Гаплоидтық технология

Кіріспе
1. Гаплоидтарды дағдылы селекция әдістерімен шығару.
2. Микроспоралардын эмбриоидтарды түзіп немесе каллусты түзіп іп vitro жағдайында спорофиттік жолмен дамуы.
3. Каллус ұлпасынан эмбриоид түзілуі.
4. Өсімдік тозаңқаптары мен микроспораларында іn vitro өтетін морфогенез процестері мен өсімдік регенерациясы.
5. Гиногенезге түрлі факторлардын әсері.
Пайдаланылған әдебиеттер
Гаплоидтық организмнің сомалық клеткаларында сыңар хромосомалар жиынтығы (п) болады, яғни толық жиынтықтың (2п) тең жартысы. Гаплоидтарды дағдылы селекция әдістерімен шығару (түрішілік және түраралық тозаңдану, рентген сәулесін түсіру және басқа стресс факторлармен ықпал ету) оңай емес және көп уақытты талап етеді. Ал аталық және аналық гаметофиттерді іn vitro жағдайында өсіріп гаплоидтарды тез шығарып, селекция процесін женілдетуге болады. Бұл әдістер апомиксис процесіне негізделген. Апомиксис - организмдердің жыныссыз жолмен көбеюі. Аталық гаметофитті (тозаңкаптар мен тозаң) іn vitroжағдайында өсіріп, гаплоидтық өсімдіктерді алу андрогенез деп аталады. Аналық гаметофитті (ұрық бүршіктер) өсіру арқылы гаплоидтық өсімдік алу гиногенез деп аталады. Сонымен қатар гаплоидтарды, аталық немесе аналық хромосомалары жойылып кететін будан ұрықты іn vitro жағдайында өсіріп алуға болады. Кейде гаплоидтық өсімдік псевдогамия арқасында пайда болады, яғни ұрықтанбаған жұмыртқа клеткасынан ұрық дамиды.
1. Бірінші рет сасықмендуананың тозаңқаптарын іn vitro жағдайында өсіріп, Индияда С. Гуха мен С. Махешвари 1964 жылы гаплоидтық өсімдіктерді алды. Содан кейін осы тәжірибені француз ғалымы К. Нич 1967 жылы темекінің тозанқаптарын өсіріп қайталады. Содан бері осы әдіспен гаплоидтар 200-ден астам өсімдік түрлерінен алынды, соның ішінде: бидай, арпа, қара бидай, күріш, картоп, рапс т.б. ауыл шаруашылық дақылдары. In vitro жағдайында аталық гаметофиттен гаплоидтық спорофиттің шығуы өте күрделі, әлі егжей-тегжейі анықталмаған процесс. Микроспоралардан каллус немесе эмбриоидтар қалыптасып, кейін олардан гаплоидтық регенерант өсімдіктері шығады. Ол үшін микроспоралар іn vitro жағдайында дамудың өте күрделі процесінен өтеді. Ал бұл процестің түрткі болар себепкерлері мен реттеушілері әлі белгісіз. Табиғи жағдайда іn vivoмикроспоралар (гаметофиттік) жолмен дамиды;
1) мейоздың нәтижесінде тозаңның бастапқы клеткасынан төрт (тетрада) микроспора пайда болады;
2) тетраданың қалың қабығынан микроспоралар босап шығады;
3) микроспора одан әрі даму жолында екі рет митоздан өтіп, соңында жетілген тозаң түйіріне айналады. Ал іn vitro жағдайында микроспора әдеттегі гаметофиттік даму жүйесінің кез келген фазасынан ауытқып кетіп, спорофиттік даму жолына түсуі мүмкін.
Микроспоралардың іn vitro жағдайында дамуы және гаплоидтық регенерант өсімдіктердің пайда болуы. Микроспоралардың іn vitro жағдайында дамуы бірнеше жолмен қамтамасыз етілуі мүмкін. Бірлі-жарымы гаметофиттік даму жолынан ауысып эмбриоидты түзеді. Басқалары дедифференцияланып, каллусқа айналады. Тағы біреуілері микроспорогенез бен гаметогенез жолын жалғастырады, яғни пісіп жетілген тозаңға айналады. Ал тағы бір тобы біртіндеп ыдырап құриды.
1. Ғаламтор ресурсы http://freeref.ru/wievjob.php?id=608785
2. Уәлиханова Г.Ж. Өсімдік биотехнологиясы. Алматы, ЖШС «Дәуір», 2009 – 336 б.
3. Алмағамбетов К.Х. Биотехнология негіздері. Астана, 2007. -212 б.
4. Тихонов И.В., Рубан А.И. и др. Биотехнология. СПб.: ГИОРД, 2005, 792 с.
5. Антипова Л.В., Жаринов А.И. Прикладная биотехнология. Воронеж. ВГТА. 2001, 332 б.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
БАӨЖ №3
Тақырыбы: " ... ... ... ... Н.Б. ... ... С.Д. ... ... ... ... ... әдістерімен шығару.
2. Микроспоралардын эмбриоидтарды түзіп немесе каллусты түзіп іп vitro жағдайында спорофиттік жолмен дамуы.
3. Каллус ұлпасынан эмбриоид түзілуі.
4. ... ... мен ... іn vitro ... ... ... мен ... регенерациясы.
5. Гиногенезге түрлі факторлардын әсері.
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Гаплоидтық организмнің сомалық ... ... ... жиынтығы (п) болады, яғни толық жиынтықтың (2п) тең жартысы. Гаплоидтарды дағдылы селекция әдістерімен шығару (түрішілік және түраралық тозаңдану, рентген ... ... және ... стресс факторлармен ықпал ету) оңай емес және көп уақытты ... ... Ал ... және ... ... іn vitro ... өсіріп гаплоидтарды тез шығарып, селекция процесін женілдетуге болады. Бұл әдістер апомиксис процесіне негізделген. Апомиксис - организмдердің жыныссыз жолмен көбеюі. Аталық ... ... мен ... іn ... өсіріп, гаплоидтық өсімдіктерді алу андрогенез деп аталады. Аналық гаметофитті (ұрық ... ... ... ... ... алу ... деп аталады. Сонымен қатар гаплоидтарды, аталық немесе аналық хромосомалары жойылып кететін будан ұрықты іn vitro ... ... ... ... ... ... ... псевдогамия арқасында пайда болады, яғни ұрықтанбаған жұмыртқа клеткасынан ұрық дамиды.
1. ... рет ... ... іn vitro ... ... Индияда С. Гуха мен С. Махешвари 1964 жылы гаплоидтық өсімдіктерді алды. Содан кейін осы тәжірибені француз ... К. Нич 1967 жылы ... ... ... ... Содан бері осы әдіспен гаплоидтар 200-ден астам өсімдік түрлерінен ... ... ... ... арпа, қара бидай, күріш, картоп, рапс т.б. ауыл ... ... In vitro ... ... ... ... спорофиттің шығуы өте күрделі, әлі егжей-тегжейі анықталмаған процесс. Микроспоралардан каллус немесе ... ... ... олардан гаплоидтық регенерант өсімдіктері шығады. Ол үшін микроспоралар іn vitro ... ... өте ... ... ... Ал бұл ... ... болар себепкерлері мен реттеушілері әлі белгісіз. Табиғи жағдайда іn vivoмикроспоралар (гаметофиттік) жолмен ...
1) ... ... тозаңның бастапқы клеткасынан төрт (тетрада) микроспора пайда болады;
2) тетраданың қалың қабығынан микроспоралар босап шығады;
3) микроспора одан әрі даму ... екі рет ... ... ... жетілген тозаң түйіріне айналады. Ал іn vitro жағдайында микроспора әдеттегі гаметофиттік даму жүйесінің кез ... ... ... ... ... даму жолына түсуі мүмкін.
Микроспоралардың іn vitro жағдайында дамуы және ... ... ... пайда болуы. Микроспоралардың іn vitro жағдайында дамуы бірнеше жолмен қамтамасыз етілуі мүмкін. Бірлі-жарымы гаметофиттік даму жолынан ауысып эмбриоидты түзеді. ... ... ... айналады. Тағы біреуілері микроспорогенез бен гаметогенез жолын жалғастырады, яғни пісіп жетілген тозаңға айналады. Ал тағы бір тобы біртіндеп ... ...
Б жолы - іn vitro ... ... тепе-тең бірдей екі жасушаға бөлінуі мүмкін. Ал іn vivo ... ... ... пайда болатын екі жасушаның бірі генеративтік, бірі вегетативтік жасушалар. Ол екеуінің көлемі ... ... бар. ... гаметофиттік жолдан спорофиттік жолына ауысу Datura innoxia, Nicotiana tabacum түрлеріне тән.
А жолы - микроспора көлемі бірдей емес екі ... ... ... және ... ... ... Бұл ... жолға ұқсас. Генеративтік клетка бірінші митоздан кейін кері ... ... ... көп ... одан әрі ... даму ... ... (А-В жолы). Бұндай даму жолы Nicotiana tabacum, Datura metel, Hordeum vulgfre, Triticum aestivum т.б. өсімдіктерде байқалған. Кей кезде тек қана ... ... ... ... (А-Г ... ... екеуі де (вегетативтік пен генеративтік жасушалары) бірдей бөлініп, спорофитті түзеді (А-ГВ жолы). ... атап ... ... ... ... ... ... (глобула, эмбриоид) пайда болуына себеп болады. Олардан гаплоидтық регенерант өсімдіктері шығады. ... ... ... ... ... ... ... қосылып кетсе (Д жолы), пайда болған диплоидтық жасушадан түзілген өсімдікте әрине ... ... ... ... ... өсімдіктер мейоз кезінде кейбір кемістіктері пайда болған микроспоралардан және эндополиплоидия өтуі ... ... ... даму ... әр ... ... әсер ...
1) микроспораларға тән табиғи полиморфизм;
2) микроспоралардың дамуындағы ауытқу;
3)микроспоралардың бөліну шүйкесінін ... ... ... даму ... спорофиттік жолына ауысуы генетикалық денгейінде анықталады, бірақ оның жүзеге асуы нақтылы физиологиялық ... мен ... ... ... ... ... даму бағыты ең алдымен оның даму кезенімен белгіленеді, және өсіретін қоректік ортаның гормондық құрамына байланысты ... ... ... ... құрылым дами келе эмбриоидқа айналса, одан шыққан регенерант өсімдік тікелей андрогенездің ... ... ... Ал ... ... құрылым каллуска айналса, одан шыққан регенерант өсімдік жанама андрогенез нәтижесінде ... ... ... ... ... ... тек қана ... ғана эмбриоидты түзеді. Бұл құбылыс генетикалық деңгейде белгіленуі ықтимал. Эмбриогендік микроспоралардың саны түрлі стресс ықпалдарынан арта түседі. ... ... және ... ... ... ... сәулелер. Тікелей андрогенез үшін донорлық өсімдіктін физиологиялық күйі, тозанның даму кезені, қоректік ортаның ... және ... ... маңызы зор. Көптеген өсімдіктерде микроспоранын спорофиттік жолмен дамуы үшін бір ... ... ең ... ... ... ... ... бәрі гаплоидтық бола бермейді, сондықтан гаплоидтарды жаппай алу үшін ең жақсысы эмбриоидогенез арқылы өтетін тікелей андрогенез.
В. Ананд қызметтестерімен ... ... ... ... ... өсіргенде, эмбриоидтардың үш түрі пайда болғанын байқаған. Олар вегетативтік клетканың, ... ... және ол ... де бірге бөлінуінен түзілген. Осы эмбриоидтардан гаплоидтык өсімдіктер алып, оларды топыраққа көшіріп, гүлденуге дейін өсірген. Олардың жапырақтары мен гүлдерінің морфологиялық ... ... бұл ... де ... ... бар үш ... бөлінген.
Тозаңқаптар мен микроспораларды өсіргенде, каллустың екі типі пайда болатыны көрсетілген: ... - әр ... ... ... ... ... құрамында меристемалық клеткалар ошағы болған. Регенерация процесі екінші каллуста өте ... ... ... ... ... ... ... тез өсіп шыққан.
Гүл тозаңының іп vitro өсіру. Тозаңқаптарды іn vitroөсіргенде, каллус тек микроспоралардан ғана емес, олардың спорогендік ... ... ... да ... мүмкін. Сондай каллустардан шыққан регенерант өсімдіктер диплоидтық немесе полиплоидтық болады. Тозаңқаптарды өсіргендегі тағы бір кемшілік ... ... ... ... қоректік ортаға шығатын заттар жеке тозаңдағы эмбриогенез процесін тежеуі мүмкін. Бұдан басқа, андрогенезге ... ... ... ... ... ... өсіргенде, олар микроспоралардан жаппай каллустар мен эмбриоидтарды бір ... ... ... ... ... жеке бөліп алынған тозаңдарды өсіру тиімді болады. ... ... ... ... ... ... алу ... тек кейбір тозанкаптары ірі және тозанкап ішінде тозандары бос жататын өсімдік түрлеріне қолдануға болады (мысалы Datura,Petunia, Nicotiana, ... ... рет 1973 жылы ... ... ... ... эмбриоидогенез процесі жүруін байқаған К. Нич пен Б. Норел болды. Көбінесе ... ... ... өсімдіктерін алу тиімді. Бірақ астық тұқымдастарында тозанды тозаңқаптан бөліп алу өте қиын. Ол үшін тозаңқаптарды ... ... ... ... ... ... қолайлы. Тозаңқаптар жарылып ашылады да, тозаң өздігінен шашылып, қалқып ортанын бетіне шығады. Сұйық ... ... ... тозаңқаптарды алып тастайды, ал олардан шыққан микроспораларды одан әрі өсіре береді. ... ... ... бар ... шайылып шығып, қоректік ортаның құнарлығы артады, яғни тозанның өсуіне барынша қолайлы фиозиологиялық жағдай туады.
Кейбір өсімдіктердің (соның ішінде астық ... ... ... ортаға саларда оларды өткір скальпелдің ұшымен екіге бөліп жібереді. Щ.Тивари арпамен өткізген тәжірибесінде ... ... ... ортада үш тәулік бойы өсіргенде, олардың 60-70 % микроспоралары өз бетімен ортаға шыққан. Ал кесілген тозанқаптарды сұйық ... 4 ... бойы ... ... ... 90 % микроспоралары сыртқа шыққан. Алдын ала тозаңқаптарды кесіп тіліп сұйық ортада өсірген соң, ортаны сүзіп ... ... ... ... көп ... ...
Іn vitro ... эксперименттік жолмен гаплоидтарды шығару әдісінің кең таралуына екі ірі кемшілік тегеурін болады:
1) гаплоидтық өсімдіктерінін аз ...
2) ... ... ... ... ... альбиностардың көп кездесуі. Айта кететін жай, тозаңды ... ... ... саны арта түседі, мүмкін ол тозаңның дамуының дұрыс өтпеуіне ... ... ... ... ... ... ...
In vitro өтетін андрогенезге әсер ететін факторлар. Іn vitroжағдайында андрогендік гаплоидтарды алу әдістері және осы ... ... ... жете зерттелмеген. Сондықтан гаплоидтық биотехнология жүйесін қалыптастыру талай қиыншылықтарға кездесіп жүр. ... ... даму ... ... ... ... ішкі және сырткы факторларымен қалай реттелетіні, микроспораның тотипотенттігін ... ... үшін ... жағдайлар қажет екені т.с.с. мәселелер әзірше белгісіз болып отыр. Бұл ... ... осы ... істі ... жолмен шешуге мәжбүр етеді, яғни әрбір өсімдіктің түріне, сортына лайық жағдайды тәжірибе ... ... алу ... болады.
Андрогенездің тиімділігі (көп гаплоид алу) бірімен бірі өзара байланысты көп факторларға тәуелді: донорлық өсімдіктердің генотипі, олардың өскен жағдайлары, ... даму ... ... ... ала ... қоректік ортаның құрамы, гүл тозаңдарын өсіру әдістері т.б.
Іn vitroжағдайындағы ... ... ... ... - ... ... генотипі. Туыстар ішіндегі түрлер тұрмақ тіпті бір түрге жататын сорттардың регенерацияға қабілеті бірдей болмайды. ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктерін үнді тұртармағымен салыстырғанда артық шығарады. Арпа мен бидайдың көптеген ... ... ... ... Мұндай қабілет арпада 0 мен 31,6 % арасында, бидайда - 0 мен 14,7 % ... ... ... ... ... ... пен іn ... өтетін морфогенездің өзара байланысы өте күрделі, әсіресе бұл даражарнақты өсімдіктерде байқалады. И. Василдін пікірінше экспланттың морфогенезге қабілеті ... ... ... ... ... оның ... ... байланысты. Тіпті физиологиялық күйіне сәйкес өсіру жағдайын жақсартып, генотиптің андрогенезге көрсететін ықпалын төмендетуге болады. Донорлық ... ... ... ... ... ... бар ... айқын анықталған. Мысалы, егістік жерде өскен өсімдіктердің тозаңқаптары теплицада өскен өсімдіктермен салыстырғанда регенерант өсімдіктерін артық шығара алады. Шамасы, бұл ... ... ... әсерінің нәтижесі болар.
Микроспоралардан каллустар мен эмбриоидтар түзілу жиілігіне донорлық өсімдіктерге ықпал еткен әр түрлі ... және ... ... ... және ... ... топырақта азоттың жетіспеушілігі т.б.) әсері көрсетілген. Осы факторлардың ішінде ең ... - ... ... ... ... ала ... ... арқасында эмбриоидтардың түзілу жиілігі артады. Бірақ температура және оның ықпалының ұзақтығы өсімдік түріне, тозанның даму кезеңіне, оның ... ... ... ... болуы қажет.
Салқын температурамен әсер етуді түрлі тәсілдермен өткізуге болады. Мысалы, арпа мен ... ... мен ... ... үшін 3 ... қолданылады:
1. Тиісті кезеңде донорлық өсімдіктің басты сабағы кесіліп алынып, суға салынып, ... ... ... 3-5 ... ... 5-7°С температурада ұстайды, арпаны - 6-10 тәулік 7°С ... Одан ... ... ... ... ... да ... мен тозаңқаптарды бөліп алады.
2. Асептикалық жағдайда гүлдер мен тозаңқаптарды бөліп алып, стерильденген орташа Петри табақшаларына бөлек ... ... ... Петри табақшасына стерильді су құйылады. Барлық табақшаларды қақпақсыз ... ... ... ... ... жауып, лентамен жабыстырып, суыққа қояды. Арпаны 28 тәулік бойынша 4°С немесе 14 ... 7°С ...
3. ... Мурасиге-Скугтыңқоректік ортасының минералдық бөлігі құйылған көлемі 50-100 мл колбаларға отырғызады. Масақтар мен колбаның мойның полиэтиленпленкасымен орап, 12°С температурада ... (20 мың лк) ... ... ... даму ... жеткенше ұстайды, одан кейін колбаны қараңғыда 4°С температурада 14-21 тәулік ұстайды. ... ... ... даму ... ... роль аткарады. Ең қолайлы - мейоздың аяқталар тұсындағы екі ядролық кезең. Тозаңқаптарды ... даму ... ... ... ... ... ... көбінесе эмбриоидогенез басталып, кейін регенеранттар шығады.
Әр түрлі өсімдіктерде микроспоралардың эмбриоидогенезге қабілетті тобы бар екендігі анықталған. Оларды Р-тозаңшалар деп ... ... ... микроспораларға карағанда көлемі кішірек, цитоплазмасы ақшыл, экзинасы жұқа, крахмалы болмайды, кейде косымша митоздардың аркасында көп ядролык болады. Бұл ... ... ... деп ... Іn ... ... ... болу жиілігі мен іn vitroжағдайында эмбриоидогенез өтудін жиілігі арасында корреляция, яғни ... ... ... ... ... іп ... ... өсімдік түрінің генетикалық ерекшеліктерімен белгіленеді. Бірақ ол қабілет өсімдікті өсіру жағдайына байланысты өзгеруі мүмкін.
Андрогенездің тиімділігіне ... орта мен ... ... ... әсер ... ... ... Мурасиге-Скуг ортасы, Гамборгтың ортасы. Сұйық ортада микроспоралар тез каллус түзеді, бірақ регенерацияның тиімділігі төмен болады, сондықтан көбінесе ... ... яғни ... ... өсіреді. Алайда, агардың құрамында тозаңның өміршендігіне зиян заттар болады. Сондықтан агар орнына агарозаны, крахмалды қолданады ... ... ... ... ... Олар ортадағы тозаңқаптың қабығынан және пайда болған андрогендік құрылымдардан ... ... ... заттарды өзіне сіңіреді. Кейбір өсімдіктердін тозаңқаптарын ... ... ... ... түбіне агарланған активтелген көмірі бар орта салынады, ал тозаңқаптар соның үстіне құйылған сұйық ортада ... ... ... ... қоректік ортанын түріне (қатты, сұйық) және онын бет көлеміне байланысты. Мысалы, арпаның ... ... ... ... ... ... әрбір миллилитрде 60-тан кем тозаңқап болмауы керек. Ортаны алдын ала онда ... ... ... ... ... ... арпа үшін ... тұқым бүршігін өсірсе орта жақсарады.
Қатты ортаға пробиркада 18-20 тозанкаптарын, ал Петри табақшасына - 60-80 данасын отырғызу керек. Тозаңкапты ... ... ... ... әдетте бакыланбайды, бірак арнайы зерттеулер көрсеткендей, темекі мен сасықмеңдуананың тозанкаптарын ортанын үстіне жалпағынан жаткызғанда жаксы нәтиже алынған. Ал қырққабат үшін ... ... ... ... ... ... ... Арпада андрогендік құрылымдарынын пайда болу жиілігі тозанкаптарды ортаның бетіне қырынан ... ... ... ... ... ... түріне байланысты 2-ден 12 %-ке дейін болады. Шамасы, бұл сахарозаның осмостыққысымына ... бар ... ... Кейбір өсімдіктерүшін ортаға баска көмірсуларды қосқаны жақсы әсер еткен. Мысалы, ортаға ... ... ... каллусогенез бен эмбриоидогенез күшейіп, жасыл өсімдіктер көбірек алынған.
Қоректік ортаның гормондыққұрамы өсімдіктің түріне жәнемикроспоранын даму ... ... ... ... Көптеген өсімдіктерге түрлі амин қышқылдары (казеиннің гадролизаты, аланин, глицин) мен олардың аминдері (аспарагин, глутамин), табиғи қоспалар (ашытқы экстракты, арпа ... ... ) ... ... тигізген. Қытай ғалымдары астық тұқымдастарынын тозаңқаптарын өсіргенде ортаға картоп экстрактын қосып, жақсы жетістіктерге ие болған. Картоп крахмалы қоректік қызметінен ... гель ... де ... ... ... тозаңқаптарында каллустар мен эмбриоидтар түзілуіне ортада нитраттық азотты көбейту мен аммоний азотын азайту жақсы әсер етеді. Астық тұқымдастардың ең үлкен ... олар ... ... ... ... тез уақытта жоғалтады.
Генотипіне, даму кезеніне сәйкес қоректік ортаны тағы баска өсіру ... ... ... андрогендік гаплоидтардьщ негізінде жүгерінің, қара бидайдың, арпанын, темекінің, мақтаның, сояның, қырыққабаттың, бұрыштың, ... ... ... ... ... ... шығарылды.
2. Кейбір өсімдіктерді әріден будандастырғанда будан ұрықтың ерте даму кезенінде аталық немесе аналықтың ... ... ... ... Бұл ... ... жете зерттелген. Диплоидтык арпаның екпе түрін (Hordeum vulgare) көп жылдық диплоидтық жабайы ... ... ... bulbosum) будандастырған соң, Ногdeum түріне тән гаплоидтық хромосомалар жиынтығы бар өсімдік пайда болады. Ұрық пен эндосперм өсе бастағанда жабайы ... ... ... ... яғни ... ... ... кейін 5 күн өткен соң, ұрық пен эндосперм жасушалары бөлінген кезде Н.bulbosum хромосомалары толық ... ... ... ... ... ... 3 хромосома жойылады. Тозаңданудан кейін 15 тәулік өткен соң, аналық өсімдіктегі ... ... өсуі ... ... сол ұрықты іn vitro жағдайында өсіріп, сақтап қалуға болады, лайықты қоректік ортада одан қалыпты өскін шығады.
Аналық ретінде ... ... ... ... ... гагоюидтар шығады. Ұрықты жасанды ортада өсіріп, диплоидтық (2п=14) ... ... (п=7) ... ... ал тетраплоидтық (4п=28) арпадан дигаплоидтарды (2п=14) алуға болады. Гаплоидтар ұрпақсыз болады, сондықтан оларды ... ... ... ... ... Ол үшін ... ... Гаплоидтық организмнен алынған дигаплоид - нағыз гомозигота, таза ... ... ... бұл ... қолданып, гомозигота алудың мерзімі қысқарады. Сонымен бірге организм рецессивтік гендерден айырылады. Бұл әдіспен арпаның әр түрлі ... мен ... ... ... ... оның ... жоғары және альбинос өсімдіктері болмайды.
Осы әдісті қолданып, кейін будан ұрықты іn vitro өсіріп ... ... ... жаздық арпаның Исток пен Одесский-15 деген жаңа сорттары төрт-ақ жылдың ішінде шығарылды, ал әдеттегі селекция әдістерімен оған 10-12 жыл кетер еді. Осы ... ... ... ... мен ... сорттары шығарылды. Арпаның жабайы түрін тозандандырғыш ретінде пайдаланып, қара бидай мен бидайдың гаплоидтарын алуға болады.
3. Гаплоидтық өсімдіктерді аналық ұрық ... ... ... алу ... ... ... басталды да, соңғы жылдары бұл зерттеулер жақсы дамыды. Мұның ... ... бар. ... ... ... ... бар өсімдіктердің гаплоидтарын алу үшін ұрықтанбаған тұқым бүршігін ... ... ... мен қант ... ... аталық ұрықсыздығы бар линияларынан осы әдіспен гаплоидтар алынған. Екіншісі, кейбір өсімдіктердің каллустарының морфогенезге қабілеті өте ... ... ... ... тек ... ... алынады. Тұқым бүршігінен шыққан өсімдіктер көбінесе жасыл ... ... ... ... ... бүршігін өсіріп гаплоидтық өсімдіктерді алу гиногенез деп аталады, бұл апомиксистін бір формасы. Апомиксис - организмнің жыныссыз жолымен көбеюі. Оның екі жолы ... - ... бен ... Партеногенез - организмнің ұрықтанбаған жұмыртқа жасушасынан дамуы, бұнда ұрпақ аналық генотипін қайталайды. Ұрық гаплоидтық немесе диплоидтық бола алады. Апогамия (апогаметия) - ... ... ал ұрық ... ... ... ... ... антиподтан дамиды. Жалпы алғанда, апомиксис табиғи жағдайда кездесетін құбылыс, ал биотехнологиялық ... онын ... ... ... ... ... іп vitro жағдайында дамуы.Өсімдіктердің аналық гаметофиті ұрық қапшығы -нуцеллуспен және интегументтермен ... ... ... ... жатады. Тозаң түтікшесі енетін тұқым бүршігінің ұшындағы тесік микропиле деп аталады, оған ... ... ... ... деп ... ... ... бүршігінің ұзынынан тілігі Тұқым бүршік түқымсағақ арқылы бүрбүртігіне бекітіледі. Микропиле, тұқымсағағы және нуцеллустың орналасуына ... ... ... 5 ... ... ... бірі - ортотропты, яғни тік орналасқан тұқым бүршігінің түрі.Гүлді өсімдіктердің тұқым бүршігі түйінде ... ... ұрық ... ... түрі ... бүршігінің нуцеллусында пайда болған мегаспораның бір жасушасынан дамиды. Ол үш рет бөлініп 7-жасушалық және 8-ядролық, жасушалары ретімен орналасқан құрылымға ... ... ... ... Ұрық ... ірі ... және ... жанасқан ұсақ екі қосалқы синергидтар деп аталатын жасушалардан тұрады. Бұдан басқа қос ... ... ... және халаза жағында тағы үш бірдей жасушалар - антиподтар болады. Орталық жасушадан басқаларының барлығы ... ... ... ... екі ... ... қосылып, диплоидтық ядроны түзеді. Қосарлы ұрықтану нәтижесінде ұрыққа бастама болатын диплоидтық зигота түзіледі, ал орталық жасушадан үшплоидтық ... ... ... салыстырғанда ұрық қалтасы морфология және физиология жағынан едәуір ... ... ... ... гаметофиттен гаплоидтық өсімдіктердің шығуында өз ерекшеліктері бар. Гаплоидтық өсімдіктер аналық гаметофиттің іn vitro ... ... ... ... ... Оның екі жолы бар: эмбриоидогенез және каллустағы органогенез. Түйін мен тұқым бүршігінде пайда ... ... ... ... ұрық қапшығында генетикалық белгіленген дамужолы бұзылады. Соның нәтижесінде кейбір ... ... ... ... ... дамып, аяғында апомиксистік ұрықты түзеді. Бұл ұрықтардын ... олар тек ... ... ... ... ... ... және іn vitroжағдайында ұрықтанбаған түйіндер мен тұқым бүршіктерін өсіргенде, жоғарыда атаған процестері шамасы ұқсас өтеді. Гаплоидтық эмбриоидтар мен каллустар ұрық ... ... ... ... ... түзілуі мүмкін. Арпаның ұрықтанбаған түйіндерін өсіріп, гаплоидтық өсімдіктерін алған Сан Ноум мынаны байқады. Эмбриоидтар ұрық қапшығының кез келген ... ...
1) ... ...
2) жұмыртқажасушасы мен антиподтардан;
3) жұмыртқажасушасы мен бір синергидтен;
4) жұмыртқажасушасы мен екі синергидадан;
5) бір ... екі ... ... мен ... ... ... ... гаплоидтық эмбриоидтар көбінесе антиподтардан, ал каллустар - синергидтардан түзіледі. Өсірген түйіндер мен ... ... ... және ... зерттеуін өткізгенде, ұрыққапшығын қоршаған сомалық жасушаларының да пролиферациясы өтетіндігі анықталған. Нуцеллус пен интегументтерден диплоидтык және Іполиилоидтық өсімдіктер пайда болған. Цитрустар мен ... ... ... ... түзілуі табиғатта жиі кездеседі. Ұрық қапшығы жасушалары мен оны қоршаған ұлпаларда мынадай ... ... ... ... ...
2) ... (синергидтар мен антиподтардан);
3) адвентивтік эмбриония (нуцеллус пен интегумент жасушаларынан түзіледі).
Бидайдың ұрықтанбаған түйіндерін іп vitroөсіргенде өтетін морфогендік процестер ... ... іп vitro ... ... әсер ... ... ... өсімдіктер шығу процесіне бірсыпыра ішкі (донорлық өсімдіктің генотипі, ұрық қапшығының даму кезеңі) және сыртқы (қоректік ортаның ... ... ... ... шектеу әсерін тигізеді. Аналық гаметофитті өсіргенде гаплоидтық өсімдіктердің түзілуі генотипке байланыстығы жүгеріде, темекіде т.б. түрлерінде көрсетілген. Ұрықтанбаған ... мен ... ... ... ... өсірген сияқты донорлық өсімдіктің генотипіне мән беру кажет. Өйткені бір сортқа іріктеп алынған жағдайлар екіншісіне ... ... ... ... мен ... ... ... тағы бір елеулі фактор - олардың даму кезеңдері. Ұрық ... даму ... ... анықтау үшін тұрақты парафинделген препараттарды дайындау қажет, ал ... алу өте ... және ... ... ... ... ұрық ... даму кезенін әдетте жанама жолмен анықтайды. Атап айтқанда, микроспораның даму ... ... ... фенологиялық даму кезеніне қарап. Морфогенез процестері ұрық қапшығында әр ... даму ... ... ... Гаплоидтық өсімдіктерді осы әдіспен алу үшін қоректік ортаныңн маңызы зор. Көбінесе ... ... ... №6 ... колданылады. Әсіресе фитогормондардың түрі мен мөлшері үлкен роль атқарады. Кейбір өсімдіктер үшін ауксиндер мен ... ... ... ... тек қана ауксиндер қажет. Фитогормондардын жоғары концентрациялары көбінесе түйіннің сомалық ... ... ... ... ... ... ұрықтанбаған түйіндерін өсіргенде, эмбриоидогенез өту үшін ең ... 2,4-Д мен ... (6-10 мг/л) ... ... мен Скугтын ортасы болған.
Сондай-ақ витаминдер, казеин гидролизаты, кокос сүті, ашытқы экстракты т.с.с. жағымды әсер ... ... ... ... ... ... іріктеліп алынады. Сонымен бірге көмірсулардың (глюкоза, фруктоза, сахароза) маңызы зор. Астық ... көбі ... ... концентрациясын талап етеді, мысалы, бидай - 8-14 %, арпа - 3-10 %. ... ... мен ... бүршіктерін қатты ортада 23-28°С температурада, жарықта немесе караңғыда өсіреді, бірақ тәжірибе көрсеткендей, ... ... ... ... ... сұйық ортада өсіру тиімдірек.
4. Гаплоидтық жасушалар мен протопластар жасушалардың бөлінуі мен дифференциялануың, сомалық жасушалардың генетикасын және популяциялардың генетикасын зерттеу үшін ... ... ... ... ... ... селекция мен теориялық зерттеулерде қолданылатын өте құнды ... ... ... ... яғни ... санын екі есе арттырып, гомозиготаларды жылдам алуға болады.
Гаплоидтық өсімдіктерді колхицинмен өндесе, хромосомалары мүлде ұқсас гомозиготалық дигаплоидтық организм пайда ... ... ... ... ... гомологиялық хромосомалары болмағандықтан мейоз процесі бұзылып, аномальдық хромосомалар жиынтығы бар гаметалар түзіледі. Хромосомалар екі еселену арқылы гаплоидтық өсімдік гомозиготалықк диплоидтық ... ... ... ... ... арқылы алынған будандардың гаплоидтарын шығарып, олардың дигаплоидтарынан тұрақты гомозиготалық сорттарды ... ... ... Әріден будандастырғанда түраралық, туысаралық, тіпті буданаралык будандастыру нәтижесінде гетерозис құбылысы орын алады. Дигаплоидтарды алу арқылы гетерозисты сақтап қалу өте ... Екі ... ... ... ... будандарды алу үшін қажетті изогендік линияларын бір жылдың ішінде ... ... ал ... ... ... бұған 4-6 жыл кетеді. Гаплоидтық өсімдіктерде рецессивтік гендік мутацияларды анықтау оңай, себебі олар доминанттық аллелъдермен бүркелмейді.
Андрогенезді қколдану ... ... ... ... ... ... протопластарын косып будан өсімдіктерді алуға болады. Гаплоидтық протопластардың көзі ретінде тозаңқаптар мен микроспоралардан іп vitroжағдайында ... ... ... ... мен ... андрогендік құрылымдар (глобулалар, эмбриоидтар) болады. Екі гаплоидтық протопласт қосылып, диплоидтық будан клетка түзіледі, одан кейін будан регенерант өсімдік пайда болады. ... ... ... протопластардан алынуы генетикалық алуан түрлілікті едәуір кеңейтеді, себебі бұл кезде сомаклондық өзгергіштікпен бірге гаметоклондық өзгергіштік орын ... ... ... ... мутагенезді тудырып мутант өсімдіктерді шығаруға болады. Өсіріп жаткан ... ... ... ... физикалык мутагендік факторлармен, патотоксиндермен, гербицидтармен, зиянды тұздармен т.б. өңдегенде, олардын ... ... ... Ал сол ... төзімді азғана микроспоралар тіршілікке икемділігін сақтап қалады. Олар кейін бөлініп андрогендік құрылымдарды және де ... ... ... Бұл микроспораларда өткізілетін мутагенез және клеткалык селекция. Елеулі айырмашьшығы, ол ... ... ... гаплоидтық болғандықтан, мутант өсімдіктер басқалардан оңай ажыратылады. Бұл бағытпен түрлі қолайсыз ... ... ... ... мен ... қоздыратын ауруларға төзімді өсімдіктердің жана формаларын шығаруға болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
* Ғаламтор ресурсы http://freeref.ru/wievjob.php?id=608785
* Уәлиханова Г.Ж. Өсімдік биотехнологиясы. ... ЖШС , 2009 - 336 ... ... К.Х. ... ... ... 2007. -212 б.
* Тихонов И.В., Рубан А.И. и др. ... СПб.: ... 2005, 792 с.
* ... Л.В., ... А.И. Прикладная биотехнология. Воронеж. ВГТА. 2001, 332 б.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гаплоидтық технология туралы мәлімет9 бет
Микроспоралардың даму сатысы28 бет
Сомалық будандастырудың принциптері4 бет
Күріш сорттарының тозаңқаптарынан гаплоидты өсімдіктер алу35 бет
Бидайдың стреске төзімді дигаплоидты линияларын физиологиялық және биохимиялық параметрлері бойынша зерттеу37 бет
Микроорганизмдер генетикасы10 бет
Селекция туралы жалпы түсінік14 бет
Селекция туралы жалпы түсінік туралы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь