Латын алфавитінің тарихы және ғылымдағы маңызы

I Кіріспе
Латын тілі жайлы мәлімет.
II Негізгі бөлім
Латын тілінің шығу тарихы.
III Қорытынды
IV Пайдаланылған әдебиеттер
Латын тілі — біздің дәуіріміздеи бірнеше ғасыр бұрын, қазіргі Италия мемлекеті орналасқан Апеннин түбегінің орталығындағы Лациум (Ьасіиш) аймағында өмір сүріп, тіршілік еткен “латинян” деген тайпаның тілі. Аталған аймақтың орталық қаласы б.з.б. VIII ғасырда ірге- тасы қаланған, қазіргі кезде Италия мемлекетінің астанасы Рим қаласы болатын. Лаңиум аймағының халқы б.з.б. III — II ғасыр- ларда коптеген көрші елдерге соғыс ашып, оларды (Грекия, Маке- дония, Карфаген, Сирия, Мысыр, Галия, Британия, Азия мен Африканың біраз жерлері) күшпен бағындырып, халқының қүрамы әр түрлі және түрлі тілде сойлейтін Рим империясын қүрды. Оның территориясы қазіргі замандағы батысы Порту- галиядан бастап, шығысы Румыниямен шектеліп жатқан үлкен аймақты алып жатты. Жазудың дамуына байланысты омірге латын әліпбиі келді. Бірақ, оның күрамына кейбір грек әріптері де енді. Мысалы, Ү- ипсилон, Ъ - зета. Латын тілі б.з.б. I ғасырда шарықтап дамыды. Сол кездегі заманының асқан дарынды философтары, жазушылары, ғалымдары, ақындары (Цицерон, Цезарь, Гораций, Лукреций, Вергилий, Овидий т.б.) өз туындыларын латын тілінде жазды. Қазіргі таңда таза латын тілінде сөйлейтін ел жоқ және ол мем- лекеттік тіл мәртебесін де жоғалтқан. Сондықтан да, латьін тілін “өлі тіл” деп те атайды. Себебі, Рим империясы күлағаннан кейін, оның қоластындағы халықтар өз мемлекеттерін қүрып, өз ана тіл- дерін дамытты. Бірақ, жаңа мемлекеттер тілдерінің дамуына латын тілінің күшті ықпалы нәтижесінде латын тілінен туындаған коптеген мемлекеттік тілдер өмірге келді. Бүл тілдер тобын “роман (лат. Кота - Рим) тілдері”, — деп атайды. Роман тілдеріне итальян, испан, португал, румын, француз және латын америкасындағы мемлекеттер тілдері жатады.
Латын тілінің шығу тарихы: оқулық. – Павлодар, 2007.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ
Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СОӨЖ
Тақырыбы:Латын алфавитінің тарихы және ғылымдағы
маңызы.
Орындаған:Әділханова.Д.С
Топ:ВС-503
Тексерген:Билялов.Е.Е
Семей 2015 ... ... тілі ... ... ... ... тілінің шығу тарихы.
((( Қорытынды
(V Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Латын тілі — біздің ... ... ... ... ... Италия
мемлекеті орналасқан Апеннин түбегінің орталығындағы Лациум (Ьасіиш)
аймағында өмір сүріп, тіршілік ... ... ... ... тілі. Аталған
аймақтың орталық қаласы б.з.б. VIII ғасырда ірге- тасы қаланған, қазіргі
кезде ... ... ... Рим ... ... Лаңиум аймағының
халқы б.з.б. III — II ғасыр- ларда коптеген көрші елдерге соғыс ашып,
оларды (Грекия, Маке- дония, Карфаген, Сирия, ... ... ... ... ... біраз жерлері) күшпен бағындырып, халқының қүрамы әр түрлі
және түрлі тілде сойлейтін Рим империясын қүрды. Оның территориясы қазіргі
замандағы батысы ... ... ... ... ... ... ... аймақты алып жатты. Жазудың дамуына байланысты омірге латын әліпбиі
келді. Бірақ, оның күрамына кейбір грек әріптері де ... ... ... Ъ - ... ... тілі ... I ... шарықтап дамыды. Сол кездегі
заманының асқан дарынды философтары, ... ... ... ... ... Лукреций, Вергилий, Овидий т.б.) өз туындыларын
латын тілінде ... ... ... таза ... ... ... ел жоқ және
ол мем- лекеттік тіл мәртебесін де жоғалтқан. Сондықтан да, ... ... ... деп те ... Себебі, Рим империясы күлағаннан кейін, оның
қоластындағы халықтар өз мемлекеттерін қүрып, өз ана тіл- дерін дамытты.
Бірақ, жаңа ... ... ... ... ... ... ... латын тілінен туындаған коптеген мемлекеттік тілдер өмірге
келді. Бүл тілдер тобын “роман (лат. Кота - Рим) ... — деп ... ... итальян, испан, португал, румын, француз және латын
америкасындағы мемлекеттер тілдері жатады.
Қазіргі кезде, латын тілі — ... ... ... ... тілінің
медицина мен ветеринария салаларына ғылыми терминология ретінде енуіне ... А. К. ... ... ... зор үлес қосты. Бүларға дейін медицина
мен вететеринария атаулары тек грек тілдерінде ғана болған. Себебі, адам-
зат тарихында ғылыми ... мен ... ... ... ... көне ... ғүлама дәрігері Гиппократ және оның ізбасарлары мен
шәкірттері еді. Медициналық латын терминологиясын қалыптастыруда Римнің
ғалым-дәрігері Авл Корнелий Цельс (б.з.д. I ғ., б.з. I ғ. ... ... зор ... ... Ол ... ... сегіз томдық кітап жа- зып,
медицина ғылымына бүрын ғылымда үстем грек тілімен қатар, жаңа латын
терминологиясын енгізіп, ... оның ... ... ... ... ... грек философы ғалым-дәрігер Клавдий Гален (б.з. 130-200 ж.ж.)
Гиппократтың медициналық ғылыми туындыларына арнайы
сөздік жасап, грек-латын қостілдік (билингвизм) медициналық терминоло-
гияның қалыптасуына зор ... ... ... но- ... ... латын тілінде аталып, клиникалық практикада
аурулардың грек тілінде жазылуы қостілдіктің көрінісі.
Латын тіліндегі халықаралық анатомиялық терминология дүниежүзіндегі барлық
елдердің морфолог-ғалымдарына ... және ... ... тілі ... (лат. Іегтіпив — шекара, шегі, термин) — арнайы ғылыми мағынаны
анықтайтын сөз немесе сөз тіркесі. Терминге тән қасиет — бір ... ... ... — бір, біреу; зетеіоп — белгі). Терминнің ...... ... ғылыми түсінігінің мөні анықтауыш (лат.
сіеііпііло — анықтауыш) арқылы анықталады. ... ... көзі - ... көне грек ... Бүл тілдер 2000 жылдан астам мерзім ішінде сөйлеу
тілі ретінде өздерінің маңызын жоғалтқан. Латын жөне көне грек ... ... бір ... ойды ... ... ... ... номенклатура атауларына айналады.
Терминология (лат. Іегтіпш — термин; грек. іойоз — ілім) — ғылыми
түсініктер туралы ілім. Ол — ... бір ... ... ... ... терминдердің мәнін анықтау үшін қолданылып жүрген
атауыштардың (сөздер немесе сөз тіркес- терінің) жиынтығы.
Номенклатура (лат. ...... ...... бір ... қолданылып жүрген атауыштар мен кате- гориялардың жиынтығы.
Мысалы, жануарлар морфологтарының халықаралық конгресстерінде (лат.
соп§геззиз — жиналыс, мәжіліс) ... ... ... ... ... ... Окулықгар, оку
қүралдарын, ғылыми туындыларды жазу барысында, терминдердің қаншама қазақша
баламасын пайдаланғанмен, осы аталған номенклатуралардан алшақ кетуге
болмайды.
Латын әліпбиі, латын терминдерінің оқылу ... ... ... ... ... ... ... |Оқылу |
|A a |a |a ... b |бэ |б ... с |ЦЭ |Ц, к |
|D d |дэ |д ... е |э |э |
|F f |эф |Ф |
|G g |гэ |г ... һ |ха |г мен х |
| | ... |
|I і (J І) |и (йот) |и (й) ... k |ка |к |
|L 1 |эль |ль ... m |эм |м |
|N п |эн |н ... |0 |0 ... |пэ |п ... |ку |к ... |эр |Р ... |эс |С, 3 ... |тэ |т ... |У |У ... |вэ |в ... |икс |кс, кз ... y ... |и |
|Z z ... |з, ... ц ... әріптерінің емлесі
Латын әліпбиіндегі дауыссыз дыбыстарға: b, с, d, f, g, һ, k, 1, m, n, p, q,
r, s, t, v, x, z ... ал ... ... a, е, і, o,u, у әріптері
жатады.
Терминдерде қатарынан жазылатын дауысты дыбыстар тіркесін дифтонгтар (грек.
diphthongos — қос дауысты) — деп атайды.Оларға ... ... ае, ое, au, еи ... ... ... ... a - “а” ... оқылады. Мысалы, caput (капут) - бас.
Оо - “о” болып оқылады. Мысалы, opticus ... - ... u - ... оқылады. Мысалы, nervus (нэрвус) — жүйке, genu (гэну) —
тобық.
E e — “э” болып оқылады. Мысалы, vertebra ... - ... і - “и” ... ... ... digitus ... - ... бакай. Ал J j
әрпі сөздің басында дауысты дыбыс алдында немесе сөз ортасында екі дауысты
дыбыстар арасында жазылса, онда ол “й” ... ... ... jodum ... йод, major (майор) — үлкен.
ү у — “и” болып оқылады. Бүл әріп негізінен көне грек ... ... ... ... pharynx (фаринкс) - жүтқыншақ, larynx
(ляринкс) — көмекей, ... ...... “э” болып окылады. Мысалы, vertebrae (вэртэбрэ) — омыртқалар
(көпше түрі).
ое — дифтонгі “ё”, кейде “э” болып оқылады. Мысалы, foetus (фетус) ... және ое — ... ... ... болса, онда тіркестегі
әріптер жеке дьібыстар ретінде оқылады. Бүндай жағдайда бір әріптің
төбесіне екі нүкте қойылады. Мысалы, аёг (аэр) — ... — “ay” ... “у” ... ... Мысалы, auris (аурис) — қүлақ.
еи — “эу” болып, “у” қысқа ... ... pleura ... — ішперде.
Дауыссыз дыбыстардың оқылуы
С с - әрпі е, і, у ... ... және ае, ое ... ... “ц” ... ... Мысалы, cerebellum (цэрэбэллум) - мишық, acidum
(ацидум) қышқыл; cytus (цитус) - торша, клетка; caecum ... - ... ... - дене қуысы. Ал басқа дыбьістардың алдында “к” болып
оқылады. Мысалы, caput (капут) - бас; crista ... қыр; Іас (лак) — ... 1 - ... ... ... ... animal ... - жануар; collum
(кольлюм) — імойын; labium (лябиум) — ерін.
Q q - “кв” болып оқылады. Мысалы, aqua (аква) - су; liquor ... ... s — ... ал ... ... ... ... дауысты дыбыстар мен
дауыссыз “ш” және “п” дыбыстары арасында “з” болып оқылады. ... ...... ... scapula ... — жауырын; basis (базис) —
негіз; plasma (плазма) — плазма; mensio (мензио) — өлшеу.
X х — “кс”, ал дауысты ... ... ... ... ... Мысалы,
radix (радикс) — тамыр (өсімдікте), түбір, тү- біршік (анатомияда); apex
(апекс) - төбесі, үшы; exitus (экзитус) - нәтиже.
Z z — грек ... ... ... “з” ... ... Мысалы, zygoma
(зигома) - бет; zona (зона) - аймақ. Ал басқа тілдерден туындаған
терминдерде “ц” ... ... ... zincum ......... ... тіркесі “нгв” болып оқылады. Мысалы, linqua
(лингва) — тіл; unqis (унгвис) — ... - ... ... ... ал “s” және “х” ... дыбыстары соңында “ти”
болып оқылады. Мысалы, substantia (субстанция) — зат; mixtio (микстио) —
араласу; ostium (остиум) — ... ... ... ... ... ... ... тір- кестері тек
бір дыбыс ретінде оқылады:
сһ — “х” болып оқылады. Мысалы, chirurgus (хирургус) — хирург, оташы.
рһ - “ф” болып оқылады. ... ... ... ... - “р” ... ... Мысалы, гһарһе (рафе) — жік. th — “т” болып болып
оқылады. Мысалы, thorax (торакс) — ... ... ... шығу ... тілі (Linqua Latina) – бұл ... ... (Latium) ... тілі.
Лация – сабиняндар жерімен, Этрурия және Кампаниямен ... ... ... аймақ. Лацияның тұрғындары латындар
(Latini), ол олардың тілі латын тілі (Linqua Latina) деп аталды.
Ежелгі тілдер жайлы сөз қозғалғанда, ең ... еске ... мен грек ... Әрине, грек тілінде және оның әртүрлі диалектлерінде гректер
сөйлейтіні түсінікті, ал ... тілі ... тілі ... Бұнда енді:
«неге римдіктер латын тілінде сөйледі?»-деген сұрақ ... ... ... ... ... тілі ... ежелгі мәдениетті халықтарының
тілдері қатарына жатқызылады. Жалпы тараған ... ... ... тілі өлі ... ... ... ... италийлік
тілдерге жатады. Италилік тілдер қатарына Италияда б.з.д І ғ. екінші
ширегінен б.з І ғ. аралығында мекендеген ежелгі италилік ... ... ... ... оск, ... сикул және т.б). Өз кезегінде италилік тіл
үндіеуропалық тіл тобына жатады, сонымен ... бұл ... грек ... ... ирандық, славяндық, балтық, германдық және т.б тілдер жатады.
Латын тілінің атауы Тибр өзенінің ... ... ... ... ... аймағында мекендеген ежелгі италилік латын тайпасымен
тығыз байланысты. Лациумнің орталығы б.з.д VIII ғ. латын ... ... Рим ... ... Оның ... латындар мен сабиндік ауылдардан
тұрған, ал саяси және мәдени жағынан гректер мен ... ... ... 753 жылы Римнің қалыптасқан уақытында мемлекеттің басты құрамын
италиктер құрап, екі диалектикалық топ – ... - ... және оск ... ... ... ... алғашында ежелгі Лация
территориясында өмір сүрген, оның шекаралары-Тибр және Аниен өзендері,
Апенин, Вольск таулары мен Тиренн теңіз аралығы.Римдік ... алу ... ... тілі ... ... ... бүкіл антик әлеміне тараған.
Латын хаты ежелгі римдіктермен
пайдаланылып, Батыс Еуропа ... ... ... ... ... ... ... уақытта көп түрлі алфавиттердің бір түрі еді, ал
финикилік алфавитті ... мен ... ... ... алудың
нәтижесінде қалыптастырды. Латын жазуын батыс гректік жазуға жақын және
шығыс гректік ... ... ... ... ... ... қолданылған. Көптеген әріптердің жазылуы аталып кеткен алфавиттерде
өзгеріссіз сақталса, осы әріптердің дыбыстық мағынасы өзгеріске ұшырағаны
байқалады. Латын ... ... грек ... ... ... ... ... сәйкес жазу өнері Лациумге гректермен Пелопоннестен
әкелінген, олар Рим орталығында орналасқан Паланиге көшіп қоныстанған.
Латын алфавиті мен жазуы пайда болуының әртүрлі ... бар. Ең ... ... ... ... жазуы б.з.д ІХ ғ. қалыптасқан грек
алфавит жазуының негізінде жасалған. Себебі Италияның оңтүстік бөлігінде
бұрыннан көптеген грек қалалары мен тұрғылықты аймақтары орналасқан ... мен ... ... мәдени байланыс ерте орнатылып, тұрақты
болған. Мысалы,Рим қаласының маңында орналасқан Габий қаласында да грек
мәдениеті үстемдік етіп, онда антикалық ... ... ... ... ... – Ромул мен Рем сауат алған. Әрине,латын жазбасы «тез»
пайда болды деп айтуға болмайды, тіл қалыптасу жолында барлық процестер
ұзаққа созылады, ... ... ... ... ... ... мен латын алфавиті де баяу және өз ретімен дамыды.
Б.з.д ІІІ ғ. бастап Римнің экономикалық және саяси жағдайы жоғарлай
бастайды. ІІІ ғ. ... ... қала ... өз ... ... италиялық
қалалармен аймақтарды біріктірді. Үш Пуни соғысы (ІІІ ғ.орт. –ІІ ғ. ... ... ... Жерорта теңізі мен Карфагенді өзінің мықты
қарсыластарын жеңген. Б.з.д І ғ. аяғында Римнің қол астында ... ... ... ... Азия мен ... дейін, қазіргі Франция
территориясы, Англия мен Германиянің кейбір бөліктері және т.б жерлер
енген. Кейінгі дәуірлерде империялық Рим ... ... ... ие
болды. Италиянің бірігуі нәтижесінде латын тілі римдік мемлекеттің ресми
тіліне айналды. Әртүрлі халықтарға жататын және әртүрлі тілде ... ... ... ... алып, өзінің біріккен тұтас мәдениетінің бір
бөлігі ретінде сезді.Латын тілі бүкіл ... ... ... ... ... мен ... ... қабылданып алынды.
Латын алфавитінің қазіргі бізге үйреншікті аяқталған түрі б.з.д VI-ІІІ ғ.ғ
қалыптасқан. Латын жазбасының алғашқы ескерткіштері (тастағы және ... ... ... грек ... ... ... архаикалық
әріп жазбасымен ерекшеленді. Көптеген ежелгі латын жазбалары жазуды ... ... ... тек б.з.д ІV ғ. жазу сол ... оңға ... бағытталып
тұрақты орнатылды.
Римнің ежелгі жазу ескерткіштерінің көбі жоғалған, ... ... ... тек ... авторлардың шығармаларында кездеседі. Ежелгі Римде
медицинанның дамуына ерекше көңіл аударды. Тит Лукреций ... 6 ... ... ... трактаты сол уақыттағы энциклопедия және Рим
халқының философия, медицина, ... ... ... ... ... Рим ... 2 мың жыл бұрын пайда болса да, біз
ежелгі римдіктердің өмірі ... көп ... ... ... ... ... ... фактілер емес. Ол көбінесе аңыздармен,
ертегілермен, ... ... ... ... ... ... әдейі
бұрмаланған). Мысал ретінде Тит Ливийдің «Со дня основания города» атты 142
кітаптан тұратын монументтік шығармасы ... ... ол ... үлкен беделге ие болып кеңінен тарағанын айтуға болады.
Қорытынды.
Латын тілі Рим империясының ресми мемлекеттік тіліне айналып, мемлекет
қүрамындағы барлық ха- ... ... ... ... жаза бастады. Демек,
латын тілі халықаралық тіл деңгейіне көтерілді. Рим мемлекетіне дейін
ғылыми, әдеби және мәдени жағынан дәуірлеп ... ... тілі де, ... қатар Рим империясы өміріне үлкен ықпал етіп, өз кезегінде латын
тілінің ғылым, әдебиет, ... тілі ... ... зор ... ... ... ... шығу тарихы: оқулық. – Павлодар, 2007.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Excel кестелiк процессор10 бет
Excel электрондық кесте құралдарымен мәліметтерді өңдеу11 бет
Excel электрондық кесте құралдарымен мәліметтерді өңдеу туралы16 бет
Turbo pascal тілінің негізгі элементтері туралы83 бет
Алфавит – рухани бірлік негізі5 бет
Білім эволюциясы17 бет
С++ программалау тілінің алфавиті9 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
Ғылымдағы дағдарыс22 бет
"Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі"4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь