Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні жайлы мәлімет


I. Кіріспе бөлім

II. Негізі бөлім
1.1 Көркем бейне туралы түсінік

1.2 Көркем бейненің түрлері

1.3 Көркем бейне және оның жасалу жолдары.

1.4 Көркем бейненің эстетикалық мәні

III. Қорытынды
IV. Пайдаланған әдебиеттер
Көркем бейне – әдебиетте, өнерде (сурет, музыка, театр, кино, т.б.) өмір құбылыстарын жинақтап, типтендіріп, бейнелі көрініс түрінде суреттеу үлгісі. К. б-де көпке ортақ сипаттар мен жекелік сипаттарды ұштастырып, даралап көрсету ұласып жатады. Осы тұтастық бірігіп көрінгенде көркем образ, көркем бейне туады. Әдебиетте адамның Көркем бейнесін суреттегенде жазушы оның кескін-тұлғасын, іс-әрекетін, мінезін, сол ортаның, дәуірдің өзгешеліктерін танытатын типтік сипаттармен сомдап, сонымен қатар, кейіпкердің жеке басына тән тұлғалық ерекшеліктерін де даралап көрсетеді. Көркем бейненің типтік сипаты қоғамдық өмірдің ішкі сырын, мәнін ашып беру үшін қандай қажет болса, оның даралығы мен өзіне тән ерекшеліктерін айшықтау адам тұлғасын, іс-әрекетін, мінез-құлқын көзге айқын елестету үшін, нақтылы қалпында көріп-білу үшін де сондай қажет. Адамның типтік бейнесін, типтік характерін суреттеу қоғамдық өмірдің қыр-сырын жан-жақты, терең аша білгенде ғана ұтымды болады. Көркем әдебиетте берік орын алған көркем бейнелер көп.

Көркемдік әдіс тұрғысынан келгенде, образ екі түрлі :романтикалық образ, реалистік образ. Әдеби тек тарапынан келгенде, образ үш түрлі: эпикалық образ. лирикалық образ, драмалық образ. Ал, жалпы жасалу тәсілдеріне келетін болсақ, образ юморлық, сатиралық, фантастикалық, трагедиялық, комедиялық, қаһармандық, т.б. бейнелер деп бірнеше тұрғыдан жіктеуге болады. Осылардың әрқайсысының өзіне тән ерекшеліктері бар, оны білу әдебиетшіге ауадай қажет. Әдебиеттегі көркемдік әдіс, негізінен екі түрлі:(романтизм, реализм).
Романтикалық образ - әдебиеттегі адам бейнесінің байырғы түрлерінің бірі. Бұл образдың алғашқы үлгілері баяғы көне дүние әдебиетінде, әсіресе мифте, немесе қай халықтың болса да ауыз әдебиетінде жатыр. Бұл образ өмірдегі болған немесе бар деректен гөрі өмірде әзірше жоқ, бірақ болатын дерекке негізделеді. Романтикалық образ – қай жанрдың туындыларында болас да молынан кездесетін, образдың дәстүрлі, қалыптасқан түрі.
Реалистік образ - әдебиеттегі адам бейнесінің ең сымбатты, шынайы түрі. Реалис – сөзінің латын тіліндегі мағынасы заттық деген ұғымды білдіреді. Сонымен қатар, «шындық, шыншыл, шынайы, ақиқат» деген сияқты ұғымдарды да білдіреді. Демек, өнер түрлеріне қатысты қалыптасқан реалистік образ ұғымы өмірлік шындыққа негізделген, эстетикалық-тәрбиелік мәні зор, қоғамдық сипаты айқын, өз бойына жалпылық және жалқылық белгілерді қатар дарытқан, сонымен бірге қоғамдық, көркемдік дамуға байланысты ұдайы өзгеру, жетілу үстінде көрінетін шыншыл бейне деген түсінікті білдіреді. Реалистік образ – нанымды образ:оның мінез-құлқа, іс-әрекеті, оны қоршаған орта, оның басынан өтетін оқиға, бәрі өлшеулі. Өйткені суреткер шыншыл образ жасау үстінде өзін шындық шеңберінен шығармайды. Реалистік образ – типтік образ. Өнердегі шыншыл образ өмірдегі бір адамның ғана көтерілген жоқ, бірнеше адамнан жинақталып шыққан. Әдеби тек тұрғысынан образдар эпикалық, лирикалық, драмалық болып 3 топқа бөлінеді. Аталған образ түрлерінің қай-қайсы да адам болмысын жан-жақты танып, ашып көрсетуді мақсат етеді. Сол себепті, образ бойында бүкіл адам баласына ортақ тылсым құбылыстардан бастап, өмірдің кейбір сәттері мен жеке адамға ғана тән сезімдік шарпысуларға дейін қамтыла береді.
1) Қабдолов З. Сөз өнері. - Алматы, 2002.
2) Нұрғалиев Р. Әдебиет теориясы, Астана, 2003ж

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі:  Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
CЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

СРО

Тақырыбы: Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні.

Орындаған: Жакижанова З.Р.

ПД-305 тобы

Тексерген: Секей Ж.С.

Семей – 2015

Жоспар
I. Кіріспе бөлім

II. Негізі бөлім
1. Көркем бейне туралы түсінік

2. Көркем бейненің түрлері

3. Көркем бейне және оның жасалу жолдары.

4. Көркем бейненің эстетикалық мәні

III. Қорытынды
IV. Пайдаланған әдебиеттер

Көркем бейне – әдебиетте, өнерде (сурет, музыка, театр, кино, т.б.)
өмір құбылыстарын жинақтап, типтендіріп, бейнелі көрініс түрінде суреттеу
үлгісі. К. б-де көпке ортақ сипаттар мен жекелік сипаттарды ұштастырып,
даралап көрсету ұласып жатады. Осы тұтастық бірігіп көрінгенде көркем
образ, көркем бейне туады. Әдебиетте адамның Көркем бейнесін суреттегенде
жазушы оның кескін-тұлғасын, іс-әрекетін, мінезін, сол ортаның, дәуірдің
өзгешеліктерін танытатын типтік сипаттармен сомдап, сонымен қатар,
кейіпкердің жеке басына тән тұлғалық ерекшеліктерін де даралап көрсетеді.
Көркем бейненің типтік сипаты қоғамдық өмірдің ішкі сырын, мәнін ашып беру
үшін қандай қажет болса, оның даралығы мен өзіне тән ерекшеліктерін
айшықтау адам тұлғасын, іс-әрекетін, мінез-құлқын көзге айқын елестету
үшін, нақтылы қалпында көріп-білу үшін де сондай қажет. Адамның типтік
бейнесін, типтік характерін суреттеу қоғамдық өмірдің қыр-сырын жан-жақты,
терең аша білгенде ғана ұтымды болады. Көркем әдебиетте берік орын алған
көркем бейнелер көп.

Көркемдік әдіс тұрғысынан келгенде, образ екі түрлі :романтикалық
образ, реалистік образ. Әдеби тек тарапынан келгенде, образ үш түрлі:
эпикалық образ. лирикалық образ, драмалық образ. Ал, жалпы жасалу
тәсілдеріне келетін болсақ, образ юморлық, сатиралық, фантастикалық,
трагедиялық, комедиялық, қаһармандық, т.б. бейнелер деп бірнеше тұрғыдан
жіктеуге болады. Осылардың әрқайсысының өзіне тән ерекшеліктері бар, оны
білу әдебиетшіге ауадай қажет. Әдебиеттегі көркемдік әдіс, негізінен екі
түрлі:(романтизм, реализм).
Романтикалық образ - әдебиеттегі адам бейнесінің байырғы түрлерінің
бірі. Бұл образдың алғашқы үлгілері баяғы көне дүние әдебиетінде, әсіресе
мифте, немесе қай халықтың болса да ауыз әдебиетінде жатыр. Бұл образ
өмірдегі болған немесе бар деректен гөрі өмірде әзірше жоқ, бірақ болатын
дерекке негізделеді. Романтикалық образ – қай жанрдың туындыларында болас
да молынан кездесетін, образдың дәстүрлі, қалыптасқан түрі.
Реалистік образ - әдебиеттегі адам бейнесінің ең сымбатты, шынайы
түрі. Реалис – сөзінің латын тіліндегі мағынасы заттық деген ұғымды
білдіреді. Сонымен қатар, шындық, шыншыл, шынайы, ақиқат деген сияқты
ұғымдарды да білдіреді. Демек, өнер түрлеріне қатысты қалыптасқан реалистік
образ ұғымы өмірлік шындыққа негізделген, эстетикалық-тәрбиелік мәні зор,
қоғамдық сипаты айқын, өз бойына жалпылық және жалқылық белгілерді қатар
дарытқан, сонымен бірге қоғамдық, көркемдік дамуға байланысты ұдайы өзгеру,
жетілу үстінде көрінетін шыншыл бейне деген түсінікті білдіреді. Реалистік
образ – нанымды образ:оның мінез-құлқа, іс-әрекеті, оны қоршаған орта, оның
басынан өтетін оқиға, бәрі өлшеулі. Өйткені суреткер шыншыл образ жасау
үстінде өзін шындық шеңберінен шығармайды. Реалистік образ – типтік образ.
Өнердегі шыншыл образ өмірдегі бір адамның ғана көтерілген жоқ, бірнеше
адамнан жинақталып шыққан. Әдеби тек тұрғысынан образдар эпикалық,
лирикалық, драмалық болып 3 топқа бөлінеді. Аталған образ түрлерінің қай-
қайсы да адам болмысын жан-жақты танып, ашып көрсетуді мақсат етеді. Сол
себепті, образ бойында бүкіл адам баласына ортақ тылсым құбылыстардан
бастап, өмірдің кейбір сәттері мен жеке адамға ғана тән сезімдік
шарпысуларға дейін қамтыла береді. Әдеби тектердің әрқайсына тән
ерекшеліктерге сәйкес, образ тұлғалауда қаламгерде сол тектерге тән
тәсілдерді пайдаланады.
Эпикалық образ - жазушының авторлық баяндаулары мен әдеби қаһарманның
өзінің сөздері, яғни кейіпкер сөзі арқылы жасалатын орбаз. Портрет пен
мінездеу, диалог пен монолог, түрліше сезімдер мен харакеттерді суреттеу
секілді көркем бейне жасаудың көп-көп амал-тәсілдер, әсіресе эпикалық образ
үшін керек. Оқырман эпикалық образдың тек түсін танып қана қоймайды, оның
ішінде біледі. Бұл ретте эпикалық жанр оның мінез-құлқын асықпай ашып
танытуға, ойын, сезімін, сөз мәнері мен сөйлеу машығына дейін оқырманға
жайып салады.
Лирикалық образ - сыршыл өлең-жырлардағы ақынның өз бейнесі, оның
ішкі бітімі, сыры мен сезімі. Мұнда, эпикалық образдағыдай ұзақ, кең, мол
суреттеліп, жан-жақты ашылған адамның сыртқы кеипі де, тағдыры да, қимыл-
қаракеті де көріне бермеуі мүмкін. Лириканың міндеті өмір құбылыстарының
әсерінен туған адамның ойлары мен сезімдерін бейнелеу болып табылады.
Драмалық образ – кейіпкердің өз сөздері мен с-әрекеттері арқылы
бейнеленетін образ. Драмалық образдың басты бір ерекшелігі оның сахнада
сомдалуына қатысты. Драмалық образдың жасалу тәсілдер де өзінше бөлек
эпикалық образ кең құлашты баяндаулар мен суреттеулер арқылы, лирикалық
образ түрлі көңіл күйлері мен шабытты толғаныстар арқылы жасалса, драмалық
образ шиеленісінен тартыстар мен қақтығыс қимыл-әрекеттер арқылы жасалады.
Образдың жасалу тәсіліне байланысты түрлерін таратып, бас-басына сипаттама
бермес бұрын, жалпы әдемлік туралы ілімінде бірнеше (комедия және трагедия,
фантастика дегендер тәрізді) эстетикалық категориялар болатынын білу шарт.
Комедия ақиқат шындықтағы не адам мінезі мен бітіміндегі күлкілі жайлардан
туса, трагедия бұған қарама-қарсы қайғылы құбылыстардан туатыны фантастика
асыңқы, асқақ әрекеттерден туатыны мәлім. Міне, осы тәсілдердің әр
қайсысына лайық, трагедиялық, фантастикалық образдар болатыны сияқты,
комедиялық тәсіл арқылы көркем образдар юморлық және сатиралық түрлері
жасалады.
Юморлық образ - күлкілі кейіпкер: юмор - өмірдегі кісі күлерлік
құбылыстардың өнердегі сәулесі. Күлкі жоқ жерде юмор да жоқ. Ал күлкілі
әешейін жеңіл желпі нәрсе деуге болмайды. Күлкіде зор қоғамдық сипат,
әлеуметтік сыр жатады. Әрине, эстетикалық комедиялық категориясындағы
юмордың, сатираның, иронияның, сарказмның, гротескінің әрқайсысындағы
күлкінің сипаты әр бөлек, юморда күлкілі құбылыстардың ең бір майда,
зиянсыз түрлері алынады. Юмордағы күлкі-әзіл, ал әзіл келемежге айналса –
ирония келемеж ащы мысқылға айналып, сын үдей түссе, - саркозм болғаныы.
Юмор бар жерде ылға сын бар деуге де болмайды.
Сатиралық образ - сатира өмірдегі кеселді, келеңсіздікті көлтің көз
алдында – көрінісіне шығарады, халықты одан түңілтеді. Құлық пен сұмдықты,
екіжүздікпен мансапқорлықты, ұятсыздықты, өмірдегі зиянды жайттарды аяусыз
әшкерелеп, адамдарды онымен ымырсыз күреске үндейді. Мәз болады болысың,
Күнде жақсы бола ма, Арқаға ұлыс қаққанға. Бір қылығы жаққанға? Шел
тірейтіп орысың, Оқалы тон тола ма, Шенді шекпен жатқанға. Ар-ұятын
сатқанға. (АБАЙ) Сатираның юмордан өзгешелігі – мұнда қаламгердің өзі сынап
отырған адамына жаны ашымайды; оның мінін түзеу, өзен өнегелі өмірге қайта
қосу мүддесі болмайды, керісінше, автор мұндай жексұрындық өмірде болмады
керек деген қатал үкімін шығарады; юморда түзеу мақсаты жатса, сатирада
жою, жоқ қылу мақсаты жатады. Сатираның юмормен бірлігі – мұнда да юмордағы
секілді күлкі болады, бірақ мұндағы күлкі жай әзіл, әжуа емес, мазақ,
мысқыл, кекесін – күлкі. Сатиралық образ жасаудың тәсілдері әр түрлі өнер
ирония, сарказм. Ирония – кемшілікті, астармен перделеп санау, мысқылдау,
кекету. Сарказм – сыналған объект тәлкек етіліп қана қоймайды, оның
дәрмексіз бейшаралығын да қоса әшкерелейді. Көркем образ жасауға, адам
мінезін ашуға лирикалық нәзіктік қандай керек болса, сатиралық өткірлік те,
сондай қажет. Фантастикалық образ – қиялдан туған қаһарман әдебиетіндегі
адам образының ерте замандардан күні бүгіге дейін келе жатқан көне
түрлерінің бірі. Қай халықтың сөз өнері болсын, оның ең байырғы түрлерінің
бірі – ертегі десек, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні жайлы
Көркем бейненің танымдық және эстетикалық мәні
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні туралы
Эстетикалық тәрбие беру туралы мәлімет
Эстетикалық және көркем талғамдарды тәрбиелеу
Көркем эстетикалық тәрбиенің түрлері және типтері
Эстетикалық тәрбие мәні
Эстетикалық тәрбие жайлы
Эстетикалық тәрбиенің мәні мен маңызы
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь