Бөкей Орда ауданы Сайқын ауылының құрылу тарихына және физикалық-географиялық жағдайларына сипаттама

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I тарау. Бөкей Орда ауданы Сайқын ауылының құрылу тарихына және физикалық.географиялық жағдайларына сипаттама.
1.1 Сайқын стационарының құрылуы және географиялық орны.
1.2 Зерттелген ауданның табиғат жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2.1. Климаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.2.2. Рельефі және топырағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2.3. Флорасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
1.2.4. Орда геоботаникалық қорықшасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.2.5. Сайқын ауылы маңының өсімдік жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22

II тарау. Зерттелу әдістері.
2.1. Биологиялық зат айналымды зерттеудің әдістемелік негізі ... ... ... ... ... ...18
2 .2. Зерттелу әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

III тарау. Бөкей Орда ауданының Сайқын ауылы маңының өсімдік қауымдастықтарындағы биологиялық өнімділік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
3.1. Қоңырбасты.бетегелі қауымдастық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
3.2.Түймешетенді.ақ жусанды.қоңырбасты қауымдастық ... ... ... ... ... ... ... ...28
3.3. Қоңырбасты.қара жусанды қауымдастық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

IV тарау. Сайқын ауылы маңының өсімдік қауымдастықтарындағы биологиялық өнімділіктің деструкциялық үрдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
4.1. Қоңырбасты.бетегелі қауымдастық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..36
4.2.Түймешетенді.ақ жусанды.қоңырбасты қауымдастық ... ... ... ... ... ... ... ...37
4.3. Қоңырбасты.қара жусанды қауымдастық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..47

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...48
Кіріспе

Қазіргі кездегі биология ілімінің маңызды мәселесі-биогеоценоздардың биологиялық өнімділігінің қалыптасу заңдылығын зерттеу. Бұл міндет актуальдігі тек қазіргі кездегі өсімдік және топырақ жамылғысының экологиясы туралы сұрақтың маңыздылығының теориялық негізі ғана емес, сонымен қатар ауылшаруашылықтың-өндірістік тәжірбиемен қамтамасыз етілуін анықтау шешеді.
Биогеоценоз өнімділігі генезистің көрінуі, яғни оның негізгі компоненттерінің өсімдік және топырақ жамылғысының көрінісі.
Жер өндеу және жануар мал шаруашылығы үшін алынатын ақпаратты бақылау өте қиын, себебі биогеоценоздағы биологиялық айналым заңдылықтары туралы білім дақылдардың өнімділігін көтеруге, сонымен қатар жайылым мен шабындықтың өнімділік мүмкіндіктерін анықтауға көмектеседі.
Табиғи жүйелердің өнімділігін оқудың тағы бір маңызды аспектісі көпжылдық кесінді-табиғи ресурстарды қорғау.
Қазіргі кезде ғылымның дамуы көптеген бағыттардың пайда болуымен сипатталынады. Биогеоценоздағы өнімділік процесстердің заңдылықтарын білу негізінде өсімдік және топырақ жамылғысының биосфералық функциясын сақтауға мүмкіндік туады. Биогеоценоз компоненттерінің өзара әрекеттесуін зерттеуді, тереңдетудегі маңызды рөлді-ботаник, топырақтанушы, биолог және географ, сонымен қатар өзге де көптеген мамандар атқарады.
Соның ішінде негізгі, өзінің қажеттілігін дәлелдеген, көптеген фундаментальды сұрақтарға жауап берген-«Өсімдік-топырақ» жүйесіндегі процесстердің алмасуын оқу міндеттемесі болып табылады.
Жұмыстың негізгі мақсаты Сайқын стационарының антропогендік күш түскен өсімдік қауымдастықтарындағы биологиялық өнімділігін анықтау.
Жұмыстың міндеті:
-биогеоценоздардың қазіргі кездегі күйін анықтау және оған табиғи, антропогендік факторлардың әсері;
-өсімдік қорын анықтау және оған экологиялық факторлардың әсерін білу;
-зерттеліп отырған ауданның өсімдік жамылғысын зерттеу.
Қолданған әдебиеттер.
1. Абатуров Б.Д. Экологические последствия пастьбы копытных млекопитяющих для экосистем полупустыни. Москва 2001ж 57-59 бет.
2. Арыстанғалиев С. Қазақстан өсімдіктерінің қазақша-орысша-латынша атаулар сөздігі. Алматы 2002ж
3. Гордеева Т.К. Динамика естесвенной растительности в полупустыне ботанический журнал 1959.
4. Докач А.Г. Природное районирование Прикаспийской полупустыни- Москва, Наука 1979.
5. Ивнов В.В. Степи Западного Казахстана в связи с динамикой их покрова, АН СССР М.-Л., 1958-292 С.
6. Линдеман Г.В. Оловянникова И.Н. Сапанова М.К. Экологическая оценка лесоразведения в полупустыне-Москва, Наука,84-113 стр.
7. Роде А.А., Биогеоценотические основы освоения Северного Прикаспия-Москва, Наука, 1974. 6-27 стр.
8. Роде А.А Оловянникова И.Н. Тезисы докладов – Москва. 1985.
9. Сукачев В.Н., Роде А.А Труды Института леса, том 25. Москва, Академия Наук СССр 1958.
10. Шилов И.А. Алякринская И.О. Экологические процессы в аридных аридных биогеоцензах-Моква. 2001. 58-69, 77, 113-118, 134 стр.
11. Сенкеевич И.Г. Интродуция древесных растений полупустыни Северного Прикаспия, Москва, Нука 1999. 4-20 стр.
12. Рекомендации по мелиорации и богарному освоению почв полупустынного комплекса Северной части Прикаспийкой низменности, Москва. Академия наук СССР. 1977.
13. Орысша – қазақша терминология сөздігі. Алматы. КазССР Ғылым Академиясының баспасы.1962.
14. Петренко А.З, Джубанов А.А, Фартушина М.М, Иркалиева Р.М, Рамазанов С.К, Сдыков М.Н, Дарбаева Т.Е, Кольченко О.Т, Чернышов Д.М.
Природно-ресурсный потенциал и проектируемого обьекты запаведного фонда Западно-Казакстанской области. г. Уральск-1998год.
15.Батыс қазақстан облысының энциклопедиясы. Алматы «Арыс» 2002жыл.
16. А.А.Иващенко «Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы» Алматы 2006жыл.
17. Дарбаева Т.Е, Цыганкова Т.А, Отаубаева А.У, «Батыс Қазақстан облысының өсімдік жабыны»
18. Титлянова А. «Минимальная оценка интенсивности процессов образования и розложения растительной органической массы».
19. Дебело П.В, Фомин В.П, Мазяркина Т.Н. «Ақжайықтың қорықшалары» Орал қаласы 2000жыл.
20. А.А.Иващенко «Қазақстан өсімдіктер әлемі» Алматы «Кітап» 2004жыл. 176 бет.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..................................................3
I тарау. Бөкей Орда ауданы Сайқын ауылының құрылу тарихына және физикалық-
географиялық жағдайларына сипаттама.
1.1 Сайқын стационарының ... және ... ... Зерттелген ... ... ... ... Орда ... ... ... ... ... ... ... ... ... зат ... ... әдістемелік
негізі.......................18
2 .2. ... ... ... Орда ... ... ауылы маңының өсімдік
қауымдастықтарындағы биологиялық
өнімділік........................................24
3.1. ... ... ... ... ... ... ауылы маңының өсімдік қауымдастықтарындағы биологиялық
өнімділіктің деструкциялық
үрдісі.........................................33
4.1. ... ... ... ... ... ... ... маңызды мәселесі-биогеоценоздардың
биологиялық өнімділігінің қалыптасу заңдылығын зерттеу. Бұл ... тек ... ... ... және ... жамылғысының
экологиясы туралы сұрақтың маңыздылығының теориялық негізі ғана емес,
сонымен қатар ... ... ... етілуін
анықтау шешеді.
Биогеоценоз өнімділігі генезистің көрінуі, яғни оның ... ... және ... ... ... ... және ... мал шаруашылығы үшін алынатын ақпаратты бақылау
өте қиын, себебі биогеоценоздағы биологиялық айналым заңдылықтары туралы
білім ... ... ... ... ... ... мен
шабындықтың өнімділік мүмкіндіктерін анықтауға көмектеседі.
Табиғи жүйелердің өнімділігін оқудың тағы бір ... ... ... ... ... кезде ғылымның дамуы көптеген бағыттардың пайда ... ... ... ... заңдылықтарын білу
негізінде өсімдік және топырақ жамылғысының биосфералық функциясын сақтауға
мүмкіндік туады. Биогеоценоз компоненттерінің өзара әрекеттесуін ... ... ... ... ... және ... ... өзге де көптеген мамандар атқарады.
Соның ішінде негізгі, өзінің қажеттілігін дәлелдеген, көптеген
фундаментальды ... ... ... ... алмасуын оқу міндеттемесі болып табылады.
Жұмыстың негізгі мақсаты Сайқын стационарының ... күш ... ... биологиялық өнімділігін анықтау.
Жұмыстың міндеті:
-биогеоценоздардың қазіргі кездегі күйін анықтау және оған ... ... ... қорын анықтау және оған экологиялық факторлардың әсерін білу;
-зерттеліп отырған ауданның өсімдік жамылғысын зерттеу.
I ... ... Орда ... ... ауылының құрылу тарихы және физикалық-
географиялық жағдайларына сипаттама.
Нарын ... ... ... ... 1801 жылы ... ... қазақ
халқының абырой-беделін, қадір-қасиетін көтерген, ел болашағын ... ... ... хан ... ұлы ... оның ісін ... да ... түрде ел басқарып, айтарлықтай жарқын істер тындырып,
артына, ел тарихына «Алғашқы» «Тұңғыш» ... ... ... ... ... ... ханы ... хан Бөкей ұлы екені белгілі.
Бөкей даласын зерттеу туралы деректер, ... ауыл ... ... ... ... ... сай алдан көлеміндегі барлық елді
мекеннің тарихын, өткені мен ... ... ... ... ... ... өлкеміздің тарихын кейінгі ұрпаққа қалдырып, өлкетану дүниетанымын
арттырып, барымызды бағалаудың ... ... ... сана-сезімін қалыптастырып, өз ауылын-шағын отанды,
елді сүйе білуге тәрбилеу ұрпақ алдындағы парызымыз болып табылады.
Бөкей ... ... ... ... ... ең қашық жатқан
өлкенің әрбір ауылы, болған уақиғалар ... ... ... ... қайталап сұрастыру, саралау арқасында олардың айтулары бойынша
жазылды.
Жарқын істерде бай өлкеміздің ... ... мен ... ... ... ... ... жоқ. Туған өлке тұнған шежіремізді
баяндап, «Аудан ... ... ... мәдени құндылықтардың туған ел, өскен жер тарихының ... ... ... ... ... ... ... түрде
оқитын, туған өлкесін білуге құштар оқырман қауымға арналып, олардың талғам-
таразысына тартылып отыр.
Аудан ... ... ... ... ... ... оңтүстік батысында орналасқан.
Аудан солтүстігінде Жанібек және Казталовка ал шығысында ... ... ... оңтүстік батысы Астрахан және батысы Ресей
мемлекетінің Волгоград аудандарымен шектесіп жатыр.
Ауданның жалпы жер ... ... ... құрғақ және континентальды климатты, жартылай шөл
зонасында орналасқан. Бұнда ... ... ... ... ... маусым айында 28мм болса ал қазан айында 23мм, ақпан
айында ... ... ... Ал ... жауын-шашын мөлшерінен үш есе
көп 900мм.
Ауаның орташа жылдық температурасы 6,90С, жыл бойына минимальды ... ... ... 800С ... Жазы жылы қысы ... суық емес орташа жылдық температура қаңтар айында -11,00С,
шілдеде 24,40С, жылдық орташа ең ... ... 7,20С. Ауа райы ... көп ... ... көре ... ... температураның ең
жоғарғы амплитудасы 800С тең. Орта есеппен алғанда булану ... ... яғни ... жылдық мөлшерінен 3-4 есе артық. Ауаның орташа
салыстырмалы ылғалдылығы жаз айларында 36-38%, ал минимальды 8-10% ... ... көп ... құрғақ күндер саны -30%.
Геомарфологиялық-ландшафтының құрылысы.
Ауданның жер бедері-дөңесті келген жазық. Оңтүстік бөлігін Нарын құмы
алып жатыр. Ауданның ең биік жері ... ... Кіші ... Онда жергілікті байлық-қиыршық құм, бес түрлі ... ұсақ ... ... ... ... материал ретінде пайдалануға болады. Нарын
құмы аймағын құм басудан сақтау мақсатында Орда ормантоғай алқабы бар.
Орданның оңтүстігінде ... соры ... ... ... 72 шаршы
шақырым келетін тұзды Боткүл бар.
Ауданда суы тұщы өзен, ... ... құмы ... суы ... ... ... ауыз судың
мемлекеттік стандартына сәйкес келеді.
Солтүстік ландшафта айтарлықтай құмды ал оңтүстікте керісінше құмды
ландшафт теңіз ... ... ... ... массивтен үлкен құмды
ландшафт ауысып тектоникасы төмендейді ал батысында ... ... ... ... ... ... желі.
Солтүстігінде орналасқан Мұратсай ауылының ойысында Хаки ал көктемде
Горкий суы ағып өтеді. ал қалған ... ... ... ... ... ... ... тартылып бара жатырған тұзды
Боткөл өзені, ал солтүстікте жер көлемі жағынан ... ... ... Арал-сор өзені алып жатыр.
Рельфі.
Сайқын ауылы Каспий маңы ... ... ... ... ... ... негізінен жазық және жақсы бейнеленген мезо
және микрорельфтер тән. Аналық жыныс төменгі ... ауыр ... Олар ... ... құрамы бойынша біртекті әлсіз
тұздалған болып келеді. Грунт сулары 6-7метр ... ... ... ... ... ... ... территориясын құмды массив алып жатыр, ал шығысында және
оңтүстігінде басқа да құмды массивті Волго-Орал құмды.
Барлық жерде ... ... және ірі ... ... ... ... ... бұзылған ауылдар кездеседі. Ауданның батыс бөлігінде Хаки
деген терең емес тұзды сор алып жатыр.
Микрорельф үш ... ... ... ... ... 50-60%), 2-20м диаметрлі жайпақ түпті тұйық тереңдігі 5-50см
микротүсім, ... және ... ... ... ... 2 элемент ауданның 25% алады.
Қардың және еріген сулардың қайта бөлінуі грунт суларының өсімдік
жамылғысының ... ... ... Күзгі көктемгі жауын шашынның орта
мөлшерін-144мм /100%/ микробаурайлар алса, ал 80мм /250%/-ойқыл алады.
Топырағы.
Микрокөтерілімге сортаңды-сорлы топырақ тән. Оларда сортаңдылық ... ... ... тән. ... ... 35-50см тереңдікте
жеңіл еритін тұздармен қоса гипстің үлкен қоры бар ол бір ... ... ... ... ... аз ... дейін кездеседі. Тың
жердің сортаңды сорлы топырақ ... ... ... ... ... бөлігінде дедуктивті бөлінгіш сипатталады. Сортаңдардың шөлдік
өсімдіктерінде изенді-қара жусанды қауымдастық ... қара ... ... ... ... айырылған
топырақ даланың әр шөптесін астық тұқымдасты өсімдігіне бай. Қара топырақ
типті топырақтың өз ... ... ... және тура жүретін жайылу
грунт суымен үстемеленіп отырады. Бұл процесс екі жылда бір рет ... тұщы ... ... ... тән ... ... ... ашық-қоңыр топырақ тән. Бұнда
өсімдік жамылғысынан түймешетен, шөлдік ... және ... тән. Ашық ... су ... ... ... жатады, ал үлкен деген тереңдікте
шайылу 120см. ... ... ... ... тұз жоқ деп ... ... тұз ... сортаңдау 5-6г/л тең.
Аймақ жазықтылығын тұйық жайпақ түпті мезотүсімдермен лимандар және
ойпаттар бұзады. Қоршаған беткі жермен ... ... 2-3 ... орналасқан, ал ойпатты жерлер ... ... ... ... ... гектарға дейін жетеді. Көктемде су жиі ... ... ... ... ... лимандарға ағады. Олар оңдаған жылдар
ішінде1-2 рет басылады. Соңғы 45 жыл ... бұл 9 рет ... Су тасу ... ... су ... топырақ-грунт қабатының тіке шайылуына және грунт
суларының деңгейінің көтерілуіне әкеледі. Мезо және ... ... ... ылғалдылық нәтижесінде гидрологиялық режим қалыптасып,
оны қоршаған аймақтан ерекшелендіріп, интрозональды топырақ қалыптасады.
Қара топырақ тектес ойпаңды жерлер кескінінде жеңіл ... ... Бұл ... ... ... ... ... линзасы бар.
Топырақ салыстырмалы түрде бай, 4-6% қарашірікті болып келеді. Ойпаңды
жерлерде далалық өсімдіктер ... кең ... ... ... және ... осы ... негізінде
сортаңды сорлардың мелиорациялаудың тиімді әдісін ұсынған.
Өзінің рельефі бойынша ауданды тегіс жазықтық деп айтуға болады. Тек
қана ... ... ... және ... шығысқа қарай беткейлігін
көреміз. Сонымен қатар стационарға мезо және микрорельфтің жақсы дамуы ... ... тән ... 1950/. ... ... ... ... ауыр
саздақтардан тұрады. Олар гранунометрлік құрамы бойынша біртекті, әлсіз
тұзданған. ... ... ... ... ... және ... алуан түрлі болып келетінін ... ... ... ... ... 3 ... негізгі фонды құрайтын микрокөтерілімнен /50-
60% аудан/, диаметрі 2-20метрлік салыстырмалы тереңдігі 5-50см. ... ... ... ... ... және микрокөтерілім ойқылдарға
бағытталатын микробаурайлардан тұрады.
Жазықтықтықты терең емес, алайда кейде ауданы біршама кең ... ... ... ... ... лиман және сорлардан тұрады.
Олардың ... ... ... ал көп ... үлкен ойқылдар мен
лимандардан құрылып, тұзсызданған болып келеді.
Үлкен ойқылдар дегеніміз қоршаған ... ... ... ... ... жайпақ түпті ойыстар. Олардың өлшемі 1-2 гектардан-100га
дейін жетеді. Бұнда қою қара ... ... ... тән және оның ... 5-6% қарашірік болады. Бұл ... ... ... ... ... ... даланың шөптесін дақылды өсімдікке бай.
Қара топырақ типтес топырақтың су ... ... ал тура ... ... ... отырады.
Кей жылдары үлкен ойқылдар тасқын сумен жайлады. Бұл жылдары су оның
бетінде бірнеше күн тұрып бүкіл топырақ ... ... ... ... ... бетке көтерілуіне негіз болады. Көп жағдайда көктемгі ... ... және қар ... еру ... ... асады. Бұнда
үлкен ойқылдардың топырақтары ең құнарлы ... ... ... ... ... алайда олар ірілеу және тереңдеу болып келеді. Олар қоршаған
беттен 2-3метр терең ... ... су ... ... ие. ... ... бірліктен мыңдаған және одан да жоғары гектар жерді
алады. Кейбір көктемде оған қоршаған беттен су өте көп ... ... ... ... ... беті жаз ортасына дейін су астында қалады, ал орталық
бөліктерінде келесі жылға дейін сақталуы мүмкін.
Лиман ... өте ... және ... ... ... ... ... лимандарды игеру мақсатсыз, алайда олар пішендікке бай.
Алайда үлкен ойқылдар мен лимандар бүкіл ауданның 10-15% алады. Қалған
территория ойыс аралық ... аз ... ... ... ... ... ... анық бейнеленген микрорельфі тұйық не бір-біріне тізбектелген
ойыстар-ойықтардан тұрады. Олардың тереңдігі 30-40см және ... ... ... ... ... ... жазықтың негізгі фонын бір-біріне
біріккен көтерілімдер ... ... ... кеңістіктердің тегіс болмауы
жауын-шашынның тегіс түспеуіне негіз болады. Соның ... ... ... ... ... ... болып келеді де, соған сай ол жерге
кешенді өсімдік ... тән. ... ... ... ... ... Ойқыл топырағы-тұзсызданған, қоңыр, қарашірік қабаты жақсы
нақты айтсақ 4-5% болып келеді.
Ойқылдарға ... ... және ... ойқылдарға ашық қоңыр
топырақ тән. ол қоюға қарағанда қасиеті шамалы. Олар сортаңдау, тұзды беткі
қабаттан 2метр ... ... ... орынды күкірт қышқылды тұздар
алады. Ал өте зиянды болып ... хлор ... ... тереңдікте аз
кездеседі.
Жіңішке микробаурайлардың ашық қоңыр топырақтарында түймешетен, бетеге
жақсы өседі. Ашық ... ... су ... шайылу тереңдігі 120см
болып келеді және шайылмайтын типке жатады. Жоғарғы метрлік ... ... ... ... ... тұз ... сортаңдағы секілді 5-6г/л
аспайды.
Биік учаскілер микрокөтерілімдер ... ... ... ... изен ... өседі. Өзінің аты айтып тұрғандай бұл топырақтар тек
қана сортаңданып қоймай, сонымен бірге тұзданған яғни ... ... ... ... ... көп.
Микрокөтерілімдер сорлы сортаңдардан тұрып, хлорид сульфаты тұздарымен
тұздалған. Сорлы сортаңдардан кейінгі қабаттан соң көп мөлшерде тұз ... Оның ... ... қышқылды тұздар бірінші орын алады. Тындық сорлы
сортаңдардың су режимі топырақ кескінінің жоғарғы бетінде шайылмайтын, ... ... ... ... ... ойқыларалық жазықтарға ойқылдардың қара топырақты ұсақ
дақтарынан және ... ... ... қоршаған ашық-қоңыр топырақтан және
көтерілімдердің сорлы сортаңдарынан тұрады.
Бөкей өлкесінің экологиясы
Еліміздің батысы-Бөкей өлкесі-ұлы сазгерлер ... ... ... ... ... ақын Махамбет туған қасиетті даламызда ... ... Яр» ... ... ... ... Көп кешікпей сан түрлі
сынақтар басталды. Ондаған реактивті ұшақтар бұлтқа ... жоқ ... ... түске боялған радиоактивті бұлттарды көріп мәз ... ... сол ... ... ... Қазақстан Республикасының
суретшілер, журналистер одағының мүшесі Саламат Өтемісов ... ... ... ... ... орналасқан сынақ
полигонын сынау орталығы бар болса, Атырау ... ... ... ... ... сынақ полигоны бар. Ауданымыздың жері, ... ... ... малға азықтық жұғымдылығы, халқымыздың
денсаулығы жыл ... ... бара ... полигонның зардабы мен
зілзаласы бар екендігі баршаға аян.
Бөрлі ауылы-Нарын ... ... ... ауыл. Бөкей ордасы
аймағында полигон болғандықтан да ... ... ... ... отырғаны белгілі. 1970-1980 жылдары Темір Масин ... ... ... ... қанап, емдеуге келмей, 300-400 бас жылқылар ... Құм ... ... зиянданған шөпті жегендіктен өлген еді. Құмда
көптеген ракета, ... ... Олар ... ... ... шұңқырларға
жаңбыр жауғанда қақ суы жиналады. Оны ... ... ... малдар шөлдеп
келіп ішеді. Уланған суды ішіп, уланған шөпті жеген соң малдар өлуге душар
болады.
Полигонның ... ... ... ... ... ... болып
отыр.
Нарын-Азғыр полигондарының зияндылығы Семей ... ... ... есе асып түседі.
Аудан халқы полигон зардаптарынан қасірет шегіп, түрлі ауруларға тап
болуда. Адамдарымыз мөлшерден тыс улануға мәжбүр ... ... ... ... ... күн ... келеді.
Республика басшылары болашақ ұрпағымыздың, ұрпақ берер аналардың
жағдайын ескере келіп зейнеткерлік жасты ... жөн деп ... ... ... аялап, тұла бойын зақымдамай болашақ өмір
суретін ұрпаққа дені сау, көк майса күйінде аманат етіп ... ... ... ... ... ... мен ... полигон зардабын
көріп отырғаны белгілі нәрсе. Нарын құмына ... ... ... ... ... ... болғандықтан сол сор маңына, құмға, не қырға ... ... ... жоқ ... көптеп құлап келді.
Тек соңғы жылдары олардың құлау саны азайғандай болды. Осындай құлаған
ракета, самолет ... онң ... ... да ... шұқылап көру
арқылы да немесе олардың алюмин, титан темірлерін металлом ретінде ... ... да ... адамдар зиянды ауруларға тап болды.
Нарын-Азғыр полигондарының зияндылығы Семей полигонының зиянды
әсерінен ... есе асып ... ... ... ... ... шегіп түрлі ауруларға тап
болуда. Адамдарымыз мөлшерден тыс улануға мәжбүр ... ... ... ... ... күн ... келеді.
Республика басшылары болашақ ұрпағымыздың, ұрпақ берер аналардың
жағдайын ескере келіп зейнеткерлік жасты кеміткендерін жөн деп ... ... ... ... тұла ... зақымдамай болашақ өмір
сүретін ұрпаққа дені сау, көк майса ... ... етіп ... абзал.
Бисен ауылдық кеңесіне қарасты ауылдарға және елді ... ... ... ... кешіп келе жатыр.
Бөкей өлкесінің топономикасы.
Бөекй ордасы ауданы жерінде қазақ-қалмаққа ортақ көне ... ... Атап ... ... қазақша «Қақ» соры, орысша картаға түсірілгенде
соленые грязи «Хаки» деп қате ... ... көне жер ... ... ... ... ... қалмақ атауын қазақша айтуға икемдеп айту күйінде
жер атауы сақталып келеді. Бұл атаулардың нақты қазақша мағынасында ... ... ... ... ... арқылы қате жазылып
келе жатқан атауларына түзету енгізу қажет.
Флорасы.
Аудан жерінде өсімдік түрлерінен боз, бетеге, жусан түрлері, бидайық,
қырықбуын, ... ... мия, ... ... ... жыңғыл, тобылғы,
жиде, қарағай, үйеңке, трек, қайың, т.б. өсімдік түрлері өседі.
Зерттеліп отырған Сайқын стационарының қалыпты антропгендік күш түскен
ауданында таралған ... ... ... ... ... ... ... Аталып отырған
территорияда осы өсімдік қауымдастықтарының басым болуына негізінен ... ... ең ... ... күш түсіру деңгейі; климаты,
жауын-шашын мөлшері, температурасы және т.б. жатады.
Анторпогендік әсері оптимальді территорияда үш ай : ... ... ... ... ... Осы үш ай ... негізгі басым
қауымдастықтарға сипаттама беруге болады.
Әр шөптесін-селеулі-бетегелі қауымдастық.
Әр шөптесін-селеулі-бетегелі қауымдастық микротүсірілімдерге, яғни
ойқылдарға тән. Бұнда негізінен 17 ... ... ... ... ... ... секілді басым болып келетін астық тұқымдастарымен бірге әр
шөптесінді өсімдіктер: киікоты, айыр ... ... ... ... ... ... қара ... күміс қазтабан, қызыл ... ... ... ... ... ... – бетегелі қауымдастық.
Ақ жусанды – бетегелі қауымдастық микробеткейге тән. Бұнда 13 түрі
өсімдік ... ... ... ... жуан шөп,бидайық, әтеп, төсей,
күлгін аюқұлақ, далалық сәлбен, кермек, ... ... ... ... ... пармилия / қына/.
Қоңырбасты – қара жусанды – изенді қауымдастық.
Үшін,ші қауымдасық қоңырбасты – қара ...... ... тән. ... екі қауымдастыққа қарағанда өсімдік дүниесіне
кедей. Өсімдіктің 8 түрі кездеседі: ... қара ... ... бөденшөп,
шытырмақ, мыңжапырақты түймешетен, төксей, әтеп.
Орда геоботаникалық қорықшасы.
Бұл 1989 жылы ұйымдастырылған қорықша. Оның жер көлемі 16,4 мың ... ... ... Жас құс ... және Орда ... ... ... Еділ-Жайық құмдарымен жанасып жатыр. Бұл аумақ нарын құмымен құмды
тізбектер аралас толқынды, ... ... ... ал төменге қарай ашық
алаңқайғы ұласқан жерлерді қамтиды.
Орда ... ... ... ... ашық жерлермен
ауысып отырады, ал оңтүстік шығысқа қарай бұл ашық жерлердің ауысу жүйесі
бұзылады.
Нарынның көп ... ... ... ... ... биіктігі 15-17метр бөлек-бөлек жоталар кей жерлеріне жекелеген
тізбектердің ені мен ашық ... 2-10км ... ... ұзындығы 50км
жетеді. Тізбектерде желдің бұзу әрекетінің нәтижесінде ұсақ және ... ... ... құмдар ара-арасында кең көлемде шұңғымалар диаметрі
2км, тереңдігі 6метр дейінгі көл ... ... ... ... ... ... кей ... ретсіз 1-2 шаршы метрге
созылатын сорлар мен өңірдің өсімдіктер ... де ... ... ... өсімдіктері зерттелудің ... ... оның ... таң ... Бұл ... ... ... Каспий маңы
құмдарының ең таңдаулысы деп ... Бұл ... ... ... ... ... да ... де тиімдігі жағынан да еш жер тең
келмейтіндігін атап ... ... ... өсімдіктер дүниесі жақсы
қалыптасқан ... ... ... да ... әртүрлі дәнді, ақ
жусанды құрама өсімдіктер ара-арасында бидайық пен ақ ... ... ... ... сайын кейбір жер бетіне жақын жерлерінде тұщы
сулар, қамыс-құрақтар, қияқтар, ... ... ... ал ... қара ... ... шөптер, алабота сияқты ақшылтым ... ғана ... ... ашық ... ... бидай тұқымдас
өсімдіктермен, талшықты өсімдіктермен ... ... ... ашық бөліктер кездесіп отырады, ал зақымдалған жерлер осыған орай
бұл жерлерде өсімдік дүниесі ... ... ... ... ... ал төменгі бөліктерінде масақтар, құмаршаң, ашқылтым өсімдіктер,
өлеңшөптер өседі. Ал ... ... ... жерлерінде құмды
тақыршықтарда өсімдік одан сирей түседі де, тек бірен-саран ... ... мен ... ... ... ... ... түседі, ал
ойпаң жерлерде ашқылтым шөптер, құмаршық пен шыңғыл ... ... ... ... ... ... өсімдіктер.
Нарын теректері будандастырылған теректер, Каспий талдарын қалың
жиделі бұталар, итмұрындар мен қара ... ... ... ... ... ... ... бұнда қолдан отырғызылған 20 түрлі ағаштардың
ішінен кең таралған қарағай мен қараған, ал ... ... ... ... ... ... қайың, емен, көктерек, сібір алма ... ... және ... түрлерін кездестіріп қаласыз. Жалпы бұл ... ... 70 түрі ... ... ... түрі тек ... өсетін өсімдіктер және осы ... ... ... ... ... ... жағдайы осы жерге тән шөл жерлердің жағдайларына қарай
бұрын жануар ... ... ... мекен ортасымен
ерекшеленеді. Олардың арасында белгілі кең таралғаны ойпаңды жерлерде ғана
кездесетін ... дала ... үй ... ... да бар. ... ... ... кеміргіштер, дала күзендері және
т.б. жыртқыш аңдар түрлері мекендейді, бұл ... ... ... өмір ... қолайлы болғандықтан киіктер көп мекендейді.
Кеміргіштермен қатар ... ... ... дала ... ... ... ұсақ ... қарға, лашын, торғай ұялайды. Алаңқайларда
қара және айдарлы ... ... ... ... кей ... ... Мұратсай өзенінің құйылысында суда жүретін құстар мен
су төңірегінде мекендейтін құстар кездеседі.
Аймақтың тиімді географиялық жағдайы кең де байтақ ... ... су ... мен қамтамасыз етілуі адамдардың өмір сүруіне табиғи
байлықтар ресурстардың пайдаланылуына қолайлы жағдай туғызады. Осылайша
орманды ... ... ... ... ... тыс ... берекетсіз
пайдалануға тыйым салынды.
Сайқын ауылы маңының өсімдік жамылғысы.
Зерттелген территорияның табиғи өсімдік дүниесі өзіндік көптүрлілігімен
ерекшеленеді. Ол топырақ пен ... ... ... ... ... ... (1954) Сайқын стационарының ауданы солтүстік
шөлейттың зона асты бөлігіне жатады. Шөлейттің кешенін зерттеуді 1895 ... ... ... ... жж ... ... және ... және олардың классикалық еңбектері «В ... ... ... (1907). Бұл ... ... дала ... астық
тұқымдастары бетеге, селеу, шисабақпен бірге құрғақшылыққа өте ... ... ... және изеннің маңызы өте жоғары» /Келлер,1923/.
Оған бетегелі-ақ ... ... ... ... ... ... бірге далалық типтегі бірлестіктер
кездеседі. Соның нәтижесінде А.В.Прозоров кейінгі қорытындыға келді:негізгі
жартылай бұталардан ... ... ... ал ... ... ... ... Астық тұқымдасты-жусанды бірлестіктер Батыс
Қазақстанның оңтүстігінен жіңішке ... ... Оған ... ... ... Ал, ... қалған даласы ауданын Лабренко Е.Ш. түсінігі
бойынша «шөлді далаларға» ... ... ... ... ... ... дүниесін зерттеуді 1950
жылы И.В.Каменецкая бастаған (1952 ж). Алғашқы жылы негізгі ... ... және ... зерттеуге, картаға түсіруге және
өсімдік дүниесінің азық ... ... ... ... ... Бұл ... ... басқарған. 13 қауымдастық зерттеліп,
метрлік алаңқайлар бөлінген. Негізінен ... ... ... ... ... ... ... шөптесінді, селеулі, бетегелі-селеулі, әр шөптесінді-астық
тұқымдасты, бидайықты селеулі-жоңышқалы, ... ... тип ... ... кестежусанды және
бидайықты қауымдастықтармен сипатталады.
Өсімдіктің далалық типі микрорельфтің түсіңкі аудандарын алып ... ... ... ... және ... ... ... жиі кездеседі.
Тобылғылы-бетегелі-сексеуілді қауымдастық (Stipa iessingifna-Festuca
vaiesiaca-Spicala hyrericifolia), микрорельфтің ойқылды ... ... ... сай келеді. 2002 жылы мамыр-маусым
айларында бұл бірлестіктен 32 ... ... ... ... ішінде доминантты- Stipa
Lessingiana, орташа биіктігі 35-40см. ... ... ... тән және ол ... топырақта өсе алады /қою каштанды, каштанды,
ашық-каштанды/.Бетеге тырсамен /Stipa ... ... ... ... ... ... пен ... desertorum/ және т.б. астық
тұқымдастарымен қауымдастық ... ... ... ... ақ ... арам жусанынан тұратын
жартылай бұталар; ... ... ... ... ... қарапайым мыңжапырақтан, дала сәлбенінен, қарапайым киік отынан
тұратын шөптесін өсімдіктер және тобылғы, ... жиі ... ... тек шөп ярусы /С/ бар және ол төрт ярус тармағынан тұрады.
Бірінші ярус тармағы С1 /75-100см/ тобылғыдан ... ярус ... С2 ... селеу және шөптесін өсімдіктер өседі.
Үшінші ярус тармағы С3 /50-30см/ бетегеден, түйнекті және ... ... ... орыс және ... ... ... ярус С4 /30-см-ден ... ... мен ... Проективті жабын 95-99% Микрокөтерілімдердің сортаңды сорларында
шөлдік өсімдіктер дамыған. Негізінен галофитті жартылай ... ... жиі ... ... қара ... изен, кермектің кейбір
түрлері.
Сортаңды сорлы топырақта қоңырбасты-қара жусанды-изені қауымдастық
зерттелді. Эдификаттар және ... изен және ... ... ... Қоңырбасты-қара жусанды-изенді қауымдастықтарда
17 түрлі гүлді өсімдіктер кездеседі. 1м2 кездесу ... 14-ке ... ... ... ... мен ... тізімі.
Asteraceae Dumort-Сложноцветные-Күрделігүлділер
1. Achillea millefolium L Тысячелистник обыкновенный-Кәдімгі мың ... nobills L ... ... ... repens (L) DC- Горчак ползучий- Жатаған кекіре.
3. Artemisia austriaca Jacq- Полынь. австрийская-Арам жусаны.
4. Artemisia pauciflora Web- П. черная- Қара жусан.
5. ... ... ... ... Carduus uncinatus Bieb-Чертополох крючковатый- Түйетікен
7. Inula brinanica L-Девясил британский-Британ аңдызы.
8. Crinitaria tatarica (Less) Czer – ... ... С. Villosa (L) Grossh –K. ... ... ... (L) C.A. Mey-Moлокон татарский- Татар сүт
жапырағы.
11. Tanacetum achille3ifolium Sch. Bip. – ... ... ... ... F. ... ... ... бетеге.
13. Poa bulbosa L-Мятилик луковияный- Қоңыр бас.
14. Stipa capillata L-Ковыль волосатик-Қылқан боз ... Stipa ... Trin. Et ... ... ... Alyssum ... ... пустынный-Жапырақты жауымшөп.
ChtnopodiaceaeVent-Лебедовые-Алабота тұқым.
17. Atriplex cana C. A. Mey-Лебеда ... ... ... ... arenarius L-Рогач песчаный-Эбелек.
19. Kochia prostrate (L) Schrad-Кохия простертая-Жайылма изень.
20. Salsola brachiata (Pall) Iljin-Солянка ... ... ... Medicago falcate ... серповидная –Сарыбас жоңышқа.
22. M. romanica Prod-Л. Румынская-Румын жоңышқа.
Caryophyllaceae Juss-Гвоздичные-Қалампыр.
23. Dianthus Borbasii Vandas-Гвоздика Борбаша- Барбаша қалампыры.
24. Gipsophilla ... ... ... ... Silene muitiflora ( Waldstet Kit) Pers-Смолевка многоцветковая-Жалпақ
жапырақты ... ... ... argentea ... ... ... P. Humifusa Willd ex ... Распростертая-Жатаған қазтабан.
28. Spirae hypericifolia-спирея зверобоелистная-Тобылғы.
Lamiceae -Яснотковые (Губоцветные) - Ерінгүлділер.
29. Plomis pungens ... ... ... P. tuberose ... -Түйнекті әрем.
31. Salvia stepposa Shost- Шалфей степной-Далалық сәлбен
32. Th. Stepposus Klok A Shost-Чабрец степной-Далалық киікоты
Liliaceae Juss – ...... Allium lineare L-Лук ... Gagea ... (Pall) ... лук-Қазжуа
35. Tulipa biebersteiniana Schult et Schult-Тюльпан Биберштейн- Биберштейн
қызғалдағы
36. T. schrekii Regel-Тюльпан шренка-Шренк қызғалдағы
Limoniaceae Linz - ...... Limonium Gmelini (Willd) O. ... ... ... L. ... (A.Beck) Gams-К.сарептский-Сарепт кермегі.
Роlygonaceae Juss – Гречишные – Таран.
39. ... ... L – ... ... – Құс ... P. convolvulus L – Г. вьюнковый – Шыомауық самалдық.
41. Rumex confertus Willd – Шавель конский – Ат құнақ.
Scophulariaceae Juss – ...... Linaria vulgaris Mill – ... ...... ... ... phoeniceum L – Коровяк фиолетовый – Күлгін аюқұлақ.
44. Veronica ... L – ... ...... бөденшөп.
Boraginaceae Juss – Бурачниковые – Шытыр.
45. Nonnta pulla DC – ... ...... Onosma ... Bieb – Оносома красильная – Айлауық қарапайым.
Apiaceae Linde – Зонтичные – Шатырша
47. Eryngium planum L – ... ... – Тіс ... ... Falkaria vuigaris Bernh – Резак обыкновенный – Кәдімгі қарға тұяқ.
49. Trinia multicaulis (Poir) Schischk – ... ...... Juss – ... – Сарғалдақ.
50. Ranunculus polyrhizos Steph – ... ... ... Juss – ...... Convolvolus arvensis L – Вьюнок полевой – Дала шырмауығы.
Valerianaceae Batsch – Валериановые – ... ... tuberose L – ... ... – Түйіншөп.
Dipsacaceae Juss – Ворсянковые –Қожакендір.
53. Scabiosa ochroleuca L – Скабиоза бледно-желтая – Асқары қотырот.
Cyperaceae Juss – Осоковые – ... Carex praecox Schreb – ... ...... harmala – ...... Peganum harmala – Гармала обыкновенная – Кәдімгі адраспан.
Rubiaceae Juss – Мареновые – Ойраншөп.
56. Galium verum L – ... ...... ... Juss – ... – Сүттігін.
Сайқын стационарының өсімдіктер түрлеріне талдау.
|№ |Тұқымдастар |Түр саны |% |
|1 ... | 15 |18,9 |
|2 ... |9 |11,1 |
|3 ... |8 |10,1 |
|4 ... |5 |6,3 |
|5 ... |5 |6,3 |
|6 ... |4 |5 |
|7 ... |4 |5 |
|8 ... |3 |3,7 |
|9 ... |3 |3,7 ... ... |3 |3,7 ... ... |3 |3,7 ... ... |3 |3,7 ... ... |3 |3,7 ... |Сарғалдақ |2 |2,5 ... ... |2 |2,5 ... ... |1 |1,2 ... ... |1 |1,2 ... ... |1 |1,2 ... ... |1 |1,2 ... ... |1 |1,2 ... |79 |100% ... ... кездесетін өсімдіктер. ... ... ... | ... | ... |Kochia ... |
| | ... ... |Kochia ... ... pauciflora |
|(тапталмаған) | ... ... ... ... | ... Шөлдік-далалық қауымдастық. | ... | ... | ... ... ... | ... Далалық ойқал- | ... ... | ... ... ... ... | ... ... ... ... |
|Әр шөптесінді- астық ... ... | ... | ... | ... | |
| | |
| ... austriaca, Poa bulbosa. |
| | |
| |Stipa ... S. ... |
| |S. ... Festuca sulsata. |
| | |
| ... ... ... |
| ... Carex supine. |
| ... ... A. ... |
| ... ... Stipa ... |
| | |
| ... virgata |
| | |
| | |
II ... ... ... ... зат ... зерттеудің әдістемелік негізі.
Соңғы он жылда биогеоценоз туралы білім тек нақтыланып қана ... ... ... ... ... ... ... қамтитын терең қайта өңдеулер жүзеге асырылып жатыр. Сапасы жағынан
жаңа, глобальды маштабты қамтитын адамның ... ... ... ... ... қажеттіліктердің өсуі ауыл шаруашылығының
интенсификациясы обьектілерді зерттеудің интегральдігін қажет етеді. ... ... ... ... ... ... ... дейінгі аралық енеді.
Бұл жүйелердің өзіндік қасиеттері-принципі жоғары ... ... ... нәтижесінде жеке сұрақтарды, процестер мен ... өте ... ... ... қарапайым аналитикалық әдіспен
зерттеу жеткіліксіз (Гильманов, 1978). Тек қана ... ... ... ... ... ... күрделі динамикалық
пооцестерді, ... ... ... және ... субобьектілерді
біріктіретін, түрлі табиғат процестерінің әрекетінің нәтижесі болатын,
құбылыстардың жинақталуын қамтамасыз ... ... және ... ... ... ... ... береді.
Топырақ кез-келген жер беті биогеоценозының маңызды жүйелік бөлімінің
бірі болып табылады. Ол ішкі ... ... және ... өзге жүйелік бөлімдерімен байланыстыратын процестердің
көптілігімен ерекшеленеді, сондықтан ... ... ... оқу ... ... ... ... маңызды бөлімі болып
табылады.(Гильманов,1978). Қазіргі топырақтану топырақта ... ... ... физико-химиялық, биохимиялық, биологиялық процестер
туралы білімін толықтыра отырып, екінші жақтан концептуальды-функциональды
модель болып ... ... ... ... ... ал бір ... қорытынды, биогеоценоздағы топырақты зерттеуде жүйелі позицияны
қолдану керек.
Тек қана жүйелі интодология биогеоценоздағы зат ... және ... ... ... ... береді. (Титиянова,1974,1979). Жүйелі
әдіс арқылы обьектіні жеке элементтерге ... ... ... ... ... ... анализ айналасындағы зерттеу
кезінде жүйедегі түрлі элементтердегі қор затының динамикасын ... ... осы ... ... ... ... көмектеседі.
Обьектіні жүйелі зерттеу процесінде ирархия деңгейін дәл анықтау
керек, сонымен қатар екі өзге деңгейді яғни ... және ... ... зерттелетін жүйе үшін оның ... ... ... осы ... оның орны ... ... деңгей жүйе
астының қызмет етуінің ... ... үшін және ... ... анықтау үшін ақпарат көзі болып табылады.
Міне осындай методологиялық принципке ... ... ... ... ... ... фитомасса динамикасы
зерттеледі.
Мұндай әдіс эффективтілігін, ... ... ... ... ... ... қалыптастыру көрсетеді.
Сонымен қатар математикалық модельдеу жасалған.
Методологиялық ... ... ... ... ... маңыздылығын көрсетуге болады. Кез келген
зерттеудің маңызды моменті ... ... ... ... ... ... ... топырақты. Осы обьектілерде өлшене
алатын көптеген ... бар. ... ... ... ... ... ... үшін обьектіні толықтай сипаттай алатын сипаттамалар
маңызды. Қорыта келе биологиялық зат айналымында қарастыра отырып, ... ... қана ... және ... тек өсімдік тіршілік ететін
орта деп түсіну қателік.
2.2. Зерттелу әдістемесі.
Өсімдік ... ... және ... ... ... ... азоттың және күлді ... ... ... ... ... ... бойынша
жүзеге асады. (Родин, Базилевич, 1965; Родин, Базилевич, ... ... ... ... және ... ... ... Алаңдар проекті маршрутымен 2-3метр арақашықтықта алынады.
Биологиялық айналымды зерттеу орман шаруашылығы үшін ... ... ... ... Тек қана ... ... цикіліне
қатысатын және топыраққа қайта ... ... ... ... ауыл және ... шаруашылығының түрлі салаларында ғылыми негізделіп
сараманға енгізуге болады. Сонымен бірге орман ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалану жолын ... ... ... ... сонымен бірге азот және күлді
элементтердің «Өсімдік-топырақ» жүйесіндегі биологиялық айналымын зерттеу
халықаралық биологиялық бағдарлама қабылдаған әдіс ... ... ... ... ... және ... жұмыстарында
талқыланған әдістер қолданылды.
Зерттеулер Сайқын стационарының территориясында орналасқан 3 жартылай
стационарлық учаскілерде жүргізілді. ... ... ... ... ... тұрады және осы учаскілер стационардың негізгі құрылымы
болып табылады.
Зерттеу обьектісі ретінде антропогендік күш ... ... ... ... ... ... ... бірлестіктері, ағашты және
бұталы өсімдікті ... ... ... ... Дала ... ... ... және фитомассасын өлшеу үшін татпалық алаңқай салу әдісі
қолданылды. Далалық ... ... ... Л.Е.Родина,
Н.И.Бозиловичтің әдістемелік нұсқаулары бойынша жүргізілді.
Әр қауымдастықтан белгіленген кезінде ... ... ... ... бөлінді. Пішеннің бір бөлігі түрі бойынша бөлініп, кейін өлшенді,
ал екіншісі (10-15 ... ... ... ... ... ... түгел
қауымдастық фитомассасының өнімділігін білу үшін қажет. Кейінгі ... және ... деп ... Соңғысында ағаштанған сабақтар, дала
сүректенген дәнді ... ... ... ... ... ... ... үлгіге таңдалынды. Төсенішті егетін алаңқайлардан шөпті
кесеннен кейін алынып,топырақ ... ... Тірі ... ... ... ... фитомасса саны, өткен жылғыдан
қалған бөлігі, төсеніш 1м2 гектарға есептелінеді.
Жер үсті фитомассаның және тамырдың жылдық өсім ... ... ... байланысты теңестірулер арқылы жүзеге ... ... ... ... ... өсімдік қалдығы, төсеніш және ... ... ... ... төсеніш және өлі ... ... ... ... ... әр гаризонт
үшін 2 реттік қайталамамен салмақтық әдіспен өлшенеді.
Өсімдіктердің татпалық үлгісін алу және өсімдік ... ... ... ... есептеу пішіндік әдіспен
025х025м2 алаңқайда, әр мерзімде 10-15 алаңқайдан таңдау негізінде жүзеге
асты. Қауымдастықтың ... ... ... ... ... Жер беті фитомассаы ауада құрғақ күйге дейін кептіріліп, ... ... ... ... ... ... күн сайын жүргізіліп отырды. Химялық анализ және өнімділікті ... ... және ... ... татпасын алу айына бір рет жиілігімен
жүргізілуі керек.
Өсімдік ... жер асты ... ... ... ... қолмен таңдалып алынып 025мм диаметрдегі електе жуылып, өлі және
тіріге ажыратылып, ауада құрғақ түрде жеткеше кептіріліп, ... ... ... ... ... ... ... Кеппешөп материалын жинақтау. Өсімдіктердің таксономиялық
құрамына, түрлеріне сипаттама беру. Түр санының ... ... ... құру ... ... ... ... құрамына
талдау жасау.
III. Тарау. Бөкей Орда ауданының Сайқын ауылы маңының өсімдік
қауымдастықтарының биологиялық өнімділігі.
Микрорельефтің үш элементі тән үш ... ... ... ие. Сайқын
стационарының территориясы зоналылықтың үш: дала, ... шөл типі ... ... ... ... Сондай-ақ климат және топырақ ерекшелігіне
сай өсімдіктердің вегетациялық даму ... ... ... ... ... ... жыл мезгілдеріне орай бірнеше рет ... ... ... ... шөл ... ... осы өлкені ұзақ зерттеген И.В.Каменецкая өсімдіктердің фенологиялық
дамуының 6 этапын көрсетті.
1. Ерте көктемдік ... 15-30 ... ... ... ... гүлдеуі. Көпжылдық өсімдіктердің ... ... ... ... ... ... ... орта шамасында
микрокөтерілімдерге қызғалдақтар, дала жапырақты жауым-шөбі, ... ал ... ... ... сарғалдақ, аласа
қазжуа гүлдейді. Осы кезең соңында жуашықты қоңырбас, орал қиякөлеңі, аласа
қиякөлең, тобылғы гүлдей бастайды.
2. Кеш көктемді ... ... ... соңы 20-30 ... Бұл ... және жеміс беру кезеңі. Қарқынды түрде жартылай бұталар ... ... ... ... ... ... ... селеу,
бетеге, Фишер құс сүтттігені гүлдейді. Ал кезеңнің екінші жартысында кесте-
жусан, ал ... ... ... ... Ерте ... ... ... мамыр айының соңына қарай қурай бастайды.
3. Жаздың алғашқы жартысы- мамыр аяғынан 20-25 ... ... ... ... ... және астық тұқымдастардың гүлдеу кезеңі. Бетеге
гүлдері солып құрай бастайды және тарақ бидайық, изен ... ... ... ... орыс қызыл бояуы, Талиев бөденешөбі, сәлбен,
жоңышқа, түйнекті әрем көктеп гүлдей ... ... ... жартысы-25-30 маусымнан 10-15 шілде аралығы, тырсаның
гүлдеу кезеңі. Астық тұқымдастарының және әр ... ... ... солу ... ... ... кезеңі-10-15 шілдеден 10 қыркүйек айы аралығы.
Жапырақсыз қара жусанның басым ... ... және ... ... вегетациясын жалғастырады. Ойқылдарда барлық өсімдіктер қураған,
түстері сабан тәріздес.
6. Күзгі кезең- қыркұйек айы ... ... ... дейін.
өсімдіктердің күзгі жанару кезеңі. ... ... жаңа ... ... ... ... ... қоңырбас). Жусандар гүлдеп жеміс
береді. Оларда жаңа өркендер және жапырақтар дамиды. ... ... ... ... ... және көпжылдық кейбір өсімдіктердің ... ... ... ... стационардың жайылым дигрессиясына ұшыраған бөлігіне
тән өсімдік бірлестіктері ... кең ... ... ... ... жусанды бірлестіктері.
Келесі зерттеу мәселесі жоғарыда аталған өсімдік қауымдастықтарының
әрбір ... ... ... ... ... жинақталған
биологиялық қор не фитомассаның, төсеніштің және өсімдіктің өлі органикалық
затының не өлі ... 1 ... ... массасы. Бұл кестеде Сайқын
стационарының жайылымдық дигрессияға ұшыраған территориясында жүргізген 3
ай ... ... ... Бұл ... ... ... отырған территорияға түскен жауын-шашын мен ... ... ... дамуына тығыз байланысты.
Қоңырбасты-бетегелі қауымдастық.
Қоңырбасты-бетегелі қауымдастық ойқылға тән. Бұнда өсімдіктердің 15
шақты түрі кездеседі. Олар: бетеге, ... ... ... ... ... ... бидайық, күміс қазтабан, жоңышқа, күлгінкөк ... ... ... ... ... ... ... т.б.
Осы өсімдік қауысдастығында фитомасса қоры шілде ... 12,8 ... ... ... ең ... ... Бұл шілде айындағы жауын-
шашынның мөлшерінің жоғары болуымен, ... ... ... осы айда температура ең жоғарғы көрсеткіші 27,20С, ал
жауын-шашын мөлшері жыл бойындағы ең төменгі 3,8мм ... ие.. ... ... ... ... Қауымдастықтағы басымды болып
келетін бетеге осы кезеңде қарқынды дами бастайды. Тамыз айындағы фитомасса
қоры 15,2 ц/га. Осы ... ... ... басымдылық көрсететін
вегетация кезеңі аяқталып, құрай ... ... фон ... ... ... бөденешөп, аюқұлақ гүлдейді. Ал қыркүйек
айында фитомасса мөлшері 10,3 ц/га. Ол ... ... және ... айына
қарағанда өте төмен көрсеткіш. Көрсеткіштің осы айда төмендеуі ... ... ... ... ... өсімдіктер фенофазасы
жағынан қарағанда астық тұқымдасты және әр шөптесін өсімдіктердің вегетация
кезеңі аяқталады.
Таяқшаның ... ... ... ... ... айында өте аз-
8,7 ц/га. Бұны осы ... ... жаңа ... ... ... деп түсіндіре отырып, ал аз да болса ... ... ... яғни ... ... ... ... жинақталуына
байланысты. Тамыз айында таяқша қоры -11,8 ц/га дейін өскен. Бұның ... мен ... ... есебінен және бетегенің солып
қурауына байланысты қалдық таяқша салмағы көбейеді. Осы ... ... ... ... ц/га ға дейін азда болса азайған. Бұл
жазғы тыныштықтан соң ... ... сай ... өсімдіктердің
қайта жанаруына байланысты.
Төсеніш мөлшері бастапқы екі айда қыркүйекке қарағанда көп. ... оның ... ц/га, ал ... ... оның ... ... тең. ... 11,8 ц/га дейін төмендеген. Бұның бір себебі ретінде ... ... ... ... ... өткен жылғы өсімдік
қалдықтарының түгел шіріп қарашірікке ... ... ... Қоңырбасты-
бетегелі қауымдастықтың биологиялық өнімділігін төмендегі кестеден ... ... ... ... ... ... | | | ... өнім |12,8 ц/га |15,2 ц/га |10,3 ц/га ... |8,7 ц/га |11,8 ц/га |11,2 ц/га ... |13,7 ц/га |12,2 ц/га |11,8 ц/га ... ... қауымдастық түймешетенді-ақ жусанды-қоңырбасты қауымдастық
болып саналады. Ол қауымдастық ... тән. Осы ... ... айындағы фитомасса қоры жоғары ... ... ... ... ... қолайлығымен және өсімдіктердің негізгі
салмағын эфемерлер мен эфемеройдтар құрауымен түсіндіріледі. Келесі ... ... ц/га. Бұл ... ... температураның
орташа болуымен, сонымен бірге жауын-шашын мөлшерінің өте ... ... ... ... Қыркүйек айында негізгі және жоғарғы
қауымдастық ... сай, ... баяу ... ... ... ... ц/га тең ... Бұған негізгі себеп болатын жағдай
жоғарғы айға қарағанда ауа-райының қолайлығы. Сонымен бірге басымды ... ақ ... ... ... вегетациялық кезеңінің аяқталуына
байланысты және антропогендік әсердің түсуі яғни ... ... азық ... ... алуымен түсіндіріледі.
Шілде айында таяқша қоры-10,9 ц/га-ға тең болған. Бұл жағдайды ескі
жылдық немесе қөпжылдық өсімдіктердің ... ... ... ... ... сандық мәліметке ие болуымен түсіндіре аламыз. Келесі тамыз айында
түймешетенді-ақ жусанды-қоңырбасты қауымдастықта таяқша ... ц/га. ... ... сол ... ... ... ... толығады.
Түймешетенді-ақ жусанды-қоңырбасты қауымдастықта таяқша қоры қыркүйек
айында-12,2 ц/га алдыңғы айдан гөрі жоғарылаған. Оны астық ... ... ... ... және әр ... ... ... томар бояу кәдімгі бөденешөп, кестежусанның солып, қурауына
байланысты деп түсіндіре аламыз.
Төсеніш қоры бұл қауымдастықта ... ... ц/га, ал ... айында-
11,9 ц/га, қыркүйек айында-10,8 ц/га көрсеткішті көрсетті.
Түймешетенді-ақ жусанды-өоңырбасты қауымдастықтың ... мына ... ... болады.
Түймешетенді -ақ жусанды-қоңырбасты қауымдастық
|Зертттелінген |Шілде ... ... ... | | | ... өнім |18,8 ц/га |11,9 ц/га |10,1 ц/га ... |10,9 ц/га |8,8 ц/га |12,2 ц/га ... |10,2 ц/га |11,9 ц/га |10,8 ц/га ... жусанды қауымдастық.
Ал үшінші микрокөтерілімге тән қоңырбасты-қара жусанды қауымдастықта
жалпы көрсеткіштер жоғары. Осы ... ... ... ... ... шілде айында фитомасса мөлшері-20,6 ц/га. Фитомасса қорының ... ... ... ... және ... ... деңгейде
болуы, эфемерлердің әсіресе микрокөтерілімге тән қоюгүлді қызғалдағының,
сиренка қызғалдағының басым ... ... ... ... ... ... ... ц/га. Төмендеу себебі ... ... және ... ... өсімдіктердің өсуіне қолайсыздығы,
көптеген өсімдіктердің солып, қурауы, жазғы тыныштық күйіне ... ... ... және жоғарғы ... ... ... баяу ... ... яғни фитомасса қоры-10,1 ц/га тең
болды. Бұған негізгі себеп болатын ... ... айға ... ... ... ... бірге басымды болып келетін ақ жусанның жаздың
соңында вегетациялық ... ... ... және ... ... яғни қысқа малға азық ... ... ... алуымен
түсіндіріледі.
Қоңырбасты–қара жусанды қауымдастықта осы шілде ... ... ... ... ц/га) ... ... ... Тамыз айында бұл қауымдастықта таяқша қоры -11,8 ц/га болып
келеді. Тамыз айында эфемерлер мен ... ... ... ... ... қурауына байланысты қалдық-таяқша салмағы көбейеді.
Қоңырбасты-қара жусанды қауымдастықта қыркүйек айына сәйкес таяқша ... ц/га ... ... Осы ... ... күзгі жаңару
уақытымен түсіндіре аламыз.
Бұл қауымдастықтағы төсеніш мөлшері ... ... көп ... ол-13,9
ц/га-ға тең. Кейінгі екі айда көрсеткіш түскен. Тамыз айында төсеніш қоры-
12,2 ц/га болса, ал ... ... -11,1 ц/га ... ... ... ... ... байланысты төсеніш салмағы жоғары болып келеді,
сонымен ... оның көп ... ... ... ... әсер етеді.
Осы аталып отырған қауысмдастықтарда үш ай ішіндегі фитомассаның қоры
қоңырбасты-қара жусанды қауымдастықта шілде ... ... ... (20,6 ... ал ең аз салмағы қоңырбасты-бетегелі қауымдастықта
шілде айында-12,8 ц/га тең. Қоңырбасты-қара жусанды қауымдастық ... ... қара ... ... оның ... ... көптігіне байланысты малдың азық ретінде пайдаланбауына
байланысты. Ал ... ... ... ... сай ... осы ... ... астық тұқымдастары басым болып, ал соңғыларының осы
айда қарқынды солып, қурауымен түсіндіріледі.
Таяқшаның максимумы-8,6ц/га. Микробеткей қауымдастығы, ... ... ... ... ... төрт түрі ... Сонымен
бірге әр шөптесін өсімдіктер кездеседі. Осы ... ... ... ... ... ... қоры ең көп, ал ең ... ... сай шіде ... ... ... ... түймешетенді-ақ жусанды-қоңырбастық
қауымдастық, шілде айында ие. Оны жоғарыда аталып ... ... яғни осы ... ... көп ... ... онда
төсеніштің жоғары болуына ұласады.
Ал төменгі көрсеткішті қоңырбасты-қара ... ... ... ... ц/га. ... бұл қауымдастықтағы басым болып ... ... ... күзгі уақытта ғана солады. Соған сай оның таяқшасы да
салыстырмалы түрде аз.
Сонымен ең жоғарғы өнімділікті көрсететін, ... ... ... ... орынды қоңырбасты-қара жусанды қауымдастық алады. Яғни ... өзге екі ... ... қоры ... ... ... ... жусанды қауымдастық ең төзімдісі, ең
бейімделгені ... ... ... ... ... ... мына ... көруге болады.
Қоңырбасты-қара жусанды қауымдастық
|Зертттелінген |Шілде ... ... ... | | | ... өнім |20,6 ц/га |12,9 ц/га |10,1 ц/га ... |10,4 ц/га |11,8 ц/га |8,62 ц/га ... |13,9 ц/га |12,2 ц/га |11,1 ц/га |
IV ... Сайқын ауылы маңының өсімдік қауымдастықтарындағы биологиялық
өнімділіктің деструкциялық ... ... ... және ... процесінің қарқындылығын анықтау
жүргізілмесе, бірақ жер үсті (жасыл өнім, сабан, төсеніш) және жер ... және тірі жер асты ... ... ... ... толықтай
зерттелсе, процестер қарқындылығын минимальды бағалау әдісін қолдануға
болады. Ол бойынша процестердің қарқындылығының шын мәні қор ... ... ... төмен емес.
Біздің елімізде бұл әдісті Т.А.Вагина мен Н.Г.Щатохина Батыс-Сібір
жазығының жасыл өнімділігінің алғашқы өнімін есептеуде және ... ... Орыс ... өнімділігін есептеуде кеңінен қолданған.
Мұнда органикалық қалдықтар түзілуі және өсімдік қалдықтарының ыдырау
қарқындылығының минимальды мәнін ... ... ... ... ... мысалдар келтірілген.
Ол үшін мынандай мәндерді қолдану арқылы есептеу жүргізіледі:
Ф1,Ф2.......Фn-1-ші,2-ші ... n-ші ... ... ... өнімнің
қоры.
В1, В2.....Вn-сол уақыттағы сабан қоры.
П1,П2......Пn-сол уақыттағы төсеніш қоры.
∆ (1,2)Ф, ∆ (2,3)Ф.......1-ден 2-ге, 2-ден-3ші санау ... ... ... ... ... (1,2)В, ∆ (2,3)В....... сол уақыт қарқындылығындағы сабан түсімі.
∆ (1,2)П, ∆ (2,3)П...... сол ... ... ... ... ... ∆ (2,3)Пр-сол ... ... ... бөлігі.
Барлық қорлар г/м2 белгісі, барлық өсулер 1 ай ішіндегі ... 1 ден 2 ші ... ... ... ... ... ... келесідегі көрініске ие.
∆(1,2)Ф=Ф2-Ф1+∆(1,2)В ... ... ... тек ... динамикасы белгілі болса, онда өсулердің біреуі (Ф,В,П
немесе Пр) нольге тең деп есептеуге болады, онда (1)-(3) балансты теңдеуден
3 басқа ... ... ... ... ... ... шын ... аз болмайды. Қауымдастықтың дамуының фенологиялық фазасына
және нақты табиғат ... ... ... ... ... ... нұсқада болады. Бұл зерттеушіге өсулердің қайсысын нөлге
тең деп алуға көмектеседі. Төмендегідей жағдайлар болуы мүмкін.
Егер: 1,1 Ф2>Ф1, В2>В1, ... Ф2>Ф1, ... ... Ф2В1,П2>П1+мұндағы Ф2+В2+П2>Ф1+В1+П1
1,4 Ф2Ф1+В1+П1
Олай болса ∆ (1,2) Пр=0 ... онда ... (1,2) ... ... (1,2) ... 11.1 Ф2>Ф1; В2>В1; ... мұндағы В2+П2Ф1,В2

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Махамбет Өтемісұлы15 бет
«Бабыр – наме» прозалық шығармасы.5 бет
Агроландшафтық егіншілік туралы түсінік3 бет
Жеміс өсімдіктерінің өсу және жеміс салу заңдылықтары туралы5 бет
Эволюциялық процесстің заңдылықтары14 бет
Қазақстанның экономиялық дамуы4 бет
Қостанай облысы Восточный ауылының ірі масштабты топырақ картасын құрастыру қағидалары10 бет
"Алтын орда."6 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
1836 – 38 ж. Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісі18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь