Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні жайлы мәлімет

I. Кіріспе бөлім

II. Негізі бөлім
1.1 Көркем бейне туралы түсінік

1.2 Көркем бейненің түрлері

1.3 Көркем бейне және оның жасалу жолдары.

1.4 Көркем бейненің эстетикалық мәні

III. Қорытынды
IV. Пайдаланған әдебиеттер
Көркем бейне – әдебиетте, өнерде (сурет, музыка, театр, кино, т.б.) өмір құбылыстарын жинақтап, типтендіріп, бейнелі көрініс түрінде суреттеу үлгісі. К. б-де көпке ортақ сипаттар мен жекелік сипаттарды ұштастырып, даралап көрсету ұласып жатады. Осы тұтастық бірігіп көрінгенде көркем образ, көркем бейне туады. Әдебиетте адамның Көркем бейнесін суреттегенде жазушы оның кескін-тұлғасын, іс-әрекетін, мінезін, сол ортаның, дәуірдің өзгешеліктерін танытатын типтік сипаттармен сомдап, сонымен қатар, кейіпкердің жеке басына тән тұлғалық ерекшеліктерін де даралап көрсетеді. Көркем бейненің типтік сипаты қоғамдық өмірдің ішкі сырын, мәнін ашып беру үшін қандай қажет болса, оның даралығы мен өзіне тән ерекшеліктерін айшықтау адам тұлғасын, іс-әрекетін, мінез-құлқын көзге айқын елестету үшін, нақтылы қалпында көріп-білу үшін де сондай қажет. Адамның типтік бейнесін, типтік характерін суреттеу қоғамдық өмірдің қыр-сырын жан-жақты, терең аша білгенде ғана ұтымды болады. Көркем әдебиетте берік орын алған көркем бейнелер көп.

Көркемдік әдіс тұрғысынан келгенде, образ екі түрлі :романтикалық образ, реалистік образ. Әдеби тек тарапынан келгенде, образ үш түрлі: эпикалық образ. лирикалық образ, драмалық образ. Ал, жалпы жасалу тәсілдеріне келетін болсақ, образ юморлық, сатиралық, фантастикалық, трагедиялық, комедиялық, қаһармандық, т.б. бейнелер деп бірнеше тұрғыдан жіктеуге болады. Осылардың әрқайсысының өзіне тән ерекшеліктері бар, оны білу әдебиетшіге ауадай қажет. Әдебиеттегі көркемдік әдіс, негізінен екі түрлі:(романтизм, реализм).
Романтикалық образ - әдебиеттегі адам бейнесінің байырғы түрлерінің бірі. Бұл образдың алғашқы үлгілері баяғы көне дүние әдебиетінде, әсіресе мифте, немесе қай халықтың болса да ауыз әдебиетінде жатыр. Бұл образ өмірдегі болған немесе бар деректен гөрі өмірде әзірше жоқ, бірақ болатын дерекке негізделеді. Романтикалық образ – қай жанрдың туындыларында болас да молынан кездесетін, образдың дәстүрлі, қалыптасқан түрі.
Реалистік образ - әдебиеттегі адам бейнесінің ең сымбатты, шынайы түрі. Реалис – сөзінің латын тіліндегі мағынасы заттық деген ұғымды білдіреді. Сонымен қатар, «шындық, шыншыл, шынайы, ақиқат» деген сияқты ұғымдарды да білдіреді. Демек, өнер түрлеріне қатысты қалыптасқан реалистік образ ұғымы өмірлік шындыққа негізделген, эстетикалық-тәрбиелік мәні зор, қоғамдық сипаты айқын, өз бойына жалпылық және жалқылық белгілерді қатар дарытқан, сонымен бірге қоғамдық, көркемдік дамуға байланысты ұдайы өзгеру, жетілу үстінде көрінетін шыншыл бейне деген түсінікті білдіреді. Реалистік образ – нанымды образ:оның мінез-құлқа, іс-әрекеті, оны қоршаған орта, оның басынан өтетін оқиға, бәрі өлшеулі. Өйткені суреткер шыншыл образ жасау үстінде өзін шындық шеңберінен шығармайды. Реалистік образ – типтік образ. Өнердегі шыншыл образ өмірдегі бір адамның ғана көтерілген жоқ, бірнеше адамнан жинақталып шыққан. Әдеби тек тұрғысынан образдар эпикалық, лирикалық, драмалық болып 3 топқа бөлінеді. Аталған образ түрлерінің қай-қайсы да адам болмысын жан-жақты танып, ашып көрсетуді мақсат етеді. Сол себепті, образ бойында бүкіл адам баласына ортақ тылсым құбылыстардан бастап, өмірдің кейбір сәттері мен жеке адамға ғана тән сезімдік шарпысуларға дейін қамтыла береді.
1) Қабдолов З. Сөз өнері. - Алматы, 2002.
2) Нұрғалиев Р. Әдебиет теориясы, Астана, 2003ж
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
CЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СРО
Тақырыбы: «Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні.»
Орындаған: Жакижанова З.Р.
ПД-305 тобы
Тексерген: ... ...... Кіріспе бөлім
II. Негізі бөлім
1. Көркем бейне туралы түсінік
2. Көркем ... ... ... ... және оның ... ... ... бейненің эстетикалық мәні
III. Қорытынды
IV. Пайдаланған әдебиеттер
Көркем бейне – әдебиетте, өнерде (сурет, музыка, театр, кино, т.б.)
өмір құбылыстарын жинақтап, ... ... ... ... ... К. б-де көпке ортақ сипаттар мен жекелік сипаттарды ұштастырып,
даралап көрсету ұласып жатады. Осы тұтастық ... ... ... ... ... ... Әдебиетте адамның Көркем бейнесін суреттегенде
жазушы оның кескін-тұлғасын, іс-әрекетін, мінезін, сол ... ... ... типтік сипаттармен сомдап, сонымен қатар,
кейіпкердің жеке басына тән тұлғалық ерекшеліктерін де даралап көрсетеді.
Көркем бейненің типтік сипаты қоғамдық ... ішкі ... ... ашып ... ... қажет болса, оның даралығы мен өзіне тән ерекшеліктерін
айшықтау адам тұлғасын, ... ... ... ... ... ... қалпында көріп-білу үшін де сондай қажет. Адамның типтік
бейнесін, типтік характерін суреттеу қоғамдық өмірдің ... ... аша ... ғана ... ... Көркем әдебиетте берік орын алған
көркем бейнелер көп.
Көркемдік әдіс тұрғысынан келгенде, образ екі түрлі ... ... ... Әдеби тек тарапынан келгенде, образ үш түрлі:
эпикалық ... ... ... ... ... Ал, жалпы жасалу
тәсілдеріне келетін болсақ, образ юморлық, сатиралық, фантастикалық,
трагедиялық, комедиялық, қаһармандық, т.б. ... деп ... ... ... Осылардың әрқайсысының өзіне тән ерекшеліктері бар, оны
білу әдебиетшіге ауадай қажет. Әдебиеттегі көркемдік әдіс, негізінен екі
түрлі:(романтизм, реализм).
Романтикалық образ - әдебиеттегі адам ... ... ... Бұл образдың алғашқы үлгілері баяғы көне дүние әдебиетінде, әсіресе
мифте, немесе қай ... ... да ауыз ... жатыр. Бұл образ
өмірдегі болған немесе бар деректен гөрі өмірде әзірше жоқ, бірақ болатын
дерекке негізделеді. Романтикалық образ – қай жанрдың ... ... ... ... ... ... қалыптасқан түрі.
Реалистік образ - әдебиеттегі адам бейнесінің ең сымбатты, шынайы
түрі. Реалис – ... ... ... ... заттық деген ұғымды
білдіреді. Сонымен қатар, «шындық, шыншыл, шынайы, ақиқат» деген сияқты
ұғымдарды да білдіреді. Демек, өнер түрлеріне қатысты ... ... ... ... шындыққа негізделген, эстетикалық-тәрбиелік мәні зор,
қоғамдық сипаты айқын, өз бойына жалпылық және ... ... ... ... ... ... көркемдік дамуға байланысты ұдайы өзгеру,
жетілу үстінде көрінетін шыншыл бейне деген түсінікті білдіреді. Реалистік
образ – нанымды образ:оның мінез-құлқа, іс-әрекеті, оны қоршаған ... ... ... ... бәрі өлшеулі. Өйткені суреткер шыншыл образ жасау
үстінде өзін шындық шеңберінен шығармайды. Реалистік образ – типтік образ.
Өнердегі шыншыл образ өмірдегі бір ... ғана ... жоқ, ... ... ... Әдеби тек тұрғысынан образдар эпикалық,
лирикалық, драмалық болып 3 топқа ... ... ... ... ... да адам ... ... танып, ашып көрсетуді мақсат етеді. Сол
себепті, образ бойында бүкіл адам баласына ... ... ... ... ... ... мен жеке адамға ғана тән сезімдік
шарпысуларға дейін қамтыла береді. Әдеби тектердің ... ... ... ... ... ... сол тектерге тән
тәсілдерді пайдаланады.
Эпикалық образ - жазушының авторлық баяндаулары мен ... ... ... яғни ... сөзі ... жасалатын орбаз. Портрет пен
мінездеу, диалог пен монолог, түрліше сезімдер мен харакеттерді суреттеу
секілді көркем бейне жасаудың көп-көп ... ... ... ... ... ... эпикалық образдың тек түсін танып қана қоймайды, оның
ішінде біледі. Бұл ретте эпикалық жанр оның мінез-құлқын асықпай ашып
танытуға, ойын, сезімін, сөз ... мен ... ... ... ... ... образ - сыршыл өлең-жырлардағы ақынның өз бейнесі, оның
ішкі бітімі, сыры мен сезімі. Мұнда, эпикалық образдағыдай ұзақ, кең, ... ... ... ... ... ... де, ... да, қимыл-
қаракеті де көріне бермеуі мүмкін. Лириканың міндеті өмір құбылыстарының
әсерінен туған адамның ойлары мен сезімдерін ... ... ... ...... өз сөздері мен с-әрекеттері арқылы
бейнеленетін образ. Драмалық образдың басты бір ерекшелігі оның ... ... ... ... жасалу тәсілдер де өзінше бөлек
эпикалық образ кең құлашты баяндаулар мен суреттеулер арқылы, лирикалық
образ түрлі ... ... мен ... ... ... ... драмалық
образ шиеленісінен тартыстар мен қақтығыс қимыл-әрекеттер арқылы жасалады.
Образдың жасалу ... ... ... ... ... сипаттама
бермес бұрын, жалпы әдемлік туралы ілімінде бірнеше (комедия және трагедия,
фантастика дегендер тәрізді) эстетикалық категориялар болатынын білу ... ... ... не адам ... мен ... ... ... трагедия бұған қарама-қарсы қайғылы құбылыстардан туатыны фантастика
асыңқы, асқақ әрекеттерден туатыны мәлім. Міне, осы тәсілдердің әр
қайсысына лайық, ... ... ... ... ... ... ... көркем образдар юморлық және сатиралық түрлері
жасалады.
Юморлық образ - күлкілі кейіпкер: юмор - өмірдегі кісі ... ... ... Күлкі жоқ жерде юмор да жоқ. Ал күлкілі
әешейін жеңіл желпі нәрсе деуге болмайды. Күлкіде зор қоғамдық ... сыр ... ... ... ... ... сатираның, иронияның, сарказмның, гротескінің әрқайсысындағы
күлкінің сипаты әр бөлек, юморда күлкілі құбылыстардың ең бір майда,
зиянсыз түрлері алынады. ... ... ал әзіл ... ... ... ... ащы ... айналып, сын үдей түссе, - саркозм болғаныы.
Юмор бар жерде ылға сын бар деуге де болмайды.
Сатиралық образ - сатира өмірдегі кеселді, ... ... ...... ... халықты одан түңілтеді. Құлық пен сұмдықты,
екіжүздікпен мансапқорлықты, ұятсыздықты, өмірдегі зиянды жайттарды аяусыз
әшкерелеп, адамдарды онымен ымырсыз күреске үндейді. Мәз болады болысың,
Күнде ... бола ма, ... ұлыс ... Бір ... ... Шел
тірейтіп орысың, Оқалы тон тола ма, Шенді ... ... ... (АБАЙ) Сатираның юмордан өзгешелігі – мұнда қаламгердің өзі сынап
отырған адамына жаны ашымайды; оның мінін түзеу, өзен өнегелі өмірге қайта
қосу мүддесі ... ... ... ... ... ... ... деген қатал үкімін шығарады; юморда түзеу мақсаты ... ... жоқ қылу ... ... Сатираның юмормен бірлігі – мұнда да юмордағы
секілді күлкі болады, бірақ ... ... жай ... әжуа ... ... ... – күлкі. Сатиралық образ жасаудың тәсілдері әр түрлі өнер
ирония, сарказм. Ирония – кемшілікті, астармен перделеп санау, мысқылдау,
кекету. Сарказм – ... ... ... ... қана ... оның
дәрмексіз бейшаралығын да қоса әшкерелейді. Көркем образ жасауға, адам
мінезін ашуға лирикалық нәзіктік қандай керек болса, сатиралық өткірлік те,
сондай қажет. ... ...... ... ... ... образының ерте замандардан күні бүгіге дейін келе жатқан көне
түрлерінің бірі. Қай халықтың сөз өнері ... оның ең ... ...... десек, сол ертегі түгелге жуық қиялға негізделген
ертегілердің адам бейнелерінің көбінде қиял-ғажайып сипат болатыны ... да ... ... ... ... ... образ - әдебиетте тым ертеден келе жатқан ... ... ... образ ескі мен жаңа, адам мен қоғам, адамдық
пен жауыздық арасындағы ымырсыз күрестен, бітіспес ... ... ... де мейлінше асқыққа, адам жеңіп болмас ауыр, азапты жайларды
әдеби шығармада терең және шебер жинақтаудан туады. Трагедиялық ... де, ... ... не ... ... ... юмор ... күлкілі жайлы әжуа, мысқыл, кекесін түрінде көрінсе, трагедияда
қатерлі нәрселер қайғы, қорқыныш, қаза ... ... ... ... көбіне өліммен аяқталып отырады. Өйткені оның айқасқан
жауы өзінен күшті, әлеуметтік қиянат адам еркінен тыс ... ... ... грек ... трагедиялық шығармаға негіз,
трагедиялық шығармаға негіз, трагедиялық образға психологиялық дәлел
болатын, көбіне, жазымыш еді. ... ... ... ... өнер мен
трагедиялық образдың қалыптасуындағы жаңа кезең-ренессанс драматургиясының
шыңы боп табылатын Шекспир творчествосы. Бұл ... ... ... ... ... еді. Бұрын, айталық, адам өміріндегі апат «жазмыштың ... ... ... ... ... ... жасаған қиянат пен
қастықтан, өшпенділік пен өктемдіктен туындап жатты. Трагедиялық образ XIXғ
әдебиет одан әрі өрби ... ... ... ажуасындағы» адамның рухани
құлдырауы, Пушкин мен Гоголь, Досоевский шығармаларындағы «кішкене
кісілердің» аянашты халдері мен ауыр тағдырлары сөз өнеріндегі трагедиялық
жинақтаудың әрі тереңі, әрі шыңы ... ... ... трагедиялық
образдың небір керемет үлгілері бар. Әсіресе әйел образды айрықша көрінеді.
Қыз Жібек пен Баянсұлу, ... мен ... ... пен ... т.б. осылардың
қай-қайсысын алмаңыз, қасіретті, қиын тағдырлары оқырманды енжар
қалдырмайды, оның ... ... жан ... тебірентіп, оны
әрқайсысы өз тағдырына ортақ етеді. Трагедиялық браздың өзгеше эстетикалық
мәні осында жатса керек.
Геройлық ... ...... тән ... ... ... тұратын сом тұлға, өз дәуірінің ең аяулы, ... ... ... ... ... қаһармандық дегеннің өзі-қоғамдық, адамдық
биік мақсат жолындағы өрлік пен ... ... ... ... ... ... қастерлейтін әдебиеттегі геройлық сөз өнерінің ең
сұлу қасиеттерімен біртұтас. Бұл ретте қаһармандық образ - суреткердің ... ... және аыыл ... ... ... Қаһармандықтың қайнар
көзі көп және әр алуан. Әлеуметтік теңсіздікке қарсы күрес, туған елді
жаудан ... ... ... ... ... ... ... тазалығы үшін тартсы, әділдік пен шындық, достық пен махаббат
жолындағы ... ... ... – еңбек пен күрес адамының
көрінісі. Әдебиеттегі ең көрнекті типі биік ... сөз ... ... ... зор ... мәні де ... ... Дүниедегі қандай бір
заттар мен құбылыстар болса да мазмұн мен форманың тұтастығынан ... ... ... жай. ... ... көркем шығарманың
мазмұны мен формасын бір-бірінен бөлмей, бірінсіз бірі өмір сүре алмайтын,
бірімен – бірі тығыз байланысты, бір нәрсенің екі ... деп ... ... алып ... ... ... - ... шындықты игеру мен
қайтадан қорытып, жаңадан жасап шығарудың өнерге ғана тән ерекше ... ... ... ... ... ... шығармада жасалған
алуан құбылыстарды да, көбінесе кейіпкер мен қаһарманды «образ» дейміз.
Көркем шығармадағы ... ... – адам ... Кейіпкер мінезінсіз
шығарманың арман-мұратын танып, түсіну мүмкін емес. Әдебиеттің объектісі ... ал ...... ... адам бейнесін жасаудың амалы алуан
түрлі. Көркем бейне жасауға қажетті өмірлік ... ... ... даралауға дейінгі күрделі жолдан өткенде әдеби бейне ... ... - ... тип ... ... ... - ... шығармадағы
екі кейіпкердің не бірнеше адамның сөйлесуі, ... ... ... ... ... ... монологқа құрылады. Диалог арқылы
кейіпкердің ішкі сыры аңғарылады. Яғни, әр кейіпкердің сөз ... ... ... сөйлеу мәнерінен жан дүниесі елес береді. Көркем пейзаж
жасау суреткер дүниетанымының кеңдігіне, рухани және материалдық мәдениетті
жетік ... ... ... тегі ... ... ... ... жымдастыруға, бір-бірінен алшақ ұғымдарды шебер
қиюластыруға саяды. Пейзаж ұлттық тілдің нәзік, мөлдір, ... ... ... ... ... ... ... ашуға ұйытқы
болса, екінші жағынан, шығарманың ішкі ... ... ... ... ... ілімі Пифагор мен пифагоршылардың (б.ғ.б ҮІғ.)
дүниедегі зат атаулының ... ... ... ... ... ... Эфеский (б.ғ.б. 530-470ж.ж.). Гераклит те әдемілік
дегенде негіз болатынын ... ... ол сан ... сапа деп ... (б.э.д. 460-370ж.ж.) әр нәрсенің әдемілігі оның мөлшерінде деп
біледі. Демокрит тұңғыш рет адам мен ... ... ... ... ... ... өнер, білімді табиғатқа еліктеумен тапқан
деп көрсетеді. Әйгілі Сократ (б.э.д. ... ... ... ... сипатында. Сократ әр нәрсенің ажары оның ... ал ... ... деп ... ... ... (б.э.б.427-347ж.ж.). Платон теориясының философиялық негізі
оның бұлжымас «идеялар» жайлы ... және ... ... ... Аристотельдің «Поэтикасы» - күллі көркемөнер туралы тұңғыш
философиялық-эстетикалық ... ... ... ... ... мазмұны,
пішіні, әдеби шығарманың композициясы кең әрі келелі сөз болады. Аристотель
еңбегінің ең ... жері – ... ... рет ... және дәл ... ұсынып, өнердің қоғамдық маңызын анықтап, ашуында. Әл – Фараби (870-
950) еңбектері әдебиет пен ... ... ... әлемдік қазынасына
айтулы үлес болып қосылған. «Музыканың ұлы кітабы» атты көлемді, күрделі
зерттеуін, «Музыка ғылымына кіріспе», ... ... ... т.б. ... ... ... ... сыншы, даңқты философ В.Г.Белинский (1811-
1848) крепостниктік правоның ... ... ... ... ... ... хат» ... байыпталған
эстетикалық көзқарастарының орыс әдебиеті тарихынан алатын орны ерекше.
Н.Г.Чернышевский (1828-1889) орыс ... ... ... пен ... қоғамдық қызметі туралы Белинский ... ... ... ... ... ... ... болмысқа
эстетикалық қарым-қатынасы» атты диссертациясы көркем әдебиеттің өмірдегі
орны, мақсат, міндеттерін ... ... ... ... ... ... әдеби шығармалардың халықтығы, тәрбиелік мәнінің биіктігі үшін
күресті. Ұлы классик ... ... ... көзқарасын жүйелейтін
трактат жазып қалдырмаса да, тамаша творчестволық принциптері, сөз ... ... мен ... ... ... ... желі
тартып жатыр. Ол ақынның әлеуметтік, қайраткерлік міндетін белгіледі.
Қорытындылай келе, көрнекті әдебиеттанушы-ғалым З. ... ... ... тұр, “Сөз өнері” еңбегінде көркем бейнені жасау тәсілдері
мен олардың ... ... ... ... ішкі ... тек ... ... мінездеу арқылы ғана жасалмайды, тіпті тұлғалауға қажетті
өзге тәсілдер де түгел осы мақсатта қызмет атқарып жатады. ... ... ... ... ... ... оның ... немесе өзгемен сөйлесуін келтіру, ең арғы ... ... ... ... ... ... келгенде, әдебиеттегі
адамның сыртқы түрін ... ішкі ... ашу ... деп ... ... жасау – үлкен жауапкершілікті қажет ететін іс. Көркем бейне
– кейіпкерді тұлғалаудың амал-тәсілдері сан алуан ... ... ... ... З. Сөз өнері. - Алматы, 2002.
2) Нұрғалиев Р. Әдебиет теориясы, Астана, ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көркем бейненің танымдық және эстетикалық мәні8 бет
Мәліметтер14 бет
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
«Қыз Жібек» жырындағы сын есімдердің танымдық сипаты114 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет
Абайдың эстетикалық тағылымы.Сатиралық лирикасы10 бет
Адамның дүниеге танымдық көзқарасы4 бет
Аударма өнері және көркемдік – эстетикалық, шеберлік проблемалары102 бет
Ақжан Әл-Машанидің ғылыми-танымдық публицистикасы63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь