Топырақты пайдаланудың экологиялық мәселелері

1.Топырақты пайдаланудың экологиялық мәселелері:
2.Топырақ эрозиясы түрлері
3.Онымен күресу шаралары
4.Топырақ эрозиясының ауаға және су ресурстарына әсері
5. Ауыл шаруашылығын экологиялық тәсілдермен жүргізу
Пайдаланған әдебиеттер
Топырақтың экологиялық қызметi оның химиялық, физикалық жəне биологиялық ерекшелiктерiмен байла- нысты жəне де ол топырақ жамылғысының құнарлық дəрежесiмен реттеледi. Топырақ құнарлығының төмендеуi, техногендiк қысымның артуы жəне топырақ жамылғысының ластануы топырақтың қорғаныстық қабiлетiн на- шарлатады. Бұл топырақтың дегредацияланып шөлейттенуiне алып келедi. Топырақжамылғысының антропогендiк шөлейттенуi Қазақстанның барлық өңiрлерiн қамтыды жəне биологиялық əртүрлiктi қысқартып экожүйенiң по- тенциалын төмендетуде. Топырақтың экологиялық қызметi топырақ түзушi негiзгi факторлар: климат, өсiмдiк, топырақ түзушi жыныстар, жербедерi, тiрi ағзалардыңтiршiлiк əрекеттерi жəнежаратылысынан жасампаз адамзат- тың түрлендiрушi əрекетiнен қалыптасады. Топырақ – биокостық табиғи жүйе. Ол əртүрлi биосфералық жəне экожүйелiк қызмет атқарады. Атмосфера, ли- тосфера, гидросфера құблыстарының қалыпты жүруiне сонымен қатар айтарлықтай дəрежеде қоғам дамуының əлеуметтiк-экономикалық жағдайларын анықтайды Топырақ биоценоздың тiршiлiк ор- тасысоныменқатар қоршағанортаныңантропогендiк ластанудан пайда болған уыттық заттарын физика- химиялық жəне биологиялық сiңiрушiсi. Топырақтың экологиялық қызметi оның химия- лық, физикалық жəне биологиялық ерекшелiктерiмен байланысты жəне де ол топырақ жамылғысының құнарлық дəрежесiмен реттеледi. Топырақтың экологиялық қызметi оның маңызды генетикалық көрсеткiшi болып табылады. Табиғат қорларын пайдаланунəтижесiнде бұзылып ластануы оның мүлтiксiз деградацияланып шөлейттенуiне алып келедi. Қазiргi таңда Қазақстанда 180 млн гажершөлей- ттенген. Бұл Қазақстан жер көлемiнiң 60% құрай- ды. 12 млн га-дан астам егiстiк жерлердiң қарашiрiндi мөлшерi əртүрлi дəрежеде азайып құнар- лығы төмендеген. 60 млн.га жер тұзданып кебiрленген, 33 млн га химиялық жəне радиоактивтiк ластанған, 30 млн га эрозия мен деф- ляцияға ұшыраған. Топырақ жамылғасының антропогендiк шөлейттенуi ауқымы мен қарқыны жағынын жыл санап үдей түсуде. Олар Қазақстан- ның барлық өңiрлерiн қамтыды жəне биологиялық əртүрлiлiктi қысқартып экожүйенiң потенциалын төмендетуде. Кең байтақ Арал өңiрiнде соңғы 40 жыл iшiнде ауыр экологиялық ахуал орнады. Əмудария мен Сырдария бассейнiнде су-жер қорларын тиiмсiз пайдалануАралтеңiзi деңгейiнiң апаттық төмендеуiне алып келдi. Соның салдарынан топырақ жамылғы- сы тұзданып жел эрозиясына түстi. Iргелесжатқан аумақтаруыттыхимиялық заттармен ластанды. Аэро- зольдардың жылдық шығыны 7,3 млн т. соның iшiнде 50-70 мың тоннасы тұздар. Қазiргi таңда күрделi экологиялық жағдай Ба- тыс Қазақстанның iрi өндiрiстiк жəне ауылшаруа- шылық өңiрлерiнде орнаған. Мұнда көмiрсутек шикiзаттарының 90%-дан астам зерттелiнген жəне потенциалдық қорлары орналасқан. Жылына 35 млн.т мұнай өндiрiледi жəне өндiру қарқыны жыл- дан-жылға артуда. Өндiрiстегi мұнай-газ кəсiпшiлiгi аумағының топырақтары өте күштi бүлiнген жəне мұнаймен сонымен қатар əртүрлi токсикалық хим- реактивтермен ластанған.
1.Əрінов Қ.Қ, Өсімдік шаруашылығы практикумы, Ақмола, 1996.
2. Байзаков С.Б., Медведев А.Н., Искаков С.И. Лесные культуры, Алматы, 2006.
3. Бараев А.И., Почвозащитная система земледелия, Алма-Ата, 1985
4. Богарное земледение (коллектив авторов), Алматы, 1976.
5. Дояренко А.Г. Факторы жизни растений, М:, 1966.
6. Дюсенбеков З.Д. Агроэкологический потенциал горного земледелия северного Тянь-Шаня, Алматы, 1980.
7. Дурасов А.М.,Тазабеков Т.Т. Почвы Казахстана, Алма-Ата 1981.
8. Егіншіліктегі топырақ қорғау жүйесі, (жалпы редакциясын басқарған А.И.Бараев), Алматы, 1997. 9. Жаңабаев Қ.Ш Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы Алматы, 1994.
10. Жаңабаев Қ.Ш Қазақстанда жиі кездесетін арамшөптер жəне олармен күрес, Алматы, 1994.
11. Жаңабаев Қ.Ш Жаздық бидай “Егіншілікте өнім сапасын арттыру», Алматы 1980.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тексерген: Бейсебаев Ш.Т.
Топ: ... ... Г. ... ... 2015 ... ... экологиялық мәселелері:
Топырақтың экологиялық қызметi оның химиялық, физикалық жəне биологиялық ерекшелiктерiмен байла- нысты жəне де ол топырақ жамылғысының құнарлық дəрежесiмен ... ... ... ... техногендiк қысымның артуы жəне топырақ жамылғысының ластануы топырақтың қорғаныстық ... на- ... Бұл ... ... ... алып ... ... антропогендiк шөлейттенуi Қазақстанның барлық өңiрлерiн қамтыды жəне биологиялық əртүрлiктi қысқартып экожүйенiң по- ... ... ... ... ... ... түзушi негiзгi факторлар: климат, өсiмдiк, топырақ түзушi жыныстар, жербедерi, тiрi ағзалардыңтiршiлiк əрекеттерi жəнежаратылысынан жасампаз адамзат- тың түрлендiрушi əрекетiнен ... ... - ... ... ... Ол əртүрлi биосфералық жəне экожүйелiк қызмет атқарады. Атмосфера, ли- тосфера, гидросфера ... ... ... ... ... ... дəрежеде қоғам дамуының əлеуметтiк-экономикалық жағдайларын анықтайды Топырақ биоценоздың тiршiлiк ор- ... ... ... пайда болған уыттық заттарын физика- химиялық жəне биологиялық ... ... ... ... оның ... лық, ... жəне биологиялық ерекшелiктерiмен байланысты жəне де ол топырақ жамылғысының құнарлық дəрежесiмен ... ... ... қызметi оның маңызды генетикалық көрсеткiшi болып табылады. Табиғат қорларын ... ... ... оның ... деградацияланып шөлейттенуiне алып келедi. Қазiргi таңда Қазақстанда 180 млн ... ... Бұл ... жер ... 60% ... ды. 12 млн ... ... егiстiк жерлердiң қарашiрiндi мөлшерi əртүрлi дəрежеде азайып құнар- лығы төмендеген. 60 млн.га жер тұзданып кебiрленген, 33 млн га химиялық жəне ... ... 30 млн га ... мен деф- ... ... Топырақ жамылғасының антропогендiк шөлейттенуi ауқымы мен қарқыны ... жыл ... үдей ... Олар ... ның ... өңiрлерiн қамтыды жəне биологиялық əртүрлiлiктi қысқартып экожүйенiң потенциалын төмендетуде. Кең байтақ Арал ... ... 40 жыл ... ауыр ... ахуал орнады. Əмудария мен Сырдария бассейнiнде су-жер қорларын тиiмсiз пайдалануАралтеңiзi ... ... ... алып ... ... ... ... жамылғы- сы тұзданып жел эрозиясына түстi. Iргелесжатқан аумақтаруыттыхимиялық заттармен ластанды. Аэро- зольдардың жылдық шығыны 7,3 млн т. соның iшiнде 50-70 мың ... ... ... ... күрделi экологиялық жағдай Ба- тыс Қазақстанның iрi өндiрiстiк жəне ауылшаруа- шылық өңiрлерiнде орнаған. Мұнда көмiрсутек шикiзаттарының ... ... ... жəне потенциалдық қорлары орналасқан. Жылына 35 млн.т мұнай өндiрiледi жəне ... ... жыл- ... ... ... ... кəсiпшiлiгi аумағының топырақтары өте күштi бүлiнген жəне мұнаймен сонымен қатар ... ... хим- ... ... ... ... мен газ- дардың (күкiрттiсутек, күкiрт ангидридi, көмiртегi тотығы, азот жəне ... ... ... дары ... ... жер асты ыза ... мен жер бетiндегi суларды, топырақ жамылғысын лас- тайды Көптеген кен орындары, əсiресе ескiлерi (Доссор, Мақат, Байшонасжəне т.б.) ... ... ... беткi қабатта күштi минералданған кəсiптiк сулардыжинақтайды. Кен орындарының аумағында топырақ жабыны (құба жəне ... ... ... сор, шалғ- ынды жəне шалғын- батпақты теңiз маңындағы тұзды топырақтар) қарқынды техногендiк ... ... ... ... ... бұзылу дəрежесiнiң жоғарылығымен, мұнай-хими- ялық ластанумен жəне сарқындыкəсiптiк сулармен тұзданумен өзгешеленедi
2.Топырақ эрозиясы түрлері
Топырақтың эрозияға шалдығуы өте қатерлі, зиянды құбылыс. ... ... ... ... ... білдіреді. Топырақ эрозиясы деп оның бұзылып, үгіліп желмен ұшуын немесе сумен шайылуын айтамыз.
Жер шарының көптеген елдерінде (АҚШ, ... ... ... Ресей және т.б.) топырақтың эрозияға шалдығуы жиі байқалады. Мысалы АҚШ-та кейінге 150 жыл ... 100 млн ... ... ... ... қатты шалдығып істен шыққан. Ал ТМД елдерінде 110 млн.га ауыл шаруашылығы жерлері, соның ішінде 64 ... ... жер, жел және су ... ... ... жел және су ... шалдыққан және оларға шалдығу қауіпі жоғары болып келетін жер ауданы 126 млн. гектардан асып түседі. ... ... ... ... ... кейде ол біржола жойылып кетуі мүмкін. Мысалы, жел эрозиясына орташа дәрежеде ... ... әр ... шаққанда 600 кг жалпы азот, 108 кг жылжымалы фосфор, 105 кг калий шығын ... ... ... 2004). ... бүлінген топырақтың биологиялық өнімділігі 35-70%-ға дейін кемиді. Топырақ құнарлылығының ... ... ... ... жерде оның ең үстінгі қабатында майда, элементтерге бай бөлшектер азайып, қарашірінді қабатының қалыңдығы кемиді. Сонымен бірге бұл топырақтардың физикалық, ... және ... ... де ... ... ... 1см құнарлы топырақ қабаты қалыптасуы үшін табиғи жағдайда 300-600 жыл ... ... ... іліккен топырақтың 1см қабаты бірнеше сағатта жойылып кетуі мүмкін.
Топырақтың эрозияға шалдығуының зардабы тек қана ауыл шаруашылығына зиянды емес. Ол сонымен ... ... да ... ... ... табиғатқа, адам денсауығына кеселін тигізеді. Мысалы желмен ұшқан немесе сумен шайылған топырақ өзендер, көлдер немесе су қоймалары түбіне ... ... ... су ... ... ... молайып, олардың балдырлар және өсімдіктермен ластануына соқтырып, батпақтану үдірісінің жүруіне ықпал жасайды. Эрозия құбылысының өнімдері автокөлікпен ... жол ... ... ... ... басуы ықтимал. Су эрозиясы әсерінен пайда болған жыралар мен сайлар да халық шаруашылығына үлкен ... ... Жел ... ... ... шаңы ауаны ластап, адам денсаулығына зиянын тигізеді.
Топырақтың бұзылып, жойылуына ... ... ... ... ... топырақ эрозиясы екі түрге бөлінеді. Олар жел эрозиясы (дефляция) және су эрозиясы. Қарқынына байланысты геологиялық және ... ... ... ... ... ... - табиғи өсімдік жамылғысы бар жерде, баяу үдірісте жүретін, топырақтың майда бөлшектерінің ... ұшуы ... ... ... Осы ... шығын болған топырақ мөлшері табиғи топырақ түзілу процесі әсерінен қайтадан толықтырылады. Сондықтан бұл эрозия түрі зиянды ... Ал ... ... адам ... ... туындайды. Адамдар табиғи өсімдіктер жамылғысын жойып, топырақты жыртып қарқынды өңдегінде, мал жайылымдарын ... ... ... ... ... топырақтың жеделдетілген эрозиясы пайда болады.
3.Онымен күресу шаралары
Топырақтың ... жəне оны ... ... туралы ілім ғылыми егіншіліктің негізі болып табылады. Академик В.Р.Вильямс топырақтың құнарлылығы деп оның өсімдіктерді ылғал жəне коректік заттармен бір мезгілде жəне ... ... ... ету ... айтты. Ал, В.Р.Вильямстың осы анықтамасына А.А.Роде толықтырулар енгізіп, былай деді: . Академик И.В.Тюрии топырақтың ... ... ... ... ... ... ... қорын алды. Оның ойы бойынша жыл сайын топырақ бөліп шығаратын минералдық азоттың мөлшері тиімді құнарлылықтың көрсеткіші ... ... Осы ... ... ... ... деп ... физикалық, химиялық, физика-химиялық жəне биологиялық қасиеттерінің негізінде мəдени өсімдіктер ... орта бола ... ... ... ... жəне ... ... сай өсімдіктерді жер бетіндегі факторлармен қамтамасыз ететін қабілетін айтады". Құнарлы топырақтарда мына жағдайлардың болуы шарт: - ... ... ... мен ... ... ... олардың тиімді сіңіп дер кезінде өсімдіктерге жетуі, топырақтың ... ауа жəне жылу ... ... - ... ... озық ... қолдануға жəне егістік дақылдарды өсіруге жарамды болуы; - фитосанитарлық жағдайының жақсы болуы. Топырақ ... ... əсер ... ... ... ... жəне ... өндірістік іс əрекетіне байланысты оның құнарлылығы əр түрлі болады. Осыған байланысты топырақ-құнарлылығының табиғи (жаранды) жəне жасанды түрлері бар
4.Топырақ ... ... және су ... ... өте күрделі организм сияқты үнемі өсу, даму және өзгеру үстінде болады. Онда үздіксіз ... және ... ... ... отырады. Су, жел, антропогендік факторлардың топырақ пен оның қабаттарын бұзу, беткі құнарлы қабаттың сумен ... ... ұшыу ... ... деп ... термині ла erodere - бұзу деген сөзінен алынған. Эрозия ... ... ... су не ... ... Бұл кезде топырақтың ең құнарлы қабаты бұзылады: топырақ түзілу процесінің жүру жылдамдығышамамен 0,5-2,0см / 100жыл болғанда қалыңдығы шамамен 18 см ... осы ... ... ... ... ... ... болған болар еді. Бұл қабаттың жойылуы кейде 20-30 жыл, кейде бір ғана ... ... ... не ... ... ... ... мүмкін. Эрозиялық процестердің байқалу сипатына қарай қалыпты не геологиялық және жылдам, не антропогендік эрозия болып бөлінеді. Қалыпты эрозия - ... ... мен ... өсімдіктердіңтопырағында жүреді. Ол өте жай байқалып, нәтижесінде бұзылған топырақ ... ... ... ... ... бір ... ... қалпына келе алады. Жылдам эрозия - табиғи өсімдіктер дүниесі жайылып біткен, топырақтың табиғи ... ... ... ... ... бұл эрозия өте тез жүреді. Кең тараған эрозиялардың түрлері: жазықтық, сызықтық, дефляция, ирригациялық, өндірістік ... ... ... ... ... - тау ... жоғары горизонттағы топырақтардың жаңбыр, еріген қар сулармен шайылуы. Сызықтықэрозия - тау ... ... ... еріген қар сулардың әсерінен терең жыралар мен жылғалар түзіп шайылуы. Жел ... не ... - ... ... ... құнарлы қабатының бөлшектерінің желімен ұшуы. Ирригациялық эрозия - ... егін ... ... ... ... топыраққа көп мөлшардегі су массасының бірілуіне байланысты болды. Бұл су ... ... ... де, ... бетімен ағады. Су жіберілетін егістік жер аз ғана болсада тегіс болмаса ... ... су мен ... төменге қарай жуылып, ағып кетеді. Ирригациялық эрозия кезінде бір уақытта эрозия да , топырақтың сортаңдануы да жүреді. Өндірістік эрозия - ... ... ... ... ... ашық ... өндіруде, тұрған ұй, өндіріс орындарының құрылысын, жолдар, газ және мұнай трубопроводтарын салу кезінде байқалады. Абыразия кезінде (жыртылатын және мал ... ... ... ... ... тыс көп мал жаю ... жайылымдық эрозия байқалады. Механикалық эрозия ауылшаруашылық техникалардың ауыр түрлерін топырақтың өздігінен ... келу ... ... пайдаланған жағыдайларда қалыптасады. Бұл кезде топырақтың струтурасы бұзылады, физикалық қасиеттері нашарлап, топырақ ... ... ... ... - ... белсенділігі әлсірейді. Мысалы, АҚШ - да ... ... мен ... жыл ... 1 ... ... ... әкеледі. Егіс далалары, әсіресе, жылына екі рет өнім ... ... ауыр ... әсерінен топырақ тығыздалып, ауылшаруашылық дақылдарының өнімі төмендейді. Бұл зардаптарды болдырмаудың тимді жолы - ... ... ... ... өңдеуші және басқада машиналардың өнімділігін олардың алатын ... ... ... ... Эрозия - құнарлықтың жауы. Мамандардың есептеулері бойынша, әрбір минут сайын жер шарында 44 га жер ауылшаруашылық айналымынан ... ... ... ... ... ... күн сайын 3000 аса га жерден айырылып отырады. Ал барлығы қазіргі кезде 5 млн га құнарлы жер тозып ... ... ... әсерінен барлық ауылшаруашылық дақылдарының өнімі шамамен 20 - 40 % ... ... ... бұнымен бітпейді. Топырақ беттеріндегі жыралар, арықтардың тұзілуі топырақты өңдеу жұмыстарын қиндатып, топырақ өңдеуші және өнім жинаушы техниканың еңбек ... ... ... эрозиясы, олай болса, биогеоценоздардағы жануарлар мен өсімдіктердің тіршілік ету ортасының бұзылуы, табиғи комплекстердегі қалыптасқан биолигиялық тепе - ... ... әкеп ... ... ең көп ұшыраған АҚШ жерлері. Соңғы 150 ж барлығы 160млн га жерін 120млн га эрозияға ... 20 млн га жер ... ... ... Эрозияның әсерінен жыл сайын жердің қоректік заттарға бай 4млрд т. құнарлы қабаты жойылып отырады. Жерорта теңізінің жағалауларына ... ... ... ... ... ... ... шөлді Сиссарлары мен Солтүстік Африканың шөл далалары, ... ... ... бір ... жерлері эрозияға ұшыраған. Эрозия адамдардың тиімсіз тіршілік әрекеттері, жер ресурстарын дұрыс ... ... ... ... ... ... нәтижесінде жүреді.
1.3. Жерді рекультивациялау. Әлемнің көптеген мемлекеттерінде ... ... ... ... ... ... ... орман, мал жайылымы, т.б. үшін пайдаланып келген. Ал қазіргі кезде адамның шаруашылық әрекетінің нәтижесіне бұл жерлер түрлі басқа мақсаттағы жұмыстар ... мен ... салу ) ... ... өте ... ... ұшырады. Адамның шаруашылық іс - әрекетінің нәтижесінде өсімдіктері жойылған, гидрарогиялық режимі мен ... ... ... жабыны бұзылып ластанған жерлер бұзылған жерлер деп аталады. Пайдалы қазбаларды ашық әдіспен өндіру ауыл шаруашылығында ... ... ... ... зиян ... Бұл ... ... тереңдігі 400 - 500 м болатын шұңқырлар түзіледі. Бұзылған жерлерді қайта қалпына келтіру процестері рекультивация деп ... ... ... ... мен ... бұзылған жерлерді қайта қалпына келтіріп, оларды ауыл және орман шаруашылығына қайтарудың жолдары іздестіруде . ... ... 2 ... ... бар: тау - ... және ... . тау - ... рекультивациялаудың мақсат - территорияны жөндеуге дайындау. Ал биологиялық рекультивациялауда топырақ құнарлығын қалпына келтіруге бағытталған жұмыстар жұзеге асырылады. Жерді ... ... ... ... мен ГДР мемлекеттерінде бұзылған жерлерге жүгері егіледі. Жерді рекультивациялау - өте ... ... Ол көп ... ... ... ... ... жағыдайларына байланысты. Республикалық жұмыстарды жоспарлау үшін грунт топырағының физико - химиялық ... ... ... ... ... ... ... білу қажет.пайдалы қазбаларды ашық әдіспен өндіру. Мал шаруашылығы комплекстерін, суару орындарын ... т.б. ... ... бұзылуына себеп болатын жұмыстар кезінде рекультивацияланатын жерге жоғары қарашірікті топырақ қабатын ауыстыру, орналасатыруда барлық тиісті ережелерді қатаң сақтау қажет. ... ... ... және ... жұмыстары кезіңде бұзылған және мұнаймен, түрлі жуғыш рекультивациялаудың маңызы өте зор. Әдетте, ... ... ... ... ... 2,2 га жер ... Бірақ практика жүзінде бұдан әлде қайда көп жер ауыл шаруашылық айналымнан шығып қалады. Әсіресе, ірі гусеницалы тракторлар колоннасында орнатылған бұрғылау ... бір ... ... бір ... ауыстыру кезіңде жердің үлкен аймағы біршама зардап шегеді. Сондықтан, мұнай-газ кең орындарын іздестіру мен эксплуатациялау жұмыстарын бастар алдында ол жерлердің ... ... ... ... ... ... қайтадан құнарлы қабат топырағын салуды тиісті орындар талап етулері қажет.
Қоғамдық өндірістің тиімділігін арттыру, соның нәтижесінде халықтың тұрмысын, әл - ... ... ... ... материалдық және табиғи қорларын тиімді пайдаланумен тікелей байланысты. Қазіргі кезде және болашақта өндіріс ... ... ... ... үнемді пайдалану мәселесін шешкенде ғана экономиканың даму қарқынын арттыруға болады. Бұл мәселенің шешімі ең алдымен табиғаттың қалыпты ... ... оның ... ... ... ... байланысты. Өйткені табиғат өндіріс қорының көзі, әрі өндірісті орналастыру ортасы ретінде өндірістің барлық саласына қатысты. Өндірістің даму ... ... ... ... ... ... ... де өсіп келеді. Соған байланысты әсіресе қалпына келмейтін табиғат байлығының тиімді қорының азаюы немесе сапасының төмендеуі қоғамның ... ... ... артуына кері әсер етуде. Өндірісте қолданылатын табиғат қоры сапасының төмендеуінен туындайтын өндіріс ... кері ... ... - ... ... ... де жоя ... тұр. Екінші жағынан, өндірістің кері әсеріне табиғи ортаны қорғау ісі де күрделене түсті. Сондықтан да табиғат байлығын кешенді, үнемді пайдалану ... ... ... табуға тиіс мәселеге айналып отыр. Оған табиғаттың және қоғамның даму заңдылықтары негізінде, олардың үйлесімділігін арттыру арқылы ғана қол ... ... ... тиімді пайдалануда экономика ғылымының маңызы зор. Табиғатты қорғау, тиімді пайдалануды басқару, жоспарлау, оған ... ... ... ... ... табиғи ортаны қорғауға жұмсалған шығындардың тиімділігін анықтау, қоғамдық қажеттілікті қамтамасыз етудің ... ... ... ... экономика ғылымының тікелей атқаратын қызметі.
Қорытынды
Табиғат байлығын пайдалану, табиғи ортаны қорғау ... ... ... ... даярлаумен де тікелей байланысты. Өйткені қазіргі өндіріс басшыларымен ... ... ... игеру экономикасын оның ішінде табиғат байлығын пайдалану, табиғи ортаның қорғау мәселесін терң ... ... ... ... ... ұйымдастыра білуге қабілетті болуға тиіс. Бұл еңбекте табиғат байлығын пайдаланудың, ... ... ... қазіргі жағдайы; ғылыми - техникалық жетістіктер деңгейі, олардың табиғатты ... ... ... ... экономикалық бағалау әдістері; табиғат байлығын пайдалану, табиғи ортаны қорғау ... ... оған ... ынталандыру, басқару, ұйымдастыру әдістері қарастырылады. Сондай - ақ студенттер мен ... ... ... ... ... ... байлығын пайдалану мен табиғи ортаны қорғау экономикасын үйренуіне көмектеседі.
5. Пестицидтер және минералдық ... ... адам ... және өнім ... ... ... ауылшаруашылық өндірістерінде егінді көбейту үшін, өсімдіктердің өсуін реттеуде және қорғауда, өндірісті және мал өсіруді жоғарлату мақсатымен ... ... кең ... ... ... тыңайтқыштар, қоректік қосымшалар, антибиотиктер қолданылады. Осыған байланысты, тамақтық азық-түліктердің нитраттармен, пестицидтермен және басқа да қауіпті ... ... ... ... ... өте өзекті болып отыр. Ауылшаруашылығында жиі қолданылатын химиялық заттардың ішінде тамақтық азық-түліктеррді ... және ... ... әсер ... ... қауіпті болып пестицидтер саналады. Пестицидтер - жәндіктертрді, кеміргіштерді, өсімдіктерді, ауруының қоздырғыштарын және ... ... жою үшін ... ... қатар өсімдіктердің өсуін реттеуші және десиканттар, дефолианттар ретінде қолданылатын химиялық заттар, ... ... ... және ... ... ... Пестицидтер, әдеттегідей, адамға да қатысты жоғары биологиялық белсендікке ие. Сондықтан да, 60 жылдардың өзінде-ақ тұрғындарға ... оның ... ... азық-түліктерді қабылдау кезінде алдын алуға бағытталған пестицидтерді қолданудың гигиеналық регламентация жүйесі құрылған. Ауылшаруашылық өндірістерінде ... ... ... ... ... ала ... ... сонымен қоса ауылшаруашылық мамандықтарының мекемелерінде іске асатын биологиялық белсенділікті бағалаумен қатар өтеді. Бұл зерттеулер мемлекеттік сынамалар атымен аталады және ... ... ... ... ... заттар бойынша мемлекеттік комиссияның пестицидтерді тіркеуімен аяқталады. ... ... ... ... ... ... ... мүмкін болатын патогенді қасиеттерін анықтау, осы патологияларды шақыруға қабілетті дозасын анықтау, және ең бастысы, препараттардың қасиеттерін және оларды қолданудың әр ... ... ... ... ... ... үшін қауіптілікті ғылыми болжау.6. Ауыл шаруашылығын экологиялық тәсілдермен жүргізу
Ол қоршаған ортаның биотикалық, ... ... және ... ... ... ... ... сонымен қатар ауыл шаруашылығы танаптарында тіршілік ететін организмдер бірлестігінің құрылымы мен өзгеруін зерттейді. Ауыл ... ... ... және ... негіздерін және зерттеу бағытын Италия ғалымы Дж. Ацци (1956) мен ... ... ... (1965) анықтаған. Ауыл шаруашылығы экологиясының қалыптасуына Н.И. Вавиловтың, Г.Я. Бей-Биенконың, М.С. Гиляровтың, К.Фридерикстың, Т.Вермидің еңбектері, әсіресе олар ашқан табиғи және ... ... ... мен ... ... адам игерген жерлердегі жан-жануарлар дүниесінің өзгеру заңдылықтары үлкен ықпал етті. Ауыл ... ... ... ... түрдің жеке мүшелерінің экологиясы (аутэкология); жеке түрлердің экологиясы (популяциялық экология); организм топтарының (биоценоздардың) экологиясы (биоценология) болып 3 ... ... Осы ... ... агробиоценоздарды игеру барысында туындайтын өзгерістердің жағымсыз зардаптарын ... ... ... ... ... ... ауыл ... өнімділігін арттыру мәселесін шешуге болады. Қазақстандағы ауыл шаруашылығы экологиясы және қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... -- Ұлттық академиялық аграрлық зерттеулер орталығында, Қазақ мемлекет ұлттық ун-тінде, Қазақ мемлекеттік ... ... ҒМ ... ... ... мекемелерінде жүргізіледі. Ауыл шаруашылығы экологиясының дамуы Р.О. Оразалиев, Ғ.Т. ... ... А.Б. ... т.б. ... ... ... қарастырылған.
Пайдаланған әдебиеттер:
Əрінов Қ.Қ, Өсімдік шаруашылығы практикумы, Ақмола, 1996.
2. ... С.Б., ... А.Н., ... С.И. ... ... ... 2006.
3. ... А.И., Почвозащитная система земледелия, Алма-Ата, 1985
4. ... ... ... ... Алматы, 1976.
5. Дояренко А.Г. Факторы жизни ... М:, 1966.
6. ... З.Д. ... ... ... ... северного Тянь-Шаня, Алматы, 1980.
7. Дурасов А.М.,Тазабеков Т.Т. ... ... ... 1981.
8. ... ... қорғау жүйесі, (жалпы редакциясын басқарған А.И.Бараев), Алматы, 1997. 9. ... Қ.Ш ... ... ... өндіру технологиясы Алматы, 1994.
10. Жаңабаев Қ.Ш Қазақстанда жиі кездесетін арамшөптер жəне олармен күрес, ... ... ... Қ.Ш ... ... "Егіншілікте өнім сапасын арттыру>>, Алматы 1980.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы136 бет
"шығыс Қазақстан топырақтарына сипаттама"5 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
Агротехника сапасыз болғанда топырақты суарудан соң күтіп-баптау20 бет
Алматы облысы Көксу ауданы «Үйгентас» ЖШС топырақтары және оларды ауылшаруашылығында пайдалану55 бет
Алматы облысы Талғар ауданы "Айршир" АҚ-ның қара-қоңыр топырағының ауылшаруашылығында қолдану нәтижесінде құнарлылық көрсеткіштерінің өзгеруі35 бет
Алматы облысы қарасай ауданының топырақ климаттық жағдайы7 бет
Антропогендік іс әрекет және гидросфера. Антропогенез және педосфера. Геожүйелермен экожүйелердің жер-топырақ ресурстарының күйіне антропогендің әсер етудің зардаптары5 бет
Арал өңірінің тұзды батпақты шалғынды топырағында өсірілген күріш өніміне отандық препараттардың әсері30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь