Физикалық шамалар, олардың бірліктері және шкалалары жайлы

1. Физикалық шамалар
2. Физикалық шама бірліктері
3. Физикалық шама шкалалары
Физикалық шама деп «сапа жағынан көптеген физикалық объектілерге (физикалық жүйелер, жүйелерде өтетін процестер, т.с.с.) ортақ, сан жағынан әр объект үшін әр түрлі мәні бар қасиетті» айтады. Мысалы, материалдық денелердің бәрінің массасы мен температурасы болады, бірақ денелердің әрқайсысы үшін бұл қасиеттердің сандық мәндері әр түрлі болатыны белгілі.
Егер физикалық шаманың белгілі бір объектідегі сандық мөлшерін көрсету қажет болатын болса, онда «размер» дейтін термин қолданылады. Размерлік деп туынды шамалардың негізгі шамаларға байланыстылығын символмен белгілеуді айтады. Егер санның біреуінің дәрежесі нөлге тең болса, оны размерсіз физикалық шама деп атайды. Ал физикалық шаманың мәні деп шаманың бірлік бойынша есептелінген сандық мәнін айтады.
Шаманың мәні дерексіз сан, ал оның размері деректі.
Шаманың мәні мен размерінің арасында айырмашылық бар. Шаманың размері – шаманың нақты, объективті мөлшері болса, ол санамыздан тыс ұғым. Шама размерін шама бірліктерімен, басқаша айтқанда шаманың сандық мәнімен сипаттап көрсетуге болады.
Шаманың сандық мәні шама бірлігінің түріне байланысты өзгеріп отырады, ал размері өзгермейді.
Физикалық шаманың бірлігі – ол да физикалық шама, оның сандық мәні 1 – ге тең. Шама бірлігі физикалық шамалардың сандық мәндерін бір – бірімен салыстыру үшін қажет.
Физикалық шаманы өлшеу дегеніміз - оны өлшем бірлігі ретінде алынған біргекті басқа бір шамамен салыстыру.Физикалық шамаларды арнайы аспаптардың көмегімен өлшейді. Ең карапайым өлшеу құралдарының бірі - сызғыш. Оның көмегімен қашықтықты және денелердің сызықтық мөлшерін: ұзындығын, енін, биіктігін елшейді.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ
Тақырып: Физикалық шамалар, олардың бірліктері және ... ... ... ... ... Физикалық шамалар
2. Физикалық шама бірліктері
3. Физикалық шама ... ... ... шама деп ... ... материалдық денелердің бәрінің массасы мен температурасы болады, бірақ денелердің әрқайсысы үшін бұл қасиеттердің сандық мәндері әр ... ... ... ... ... ... бір ... сандық мөлшерін көрсету қажет болатын болса, онда ... ... ... ... деп ... шамалардың негізгі шамаларға байланыстылығын символмен белгілеуді айтады. Егер санның біреуінің дәрежесі нөлге тең ... оны ... ... шама деп ... Ал ... ... мәні деп шаманың бірлік бойынша есептелінген сандық мәнін айтады.
Шаманың мәні дерексіз сан, ал оның размері деректі.
Шаманың мәні мен ... ... ... бар. Шаманың размері - шаманың нақты, объективті мөлшері болса, ол санамыздан тыс ұғым. Шама размерін шама бірліктерімен, ... ... ... ... мәнімен сипаттап көрсетуге болады.
Шаманың сандық мәні шама бірлігінің түріне ... ... ... ал ... өзгермейді.
Физикалық шаманың бірлігі - ол да ... ... оның ... мәні 1 - ге тең. Шама ... ... ... сандық мәндерін бір - бірімен салыстыру үшін қажет.
Физикалық шаманы өлшеу дегеніміз - оны өлшем ... ... ... ... ... бір ... ... шамаларды арнайы аспаптардың көмегімен өлшейді. Ең карапайым өлшеу құралдарының бірі - сызғыш. Оның көмегімен қашықтықты және ... ... ... ... ... ... елшейді.
Физикалық шама мөлшерімен, мәнімен, сандық мәнімен, шынайы және іс жүзіндегі мәндерімен сипатталады.
Физикалық шаманың мөлшері - ... ... ... ... ... ... процеске тән физикалық шаманың сандық белгісі.
Физикалық шаманың мәні - ... ... ... олл үшін қабылданған бірліктің бірнеше саны түрінде беру (25 кВт).
Физикалық ... ... мәні - шама ... ... ... ... және мәні арасында айырмашылық бар. Шаманың мөлшерін осы шаманың кез ... ... ... мәні ... ... болады. Сандық мән таңдалған бірлікке байланысты өзгереді, ал физикалық шаманың мөлшері бірқалыпты ... ... оның ... ... ... ... мән объекттің тиісті қасиетін сапалық және сандық жағанан идеалды түрде көрсетеді.
Іс жүзіндегі мән деп ... ... ... ... табылған және шынайы мәнге соншалықты жақын - оны ... ... ... ... ... ... шама бірліктері
Физикалық шама бірліктерінің мемлекеттік стандарты бес ... ...
* ... ...
* ... ... ... - СИ жүйесінің негізгі, қосымша және туынды бірліктері;
* СИ жүйесіне кірмейтін бірліктер;
* Еселік және үлестік бірліктер, ... ... және ...
* ... белгілеудің ережелері. Және бұл стандартта төрт қосымшалар бар, олар: 1) СИ бірліктерінің когеренттік туындыларының ... ... 2) ... тыс ... ... СИ ... ... 3) еселік және үлестік бірліктерді қолдану туралы нұсқау.
СИ жүйесінің 7 негізгі бірліктері бар, олар: ұзындық - метр (м), ... - ... (кг), ... - ... (с), ток күші - ... (А), термодинамикалық температура - кельвин (К), ... күші - ... (кд), зат ... - моль ... ... ... екі ... бірлігі бар, олар: жазық және кеңістік бұрыштарының өлшемдері. Жазық ... ... - ... ... кеңістік бұрыштікі - стерадиан (ср).
СИ жүйесінің туынды бірліктері. Туынды бірліктер негізгі ... ... ... ... ... ... ... байланыста болады. Функционалдық байланысты бейнелейтін математикалық теңдеулерден туынды бірліктер анықталады. Мысалы, жылдамдықтың бірлігі V = S/T теңдеуінен ... ... V - ... S - ... ... ... ... Т - уақыт (секунд), сөйтіп жылдамдық бір секундта қанша метр жол ... ... (м/с); сол ... ... бірлігі - м2, көлем бірлігі - м3, үдеу - м/с2, т.с.с. Туынды ... 17 - не ... ... ... ... ... ... (Дж) - энергия, жұмыс; герц (Гц) - ... ... ... ватт (Вт) - ... ньютон (Н) - күш, масса; паскаль (Па) - қысым, механикалық ... ... (Кл) - ... ... ... ... вольт (В) - электр кернеуі, электр потенциалы; фарад (Ф) - электр сыйымдылығы; ом (Ом) - ... ... ... (См) - ... ... ... (Вб) - магнит ағыны; тесла (Тл) - ... ... ... (Гн) - ... беккерель (Бк) және грэй (Гр) - радиоактивтік ... ... ... және ... ... Еселік бірліктер деп жүйелік және жүйеден тыс бірліктерден ондаған, жүздеген т.с.с. есе көп бірлікті айтады. Мысалы, ... (103 м), ... (103 Вт), ... (60 с), ... (86400 с), ... (106 Па), т.с.с.
Үлестік бірлік деп жүйелік немесе жүйеден тыс бірліктерден ондаған, жүздеген т.с.с. есе аз болатын бірлікті айтады. ... ... (10-3 м), ... (10-9 м), ... (10-6 с), ... ... В. 1 - ...
Физикалық шама бірліктерінің жүйесінде "размерлік" деген ұғым маңызды рөл атқарады. "Размерлік" деп ... ... ... шамаларға байланыстылығын символмен (әріппен) белгілеуді айтады. Мысалы, жылдамдық V физикалық шама ретінде ... L және ... Т ... (V = L / ... ... физикалық шаманың сандық мәнін тәжірибе жолымен арнаулы техникалық құралдардың көмегімен анықтау.
Физикалық шаманың ... ... ... ... ... өлшем төрт түрге бөлінеді: тікелей өлшем, жанама өлшем, біріктірілген өлшем және қатар өлшем. ... ... деп ... ... ... ... өлшеп табуды айтады. Мысалы, температураны термометрмен, электр кернеуін вольтметрмен, т.с.с.
Жанама өлшем деп ... ... ... ... ... алынған шамалар арқылы табуды айтады. Демек, жанама ... ... шама ... ... ... функционалды байланыста болатын шамалар өлшенеді. Кейбір шамалардың сандық мәндерін тікелей өлшем емес жанама өлшем арқылы табу ... және ... ... ... ... ... ... мүмкін болмайды, мысалы, заттың тығыздығын заттың көлемі мен ... ... ... ғана ... (d = m/v). ... өлшем деп біртекті шамалардың біріктірілген бірнеше топтарын жеке - жеке өлшеп, іздеп отырған шаманы өлшенген топтардың негізінде ... ... ... ... шешіп табуды айтады.
Қатар өлшем деп әртекті шамалардың екеуін немесе одан да көбін бір мезгілде қатар тікелей немесе жанама өлшеуді ... ... ... ... әртекті шамалардың арасындағы функционалды байланысты табу. Мысалы, дене ұзындығының ... ... ... ... ... деп ... жұмыстары үшін қолданылатын, нормаланған метрологиялық қасиеттері бар техникалық құралдарды айтады. Өлшенетін шаманың мәнін ... табу ... ... ...
Өлшем құралдарын дәлдеу деп метрологиялық органдар арқылы ... ... ... олардың дәлдігі жағынан қолдануға жарамдылығын тексеруді айтады.
Өлшем ... деп ... ... ... шын ... ... болу ... айтады.
Өлшемнің дұрыстығы деп өлшем нәтижелерінің жүйелі қатесінің нөлге жақын болуын, яғни өлшем жұмысының сапасын айтады. Берілген шаманы ... рет ... ... ... ... мәні әр ... ... болады немесе белгілі бір заңдылықпен өзгеріп отырады. Өлшем ... ... ... ... дұрыстығымен байланысты болады.
Өлшем анықтығы. Өлшем нәтижелерінің сенімділігін көрсетеді. ... ... ... шын ... ... ... анық және анық емес ... деп екі топқа бөледі. Анықтығы белгісіз нәтижелердің ... ... жоқ, олар ... ... ... беруі мүмкін.
Өлшем ұқсастығы (бірдейлігі). Өлшем нәтижелерінің ұқсастығы деп бірдей ... ... ... нәтижелерінің бір - біріне жақындығын (теңдігін) айтады. Бірдей ... ... ... бір - ... ... тек ... қатенің әсерінен болуы тиіс.
Өлшем қайталанғыштығы. Қайталанымдылық дейтін ұғым әр уақытта, әртүрлі әдіс және әртүрлі құралмен өлшенген физикалық шаманың мәндерінің бір - ... ... ... ... ... ... ... сенімділігі төмендейді.
Өлшем қатесі. Физикалық шаманың шын мәні және оның өлшенген мәні дейтін екі ұғымды бір - ... ... білу ... Шаманың шын мәні деп берілген объектінің қасиетін сапалық және сандық жағынан өте дәл бейнелейтін мәнді айтады, ол ... ... білу ... ... ... тәуелсіз, шаманың абсолют шын мәні.
Керісінше, шаманың өлшеніп алынған мәндері біздің танып білу, сезу қабілетіміздің нәтижесі. ... ... ... ... ... ... ... және өлшемді жүргізетін адамның сезім мүшелерінің қасиетіне байланысты болады.
Өлшем қатесі ... ... шын мәні мен ... ... алгебралық айырмасына тең. Бірақ, шаманың шын мәні ... ... ... мәні де ... ... қатені жуықтап болса да анықтау үшін шаманың шын мәнінің орнына оның нақты мәнін қоюға тура келеді.
Физикалық шаманың нақты мәні деп ... ... ... ... шын мәніне өте жақын мәнін айтады. Шаманың нақты мәні оның ... ... ... ... ... орта ... (Х) тең болады.
3. Физикалық шамалардың шкалалары
Физикалық шамалардың шкаласы -- бұл нақты өлшемдердің нәтижесіне ... ... ... ... ... мәні.
Шкала аталуы - тек қана эквиваленттік қатынасты анықтау үшін, эмпирикалық обьектілердің классификациясы үшін қолданылады, Бұл қасиетті физикалық ... ... ... сондықтан мұндай шкала түрі физикалық шама шкаласы болып табылмайды. Бұл ... ... ең ... ... ... сапалы қасиеттерінің аттары маңызды рөл атқарады.
Шкала атауларында қайтару қасиетінің басқа ... ... ... адамның сезімтал ағзаларын қолдану арқылы орындалады, көптеген сарапшылардың таңдаған нәтижесі көбірек сәйкес келеді. Сонымен эквиваленттік ... ... ... ... ... мағына береді - олар берілген қасиетті бағалаушылармен, сарапшылармен, бақылаушылармен дұрыс ... ... ... реті (рангтар шкаласы). Егер берілген империкалық обьектінің қасиеті өзін сандық қасиетінің ... ... ... ... ... эквиваленттік және реттік қатынаста көрсетсе, онда ол үшін реттік шкала құлылуы мүмкін. Ол біркелкі жоғарлайтын және төмендейтін болып келеді және ... ... ... ... ... көп немесе аз қатынас орнатуға рұқсат етеді. Реттік шкалада нөл бар ... жоқ, ... ... ... ... ... ... болмайды, себебі олар үшін пропорционалды қатынас орнатылмаған және осыған сәйкес қасиетті нақты көрсетудің қаншалықты екенін талдау мүмкін емес.
Пайда ... тану ... ... ... ... алмаса, берілген сипаттаның шамалары арасында бар немесе тәжірибе үшін шкалаларды қолдану ыңғайлы және жеткілікті түрде реттік ... ... ...
Интервалдар шкаласы
Тәжiрибелік жағдайда денелердің, заттардың, құбылыстар және процесстердiң қасиетін сипаттайтын әр түрлi шамаларды өлшеу жүргізіледі. Көрсетілгендей, кейбір ... тек қана ... ал, ... ... ... Кез келген қасиеттің (мөлшерлік немесе сапалық) әртүрлі әсер етулері көптеген ... ... ... бейнесiн немесе ортақ жағдайда шартты белгiлерге шкалаларды құрастырған жиын бұл қасиеттердiң өлшемi құрастырады. Өлшеу шкаласының мөлшерлі құрылымына ... ... ... ... ... ... шкала). Бұл шкалалар реттiк шкалаларының ары қарай дамулары болып табылады және объекттер үшiн қолданылады, эквиваленттік қатынастарды, ретті және аддитивтiлікті қанағаттандырады. ... ... ... ... және ... - ... нүктесі бар біркелкі аралықтан тұрады. Мұндай шкалаларға Фаренгейт және Реомюр, Цельсидiң температуралық шкаласы, және тағы басқа әр түрлi күнтiзбелер ... жыл ... ... жарату шкаласы жатады.
Аралық шкалада қосу және азайту аралықтарын анықтау ... ... ... ... ... бойынша жинақтауға немесе азайтып салыстыруға болады, бірақ бiр интервал басқасынан бірнеше рет көбiрек, олар бiрақ қандай күн ... ... жай ғана ... ... ...
Бұл шкалалар эквиваленттік қатынастармен реттермен және аддитивтілікпен ... ... ... ... ... тектiң шкаласы - аддитивтiк) бiр қатар жағдайда (бiрiншi тектiң шкаласы - пропорционал) пропорционалдықты суреттейдi. ... ... ... ... ... ... ... термодинамиялық температураның шкалалары болып табылады. Қатынас шкаласындағы қасиеттiң нөлдiк сандық әсер етуi бiрмәндi табиғи белгi және келiсiм бойынша ... ... ... бар ... ... ... ... көзқарастармен есептеуі аралық шкала болып табылады. Бұл шкала барлық арифметикалық мәндерге қолданылатындықтан, өлшемде физикалық шама маңызды орын ... ... ... - ... ... ... ... Кейбір авторлар абсолютті шкала түсінігін қатынасты шкаланың ... ... бар ... ... бірақ қосымша бірмәнде, табиғи өлшеу бірліктерін анықтайтын және өлшем бірлігі қабылданған жүйесіне тәуелді ... ... ... ... ... ... ... жатады: күшею, бәсеңдеу коэффициент-не және т.б. СИ жүйесіндегі көптеген туынды бірліктер пайда болуы үшін абсолютті шкаланың ... және ... ... ... ... атаулы және реттік шкалаларды метрикалық емес, ал интервалды және қатынасты шкалаларды метрикалық деп атайды Абсолютті және метрикалық шкалалар ... ... ... ... ... ... жүзінде стандарттау арқылы жүзеге асырылады.

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Физикалық шамалар, олардың бірліктері және шкалалары8 бет
Физикалық шамалар, олардың бірліктері және шкалалары жайлы ақпарат6 бет
Физикалық шама10 бет
Бірліктер жүйесі5 бет
Физикалық шама бірліктер жүйесі6 бет
Физикалық шама бірліктері жүйесі5 бет
Астрофотометрия элементтері. Жұлдыздық шамалар9 бет
Астрофотометриялық шамалар:сәулелену ағыны, жарықталу, жарқырау, жарықтылық7 бет
Ақпаратты кодтау және ақпараттың өлшем бірліктерін теориялық түсіндіру.30 бет
Бастауыш математика курсындағы шамалар және олардың өлшем бірліктерін оқыту әдістемесі27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь