Синкреттік дәстүрлер және оның мектептері. Потебняның психологиялық әдісі. Психологиялық мектептердің туып, қалыптасуы

Синкреттік, синкретизм (гр. syncretismos -біріктіру) — "жігі ашылмаған", "біте қайнасқан" деген сөз тіркестерінің синонимі болып табылатын бұл ұғым қандай да болмасын құбылыстың жетіле қоймаған бастапқы күйін білдіреді. Ұғым көбінде алғашқы қауымдық немесе архаикалық мәдени кезеңге байланысты көп қолданылады. Өйткені дәл осы мәдени кезеңде мәдениет салаларының жіктелінбеген, дербестелінбегенін байқаймыз. Қазірде бұл терминмен эстетика, өнертану, мәдениеттану саласында әр түрлі өнер түрлерінің элементтерінің бірлестігі айқындалады.
Шығармашылық пен мәтіннің негізі мифодіни, әмбебаптық деп қарауды мақсат ететін дәстүр синкреттік дәстүр болып табылады. Модернистік және постмодернистік мектептерді XIX ғасырдағы классикалық мектептердің көшірмесі деп қараған ғалымдар А. Белый, Вяч. Иванов, А. Лосев, И. Ильин, К. Мочульский, Б. Гаспаров, В. Бычков, Л. Карасев, Деррида, Рикер, Бар еді. Бір рухани көзді әмбебаптау және ең жоғары деп тану (миф, құдай, сөз, тіл, қуат) - мәтінді талдау және эстетикалық акт. Көркем образ-кейіпкерді түрлі аспектілерде зерттеу және пайымдау. Көркем шығармадағы автор - адамның қатысуы. Имагология ұлттық ортада өзге ұлттық образдардың өмір сүру жүйесі және теориясы. Қазақстан және Ресей ғалымдары еңбектерінде көркем антропология мен имагологияның көрініс табуы жайындағы пікір білдірушілер А. Потебня, М. Эпштейн, В. Палиевский, Г. Гачев, Ш. Елеукенов, К. Киреева-Канафиева, Ө. Күмісбаев, А. Жақсылықов, В. Савельева, Б. Жетпісбаева, С. Сагалович сынды ғалымдар болып табылады.
Фольклор туындыларының өзіндік ерекшеліктері болады. Ең алдымен, фольклор - синкреттік өнер. Оның бойында халықтың тұрмыс-салты, театр, сөз, би және ән-күй өнері бір-бірінен дараланбай, тұтас күйінде көрінеді. Фольклор шығармаларына тән осы белгіні белгілі орыс фольклорисі А.Н.Веселовский де айтқан еді. Жоғарыда аталған терминдерді саралай келгенде, фольклордың бұл сипатына «халық ауыз әдебиеті» деген атаудан гөрі «халық поэзиясы» деген ғылыми термин көп жақын. XIX ғасырдағы фольклористика ғылымында осы атау қолданылып та келеді. Алайда бұл да фольклор шығармаларының сипатын толық аша бермейді, «Халық ауыз әдебиеті» деген атауға келер болсақ, ол фольклордан жіктеліп шыққан, бірақ әлі де болса дәстүрлі байланысын үзбеген жеке бір арна болып қалмақ. Өмір тәжірибесімен бірге ой, оның материалдық қабығы - тіл жетіле келіп, сөзден өлең, өлеңнен ән және би бөлініп шығады. Осыған орай халық поәзиясын орындаушылардың да қызметі өзгеріп отырған. Оларды фольклор шығармаларының қарапайым аноним айтушылары, ертекші, ақын, жырау, айтыс поэзиясының дарынды иелері - импровизаторлар дейміз. Қоғам дамуының сәби кезеңдерінде фольклор шығармаларын орындаушылар отбасы, ошақ қасындағы қарт-қариялар болған. Оларды біз халық поэзиясының қарапайым жасаушылары дейміз. Сонда фольклор шығармаларының жасаушылары да, айтушылары да халықтың өзі болып шығады. Өнері өрге жүзген дарын иелерінің аузынан шыққан үлгілі де ғибратты сөздер мен жырларды басқа айтушылар іліп әкетіп, өңдеп, дамытып, нақышына келтіре орындайтын болған. Жырау мен жыршылар көлемді эпостық жырларды айтуды үрдіс етсе, жұмбақ, жаңылтпаш, мақал- мәтел, тұрмыс-салт айтыс сияқты ұсақ формалы өлеңдерді кішігірім айтушылар тудырып, көпшілікке ортақ рухани мұраға айналдырып отырған. Осы ретпен туып, атадан балаға жетіп, ел аузында сақталып келген көркем сөз өнерін, оның айтылу және орындалу ерекшеліктерін фольклор дейміз.
1. Соколов Ю. М. Значение фольклора и фольклористики (в конструктивный период). ─ М
2. В.Вундт «Психология народов», В 10т , СПб, 1902 г.;
3. «Этнопсихология» под.ред. проф. К.Б.Жарикбаева, Алматы, 1998 г.; 3. Палагина Н.Н. «Проблемы этнопсихологии», 2002 г.;
        
        Қазақстан  Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
кафедрасы
6М020500 - Филология мамандығы
МӨЖ
(№ 6; ... №6. . ... ... ... : ... ... - 2015 ж.
Синкреттік дәстүрлер және оның мектептері.
Синкреттік, синкретизм (гр. syncretismos -біріктіру) -- "жігі ашылмаған", "біте қайнасқан" ... сөз ... ... ... ... бұл ұғым ... да болмасын құбылыстың жетіле қоймаған бастапқы күйін білдіреді. Ұғым ... ... ... ... ... мәдени кезеңге байланысты көп қолданылады. Өйткені дәл осы мәдени кезеңде мәдениет салаларының жіктелінбеген, дербестелінбегенін байқаймыз. Қазірде бұл ... ... ... ... саласында әр түрлі өнер түрлерінің элементтерінің бірлестігі айқындалады.
Шығармашылық пен мәтіннің негізі мифодіни, әмбебаптық деп ... ... ... ... ... дәстүр болып табылады. Модернистік және постмодернистік мектептерді XIX ғасырдағы классикалық мектептердің көшірмесі деп қараған ғалымдар А. ... Вяч. ... А. ... И. ... К. ... Б. ... В. ... Л. Карасев, Деррида, Рикер, Бар еді. Бір рухани көзді әмбебаптау және ең ... деп тану (миф, ... сөз, тіл, ... - мәтінді талдау және эстетикалық акт. Көркем образ-кейіпкерді түрлі ... ... және ... ... ... ... - адамның қатысуы. Имагология ұлттық ортада өзге ұлттық образдардың өмір сүру ... және ... ... және ... ... ... көркем антропология мен имагологияның көрініс табуы жайындағы пікір білдірушілер А. Потебня, М. Эпштейн, В. Палиевский, Г. ... Ш. ... К. ... Ө. Күмісбаев, А. Жақсылықов, В. Савельева, Б. Жетпісбаева, С. Сагалович сынды ғалымдар болып табылады.
Фольклор туындыларының өзіндік ерекшеліктері болады. Ең алдымен, ... - ... ... Оның бойында халықтың тұрмыс-салты, театр, сөз, би және ән-күй өнері бір-бірінен дараланбай, ... ... ... ... шығармаларына тән осы белгіні белгілі орыс фольклорисі А.Н.Веселовский де айтқан еді. Жоғарыда аталған терминдерді саралай келгенде, фольклордың бұл сипатына ... ... гөрі ... ... ... көп жақын. XIX ғасырдағы фольклористика ғылымында осы атау қолданылып та келеді. ... бұл да ... ... ... ... аша бермейді, деген атауға келер болсақ, ол фольклордан жіктеліп шыққан, бірақ әлі де болса дәстүрлі байланысын үзбеген жеке бір арна ... ... Өмір ... ... ой, оның ... ... - тіл ... келіп, сөзден өлең, өлеңнен ән және би бөлініп шығады. Осыған орай халық поәзиясын орындаушылардың да ... ... ... ... ... ... ... аноним айтушылары, ертекші, ақын, жырау, айтыс поэзиясының дарынды иелері - импровизаторлар дейміз. Қоғам дамуының сәби кезеңдерінде фольклор ... ... ... ошақ ... ... ... Оларды біз халық поэзиясының қарапайым жасаушылары дейміз. Сонда фольклор шығармаларының жасаушылары да, айтушылары да халықтың өзі болып шығады. Өнері өрге ... ... ... аузынан шыққан үлгілі де ғибратты сөздер мен ... ... ... іліп әкетіп, өңдеп, дамытып, нақышына келтіре орындайтын болған. Жырау мен жыршылар көлемді ... ... ... ... етсе, жұмбақ, жаңылтпаш, мақал- мәтел, тұрмыс-салт айтыс ... ұсақ ... ... ... айтушылар тудырып, көпшілікке ортақ рухани мұраға айналдырып отырған. Осы ... ... ... ... ... ел аузында сақталып келген көркем сөз өнерін, оның айтылу және орындалу ерекшеліктерін фольклор дейміз.
Ғылымда халық поәзиясын , ал оны ... ... ... деп ... ... ... Н.Ф.Кнафльдің анықтауынша бұл атау халық даналығы деген ұғымды білдіреді. Осы пікірді (Folk - халық, Іоге - білім, даналық) ағылшын ғалымы У.Дж. Томс та ... ... ... ел ... ... өлең-жыр, ертегі, аңыз, түрлі наным-сенімдерді жинақтайтын термин ретінде ұсынған. Фольклор оның мәні ... Н.П. ... Е. В. ... Ф.И. ... Л.Н. ... В.Ф. Миллер, Е.Г. Кагаров, Ю.М. Соколов, В.Е. Гусев, В.Я. ... В.П. ... Ю.Г. ... П. Г. Богатырев сияқты көптеген шетел фольклористері де ғылыми пікір айтып, ой қозғаған. Мысалы, белгілі ... Н.П. ... ... ... ... ... ... және әдебиет тарихын зерттеушілер үшін аса маңыздылығын айта отырып, оны халық тұрмысымен тығыз байланыстырады. Б.Н. Путилов та ... ... ... ... әлеуметтік және өндірістік қатынастарымен сабақтастыра сөз етеді. Рас, Б.Н. Путилов фольклорды әдебиетпен де жақындастырады. ... оны бір ғана ... сөз ... ... ... ... ... жинаған синкреттік өнер ретінде бағалайды.
В. П. Аникин сын семсеріне алатын Ю. М. ... ... ... ... ... ... байланыстыра отырып, олардың табиғаты бөлек екенін де теріске шығармайды. Атап көрсетер ... ... - ... ... ол ... поәзиясының маңызды, бір буыны ретінде фольклор туындыларын атай ... оған ... және ... ... методологиясын қолданудың қажеттілігін баса көрсетеді. Бұл тұста ғалымның мұндай ... оның ... мен ... бірлігі жайындағы пікірінен көп бұрын айтылғандығын да ескеру қажет сияқты. В. П. Аникиннің осы бір пікірін қазақ зерттеушісі Б.Абылқасымов та ... Ю.М. ... тың ... ... ... ... бұл бағытқа Н.П. Андреевті жатқызуы да сыңаржақ пікір. Өйткені ол 1934 жылы ... ... ... ... ... ... ... байланыстыра сөз еткенді. Оны жоғарыда айтып өттік. Фольклор жанрлары туралы В.Я. ... ... де ... Ол бір ... ... тән ... екінші бір елдің фольклор мұрасына қолдана салудың айтарлықтай нәтиже бермейтіндігін айта отырып, үш түрлі межені анықтайды. Олар: а) ... ... ... зерттеу; ә) фольклордағы халық тұрмысымен байланысты жанрларды анықтау; б) олардың ... ... ... жете көңіл бөлу. Осы айтылғандарға фольклор шығармаларының тағы да бірнеше ... ... ... еді. Олар - ... коллективтік және ұлттық сипаты, варианттылығы, дәстүрлілігі, тарихилығы және ауызекі дамуы. Халық поэзиясын көпшіліктің өзі тудырғандықтан. Ол ... ... ... ... ... Әр ел өз ... ... оқиғаларды құмарта жырлайды. Олай болса, фольклор шығармалары өзінің тарихилығы жағынан авторлық сипаты бар кез келген туындыдан анағүрлым шыншыл, әсерлі де ... Сол ... ... ... ... ой- сапасы мен түрлі сезімдерін дәл танып білуге болады. Қазақ фольклорының ... ... бір ... ... Фольклор шығармаларының айрықша әсерлі болатын себебі - оның образдары есте қалғыш та, тілі ерекше ... ... әрі ... Осы екі ... ... тағы бір ... - ... өлең жыр, жар-жар, айтыс, жоқтаудың өзіне тән арнаулы ... мен ... ... ... Ақын-жыраулардың импровизациялық дәстүрі поәзия мен музыка өнерінің синкреттік бірлігіне негізделіп, қобыз немесе домбыра аспабымен айтылған. Мысалы, Сыр ... аты шулы ... ... ... бір ғана ... ... он төрт ... мақаммен жырлаған. Ал айтыстың дәстүрлі өнерге айналуына көшпелі өмір салты тікелей әсер еткен. Көшпелі елде шілдехана, ойын-тойға ерекше мән ... ... ... ... ... ауыл айтыстары да өтіп отырған. Бұлар ертеңгі көрнекті айтысқа ... ... ... ... ... алған. Арқалы айтыс ақындары бірін-бірі іздеп келіп айтысатын дәстүрге жалғасты. Бір де бір үлкен жиын, ас-той ақындар айтысынсыз ... ... Бұл ... ... сан алуан мазмұнды, мол ауқымды жанрға ұласуына қолайлы ... ... ... ... және ... ... қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
кафедрасы
6М020500 - Филология мамандығы
МӨЖ
(№ 6; ... №7. . ... ... ... : ... ... - 2015 ... психологиялық әдісі.
Психологиялық мектептердің туып, қалыптасуы.
* Психологиялық көзқарас жөнінде.
* Әдебиеттанудағы психологиялық ... ... ... ... ... ... ағымдар болған. Психологиялык мектеп принципі бойынша әдебиетші көркем шығарманы тудырған суреткердің психологиясын ... ... ... ... ... бейнелер психологиясына назар аударуы шарт. Украин ғалымы Потеб, оның шәкірттері кейбір еңбектерінде жалпы бейне табиғаты лексикалык кұбылыстар орайында ... ... ... да ... ... ... ... обективті баға беруден шет жатады. Әдебиеттану ғылымында айтылмыш мектептер, бақыттар бірін-бірі ауыстырып кейде катар қабат өмір ... ... ... әр ... ... ... ... түрлі идеялар бар.
Этнопсихологияның дамуына үлес қосқан А.А. Потебняның негізгі еңбегі деп аталады (1922). Оның концепциясы бойынша, ұлттық психиканың қалыптасуының ... ... ... және ерік элементтері, ол эмоция мен сезім элементтері олардың қатарына кірмейді. Ол ойлауды ... бұл ... ... ... және оның нәтижесінен емес, адамның психикасының санасыз компоненттерінен ... ... ... Бұл кісі ... ... екі ... ... бөлуге болады деді белсенді және белсенсіз - ол әр этноста ерікті қайсы екі түрі бар ... ... ... Бұл әр ... ... бір этностық ерекшеліктерімен бір-бірінен айрықшалайтын түрлерге, типтерге жатқызуға болады. Мысалы, ғалым белсенсіз типтерге орыстар мен немістерді жатқызады, орыстардағы еріктік ... ... ... ... ... және ... ... мінездерін жатқызды. Ол атайды әдебиет сөз. Ол сөздер мен мәтіннің құрылымын зерттеді. Сөздер: сыртқы нысаны (дыбыстар), ішкі ... ... ... ... мәні. мәтіні: сыртқы (сөз).
Тіл біліміндегі психологиялық көзқарас ХІХ ғасырдың орта кездерінен ... ... ... Оны қалыптастырушы Берлин университетінің профессоры Г.Штейнталь. Штейнтальды қолдаушылардың бірі А.А Потебня. Штейнталь тілдердің классификациясы Тілдің ... ... ... психология және олардың принциптері мен өзара қарым қатынастары, Психология мен тіл біліміне кіріспе деген кітаптар жазды. Онда ол ... ... ... ... мүшелеріне қоғамның дамуына байланысты емес жеке адамға солардың психикасына ойлау дәрежесіне байланысты. Жалпы ... тілі ... ... сөз. Тіл жеке индивидуумдікі. Сондықтан тіл білімінің міндеті индивидуумның тілін ... деп ... А.А ... ... тіл ... ... ... Ол тілді жеке адамдардың психологиясымен байланыстыра қарастырып, халық рухы ең алдымен оның тілінде ... ... ... ... мен салт ... ... мен ... көрініс табады деп есептеді. ХХ ғасырдың екінші жартысында тағы да бір ... ... - ... - ... - құлық психологиясы қалыптасты. Мектептің негізін салушы Джон Уотсон ... және ... ... ... ... ашу ... ... Адамның мінез-құлқы толығымен сыртқы ортамен басқарылады деген постулат қойылды. Адамның неге талпынатынын және ... ... - осы ... орта ... Адам ... ... ... мөлшерде сыртқы орта құрылымының көшірмесі болып табылады. Қазіргі бихевиоризм өкілі Беррис Скинердің ойынша, адам мінез-құлқы генетикалық ... ... орта және ... ... ... Адамның ішкі жағдайы терістелмейді және мінез-құлықты талдау үшін қажет екендігі ескеріледі.Беррис Скинердің тұжырымдамасы: , яғни, мінез- құлық өзінің ... ... және ... ... ... адам үшін ... ... ол адамның мінез-құлқын басқарады. Әрекет нәтижесінің келесі мінез-құлқына әсер етуі, деп аталады. Адамға әлеуметтік орта әсер етсе, ... ... ... ... ... әсер етуге болады. Қоршаған ортада адамға әсер ететін оң ... көп ... ... Гештальт психология ХХ ғасырдың бас кезеңінде Германияда пайда болған идеалистік психологияның бір ... ... ... ... В. Келлер, К. Кофман, К. Левин. Гештальтпсихология механикалық жаратысылытану ғылымының жалпы дағдарысқа ұшырауына ... ... ... ... ... ... ... Гештальтшылар қарсы әрбір психологиялық процестің біртұтастығымен өзіндік сапасын жақтады. Олар тұтастықты элементтерден тіпті өзгеше жаңа, өзінің ішкі заңдылығынан ... ... ... ... ... тек баяндауға ғана келетін құбылыс деп пайымдады. Гештальт психологияның тұтастық идеясы динамикалық жағдаймен оның формалды құоылымының бірбүтіндігі ... іс ... ... ХХ ... ортасында психологияның үшінші мектебі когнетивті психология қалыптасты. Когнетивті ... ... ... операциялар жүйесі ретінде, ал адамды - ақпаратты өңдеуші субъект ретінде ... ... ... негізін салушылар Фриц Хайдер - танымдық тепе-теңдік теориясы, Леон Фестигнер- когнетивті диссонанс теориясы, Джордж Брунер - әлеуметтік қабылдаудың ... ... ... ... Келли - тұлғалық конструкттарконцепциясы, Герман Виткин - ... ... ... ... теорияларын ұсынды.Біздің кезімізде әр түрлі психологиялық мектептер арасында ... ... ... ... ... ... - қайшылықтар шыдамдылыққа ауысып, кейбір идеялар мен концепцияларға қатысты ортақ көзқарастар ... ... ... психологияға қатысты және оның салаларына қатысты теориялар негізін қарастырады. Бұл оның психология ғылымындағы орыны мен ролін айқындайды. Жалпы ... бұл ... ... ... ... ... ... кез келген ғылымдағы сияқты өзінің пәні мен объектісі бар. Психологияның объектісі - ... ие ... мен ... ... тек ... әрекеттесуі немесе бір-бірімен өзара әрекеттесуші, яғни әртүрлі мөлшердегі құралған топтар қарастырылады. Адамның психологияның объектісі ... ... ... ... немесе өмірлік белсенділіктің басқа формалары. Жануарларды психологияның объектісі немесе адам психикасымен салыстыратын модель ретінде зерттейді. ХХ ... ... ... тағы да бір ... мектеп - бихевиоризм - мінез - ... ... ... ... ... ... Джон Уотсон бақылау және эксперимент арқылы мінез-құлық заңдылықтарын ашу мақсатын қойды. Адамның мінез-құлқы ... ... ... ... ... постулат қойылды. Адамның неге талпынатынын және неден қашқақтайтынын - осы сыртқы орта белгілейді. Адам мінез-құлқының құрылымы белгілі мөлшерде сыртқы орта ... ... ... ... ... бихевиоризм өкілі Беррис Скинердің ойынша, адам мінез- құлқы генетикалық қаныққандық, физикалық орта және әлеуметтік ортамен байланысты. Адамның ішкі жағдайы ... және ... ... үшін қажет екендігі ескеріледі.Беррис Скинердің тұжырымдамасы: >, яғни, мінез-құлық өзінің нәтижесімен қалыптасады және тұрақталады. Егер әрекет нәтижесі адам үшін ... ... ол ... ... ... Әрекет нәтижесінің келесі мінез-құлқына әсер етуі, деп аталады. Адамға әлеуметтік орта әсер етсе, әлеуметтік ортаны ... ... ... әсер ... болады. Қоршаған ортада адамға әсер ететін оң бағыттау көп болуы қажет. ХХ ғасырдың ортасында психологияның үшінші мектебі когнитивті ... ... ... ... ... ... ... жүйесі ретінде, ал адамды- ақпаратты өңдеуші субъект ретінде қарастырды. Когнитивті психологияның ... ... Фриц ... - танымдық тепе-теңдік теориясы, Леон Фестигнер- когнитивті диссонанс теориясы, Джордж Брунер - әлеуметтік қабылдаудың перцептивті болжамдар теориясы, ... ... - ... конструкттар концепциясы, Герман Виткин - тұлғаның когнитивті стилін зерттеу. Біздің кезімізде әр түрлі психологиялық мектептер арасында жақындасу ... ... ... арасында қарама - қайшылықтар шыдамдылыққа ауысып, кейбір идеялар мен концепцияларға қатысты ортақ көзқарастар ... ... ... Ю. М. ... ... и фольклористики (в конструктивный период). ─ М
* В.Вундт , В 10т , СПб, 1902 г.;
* ... ... ... ... 1998 г.; 3. ... Н.Н. , 2002 г.;

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Толғаудың жанрлық ерекшеліктері6 бет
"Қазақтың салт-дәстүрлері."35 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
Ана тілі сабақтарында кіші мектеп жасындағы оқушылардың қазіргі тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерін қолдану50 бет
Ауыл мектептеріндегі жасөспірімдердің өнегелілік қасиеттерін қалыптасуы: қазіргі жағдай мәселесі90 бет
Ауыл мектептеріндегі педагог-психолог қызметі71 бет
Ағылшындардың салт-дәстүрлері мен мерекелері4 бет
Ақ Орда, Моғолстан, Әбілхайыр хандығы, Ноғай ордасы мемлекеттік құрылымдарының әкішілік-шаруашылық басқару дәстүрлеріндегі ортақтық пен ерекшеліктері4 бет
Бала тәрбиесiне байланысты салт-дәстүрлер7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь