Латын алфавитінің тарихы және ғылымдағы маңызы


I Кіріспе
Латын тілі жайлы мәлімет.
II Негізгі бөлім
Латын тілінің шығу тарихы.
III Қорытынды
IV Пайдаланылған әдебиеттер
Латын тілі — біздің дәуіріміздеи бірнеше ғасыр бұрын, қазіргі Италия мемлекеті орналасқан Апеннин түбегінің орталығындағы Лациум (Ьасіиш) аймағында өмір сүріп, тіршілік еткен “латинян” деген тайпаның тілі. Аталған аймақтың орталық қаласы б.з.б. VIII ғасырда ірге- тасы қаланған, қазіргі кезде Италия мемлекетінің астанасы Рим қаласы болатын. Лаңиум аймағының халқы б.з.б. III — II ғасыр- ларда коптеген көрші елдерге соғыс ашып, оларды (Грекия, Маке- дония, Карфаген, Сирия, Мысыр, Галия, Британия, Азия мен Африканың біраз жерлері) күшпен бағындырып, халқының қүрамы әр түрлі және түрлі тілде сойлейтін Рим империясын қүрды. Оның территориясы қазіргі замандағы батысы Порту- галиядан бастап, шығысы Румыниямен шектеліп жатқан үлкен аймақты алып жатты. Жазудың дамуына байланысты омірге латын әліпбиі келді. Бірақ, оның күрамына кейбір грек әріптері де енді. Мысалы, Ү- ипсилон, Ъ - зета. Латын тілі б.з.б. I ғасырда шарықтап дамыды. Сол кездегі заманының асқан дарынды философтары, жазушылары, ғалымдары, ақындары (Цицерон, Цезарь, Гораций, Лукреций, Вергилий, Овидий т.б.) өз туындыларын латын тілінде жазды. Қазіргі таңда таза латын тілінде сөйлейтін ел жоқ және ол мем- лекеттік тіл мәртебесін де жоғалтқан. Сондықтан да, латьін тілін “өлі тіл” деп те атайды. Себебі, Рим империясы күлағаннан кейін, оның қоластындағы халықтар өз мемлекеттерін қүрып, өз ана тіл- дерін дамытты. Бірақ, жаңа мемлекеттер тілдерінің дамуына латын тілінің күшті ықпалы нәтижесінде латын тілінен туындаған коптеген мемлекеттік тілдер өмірге келді. Бүл тілдер тобын “роман (лат. Кота - Рим) тілдері”, — деп атайды. Роман тілдеріне итальян, испан, португал, румын, француз және латын америкасындағы мемлекеттер тілдері жатады.
Латын тілінің шығу тарихы: оқулық. – Павлодар, 2007.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ

Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті

СОӨЖ

Тақырыбы:Латын алфавитінің тарихы және ғылымдағы

маңызы.

Орындаған:Әділханова.Д.С

Топ:ВС-503

Тексерген:Билялов.Е.Е

Семей 2015 жыл

Жоспар

( Кіріспе

Латын тілі жайлы мәлімет.

(( Негізгі бөлім

Латын тілінің шығу тарихы.
((( Қорытынды

(V Пайдаланылған әдебиеттер

Кіріспе

Латын тілі — біздің дәуіріміздеи бірнеше ғасыр бұрын, қазіргі Италия
мемлекеті орналасқан Апеннин түбегінің орталығындағы Лациум (Ьасіиш)
аймағында өмір сүріп, тіршілік еткен “латинян” деген тайпаның тілі. Аталған
аймақтың орталық қаласы б.з.б. VIII ғасырда ірге- тасы қаланған, қазіргі
кезде Италия мемлекетінің астанасы Рим қаласы болатын. Лаңиум аймағының
халқы б.з.б. III — II ғасыр- ларда коптеген көрші елдерге соғыс ашып,
оларды (Грекия, Маке- дония, Карфаген, Сирия, Мысыр, Галия, Британия, Азия
мен Африканың біраз жерлері) күшпен бағындырып, халқының қүрамы әр түрлі
және түрлі тілде сойлейтін Рим империясын қүрды. Оның территориясы қазіргі
замандағы батысы Порту- галиядан бастап, шығысы Румыниямен шектеліп жатқан
үлкен аймақты алып жатты. Жазудың дамуына байланысты омірге латын әліпбиі
келді. Бірақ, оның күрамына кейбір грек әріптері де енді. Мысалы, Ү-
ипсилон, Ъ - зета. Латын тілі б.з.б. I ғасырда шарықтап дамыды. Сол кездегі
заманының асқан дарынды философтары, жазушылары, ғалымдары, ақындары
(Цицерон, Цезарь, Гораций, Лукреций, Вергилий, Овидий т.б.) өз туындыларын
латын тілінде жазды. Қазіргі таңда таза латын тілінде сөйлейтін ел жоқ және
ол мем- лекеттік тіл мәртебесін де жоғалтқан. Сондықтан да, латьін тілін
“өлі тіл” деп те атайды. Себебі, Рим империясы күлағаннан кейін, оның
қоластындағы халықтар өз мемлекеттерін қүрып, өз ана тіл- дерін дамытты.
Бірақ, жаңа мемлекеттер тілдерінің дамуына латын тілінің күшті ықпалы
нәтижесінде латын тілінен туындаған коптеген мемлекеттік тілдер өмірге
келді. Бүл тілдер тобын “роман (лат. Кота - Рим) тілдері”, — деп атайды.
Роман тілдеріне итальян, испан, португал, румын, француз және латын
америкасындағы мемлекеттер тілдері жатады.

Қазіргі кезде, латын тілі — халықаралық ғылымдар тілі. Латын тілінің
медицина мен ветеринария салаларына ғылыми терминология ретінде енуіне Рим
ғалымдары А. К. Цельс пенК. Гален зор үлес қосты. Бүларға дейін медицина
мен вететеринария атаулары тек грек тілдерінде ғана болған. Себебі, адам-
зат тарихында ғылыми медицина мен ветеринарияның іргетасын қалап, оларды
дамытқан көне Грекия ғүлама дәрігері Гиппократ және оның ізбасарлары мен
шәкірттері еді. Медициналық латын терминологиясын қалыптастыруда Римнің
ғалым-дәрігері Авл Корнелий Цельс (б.з.д. I ғ., б.з. I ғ. бірінші жартысы)
орасан зор еңбек егті. Ол “Медицина туралы” сегіз томдық кітап жа- зып,
медицина ғылымына бүрын ғылымда үстем грек тілімен қатар, жаңа латын
терминологиясын енгізіп, ғылымдағы оның атқаратын маңызын көрсетті. Римде
өмір сүрген грек философы ғалым-дәрігер Клавдий Гален (б.з. 130-200 ж.ж.)
Гиппократтың медициналық ғылыми туындыларына арнайы

сөздік жасап, грек-латын қостілдік (билингвизм) медициналық терминоло-
гияның қалыптасуына зор еңбек сіңірді. Анатомиялық но- менклатурада
анатомиялық атаулардың латын тілінде аталып, клиникалық практикада
аурулардың грек тілінде жазылуы қостілдіктің көрінісі.

Латын тіліндегі халықаралық анатомиялық терминология дүниежүзіндегі барлық
елдердің морфолог-ғалымдарына ортақ және ғылыми байланыс тілі қызметін
атқаруда.

Термин (лат. Іегтіпив — шекара, шегі, термин) — арнайы ғылыми мағынаны
анықтайтын сөз немесе сөз тіркесі. Терминге тән қасиет — бір мағыналық
(моносемия, грек. топоз — бір, біреу; зетеіоп — белгі). Терминнің қазақша
баламасы — атауыш. Атауыш ғылыми түсінігінің мөні анықтауыш (лат.
сіеііпііло — анықтауыш) арқылы анықталады. Ғылыми терминдердің көзі - латын
және көне грек тілдері. Бүл тілдер 2000 жылдан астам мерзім ішінде сөйлеу
тілі ретінде өздерінің маңызын жоғалтқан. Латын жөне көне грек тілдерінің
әрбір сөздері бір мағыналық ойды айқындап, халықаралық ғылыми терминге
немесе номенклатура атауларына айналады.

Терминология (лат. Іегтіпш — термин; грек. іойоз — ілім) — ғылыми
түсініктер туралы ілім. Ол — белгілі бір ғылым ауқымы түсініктер
жүйесіндегі ғылыми терминдердің мәнін анықтау үшін қолданылып жүрген
атауыштардың (сөздер немесе сөз тіркес- терінің) жиынтығы.

Номенклатура (лат. потепсіаіига — атаулар жиынтығы) — белгілі бір ғылым
ауқымында қолданылып жүрген атауыштар мен кате- гориялардың жиынтығы.
Мысалы, жануарлар морфологтарының халықаралық конгресстерінде (лат.
соп§геззиз — жиналыс, мәжіліс) “Халықаралық анатомиялық номенклатура”және
“Халықаралық гистологиялық номенклатура” бекітілген. Окулықгар, оку
қүралдарын, ғылыми туындыларды жазу барысында, терминдердің қаншама қазақша
баламасын пайдаланғанмен, осы аталған номенклатуралардан алшақ кетуге
болмайды.

Латын әліпбиі, латын терминдерінің оқылу ережелері. Латын әліпбиі 24
әріптен түрады. Олар:

Баспа түріАты Оқылу
A a a a
В b бэ б
С с ЦЭ Ц, к
D d дэ д
Е е э э
F f эф Ф
G g гэ г
Н һ ха г мен х
арасы
I і (J І) и (йот) и (й)
К k ка к
L 1 эль ль
М m эм м
N п эн н
Оо 0 0
Рр пэ п
Qq ку к
Rr эр Р
Ss эс С, 3
Tt тэ т
Uu У У
Vv вэ в
Xx икс кс, кз
ү y ипсилон и
Z z зета з, кейде ц

Латын әріптерінің емлесі

Латын әліпбиіндегі дауыссыз дыбыстарға: b, с, d, f, g, һ, k, 1, m, n, p, q,
r, s, t, v, x, z әріптері, ал дауысты дыбыстарға: a, е, і, o,u, у әріптері
жатады.

Терминдерде қатарынан жазылатын дауысты дыбыстар тіркесін дифтонгтар (грек.
diphthongos — қос дауысты) — деп атайды.Оларға латын терминдерінде
кездесетін: ае, ое, au, еи дифтонгтары жатады.

Дауысты дыбыстардың оқылуы

A a - “а” болып оқылады. Мысалы, caput (капут) - бас.

Оо - “о” болып оқылады. Мысалы, opticus (оптккус) - көру.

U u - “у”болып оқылады. Мысалы, nervus (нэрвус) — жүйке, genu (гэну) —
тобық.

E e — “э” болып оқылады. Мысалы, vertebra (вэртэбра) - омыртқа.

I і - “и” болып оқылады. Мысалы, digitus (дигитус) - саусақ, бакай. Ал J j
әрпі сөздің басында дауысты дыбыс алдында немесе сөз ортасында екі дауысты
дыбыстар арасында жазылса, онда ол “й” болып оқылады. Мысалы, jodum (йодум)
- йод, major (майор) — үлкен.

ү у — “и” болып оқылады. Бүл әріп негізінен көне грек тілінен енген
терминдерде кездеседі. Мысалы, pharynx (фаринкс) - жүтқыншақ, larynx
(ляринкс) — көмекей, көмей.

Дифтонгтардьщ оқылуы

ае — дифтонгі “э” болып окылады. Мысалы, vertebrae (вэртэбрэ) — омыртқалар
(көпше түрі).

ое — дифтонгі “ё”, кейде “э” болып оқылады. Мысалы, foetus (фетус) —
іштөлі.

ае және ое — тіркестері дифтонгтар құрамайтын болса, онда тіркестегі
әріптер жеке дьібыстар ретінде оқылады. Бүндай жағдайда бір әріптің
төбесіне екі нүкте қойылады. Мысалы, аёг (аэр) — ауа.

au — “ay” болып, “у” қысқа оқылады. Мысалы, auris (аурис) — қүлақ.

еи — “эу” болып, “у” қысқа оқылады. Мысалы, pleura (плэура.) — ішперде.

Дауыссыз дыбыстардың оқылуы

С с - әрпі е, і, у дауысты дыбыстарының және ае, ое дифтонг- тарының
алдында “ц” болып оқылады. Мысалы, cerebellum (цэрэбэллум) - мишық, acidum
(ацидум) қышқыл; cytus (цитус) - торша, клетка; caecum (цэкум) - бүйен;
соеііа (цэлиа) - дене қуысы. Ал басқа дыбьістардың алдында “к” болып
оқылады. Мысалы, caput (капут) - бас; crista (криста) қыр; ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Латын тілінің тарихы және ғылымдағы маңызы
Латын тілінің тарихы және ғылымдағы маңызы жайлы
Латын тілінің тарихы және ғылымдағы маңызы туралы
Латын тілінің жалпы тарихы және ғылымдағы маңызы
Латын тілінің шығу тарихы және оның ғылымдағы маңызы
Латын тілінің жалпы тарихы және ғылымдағы маңызы туралы мәлімет
Латын тілінің жалпы тарихы және ғылымдағы маңызы туралы
Латын тілінің тарихы және ғылымдағы маңызы жайлы мәлімет
Латын тілінің тарихы және ғылымдағы маңызы туралы мәлімет
Латын тілінің тарихы және ғылымдағы орны
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь