Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. Түркітаным тарихы туралы қысқаша мәлімет

1)Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер.
2) Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері
3) XX Ғасырдығы түркітаным тарихы туралы қысқаша мәлімет.
Тарихқа көз салып қарайтын болсақ, көне грек мәдениетінен бұрын және оның дамуына ықпал еткен, Үндістан, Вовилон, Қытайлардың мәдениеті болған. Осы халықтармен шектес жатқан басқа халықтардың да мәдениеті біршама дамығаны ықтимал.
Қазіргі түркі тектес халықтар жасайтын орта Азия, Қазақстан, Сібір өлкелері туралы, ондағы халықтардың тарихы, әлеуметтік жағдайы,географиясы, этнография-сы, т.б туралы мәлімет сол көне заманнан түрлі жазба ескерткіштерден бізге жеткен. Мұндай мәліметтер қытай жылнамаларынан,грек саяхатшылары мен тарихшыларының, географтарының еңбектерінде бар. Мысалы, Н.Я.Бичуриннің көрсетуінше, Ферғана туралы қытай жылнамаларындағы алғашқы мәлімет Чжан Кянь княздік құрған дәуірінен ал хуандар туралы мәлімет одан да бұрын жазылған жылнамаларда кездеседі. Грек тарихшылары мен географтары болса, Орта Азия және Каспий бойларын, сәл кейінірек Қазақстан мен Манғолияда жасалған халықтар туралы мәлімет береді. Мысалы Геродот өзінің тарихында массагеттер мен иседондар туралы мынандай мәлімет берген: «Киімі және өмір сүруі жағынан массгеттер скифтерге ұқсайды. Олар жаяу да, аттың үстінде де соғыса алады, соғыстың екі түрінде де біледі: жаймен, найзамен соғысады, қару-жарағы қарапайым және алдаспаны болады. Олардың барлық заттары алтыннан және мыстан, найза, жәй оғы, алдаспаны мыстан, бас киімі, белбеуі және әшекейі тағыншақтары алтыннан»,- деп масагттерді сипаттаса, иседондар туралы : “...иседондарда мынандай салт бар:егер олардың әкесі өлсе, оның туысқандары малдарын айдап әкетіп, құрбандық шалады. Етті майдалап кесіп, өліктің туысқандарымен бірге жиын өткізкеді”,-дейді.
Страбон өзінің герграфиясында масагеттер мен сахтар бір халық деп есептейді. Жалпы сақтар туралы жазған еңбектер көп –ақ. Ал сақтардың күшті мемлекті болғандығы тарихтан белгілі.
Түркі халықтарының тілін, әдебиетін арнайы зерттеу тарихы көне заманға бармайды, орта ғасырлардан басталады. Біздің қолымызға келіп жеткен деректерге қарағанда, алғашқы түркі тілін зерттеген ғалымдар-араб ғалымдарымен, араб мәдениетімен байланысты болғандар. Оның тарихи себебі де жоқ емес. Біріншіден, түркі халықтарының көпшілігі арабтардың қол астында болды.арабтар өз үстемдігін мәңгілік ету, көбірек жерді жаулап алу мақсатында түркі халықтарының тарихын, тілін, әдет-ғұрпын үйрене бастады. Екіншіден арабтар жаулап алған аумақ өте кең болатын. Сондықтан да олар арасындағы қатынас жолын сақтау және үздіксіз болуын қамтамасыз ету мақсатында, мемлекет тұтастығын не жаңа жерлер басып алу үшін жергілікті халықтардың өкілін мемлекеттік жұмысқа,әскерге алатын. Басқыншы армияның құрамында келген, арабтар бұл мақсатты қанағаттандыра алмайтын.
Түркітануға кіріспе(Оқу құралы ). Авторлары: Ә.Қайдаров, М.Оразов. Алматы -2004. 63-69 беттер.
        
        Семей қаласы Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Филология факультеті
СӨЖ
Тақырыбы: 1)Түркітануға байланысты ... ... Орыс ... түркітануға байланысты зерттеулері
3) XX Ғасырдығы түркітаным тарихы ... ... ... Қинаят
Орындаған:Телеухан Гүлден
Семей 2015
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер
Тарихқа көз салып қарайтын болсақ, көне грек мәдениетінен бұрын және оның дамуына ықпал еткен, ... ... ... ... ... Осы ... шектес жатқан басқа халықтардың да мәдениеті біршама дамығаны ықтимал.
Қазіргі түркі тектес халықтар жасайтын орта Азия, ... ... ... ... ... халықтардың тарихы, әлеуметтік жағдайы,географиясы, этнография-сы, т.б туралы мәлімет сол көне заманнан түрлі ... ... ... жеткен. Мұндай мәліметтер қытай жылнамаларынан,грек саяхатшылары мен тарихшыларының, географтарының еңбектерінде бар. Мысалы, Н.Я.Бичуриннің көрсетуінше, Ферғана туралы қытай жылнамаларындағы алғашқы ... Чжан Кянь ... ... ... ал ... ... мәлімет одан да бұрын жазылған жылнамаларда кездеседі. Грек тарихшылары мен географтары болса, Орта Азия және Каспий ... сәл ... ... мен ... ... ... туралы мәлімет береді. Мысалы Геродот өзінің тарихында массагеттер мен иседондар туралы мынандай мәлімет берген: ,- деп ... ... ... ... : ... мынандай салт бар:егер олардың әкесі өлсе, оның туысқандары малдарын айдап ... ... ... Етті ... кесіп, өліктің туысқандарымен бірге жиын өткізкеді",-дейді.
Страбон өзінің герграфиясында масагеттер мен сахтар бір халық деп есептейді. Жалпы сақтар туралы ... ... көп - ақ. Ал ... күшті мемлекті болғандығы тарихтан белгілі.
Түркі халықтарының тілін, әдебиетін арнайы зерттеу тарихы көне заманға бармайды, орта ғасырлардан басталады. Біздің қолымызға келіп ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар-араб ғалымдарымен, араб мәдениетімен байланысты болғандар. Оның тарихи себебі де жоқ ... ... ... ... ... ... қол ... болды.арабтар өз үстемдігін мәңгілік ету, көбірек жерді жаулап алу мақсатында түркі халықтарының тарихын, тілін, әдет-ғұрпын үйрене ... ... ... ... ... ... өте кең болатын. Сондықтан да олар арасындағы қатынас жолын сақтау және үздіксіз болуын қамтамасыз ету мақсатында, ... ... не жаңа ... басып алу үшін жергілікті халықтардың өкілін мемлекеттік жұмысқа,әскерге алатын. Басқыншы армияның құрамында келген, арабтар бұл мақсатты ... ... ... арабтар тек қарудың күшімен Орта Азия, Қазақстан, Еділ бойындағы халықтарды ... ... ... ... ... тұяғын Қазақстанның көп жерін, Еділ бойларын баспаналағаны анық. Олар өздерініңдінімен ұлан-ғайыр територияны басып алып, өз ықпалына жүгіндірген.Түр халықтарының тілі ... ... ... ... ... ... қиын. Бірақ бізге жеткен ең көне түркі тілдеріне байланысты пікір айтқан еңбек Қарахандиттер ... ... ... Ең ... және ... ... жағынан көнесі М.Қашқаридың "Диуани лұғат - Ит түрік" деген еңбегі болып саналады. Түркі тілдері туралы жазылған екінші ... ... ... " ... еңбегі. М.Замақшари мың жетпіс бесінші жылы Қохерзім өлкесінде туылған. Аяғының кемістігі болғандықтан ... ұзап шыға ... ... ... ашады. Тек ержеткеннен кейін ғана Бұқара, Хорасан, Бағдат, Мекке дамскылерге барады. Ол араб тілі ... ... ... ... ... ... елуден асқан ғылыми еңбек жазған,Бірақ бізге дейін барлығы жетпеген. Түркіологияға азап қатысы бар еңбегі "Мұхамадит-ул-адап".
Пайдаланылған әдебиет:
Түркітануға кіріспе(Оқу ... ). ... ... М.Оразов. Алматы -2004. 19-30 беттер.
Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері
Шығыстану ғылымының жаңа белеске ... ... ... ... тікелей байланысты. Ресейдің келешегі шығыс пен байланысты екендігіне көзі жеткен, сондықтан ол орыс қазақтарының ... ... ... ... тұрақты орналасуына жағдай жасап, орта Азияға ену жолын іздей бастады. Мың жеті жүзінші жылы он сегізінші ... ... ... , ... ... ... үшін үш адам жіберу туралы сібір митрополитының бастығына бірінші Петр жарлы шығарды. А.Н.Конов осы күнді отандық шығыстану пәнінің дүниеге келген ... деп ... ... ... ... түркі тілдерін зерттеп, материялдар жинағандар қатарына В.Н.Татишиов , Г.Гмелеин, Г.Ф.Миллер, И.Э.Фишер, С.П.Палас, т.б көптеген ғалымдар бар.
Васили Никитич Татищев- ресейлік ... ... ... Оның ... ... ... тілі бойынша мағұлмат жинала бастады. Самарада татарша - қалмақша-орысша мектеп ашады. Отандық түркі таным тарихында оның есімі мың жеті жүз ... ... жылы ... ... "Лексикон Россиский истрический , геогрфический , политический и гражданский" деген ... ... ... ... және онда ... түркі тілдес халықтар жайын жеттік білетін ғалымдардың бірі-Г.Ф.Миллер. (1705-1783).1733-1743 жылдар ... ... мен ... да ... ол туралы көптеген материялдар жинап, жұмысының қортындысы ретінде 1750 жылы деген ... ... ... ... өте ... ... ... қысқартып, 1768 жылы неміс, 1774 жылы орыс тілінде > деген атпен басып шығарды.
Астрахан експедициясын басқарып барған профессор С.Г.Гмелин табиғат ... ... бола ... ... ... бойынша материялдар жинаған.Орта Азия мен Қазақстан халықтарының тіоін үйрену, оны зерттеу Қазан төңкерісіне дейінгі кезеңде ... ... ... байланысты болды. Осы кезде Омбы, Орынбор қалалары қазақтар мен ... ... ... жасау орталығына, мәдениет ошағына айналды. Орыс мәдениеті мен ғылымының ... ... ... арасына да тарай бастады. Осы мәдениеттің прогресшыл жағын алғаш сезінген жергілікті халық уәкілдерінен, мысалы, Ыбырай, Шоқанды, Абайды ... ... ... осы ... ... ... ... қазақ балаларына түрлі пәндерден білім бере бастады. 1879 жылы торғай обылысындағы мектептерге инспектор болып ... соң ... ... үшін ... ... көбейтуге әрекет еткен. 4 екі кластық училище, 7 бастауыш мектеп, Ырғызда мектеп-интернат , Торғай да кәсіби училище , тағы да ... ... ... ... ... тарихында (1879) >, (1879) (1898) т.б оқулықтардың авторы авторы ретінде аты қалған.
К.Г.Бессоновтың (1848-1917)- ұлты-башқұрт, ол қазақ ... ... ауыз ... ... ... > атты ... бар. ... түркі тілдес халықтардың тілін зерттеуде Эдуард Карлович Пекарскиидің еңбегі ерекше. Ол минск губернясында дүниеге ... ұлты ... ... ... ... ... пікірлер таратқаны үшін 1879 жылы тұтқындалады да, 1881 жылы мскеу окугының әскери соты оны ... ... екі жүз ... ... ... ... ... жер аударады.
Лазеров университетінде қызымет еткен көрнекті түрколог ғалымдардың бірі- Агафангел ... ... . Ол ... - ... ... дүниеге келді. Бастаушы білімді осы звенигородскідегі мектепте алды. Бұл көп ұлтты қала еді. Оның көшелері мен жәрмеңкелерінде орысша, ... ... ... ... ... адамдар кездестіруі мүмкін еді. Болашақ ғалымның осы тілдерді жастайынан үйренуіне бұл жағдайдың әсері болды.
Пайдаланылған әдебиет:
Түркітануға ... ... ). ... Ә.Қайдаров, М.Оразов. Алматы -2004. 31-62 беттер.
XX Ғасырдығы түркітаным ... ... ... ... ... ... Европа мәдениетін көзімен көрген саналы жастар білім мен оқудың нені беретінін түсінді. Үкімет оған қарсы бола алмайтынын біліп, иниституттарды, университеттерді ... ... ... ... ұлттық маман жоқ деген атпен оқытуды орыс тілінде жүргізілі, демек тілдің барлық тармағын дамытуға мүмкіндік бермеді. Бұл саясат xx ғасырдың ... ... ғана ... Мысалы, Диссертпцияны өз тілінде жазуға, ұлттық терминдерді қалыптастыруға мүмкіндік туғандығын көрсетуге болады. Орыс тілінде шектен тыс ... ... ... тіл ... ... басқа тілдер екінші дәрежелі тіл деп санала бастады:радио пошта, іс қағаздар тілдері тек орыс тілінде жүргізілді. Ұлттық тілдерде де орыс ... ... тіл деп ... Бұл ... ... ... тарылтып, ұлты-қазақ, тілі-орыс, топтар пайда болды. Орыс тілін уағыздаған, ұлттық тілдерді керексіз деп санайтын ағым пайда болды. Оларды тек өліп бара ... ... деп ... ... ... ... ... пайда болды. Түркі тілдер эксперемент ретінде зерттеле бастады.
Қазан ... ... ... ... зерттеу Мәскеу мен Ленингратта кеңінен етек алды. Республикада институтар, акедемиялар ашылып, ... ... ... Мәскеу мен Ленингратта шоғырланған тілшілер жалпы және теориялық түркітанымға қатысты мәселелерді зерттеді. ... ... ... ... ... көне ... жазба тілдерін, қәзіргі ұйғыр, көне ұйғыр тілдерін зерттеді. В.А.Богородицкий - көрнекті орыс тілі ... , ... ... ... ... тілдкрінің фонетикасын салыстыра зерттеген және олардың генологиялық жақтан ... ... ... ... жалпы тіл біоліміне байлнысты көптеген құнды пікір ... ... Ол ... тіл ... таңдап, түркі, маңғол, керей және жапон тілдерін зерттеген, өзбек тілі диактологиясының ... ... А.П. ... - ... ... ... ... түркімен тілі граматикасының теориясы мен қазіргі жүйесін жан - жақты зертеген ғалым. Н.Э.наджип - орта ғасыр ... ... ... және ... ... ... зерттеген, таихи сөздіктер жазған атақты ғалым. В.М.Насилов - көне ... ... ... ... ... ... зерттеген ғалым.В.М.Насилов - көне түркі жазба ескерткіштерін, қазіргі түркі тілдерінің граиатикалық жүйесін ... ... ... ... - қырғыз тілінің сөздік байлығын жітімеңгеріп, қырғыз-орыс сөздігін жариялап, сөздік жасау теориясын жасаған, өзбек, қырғыз, тілдерінің ... мен ... ... зерттеген көрнекті ғалым.
Орыс ғалымдарымен қатар жеке-жеке ұлт тілдерін зерттеуде өндіре еңбек еткен және еңбек етіп келе жатқан ... ұлт ... да аз ... ... өздерін біз тек зерттеп жүрген түркі тілдері бойынша ғана атап өтеміз. Қазақ тілі ... ... ... ... ... М.Балқаев, С.Аманжолов, Қ.Аханов, А.Ысқақов, Ә.Қайдар, Р.Сыздықова, Ш.Сарыбаев, Р.Әміров, Т.Қордабаев, М.Томанов, Ә.Құрышжанов, Ғ.Айдаров, Н.Оралбаева, А.Қалыбаев, Ө.Айтбаев, С.Исаев, Ф.Мұсабекова, А.Нұрмаханова, Т.Айдаров, ... - көне ... ... ... ... жүйесі мен мәтінін жарялаушы, түркітаным тарихын зерттеуші, қазіргі түрік, өзбек тілдерін зерттеген және ... ... ... ... ... еңбек жасаған атақты ғалым. Б.А.Серберников- жалпы тіл білімі бойынша еңбек жариялаған, алтай тіл бірлігін зерттеп, оның ... ... ... ... ттарихи граматика мен салыстырмалы - тарихи граматикасын жасаған атақты ғалым. И.А.Батыманов-Орхон-Енисей және Талас жазбаларын, қазіргі түркі тілдерін салыстыра зерттеп, ... ... ... мен ... ... ... түркі танушы ғалым. К.М.Мұсаев- жалпы түрік ... ... ... ... ... ... жазған және жазаба тарихын зерттеген көрнекті ғалым. А.М.Щербак- Түркі тілдерінің салыстырмалы лексика, фонетика және граматикасын, ... - ақ орта ... ... ... ... ... еңбек жазған, қазіргі өзбек ,ұйғыр тілін зерттеген ғалым.
Қорта келгенде, түркітаным ғылымының дүниеге келіп, толық ... ... он ... ... ... кең ... ... ғылымының еліміздің кең-байтақ өлкелерін мекендейтін 40-тай ірілі-ұсақты түркі халықтарының мәдени, рухан өмірінде алатын орны орасан зор. Ұлт ... ... ... ... дами ... ... ... сайып келгенде, әрбір халықтың өзіне тән ұлттық ерекшеліктерінің сақталып қалуының ... - бір ... ... ... ... кіріспе(Оқу құралы ). Авторлары: Ә.Қайдаров, М.Оразов. Алматы -2004. 63-69 беттер.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы8 бет
Түркітануға кіріспе15 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері.20ғ басындағы түркітану тарихы6 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
Spss бағдарламасын өзіңнің психологиялық зерттеулеріңе қолдану мысалдары10 бет
«Вокалдық-хор тәрбиелеу» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі32 бет
«Каспиймұнайқұрылыс» АҚ – ның қысқаша тарихы22 бет
«Кондитер цехы жабдықтары» қыскаша оқу құралы40 бет
«Приречное» ЖШС-тің кәсіпорнының қысқаша сипаттамасы31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь