыт-бағдар беретiн белеске сiлтеп жiбергендей болады. Сөйтiп Мұхтар Әуезов зерттеуiндегi Абай мұрасының Шығысқа қатысын тиянақты тану М.Мырзахметұлы анықтап берген мынадай төрт сала бойынша iске асар болса, табысты болары анық:
1. Абайдың ақындық кiтапханасының көлемi мен жайы.
2. Абай және Шығыс классиктерi.
3. Абайдың исламиятқа қатысы.
4. Абай және мораль философиясы.
Мәселе осы төрт салаға қатысты ой-пiкiрлер Мұхтар Әуезов тарапынан «жеке-дара өз алдына дербес зерттелмей, көбiнесе, Абай шығармаларын хронологиялық жүйе тұрғысынан қарастырылуында» ғой. Бiздiң М.Әуезов зерттеуiндегi Абай мұрасының Шығысқа қатысын тиянақты тану М.Мырзахметұлының еңбегiнiң iзiмен iзденiс танытқанда ғана табысты болмақ деуiмiз осыдан. Мұны ғалымның кiшiпейiлдiлiкпен айтқан мына сөзiнен де байқауға болады: «М.Әуезов зерттеулерiндегi Абай мұрасының шығысқа қатысы жайлы зерттеулерiнiң тарихымен жете таныс ғалымдар болмаса, оқырман қауым жоғарыда аталған... ойлар желiсiн қармағына оңайлықпен түсiре бермейдi де».
1. М.Мырзахметұлы. Әуезов және Абай. А., "Қазақстан", 1996.
2. М.Мырзахметов. Абайтану тарихы. А., "Ана тілі", 1994. 192-6.
3. М.Мырзахметұлы. Ұлы акын дүниетанымы туралы бірер сөз...// "Қазақ әдебиеті".
2005, 19 тамыз
        
        Қазақстан  Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
кафедрасы
6М020500 - ... ... ... ... ғылымдағы үлкен арнаны ашуы. деген тақырыпты зерттеу нысанына ... ... ... ... Сабырбаева Р.К..
Семей - 2015 ж.
М.Мырзахметұлының абайтану ғылымдағы үлкен ... ... ... ... зерттеу нысанына алуы.
Жоспар:
Кіріспе бөлім
М.Мырзахметұлының атты еңбегі жайлы
1. М.Мырзахметұлының еңбегiндегі Абай дүниетанымы.
2. М.Мырзахметұлының ... ... ... қатысы мәселесі.
3. Автордың Абай шығармаларындағы хауас жайлы мәселесі.
Қорытынды бөлім
М.Мырзахметұлының атты ... ... ... атты ... ... ең ... ... тарауы - деп аталады. Ғалым өзi көтерiп отырған мәселенi мүмкiндiгiнше барлық ... ... ... әрi терең тануға әрекет жасаған. Әрекетi сәттi де жемiстi дей аламыз. ... ... ... М.Әуезовтiң Абайдың Шығысқа қатысы туралы мәселеге қандай дайындықпен келгенiн нақты дәлелдермен айта ... ... Абай ... ... ... М.Әуезов зерттеуiнде төрт сала бойынша жүргiзiлгенiн анықтап, абайтану әлемiндегi iзденiсiмiзге бағыт-бағдар беретiн белеске сiлтеп жiбергендей болады. Сөйтiп Мұхтар Әуезов зерттеуiндегi Абай ... ... ... ... тану ... ... ... мынадай төрт сала бойынша iске асар болса, табысты болары анық:
1. ... ... ... ... мен ... Абай және ... классиктерi.
3. Абайдың исламиятқа қатысы.
4. Абай және мораль ... осы төрт ... ... ... Мұхтар Әуезов тарапынан ғой. Бiздiң М.Әуезов зерттеуiндегi Абай мұрасының Шығысқа қатысын тиянақты тану М.Мырзахметұлының ... ... ... танытқанда ғана табысты болмақ деуiмiз осыдан. Мұны ғалымның кiшiпейiлдiлiкпен айтқан мына сөзiнен де ... ... ... ... ғылымында Абай мұрасы мен дүниетанымына қатысты мәселе ... сөз ... ... ... нәр алып ... ... ... деңгейiне жеткен ақындағы толық адам танымы өзегi тұрғысынан танылмақ түгiлi, оның сыртқы сарайы, қаңқасы дерлiк ... қыры да ... ... тиянақты қарастырылмады. Мұның ендi әртүрлi себебi, саясат, идеология, тiптi ... ... ... да ... белгiлi. Сөйтсе де, жаңбыр-жаңбырдың арасымен амалын тауып, әсiресе, соңғы отыз-қырық жылда ақын мұрасының өзектi жайын жұмыла кiрiсiп, ... ... ... ... ... қытай қорғаны да жоқ едi.
1. М.Мырзахметұлының еңбегiндегі Абай дүниетанымы. Адамгершiлiк iлiмiн ... ... ... ... -- әр ... да ортақ құбылыс. Сөйтсе де, әр халықтың нәр алып, өсiп-өнген өз түп-тамыры бар. Ал Абай ... ... ... өзiне етене жақын, өзiне қаны, тәнi, жаны туыс шығыстық қайнар көзбен келген. Осы ... ... ... еңбегiмен жап-жақсы дәлелденген. Түбiнде бiздiң ақыл-ой, жан-жүрегiмiзде ... ... ... ... ... ... ... осы ақиқат қорланып, толысып, өсе бермек. Абайдағы өзектi мәселенi М.Мырзахметұлы ақынның өз сөзiмен деп атаса, оны кезiнде ... ... ... ... ... оның мән-мағынасын кейiнгi зерттеулерге бағыт-бағдар беретiн тезистiк тұрғыда ғана түсiндiрумен шектелген. ... әдiс ... ... ... ... ... әдебиетiнiң төркiнiне қатысты мәселеде де байқалады. Мысалы, 1927 жылы Қызылорда ... ... ... атты ... ... әдебиет тарихын өзi ХVIII ғасырдағы Бұқар жыраудан бастау қажеттiлiгiн жаза ... ... ... соңғы меже, соңғы түйiн еместiгiн де ескертедi. Осыны байқаған әдебиет қаһарманы деуге ... ... ... ... ... ... ... ғасырдан бастау туралы мәселенi отызыншы жылдарда-ақ көтере бастағаны белгiлi. Нәтижесiнде М.Әуезов болжамы ақиқатқа айналып, 1965 жылдардан берi ... ... ... ... ... ... танып келемiз. Мiне, дәл осындай мерзiм аралығында М.Әуезовтiң деп атын ... ... ... берген ұғымы М.Мырзахметұлы тарапынан толық адам танымы түрiнде жүйесiн тауып, ақын дүниетанымын тануда тың, соны сүрлеуге түскен жайымыз бар. ... ... ... ... төрт бөлiмнен тұрады. Алғашқы бөлiмiнде әдебиетшi ғалым М.Мырзахметұлы ғұлама ғалым М.Әуезовтiң ғылыми, ... ... ... Абай ақындық кiтапханасының құрамын анықтайды. Олар:
1. Шығыс классиктерiнiң шығармалары.
2. Мектеп-медреседе оқытылатын оқулықтар мен суфизм поэзиясы iрi өкiлдерiнiң шығармалары.
3. ... ... ... хакiмдер мен тарихшылар еңбектерi.
М.Мырзахметұлы ақын пайдаланған бұл бай ... ... ... мен ... шығармаларынан тiрнектеп тауып, жүйесiн жасап қана қоймай, олардың ақын дүниетанымын қалыптастыруға қосқан үлесiне де байыпты барлау жасаған.
Тараудың екiншi ... ... ... ... кiтапханасын құрайтын Шығыс классиктерiн арнайы бөлiп алып, олардың Абайға жасаған ықпалы мен ақынның өзiндiк талғам-табиғатымен тұғырлы биiгiнен көрiне бiлгенiн дәлелдi сөз ... ... ... адам ... ... ... осы ... поэмасына байланысты айтылады. Шағындау бiр ғана абзацта айтылған автор ойынан ... бар ... ... адам танымының бүкiл табиғатын танығандай болады. Әрине о баста ұлы Абайдың өзi де ... ... ... ... Сол Абай ... ойдың кейiнгi ұрпаққа өз мазмұнымен жетуi оңай болған жоқ. Ол ой ... ... ... ұзақ жыл ... ... ғалым М.Мырзахметұлының қажырлы еңбегiмен бiзге мәлiм болып отыр.
2. ... ... ... ... қатысы мәселесі. М.Мырзахметұлының атты монографиясының ең қомақты да мазмұны терең тарауы - болса, осы ... ... ... ... танымы мен табысы басым бөлiмi - ... ... ... болады. Абай дүниетанымы қалыптасар кезең қазақ жерiнде Ислам дiнi өрiстеп тұрған жағдайда болатын. Автордың осы жайға байыпты ... ... ... емес. Себебi, мұның М.Әуезовтiң деген аталы сөзiнiң сырын тану үшiн қажеттiгi бар. ... мен ... ... сан ... мен ... ... белсене еңбек еткен М.Әуезовтiң әрбiр өзектi ойының түп-төркiнiн тереңдеп айта беруге мүмкiндiгi де бола ... ... ғой. Бiле ... ... ... мен ... ... ойлар мен ендi ғана ұрық күйiндегi мәселенi таба бiлу де үлкен өнер. М.Әуезовке осы ... ... ... М.Әуезов ғалым М. Мырзахметұлы айтпақшы, . Ал оқырман Абайдың исламиятқа қатысын өз тарапынан, өз талабымен танығысы келсе, онда оның М.Әуезовтiң 1934 жылы ... ... ... соңғы кездегi зерттеулерi және жазушы эпопеясындағы басты ... iшкi ... жай ... ... ғана ... зерделi оймен терең үңiлуiне тура келер едi. Оның үстiне оқырманға осы мақсатқа өздiгiнен жетуден бұрын, ... ... ой ... ... ... ... өзi оңай ... исламиятқа қатысы туралы М.Әуезовтың қорытқан әуелгi тезисi - . Әркiм де ... ... ... ол неге ... дiн, ... неге ... нәтижесiнде қандай дiн пайда болды? Осының сырын анық, ашық таратып айту - ... ... ... М.Мырзахметұлы осы мiндеттi мойнына алған, әрi сәттi де ... ... ... ... өз ... ... ... жасайды. Себебi, дәл осы мәселе Абай дүниетанымын тануға әрi М.Әуезов жасаған ... ... ... ... ... бередi.
Жалпы, Абай дүниетанымындағы жан сырының Алладан келген сый, тарту ретiндегi ұғымы мүмкiн кемшiлiк те емес шығар. ... бұл ... ... шын ... ... ... шектеулiой-түйiнiмiз болар. Адамның асыл да жұмбақ жаратылыс ... ... ... жанымыздың дәл осы Тәңiрден жеткен сый ретiндегi ұғымы бiздердi әлi ... ... ... ... Тiптi, Абайда молынан көрiнiс тапқан объективтi дүниенiң адам санасында сәулелену процесiмен пайда болатын рухани құбылыс ұғымындағы жан сыры да ... ... ... ... ... көрiнгенмен, адамға жасалған мұндай артықша қасиеттiқалайша Құдайдың құдiретiнсiз ... дей ... ... осы ... ... ... ұлы ... уақыттың тарлық жасағаны өкiнiштi. кеткен. Сондықтан да ... өз ойын : деп ... ... Абай шығармаларындағы хауас жайлы мәселесі. Зерттеулердегі М.Мырзахметұлы М.Әуезовтiң деген тезистiк пiкiрiнiң соншалық бiлгiрлiкпен айтылғанын ... ... ... ... жайлы ойларына үңiлу арқылы таратып бағады. Автор Абай шығармаларындағы хауас жайлы мәселенiң әлi күнге дейiн арнайы зерттелмей ... ... ... Ал сөз бола ... ... ... хауас сөзiнiң мәнiн аша алмаған жағдайын айтады: . Хауастың адамзат болмысымен, оның iшiнде бiлiм, таным жолындағы қасиеттi әрекетiмен тығыз ... Абай ... ... ... ... ... Абай шығармаларындағы хауас сөзiнiң әртүрлi (үш түрлi) ұғымдарындағы мән-мағынасына терең талдау жасайды. Ұлы ғалым М.Әуезов қана емес, Абайдың өзi де ... ... ... ... ... түрде берiп отырған. Осы орайда ғалым М.Мырзахметұлының ерен еңбегiнiң қадiр-қасиетi ... ... ... ... ... жайлы танымын күнделiктi өмiр тәжiрибесiнен ғана туындаған құбылыс деуге келмейтiнiн арнайы ескертедi.
М.Мырзахметұлының Абай танымындағы хауас мәселесiн ерекше мән бере ... ... өзi ... ... ... ... ... өзгеше қуанған болар едi деп ойлаймыз. Себебi, ұлы ... өз еркi ... ... әрi ... жетiп жатса, Абайдағы хауас мәселесiн тезистiк түрде ғана қарастырып, мұншалық келте қайырмас едi. М.Әуезовтiң ... тыс ... осы ... ... өз ... ... деп батыл айтсақ болады. Абай танымындағы хауас ... ... ... - оның ... iлiм - ... танымалдылығы мен бейнелеу теориясымен сабақтастығына байланысты. Ал мұндай өзектi мәселеге М.Әуезовтiң бел шешiп, бiлек сыбанып дегендей, ... ... емес қой. ... сол ... ... ... ... мен саясат қатысты себебiн М.Мырзахметұлы өз тарапынан айтып өтедi.
Абайдың хауас жайлы жалпы танымы, өзiндiк ... ... отыз ... ... мен ... яғни үш-ақ шығармасында нақтылы көрiнiс тапқан. Ал басқа ... ... ... ғана ... алынып, жол астарынан ғана емiс-емiс байқалатын ой-пiкiр ұшқындарын М.Мырзахметұлы өз ... ... зор ... ... ... ... арқылы қарапайым көпшiлiк оқырман ғана емес, Абай дүниетанымын бiр кiсiдей бiлемiн деген адамның өзi ақын шығармаларындағы үш ... ... ... тұра ... тығыз байланыста қолданылған хауас ұғымының мән-мағынасын дәлдеп тани түседi. М.Мырзахметұлы Абай шығармаларындағы хауас, хауас сәлим, хауаси хамса заһирилердiң сырын танытумен ... осы ... ақын ... ... ... өзектi жайларын да шешiп бередi. Мәселен, ақынның жиырма жетiншi қарасөзi үш сүюдiң ... ... ... яғни ... сүюге лайық болмысын асқақтату себебiн таныту, мойындату мақсатында туған екен. Абай Сократ нанымы ретiндегiосы ... ... ... ... ... бес сезiм) пайда болуын тiкелей Тәңiрге байланысты құбылыс деп ... ... ... он тоғызыншы сөзi мен өзге де төл шығармаларында жаңағы хауаси хамса заһири мен әсiресе сананың кәсiби жолмен пайда болатынын да баса ... ... ... бес ... мен ... ... ... жөнiнде кереғар екi түрлi пiкiр болғанымен, алғашқысын Сократ атынан айтып, ал ақынның өз ... ... ... ... ... ... ... екi арадағы көпiр iспеттi хауаси хамса заһиридi кәсiби құбылыс деп тануын М.Мырзахметұлы Абайдың өзiндiк төл тума ойы деп ... Бұл -- ... ... хауаси хамса заһири мәнiн ашу барысында ерекше мән берiп, әрi шешiмiн сәттi тапқан бiр өзектi мәселесi.
Ал әзiрге адамзат қанша ... ... ... Абай ... Тәңiрiнiң жасап, дайындап берген ғылымын шет-пұшпақтап ашумен, соны ғана алданыш ... ... ... ... ... өз ... мен әлем ... барлық заңдылық, құпия сырымен терең танып, Жердi қойып көкке шарлап кетсе де, өзi мен бүкiл барлықтың иесi бiр ... ұлық ... тұра ... Егер ... ... тым ақылды болса, неге дайын тұрған Марсты жер-жұмаққа айналдырып, еш болмаса үлгiсi дайын дәл ... жаңа ... ... ... ... дәл ... ақыл-ой, күш-құдiрет, қауқар болмаған соң, Абайдың:
Ақылмен хауас (Жаратушы) барлығын
Бiлмейдүр, жүрек сезедүр -
деп кесiп айтқан ой ... көп ... бiрi ... ... ... өзi деп қабылдасақ болар. Әрi ақын осы арада адам өмiрiндегi жүректiң айрықша мәнiне ерекше ден ... ... ... ... ... жайлы ұғым мен оның әртүрлi танымдық қолданыстарына ерекше мән бере қарастыруы тегiн емес. Өйткенi, ... ... кең ... ... ... ... ... қатынасы және осы орайдағы танымындағы өзгерiс сырымен ғана емес, оның ақындық, ойшылдық өмiрiнiң ... ... ... адам жөнiндегi өзектi ойларымен де сабақтасып жатады. Демек, хауас жайлы ұғымдар ... жете ... ақын ... ... да ... тану мүмкiн емес.
Абайдың отыз сегiзiншi қарасөзiнде ұшырасатын хауас салим (табиғи денi сау сезiм мүшелерi) ... ... ... ... хамса заһири (сыртқы бес сезiм), хауас (Тәңiрi) мағыналарынан кейiнгi үшiншi, ең соңғы қолданысы. Әрi екiншi қолданыстағы хауас (Тәңiрi) пен ... ... ... ... iшкi байланыста болған жақындық бар. Мұны ғалымның: деген арнайы ... ... Ал ақын ... ... салим де iшкi, сыртқы сезiм мүшелерiн түгел ... ... ... ... ... арнайы атап айтатын екiншiқолданыстағы хауас сөзiн отыз ... ... ... ... он ... ... әңгiмелеу арқылы Түп иенiтанытатын кәмәлат ғазамат деп бiледi. Себебi, хауас пен ... ... -- iшкi, ... ... ... ... ретiнде ақынның өз тарапынан қосқан рақым, әдiлет қасиеттерiмен ... бәрi ... ... ... бар он ... ... суреттеледi. Ақын үнемi шариғат шеңберiнде қалып қоймайды. Ақында қашанда өзiндiк төл таным басым түсiп жатады. Ол ғалым ... ... ... ... ... пайдаланып келiп, өзiндегi өмiрлiк мұратына айналған толық адам танымы мен ... ... - ... ... бұрып жiбередi. Демек, ақындағы дiни насихат секiлдi көрiнетiн отыз сегiзiншi сөз ақынның өзiндiк адамгершiлiк жайлы төл тума ойларын ... ... әрi ... ... ... ... ... мәнi зор осындай ойлар хауас жайлы ұғымдарсыз бiр бүйiрi ойсырап, өз деңгейiнде ... едi әрi ... ... ... болар едi. Абай дiн ғұламалары - муткалиминдердiң хауасты (Жаратушыны) танытуда ақылды тiрек еткен танымын жоққа шығарады. Алғашында Абай да ... зор ... ... сол ... Жаратушыны толық танып бiлуге әжептеуiр әрекет жасаған. Әйтсе де, нәтижесiнде ақын танымындағы хауасты тануда ақылдың шектеулi мүмкiндiгiн ... ... ... сүю ... ... жүрекке иек артқан осы өзгерiстi қолдамасқа шара жоқ. Себебi, бүгiнге дейiн адамзат қауымының небiр ұлы ойшылдары ... өзiн ... оның ... Әлем мен Адам атты ... ... ... ... бiткен жоқ. Абай осы ұлы ақиқатты айту арқылы ресми дiн қағидасына сынмен қарап, өзi ... ... ... ... ... мұратын М.Әуезов деген ойымен түйiндеп танытқан. Ақын жан сыры, хауас жайлы танымдарымен-ақ ресми дiн шеңберiнен шет шыға ... де, үш сүю, ... ... iлiмi ... басты мұраты мұсылмандық емес, адамгершiлiктi насихаттау екенiн анық байқатады. Сондықтан да М.Әуезов Абайдың исламиятқа қатысын зерттеу барысында деген ... ... ... ... мақсаты ой қосу, таным кеңейту болғанмен, оның нәтижесi ... ... ... ... ғана ... болмақ. М.Мырзахметұлының әуелiақындағы тарата түсiндiрiп, ақын танымына молырақ үйлесетiнiне қарамастан, оның ... ... ... ... деп ... жөн. Себебi, осы жүйе ғана ақынның биiк тұғырлы адамгершiлiк нанымына адасусыз, жасанды секiрiссiз табиғи жолмен жеткiзедi.
М.Әуезов - ... ... ... ... ... ... ... суреткер. Абай болмысы мен мұрасын тануда М.Әуезовтiң қазыналы кенiмiз екенi талассыз. М.Мырзахметұлы - табысты ғалым, ... мол ... Ал ... ұлы ... ... танытқан ой-арманын iлiп алып, ғұлама ғалымның өз сүрлеуiмен жалғастыра зерттеген ғалым. Шiркiн, әр ұстаздың үлгермеген, кейде өз ойын таратып айта ... ... де ... мен ... ... ... ... ой-арманын дәл байқап, оны ұстазындай ұғынып, жемiстi зерттеу беретiн шәкiрт жандары мол болса ғой. Сөйтсе де М.Әуезов қашанғы әдетiмен ... ... ... ... "кең өрiс те ... ... .
Қорытынды бөлім. Оқырман, жалпы көпшiлiк қауымның Абай танымына М.Әуезов зерттеуiмен ғана ... ... Абай ... ұғу ... ... ... зерттеуiн оқу барысында жеңiлдей бередi. М.Мырзахметұлының ақын дүниетанымын ... ... мен оны ... ... ... ... түсiндiрудегi еңбегi зор. Оқырман М.Әуезов зерттеуiнен барлай алмаған ой қазынасын М.Мырзахметұлы еңбегiнен кертiп-кертiп кеулей тани ... ... мына ... ... ... ... Абай отыз сегiзiншi сөзiнде Құдайдың затия, сифатия қасиеттерi туралы әңгiмелейдi. М.Мырзахметұлы жазғандай, жиырма жетiншi, отыз сегiзiншi сөздерiндегi пiкiрлерiнен . Ал ... ақын ... ... . Осы ... ... үш ... - ... әдiлет, рахым ақында жәуәнмәртлiк деп аталған. Жәуәнмәртлiк құрамындағы үш ... ... ... ... ... ... түседi.
М.Мырзахметұлы ақынның отыз сегiзiншi сөзiнде бiр-ақ рет қолданыс тапқан мағынасы беймәлiм жәуәнмәртлiк сөзiнiң мағынасы жөнiнде екi түрлi түсiнiктiң барын жазады. Бiрi - оны ... ... ... бозбала, жас жiгiт (жувон) және жомарт, мырза, шапағатты (мард) ұғымдарындағы парсы тiлдi сөз деп таныса, екiншiсi М.Мырзахметұлының өзi ұсынатын XIII ... ... ... ... ... қайырымдылық, iзгiлiк мағынасында қолданылатын түркi тiлiндегi деген сөз. ... ... ... ... ... ... түп ... түркi тiлдес халықтардың тума ұғымы екенiн ғылыми дәлелдеуi ғалым болжамына негiз болған.
М.Мырзахметұлы Абай дүниетанымын тану барысында ... ... ... ... ... ... ой астарларын дәл танып отырады. Абайды бiрнеше ұрпақ үзбей оқып келедi. Сөйтсе де ақындағы адамгершiлiк iлiмiне қатысты М.Әуезов жасаған ... ... ... ... мен ... мәнiМ.Мырзахметұлы зерттеуiне дейiн қалтарыста қалып келдi. Бұл ендi қалайда мойындауға тура келетiн ақиқат.
Бiзде Абайдың отыз ... сөзi ... ... оның ... ... дәл ... ... жайларды айтып, басты мәселеден сырттап қалушылық жиi ... Ал ... ... ... ... ... ұғымы арқылы түсiнуге тырыссақ, отыз сегiзiншi сөздiң мазмұны ой-санамызға ... ... әрi ... ... ой ... ... ... тамырын тапқандай боламыз.
М.Мырзахметұлы Абай мұрасының Шығысқа қатысын ақынның мораль ... ... ... да дәлелдейдi. М.Әуезов нравственная личность, М.Мырзахметұлы Абай сөзiмен толық адам деп атаған адамгершiлiк танымы - ... ... ... ... ... ендi М.Әуезовтiң Абайдағы мораль философиясын бәрiнен жоғары ... ... ... ... яғни ... личность (толық адам) туралы ой-пiкiрдiң ақын шығармаларынан орын алу ... ... ... ... ... мен зердесiн өзi көздеген бағытына аударып, мұқият әрi терең ... ... кiсi ... ... ... оның Абай ... Шығысқа қатысы туралы тарауынан ақындағы адамгершiлiк танымның нақты сызба-схемасын таба ... Бұл ... ... ... ... ... ... қатысты бөлiмде жинақталған. М.Мырзахметұлының анықтауы бойынша (әрине, М.Әуезов сүрлеуi қашан да ойда тұрады), ... адам ... ... басы ақынның өлеңiнен басталады. Ақынның осы ... ... ... шығыс ойшылдарының молынан сөз еткен адамгершiлiк ой-пiкiрлерiмен бiр арнада тоғысып жатады. ... ақын ... ... ... , , , , , , , , , т.б. ... мәнi бар ұғымдарын шығыс ойшылдарының көне дәуiрдегi деректерiмен сабақтас деп таниды. Әрi осы сабақтастықтың зерттелу қажеттiлiгiн кейiнгi буын ... ... етiп ... ... ... салып кеткен сүрлеумен жүрiп отырып, өзi де өз тарапынан көп тың ... ... Абай ... ... адам ... ... танымы мен бенделiктiң кәмәлаттығы жолының ара-қатысы мен ақынның соңғысын терiстеу арқылы алғашқысын өмiрлiк мұраты етiп ұстанғанын М.Мырзахметұлы өз тарапынан ... ... ... үнемi өзi Абай танымына қатысты күрделi ойларды тарата айтып отырып, өзiнiң зерттеу ауқымына сыймаған әрi шешiмi күрделi мәселелердi дәл ... ... ұлы ... ... ... ... ұрпақ зерттеушiлерiне дайын тақырып ретiнде ұсынумен болады. Абай дүниетанымы мен мұрасы жайлы зерттеу жасауды көздеген ... ... ... ... ойын ... ... ... . Әдетте сұрақты, проблеманы мәселеден хабары бар адам қоятыны секiлдi ... ... ... да ... ... ... барлап көрген зерделi зерттеушi ғана мәселе етiп қоя алады. Жалпы, М.Мырзахметұлы ғылыми зерттеуi мен әрбiр ... де өз ... ... созып, жөнсiз көпiртiп жатпайды, қайта пiкiрлерiн тым сығымдап, ойсыз, мәнсiз суын ағыза, әр сөйлем мен ... ... сала ... ... ой ... ... сөз бен сөйлем де сол салмақты ерiксiз сезiне түседi. Сөйтiп ғалым сөйлемi тым ... ... ... ... шығуға шамасы келмей, оймен әуре болып кетедi. Мұны ғалым қолданған тiлдiң игiлiктi, iзгiлiктi қызметi деп қабылдасақ болады.
Бiз ... тiптi ... Абай ... ... ... ... және оның дүниетанымын өзiмiзше тануға тырысамыз. Бiз Абай дүниетанымына қатысты қаншалық тың ой, өзгеше жаңа пiкiр ... ... те, ... көзi ... ... ... бұлақ көрiп көзiн ашқан мәселесiнiң төңiрегiнен табыламыз.
Ең басты мәселе - М.Мырзахметұлы кейбiр iзденiс иелерi секiлдi М.Әуезов ойларын ... ... ... ... ол М.Әуезовтiң абайтануға қатысты ұзақ жылғы зерттеуiн реттеп, жүйелеумен қоса, әсiресе Абайдың адамгершiлiк iлiмiн М.Әуезовтен кейiн тағы да сол ... өз ... ... ойлау ерекшелiгiмен талай қыр асырып, өте жемiстi зерттеу жасаған. Бұған М.Әуезовтiң абайтануға қатысты қорытынды, түйiндi ойлары жинақталған монографиясы мен ... атты ... ... оқу арқылы көз жеткiзуге болады. М.Мырзахметұлы өзiнiң абайтануға қатысты зерттеулерiнде деген тоқтамға жиi ... ... ... ... ақын ... ... ... зерттеуiн абайтанудағы тың iзденiс, сапалық, танымдық жаңалығы мол табысты, ... ... деп ... ... ... ... және ... А., "Қазақстан", 1996.
2. М.Мырзахметов. Абайтану тарихы. А., "Ана тілі", 1994. 192-6.
3. ... Ұлы акын ... ... ... сөз...// "Қазақ әдебиеті".
2005, 19 тамыз

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әдебиеттану ғылымына елеулі үлес қосқан ғалымдар24 бет
Әдеби эстетикалық ой-пікірлердің тууы.Әдебиет теориясының методологиясы.Қазіргі әдебиет теориясындағы ғылыми ағымдар.Әдебиеттанудағы эстетика мен теория8 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
"қазіргі қазақ прозасындағы тақырыптық, жанрлық ізденістері"26 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
CSS тілі. CSS деген не?22 бет
Intranet дегеніміз не?6 бет
«корпоративтік табыс салығы және Қазақстан Республикасында компаниялар қызметіне оның әсері (ауезов ауданының салық басқармасы мысалында)»85 бет
«әуезов атындағы орындар» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь