Дүниеге қөзқарас және онын типтері. Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі. Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері

1. Дүниеге қөзқарас және онын типтері.
2. Ежелгі Қытай философиясы.
3. Философиядағы адам мәселесі.
4. Гносеология және эпистемология.
5. Диалектика және онын әдістері.
Адам басқа тіршіліктерге қарағанда ерекше пенде: ол өзін бүкіл Дүниеден бөліп алып, оған қарсы қоя алады. Менің осы Дүниедегі орным қандай? Менің бұл өмірге неістеу үшін келдім? Адамды Құдай, я болмаса « Ұлы мәртебелі Табиғат» неге жаратты? Бұл Дүниені адам танып, түбіне жете алар ма екен? Мені жағалай қоршаған табиғат неге шексіз, әртүрлі және сондай әсем? Ертең- ақ, бұл әсем Дүниені өлер шағымда қалайша қиып кетемін? Егер мен бұл Дүниеге уақытша ғана келсем, онда бұл өмірдің мәні неде? деген осындай және мыңдаған басқа сұрақтар адамның ойына оқтын-оқтын келеді. Әрбір адам өзінің ой- өрісі, өмірден алған тәжірибесі, жалпы мәдениетінің деңгейіне қарай бұл сауалдарға жауап беріп, өзіне тән дүниеге деген көзқарас қалыптастырады. Алайда қайсыбір Дүниеге деген көзқарасты философияға жатқызуға болмайды, өйткені соңғыға тек қана абстрактілік ой- өріс дамуының негізінде Дүниені ұғымдармен бейнелеу түрі жатады (abstractio- латын сөзі, ой арқылы заттың, құбылыстың әртүрлі жақтарын бір- бірінен бөліп алып қарау) Олай болса,философия- Дүниеге деген дамыған көзқарас түрі.Тарихи дүниеге деген көзқарастың тұрпайы түрі алғашқы қауымдық қоғамның шеңберінде Дүниеге келеді. Оны біз мифология дейміз (mithos – грек сөзі, баян, аңыз, logos- грек сөзі, ілім деген мағына береді ).Миф- Табиғат, қоғам және адам жөніндегі алғашқы тұрпайы фантастикалық түсініктер (phantasia- грек сөзі, қиял, елес). Алғашқы қауымдық қоғамдағы әлеуметтік дамудың тым төмендігі, адамның табиғаттың әртүрлі күштеріне қарсы тұра алмауы, сонымен қатар өзінің өмірге деген қажеттерін өтеу жолындағы сол табиғат құбылыстарын сезіну және түсіну іңкәрі- мифтердің Дүниеге келунің қайнар көзі болып табылады.Әрбір халық өзінің дүниеге келу жолында әртүрлі мифтерді ойлап шығарды. Дүниенің пайда болуы мен тәртібі, жақсылық пен жамандық, көркемдік пен түрсіздік, адам өмірінің мәні мен құндылығы т.с.с. сұрақтардың жауаптары халықтар аңыздарында әртүрлі дәрежеде берілген. Ол жағалай қоршаған табиғаттың ерекшелігіне және соған сәйкес қалыптасқан халық тіліне байла-нысты болса керек.Бірақ тереңірек қарасақ, әртүрлі халықтардың дүниеге қойған сұрақтары, ізденістерінің бір- біріне ұқсас жақтарын да көруге болады. Олар: Дүние қалай пайда болды? Кім адамды тудырды? Адам неге өледі? Адамдардың сөйлейтін тілдері неге әртүрлі? Аспан мен жер неге бір- бірінен бөлінген? т.с.с.Әрине, бұл сұрақтарға берілген жауптар бүгінгі адамдарды қанағаттандырмайды, оған ол тұрпайы болып көрінеді, өйткені мифтерде табиғаттың құбылыстары сиқырлы күштер арқылы түсін-діріледі. Мифтер — адамзаттың « балалық тарихындағы» туынды- лары.
1. Ильин В.В. Теория познания. Введение. Общие проблемы. М.,1993
2. Лекторский В.А. Субьект, обьект, познание. М.,1980
3. Рассел Б. Человеческое познание. Киев,1997
4. Н.И. Кузнецов Философия. М.,2004
        
        Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Тақырыбы: 1.Дүниеге қөзқарас және онын типтері. 2.Ежелгі Қытай философиясы.3.Философиядағы адам ... 4. ... және ... ... және онын ... ... ... УА-405
1.Дүниеге қөзқарас және онын типтері.
2.Ежелгі Қытай философиясы.
3.Философиядағы адам ...
4. ... және ... ... және онын ... ... қөзқарас және онын типтері.
Адам басқа ... ... ... ... ол өзін ... Дүниеден бөліп алып, оған қарсы қоя алады. Менің осы Дүниедегі орным қандай? Менің бұл өмірге неістеу үшін ... ... ... я ... > неге жаратты? Бұл Дүниені адам танып, түбіне жете алар ма ... Мені ... ... ... неге ... ... және ... әсем? Ертең- ақ, бұл әсем Дүниені өлер шағымда қалайша қиып кетемін? Егер мен бұл ... ... ғана ... онда бұл ... мәні ... деген осындай және мыңдаған басқа сұрақтар адамның ойына оқтын-оқтын келеді. Әрбір адам ... ой- ... ... ... тәжірибесі, жалпы мәдениетінің деңгейіне қарай бұл сауалдарға жауап беріп, өзіне тән дүниеге деген көзқарас қалыптастырады. Алайда қайсыбір ... ... ... философияға жатқызуға болмайды, өйткені соңғыға тек қана абстрактілік ой- өріс дамуының негізінде Дүниені ұғымдармен ... түрі ... ... ... сөзі, ой арқылы заттың, құбылыстың әртүрлі жақтарын бір- бірінен бөліп алып қарау) Олай болса,философия- Дүниеге деген дамыған көзқарас түрі.Тарихи ... ... ... тұрпайы түрі алғашқы қауымдық қоғамның шеңберінде Дүниеге келеді. Оны біз мифология дейміз (mithos - грек ... ... ... logos- грек ... ілім ... ... береді ).Миф- Табиғат, қоғам және адам жөніндегі алғашқы тұрпайы фантастикалық түсініктер ... грек ... ... елес). Алғашқы қауымдық қоғамдағы әлеуметтік дамудың тым төмендігі, адамның табиғаттың әртүрлі күштеріне ... тұра ... ... қатар өзінің өмірге деген қажеттерін өтеу ... сол ... ... ... және ... ... ... Дүниеге келунің қайнар көзі болып табылады.Әрбір халық өзінің дүниеге келу жолында әртүрлі ... ... ... ... пайда болуы мен тәртібі, жақсылық пен жамандық, көркемдік пен ... адам ... мәні мен ... т.с.с. сұрақтардың жауаптары халықтар аңыздарында әртүрлі дәрежеде берілген. Ол жағалай қоршаған табиғаттың ... және ... ... ... ... ... ... болса керек.Бірақ тереңірек қарасақ, әртүрлі халықтардың дүниеге қойған ... ... бір- ... ... ... да ... болады. Олар: Дүние қалай пайда болды? Кім адамды тудырды? Адам неге ... ... ... ... неге ... Аспан мен жер неге бір- бірінен бөлінген? т.с.с.Әрине, бұл ... ... ... ... ... қанағаттандырмайды, оған ол тұрпайы болып көрінеді, өйткені мифтерде табиғаттың құбылыстары ... ... ... ... Мифтер -- адамзаттың > ... ... Сол ... адамдар мифтердегі айтылатын сиқырлы күштер- ге ... ... ... ... кәміл сенді. Сонымен олар жағалай қоршаған ортаны, табиғаттың зор күштерін ... ... ... және ... тырысты.Жалпылай келе, әртүрлі халықтардың мифтерін белгілібір топтарға бөлуге болады. Мифтердің ең ... ... бірі ... (cosmos- грек ... ... genesis- грек ... ... келу, пайда болу) аңыздар. Оларда көбінесе Дүниенің ... ... хаос (chaos- грек ... ... ... ... ... арқылы көрсетіледі. Сиқырлы құдіретті күштің іс- әрекеті арқылы хаос жер мен көкке бөлініп, Дүниеге тәртіп келіп, әртүрлі ... ... ... ... деген жалған көзқарас ретінде мифтің қандай ерекшеліктерін атап өтуге болады?
Біріншіден, миф алғашқы пайда ... ... ... ... ... ... ішінде болашақта дүниеге келетін өнер, дін, саясат, мораль сияқты құбылыстардың элементтерін бойында сақтайды. Сондықтан мифті ... ... ... ... түрі деп ... ... герк сөзі, қосылған, араласқан, бөлінбеген деген мағына береді).
Екінші ерекшелігі- ... адам мен ... ... ... ... ортаны антроморфизациялау, адамның өзін- дік ... ... ... ... ... табиғаттың құбы-лыстары мен заттарын олардың адам сияқты жаны, ойы, сезімі, іңкәрі бар деп түсінуі, ... ... нәр ... аспаннан жауған нөсердің мифте Құдайлардың жыныс қатынасынан ... ... ... ... мифте әлі ғылыми ұғымдар жоқ, онда қоршаған орта, әлеуметтік қатынастар ... сөз ... ... ... ... ... ... Шығыс халықтарының аңыздарында антропоцентрлік көзқарас та кездеседі (antropos-грек сөзі, адам, centrum- латын сөзі, орта, әртүрлі ... бір ... ... ... бұл ... ,- ... пікір айтады.
Көне заманда күн мен ай, аспан мен жұлдыздар жөніндегі аңыздар ... ... кең орын ... Күннің сәулесінің жер бетіндегі тіршіліктің өміріне тигізетін ... рөлі сол ... ақ ... Күн ... ... табынатын құдайлардың біріне айналған. Сонау көне заманда пайда болған ... ... ... жасалған. Мысалы, біздің ертедегі бабаларымыз аспанға ... ... тян) ... ,- деп ... ... ортадағы өзгерістер, қайталау үрдістері, жыл ... күн мен ... ... ... жер ... дауыл, топан су,т.с.с құбылыстар көне мифтерде жұлдыздар мен планеталардың орналасуымен, солардың ықпалымен түсіндірілді. Аспандағы жұлдыздардан ... ... ... ахуалды, болашақта болатын оқиғаларды анықтайды,- деп есептелді. Бүгінгі астрологиялық болжамдар (astron- грек ... ... сол көне ... ... ... ... сүйенеді.
Көп халықтардың мифтерінде ерекше орынды әйел Құдай алады ... ... ... ... Әйел Құдай - құнарлықтың, жер бетіндегі тіршіліктің әміршісі. Ол - ... ... ... жер мен мал ... мол өнім ... ... ... мен адмдардың қарым- қатынастарына арналған мифтердің де орны бөлек. ... ... ... ... ... ... құбылысын тудыратын өз Құдайлары болды. Мысалы, үнді халқы өз мифологиясында 3000- нан аса ... ... ... ... грек ... да өте көп.
Біріншіден, Құдайлар -- мәңгілік жандар, ал адам болса уақытша ... ... ... ... ... алғашқы мәңгі- лік табиғат заттарынан жаратылған, ал адам болса ол - бір миф- ... ... ... ... ... ... ... сөзінен пайда болған. Бірақ, дегенмен қайсыбір миф адамға егер сол адам ... ізгі ... ... құдай- лардың мейірімін туғызса кішкентай да болса мәңгілік өмір сүру ... ... ... ... өмірі жердегі адамдар- дың өміріне өте ұқсас. Құдайлар да ... ... ... ... ... өкінеді, ғашық болады,т.с.с. Оны біз мифтегі социо-морфизациялаудың нәтижесі деп ... ... ... сөзі,қоғам, morphe-грек сөзі, форма, түр).
Әрине, мифтердің пілдей бөлігі- батырлар хикаялары (Қобы- ланды, Шора, ... ... ... ... өмір ... ... олар өздерінің өжеттігімен, зор күш- қуатымен ерекше бейнеленеді. Олар өздерінің ғажап істерімен ... ... ған ізгі ... ... ... неше түрлі қиындық- тардан аман- есен алып шығып, бақытты өмірге жетелейді.
Мифологиядағы тағы бір ерекшелік- ол адамның жан ... сін, ... ... Құдайдың іс- әрекетінен шығаруы. Бұл ... көне ... ... бола бастаған діннің, адамның өз ішкі рухани ... ... ... ... қоя ... ... болып табылады. Мысалы , грек ... ... ... сезіміне шомылса, ал Афродита: ,- деп ... Егер еске ... ... - ... ... ... адам ... өткен оқиғаларды түсіреді, егер Муза Құдайлары көмектессе, онда ... ... ... ол ... ... ... ... мифология, қай халық болмасын, оның ... түп ... ... ... заманға дейін сақталып, қазіргі жазушылар мен күйшілердің, мүсіншілер мен ... ... ... ... ... зор ... ... Және әр заманның өкілдері мифтьегі мазмұнға өз уақытына сәйкес баға ... осы ... ... ... сыр ... ... ... жөніндегі мифті алсақ, ол Зевсті алдап, адамдарға от әкеліп, онын ... ... ... ... ... қол- өнерге үйретті. Өз еркіне көнбегені үшін Зевс оны Колхидадағы биік ... ... ... ... ... ... бүркіт келіп, оның бауырын шұқып жейді, ал түнде оның бауыры бұрынғы қалпына келіп үлгіреді, келесі күні ... тағы да ұшып ... ... ... ... осы уақытқа шейін Прометей кейпі өнер адамдарының, философия, әдебиет қайраткерлерінің шығарма- ларында әртүрлі ойларды ... ... ... француз сөзі, қайта туу). Солардың басымы- Прометейді адамды сүюдің, риясыздықтың, ізгіліктің, ержүректіктің нышаны десе, ... ... ... ... ... ... ... рухани азғындауы Прометейдің кейпіне кейбіреулердің керісінше қарап, оны Құдайдың көрсеткен алғашқы жолынан ... ... ... деп ... өте келе ... ... дін бөлініп шықты, сонымен қоғамға дүниеге деген көзқарас, дүние сезімінің жаңа түрі келді. Дін де ... ... ... ... ... ... Дүниені фантастикалық бейнелеуімен ерекшеленеді.Сонымен қатар бұл құбылыстардың негізгі айырмашылық- тары: ... ... өмір мен қиял бір- ... ... ... дінде мен > бір- бірінен ... ... ... ... егер бұл ... бәрі де ... ... өз- өзіне жеткіліксіз болатын болса, о Дүние- мәңгі, әсем, бақытты, жетілген т.с.с.Дінде ең ... ... ... ... жоғары және бөлек тұр. Оны ғылыми жолмен танып- білу мүмкін емес, ол адамға аян ... ... де, ... жан ... ... ... ... туғызады.
Сенім дегеніміз- белгілі бір қоғамдағы уағыздалатын пікір- лерге, нәрселерге берілу, олардың шындығын тексеру, я болмаса ... ... ... Осы ... алғанда сенімді екіге бөлуге болады. Олардың бірі- ғылыми сенімдік. Оған қазіргі ... ... мен ... ... ... болашақта адамзат өмірін түбегейлі өзгертетіне сену. Оны философияда сцентизм ия болмаса технократизм дейді (scientia-латын сөзі, білім, ғылым, techne- грек ... ... ... ... ... cratos- грек ... билік).
Діннің негізінде Құдайдың өз еркімен адамдарға ... ... ... ... ... бір тұжырымдары жатады. Олар адамдардың іс- әрекетін, жүріс- тұрысын, ойлау өрісін анықтайтын ... ... ... ... ... ... сөзсіз).Мұндай қағидалардың жиынтығы діни көне құжаттарды құрайды. Оларға ... ... ... Інжіл т.с.с. киелі кітаптарды ... ... Бұл ... Құдайдың құдіретті күшін көрсететін неше түрлі табиғат заңдылықтарына бағынбай- тын, оларды бұза алатын ғажайып оқиғалар ... ... ... ең ... ... ... жан дүниесінің өлместігі.Құдайдың құдіретті күшін мойындай отырып, қайсыбір дін ... өмір сүру ... ... ... ... ... орындамай, бұзып отыратынын көрсетеді. Діннің заңдарын бұзған адам күнәға батады, бірақ ол ... ізгі ... ... ... кешіріміне жете алады.Діни сенімнің қайнар көзі- адамның дүниені сезімдік- құндылық тұрғыдан игеруінде, ал ... ... ... ой, ... ... ... ... дін қарсы келді.Ғасырлар бойы жиналып келе жатқан ғылыми деректер жағалай ортадағы білім мен ақыл - ... ... ... күр- делі өзгерістер діннің өрісін тарылтып, оның ғылымға жақын түр- лерін тудырады. Негізінен, біз ... ... және ... ... (pan- грек ... бәрі,theos- құдай, dues- латын сөзі, құдай)
Пантеизм дегеніміз Құдайды табиғаттың ішінде еріту, табиғаттың өзін Құдайретінде түсіну. Мұндай Құдайға ... ... ... мәселесі құр босқа қалып қояды.
Деизмді алатын болсақ, онда Құдай мойындалмағанмен, оның рөлі тек Дүниені өзінің ... күші ... ... ... ... Жаратылған Дүние әрі қарай өзіне тән ішкі заңдылықтары арқылы өмір сүре ... оның ... ... ... кіріспейді.
Діннің дүниеге келуінен бастап, оның негізгі қағидаларына күмәнданған ... ... да туды (atheos -- ... ... қарсы, грек сөзі). Бүгінгі заманда Дүниеге деген ... ... ... ... саны да аз ... ... адамзатқа аса тартымды жағы ол тек қана жағалай ортаны түсіну емес )ғылымның жетістіктері бұл ... ... ... ... ол- оның ... ... ... адамдардың бір-бірімен байланыстары, қарым- қатынастырын ретке келтіруші қызметі. Яғни дін қоғамдағы мораль саласын өзіне тартып, бойына ... , ... ... ... ... ... оның ... өз мүддесіне жаратады (mores- латын сөзі, әдет- ғұрып ). Сонымен қайсыбір дін мыңдаған ... бойы ... ... қалыптасқан жалпы адамгершілік нормаларды (norma- латын ... ... ... тәртіп, нұсқа) діни моральдық қағидаларға айналдырады. Моральдық борыш, жауапкершілік, ... ... ... ... ... ның ... парызына айналады. Адамның жүрегіндегі сүйіс-пеншілік сезімі нақтылы қоршаған адамдардан гөрі, Құдайға деген сүйіспеншілікке айналады. ... ... ... ... ... сенудің негізінде адамның жүрегіне, жан дүние- сіне тезірек ... оның ... ... зор әсерін тигізеді. Атеис- тік бағыт ұстаған адамға қоғамдағы моральдық нормаларды өзінің рухани өміріне ... үшін ... ... ... оған ... пе, жоқ па, соны өзінің білімі, ... ... ... ... ген ... ... ... Ал бұл жолы- өте қиын жол.
Басқа қоғамдағы сан алуан құбылыстар сияқты дін де тарихи өзгерістерге ... ... ... ... ... Бугінгі таңда жер бетінде үш негізгі дүниежүзілік діндер діндер бар. Христиан дініндегі негізгі идея- ... ... ... грек сөзі, logos- ілім) тарихтың, Дүниенің соңында Мессияның ( ... ... ... тірі және ... ... ... салып, біреулерін тозаққа, екіншілерін мәңгі жұмаққа аттандыру. Христиан дінінің негізгі қағидасы - сүйіспеншілік және оны ... осы дін өте биік ... жай ... мүмкіншілігінің шеңберінен шығып кететін дәрежеге дйін көтеріледі ( өздерінің жауларыңды да сүйіңдер!)
Ислам діні де осы ... ... бір ... ... оның құдіретті күшін мойындайды. Бұл діннің негізгі ерекшелігі- Құрандағы жазылған қағидалар адам өмірінің барлық жағын үйле- ... ... ... ... ... тиіс. Сондықтан Ислам діні қоғамның мемлекеттік істеріне, саясатқа ... ... ... тырысады (Ауғанстан, Пәкістан, Иран). Ислам діні басым елдерде, шариғаттың ... өмір ... ... ... ... орнату идеясы көптеген адамдардың мақсатына айналуда.Ислам дінінің негізгі қағидасы ... ... ... адамдарға қол ұшын беру (садақа), зекет төлеу (адамның өз еркімен әлеуметтік салаға кемінде жылдық табысының 2 ... ... ... ... ... бар. ... бәрі де ... дінінің әлеуметтік- демократиялық жақтарының үлкен ықпалын көрсетеді.
Үшінші дүниежүзілік дін- ... Бұл ... ... ... - оның ... ... ... сөзі,әдет- ғұрып, prakticos- грек сөзі, белсенділік, іскерлік). Бұл өмірде (бейнеленген болмыс) адам зардап ... Оның ... ... ... ... құштарлығында, оның қызығына тоймауын- да. Ал зардаптан құтылуы үшін адам бұл бейнеленген болмыстан бас ... ... Ол үшін адам ... (сөну, өшу) дәрежесіе көтері- ліп, бейнесіз болмысқа өтуі ... ... ғана адам ... ... тан ... ... Дүниежүзілік мәдениетте мұндай өмірден бас тартуға шақыратын бірден- бір философия жоқ сияқты.
XX ... ... ... ... ... ... тік ... құру барысында жаңа ағарған дінді адамдародың жан дуниесіне кіргізу (марксизм- ленинизм) амалы, бұрынғы діндермен ... ... ... рухани өмірінен сырттату саясаты жүр- гізілді. Жалпы алғанда, марксизмді Батыс Европа ой жүйесінің логикалық соңы ретінде қарауға ... Бұл ілім ... ... ... жер- ... ... ... қайта өзгертіп, сол өзгерісті жасау барысында жаңа адам дүниеге келеді оған мемлекеттік басшылық, заңдар керек ... Ол тек қана ... ... ... ... өмір сүреді. Жаңа адам жан- жақты және ... ... ... ... мен қабілеттерін дамытып, өзіне керек барлық қажеттіктерін кедергісіз өтей алады.
2.Ежелгі Қытай философиясы
Қытай философиясы - Қытай халқының ... ... ... ... Қытай философиясының пайда болу тарихы б.з.б. 1-мыңжылдықтан бастау алады. Қытай философиясы діннен гөрі ... ... ... ... ... Чжау ... ... аспан (Тянь) жоғарғы бастама болып, аспан-жер қатынасы құндылық тұрғысынан қарастырылды. Осыдан келіп ел, мемлекет мағынасын білдіретін () ұғымы қалыптасты. ... ... екі ... ... ... ... ... даосизм (дао цзя) және конфуцийшілдік философиясы (жу цзя). Кейін басқа мектептер: легизм (фа цзя), ... (мо цзя), ... ... (мин цзя), ньян ... ... цзя), тағы ... ... Жаңа дәуір басында Қытайға таралған Махаянабуддизмі даосизммен бірігіп, Қытайдағы философия мен діннің үшінші тармағы ... ... ... ... ... ... ... құрылымының түбірлі өзгеруі нәтижесінде мемлекет басқаруға философтарды қатыстыру мен философтар академия құрудың өзі ертедегі Қытайда философияның мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... ұсынғандардың бірі Конфуций (б.з.б. 6 - 5 ғ.) ... ... ... ... Хань ... ... идеологияға, біртұтас жүйеге айналды. Буддизм мен даосизмнің ... ... өсуі ... ... ... жаңа тұрғыдан қарастырып, оның рөлін арттыруға себеп болды. Конфуцийден кейін оның шәкірттері ұстазының этикалық, әлеуметтік, онтолагиялық-гносеолды түсініктерін дамытты. ... ... ... Мэн-цзы мен Сюнь-цзы ұсынды. Мэн-цзының пікірінше, адамның табиғаты о ... ... ... ... ... әділеттілік адамға дене мүшелері сияқты берілген. Сюнь-цзының ойынша, адам табиғатынан - ... яғни адам ... ... ... ... тән ... ғана талпынады, ал жақсы қасиеттер адам бойына оқудың, тәрбиенің арқасында ғана сіңеді. Мэн-цзы () ... ... ... ... ... ... жапырақпен салыстырып, басшының мақсаты өз халқын бағынышта ұстауда деп есептеген. Конфуций ілімінің негіздерін, әсіресе әлеуметтік сатылаудың мызғымастығы ... ... ... ... ... ... (б.з.б. 5 ғ.) болды. Ол дүниедегі бақытсыздық пен тәртіпсіздіктің бәрі ... ... ... ... ... ... ... жеткізіп, қоғамда әділеттілік орнатады деп уағыздады. Мо-цзы басқыншылыққа, соғысқа қарсы шығып, дәстүрге айналған сенуді ... ... ... басқару орындарына адамның ата-тегіне қарамай, оның іскерлігіне, даналығына байланысты тағайындаған ... деп ... Ол ... ... ... ... ... өкімет пен халықты бірлікке, ортақ мүддеге шақырды. Қытайда даосизм стихиялы материализм сипатында қалыптасты. Бұл ілім , атты ... ... ... ... ... тән ... ... заңдылық () бар деп дәлелдейді. Даосизмнің негізін қалаушылар Дао-цзы және ... ... ... шек қоятын заңдар мен ережелерге (Конфуцийдің моральдық ережелері) қарсы ... ... ... ... конфуцийшілдік б.з.б. 136 жылдан 1912 жылға дейін Қытайда ресми идеология болып, қытай халқының мәдени-рухани өмірінің ... ... ... 1 ... ... ... діні таралып, төрт ғасыр аралығында толығымен енді. Бастапқыда буддизм қытайлық филосафия дәстүрлердің қарсылығына ... ... ... ... ... пікірталас кезінде буддизм ұстанымдарын емес, қытайлық рухани дәстүрдің буддизмдік дәстүрлермен сәйкестігін сөз етті. Олар өз ... ... ... үшін ... Конфуций, Чжау-цзыға жүгінді. Яғни, қытай философиясын буддизм ... ... ... ... ... ... әрекетсіздік, барлық заттардың теңдігі туралы идеяларын қабылдап, өз ілімін жетілдірді. Конфуцийшілдік пен даосизм буддизмге қарсы тұрғанымен, оның ... ... ... ... ... ... салт-жоралары мен әдет-ғұрпын қабылдауының нәтижесінде соңынан балгерлік пен сәуегейліктің бір түріне айналып, философиялық ағым ретінде ... ... (3 ғ.). ... ... философиясының идеалистік-рационалистік рухын бойына сіңіруі нәтижесінде неоконфуцийшілдік пайда болды (12 ғ.). Неоконфуцийшілдік ілімінің тууына Ван Тун, Хань Юй, Ли Ао ... ... ... Бұл ілім ... негізгі 2 міндетті қойды: конфуцийшілдік ілімді қалпына келтіру және буддизм мен даосизм көтерген мәселелерді ... ... ... ... Бұл ... ... болып шешуге тырысқан Чжоу Дуньидің идеялары жүз жылдан соң Чжу Си шығарм-нда шешімін тапты. Чжу Си ілімі 20 ... ... ... ... ... ... негізі болды. Кейін оның ізбасарлары дамытқан конфуцийшілдік ілімі жаңадан ... ... ... ... бюрократиялық түрінің ерекше құқықтарына теория негіз болып, мемлкет ресми идеологияға айналды. 17 - 18 ... ... ... мен ... ... жазумен шұғылданып, Чжу Си мен Чжан Цза немесе Ван Чуань-шань ... ... ... 19 ... Қытайда әлеуметтік реформа мен ағартушылықтың саяси идеологиясы пайда болды. Қытай реформаторлары (Кан ... Лян ... Тань ... ... монархияны конституциялық монархиямен ауыстыруды талап етті. Олар мемлекет пен халық арасында жарасымды ... ... ... ... ... ... ... жолмен өзгертуге қарсы шығып, халықты конфуцийшілдік этика нормаларында тәрбиелеуді қуаттады. 20 ғасырда Қытайда саяси филосафия мен ... ... ... философы Г.Спенсердің позитивтік эволюционистік идеялары) кең өріс алды. ҚХР-дың құрылуымен Қытай философиясында бірден бір ... ... - ... ... ... және тарихи материализм тарала бастады.
3.Философиядағы адам мәселесі
Антропология - адам ... ... ... антропология - адам туралы философиялық ілім немесе адам философиясы.
Адам мәселесі философияның аса маңызды өзекті мәселелерінің бірі. Қазіргі заманғы философиялық ... ... ... ... мектептер мен ағымдардан тұрады.
Антропогенез мәселесі. Адам өте ... ... ... өз кезіңде одан да күрделі екі жүйенің (биологиялық және әлеуметтік) құрамдас бөлігі болып саналады. Бұл ... адам тек қана ... ... ... ... әлеуметтік тіршілік иесі болып табылады. Сонда адам тарихи жолмен биоәлеуметтік тіршілік иесі ретінде қалайша қалыптасты ... Бұл ... ... ... мәні деуге болады.
ХІХ ғасырға дейін еуропалық мәдениетте теистік антропологиялық ... ... ... Мұнда әлем мен адамның діни тұжырымдамасы қарастырылады. ... ... мен ... жоқ. ... мен ... ... күш - ... Дүние мен адамның шығуы мен дамуын бұл теория ғылыми жолмен ... бере ... ... ... мәселесінің ғылыми тұрғыдан зерттелуіне мүмкіндік туа бастады. Эволюциялық теория дүниеге ... (Ч. ... ... ... мен қалыптасуын биологиялық заңдарға сүйене отырып түсіндіруге тырсты. Бір кемшілігі -- әлеуметтік факторлары қарастырмауы.
Ф. Энгельс антропогенездің еңбек теориясын ... Бұл ... ... ... ... ... ... шығармайды, керісінше түрлендіреді, нығайта түседі. Сөйлеудің, тілдің, мидын, ой-сананың дамуын осы еңбекпен ... мәні ... ... адам ... ... ... болып табылады. Ойшылдар адамның мәні ретінде оның ерекше бір қасиеттерін алып қарасты. Қазіргі заманғы ғылым бойынша адамның тарихи болмысы мен ... ... ... ... - бұл әр ... ... өндіріс аясында жүзеге асатын адамдардың еңбек қызметі. Адам тікелей немесе жанама түрінде қоғамдық қатынасқа тұрмай еңбек ете ... ... ... пен ... ... ... адамдардың қоғамдық қатынастары да дами түседі. Бұл қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... тоқиды соншама оның өзіндік дамуы жүреді. Сондықтан, К. Маркс Фейербахты адам туралы абстрактілі ой үшін ... келе ... ... ... . ... ... ... қатынастар (материалдық және идеалдық, қазіргі және өткен) жүйесі жайында сөз болып отыр. Бұл ... ... ... ... ... ... ... не идеалистік, не дуалистік тұрғыдан түсінуге болмайды, оны диалектикалық тұрғыдан дұрыс түсіне ... Адам бір ... ... де, ... да, ... де, ... де, саяси да т.б. тіршілік иесі болып келеді. Ол, азба көппе мөлшерде қоғамдық қатынастар жүесін бойына тоқиды, сіңіреді, сойтіп барып ... ... ... ... ... ... ... бір қыры - адам тарихи процестің жемісі. ... ... адам ... ... ... жоқ, ол, қоғамдық-тарихи процестің нәтижесі. Басқаша айытқанда адам және ... бір ... ... адамды қоғам мен қоғамдық қатынастардың нәтижесі деп біржақтылы сипаттауға болмайды. Адамды сол қоғамдық қатынастардың жасампазы екендігінде ұмытпауымыз керек. Сонда ол, бір ... ... ... ... мен ... болып танылады. Адамда субъекті мен объектінің бірлігі, ... орын ... Адам мен ... ... диалектикалық байланыс бар: адам - бұл микроқоғам, қоғамның микродеңгейде көрініс табуы, ... - бұл ... ... ... ... ... адам - әлеум. индивид ретіндегі адам, қоғам мүшесі. Жеке адам туралы ғыл. түсінік адамды қоғамдық қатынастардың жиынтығы ретінде қаралатын биоәлеум. ... ... ... ... Жеке адам -- ... индивидте көріну түрі. Әрбір адам - жеке адам., өйткені әлеум. осы индивидтің бір жағы, кезеңі, қасиеті. Адамның қоғамдық ... ... өмір ... өзі ... өзара әрекетін қажет етеді, әлеум. жағдайлар мен басқа адамдардың осы адамға тигізетін ... ғана ... ... сол ... әлеум, жағдайларға және басқа адамдарға әсерін ескеру қажет. ... жеке адам ... ... қажетті алғышарттарының бірі индивидтердің табиғи қабілеттері екендігі, соған тәуелді болатындығын айту керек, бірақ ол негізінен қызметтің объектісі ... ... адам өмір ... ... ғана іске ... ... жеке ... дамуы әрқилы болғаны абзал. Индивидтердің қай-қайсысы болсын өзінің адам ретінде дамуының объективті жағдайы болатын қоғамның белгілі тарихи ... ... Жеке адам ... ... ... кеңдігі мен тереңдігі - оның әлеуметтілігі және сол әлеуметтіктің индивидтің қызмет формасына айналуын игеретін кеңдік пен ... ... сол ... ... жасалуы. Қоғамның тарихи формалары мен типтері - жеке адамның да тарихи формалары мен типтері. Алғашқы ... ... ... ... өмірге қажет заттарды табу арқылы өмір сүреді, олар бір-біріне және өздері өмір ... ... ... ... тікелей табиғи бірлікте болды, сондықтан көп жағдайда өздерін табиғаттан ажырата ... ... ... ... ... ... жоқ. ... антагонистік қоғамдарда адамдардың өмір сүруінің табиғи ерекшеліктерімен, өндіріс жағдайларымен және олардың тіршілік жағдайларының арасында үйлеспеушілік пайда болып, дамиды, адам мен ... ... ... ... ... ... арасында үйлеспеушілік үдей түседі, жеке адамның табиғаттан да, ... ... да ... ... ол өзін ерекше жеке адам ретінде ұғына бастайды. Бірте-бірте қоғамның барлық мүшелері тарихтың саналы жасампазы, яғни, жан-жақты кемелденген жеке ... ... Жеке ... ... ... мыс., этика жека адамның адамгершілік санасы мен тәртібін құрайды, пед. Жеке адамды тәрбиелеу мәселелерін шешеді т.с.с. Әр адамның өзіне тән ... ... ... болады. Сол қасиеттердің толықтығы жеке адамның психикасын құрайды. Жеке адамның психикалық даралығы белгілі бір дәрежеде психикалық ... ... ... мотивтері және т.б.) өзгеруіне қарамастан әрдайым өз қалпын сақтай ... ол өмір ... мен нерв ... ... ... ... Психикалық күй қызмет процесіне, адам болмысындағы өзгерістерге байланысты ауытқып тұрады. Жеке адамның психикалық құрылымы белгілі ... ... ... ... алайда жеке адам психикасының дамуында қоғамдағы ахуалдар мен олардың өзгеруі шешуші роль атқарады.
Жеке адам және ... - ... ... ... ... жеке ... қалыптасуына және оның дамуына қандай жағдай жасайды және жеке адам қызметі ... ... ... ... тигізеді, қоғам мен жеке адам мүддесі қалайша үштасады деген мәселелерді ... ... ... ... ... теориялар қоғам мен жеке адам арасындағы қайшылық жойылмайды, мәңгілік деген идеяны уағыздады, оларды өз алдына тұтас дүние ретінде қарастырады. Мыс., құл ... ... жеке ... ... ... ... бағынышты ету қажеттілігін дәлелдеген Платон мен Аристотель теорияларымен қатар мемлекет билігін жеке адамның жаныштап, оған қас күш ... ... ... скептиктердің, эпикуршілердің теориялары да болды. Феод. формацияда жеке ... ... ... және міндеттерін қоғамның әлеум.-касталық құрылымына қатаң тәуелді етуді көздейтін шексіз билікті қолына шоғырландырған діни идеология мен оның иерархиялығын қорғау, құдайға ... ету және т.б. ... ... ... ... ... қауыммен, сословиямен, кастамен, цехпен тоғысуын жойып, дараланған жеке индивид туралы көзқарасты қалыптастырды. Енді қоғам формальды жағынан өзара тең жекеменшік иелерінің тобы ... ... ... ... мен ... ... көрінуіне ең қолайлы мүмкіндіктер жасайтындығына кепілдік берді 17-18 ғ-ларда қоғамдық және ... ... ... ... ... ол ... ... қызмет етпеген жағдайда, яғни келісімді бұзғанда қайта құрылуы мүмкін дегенді ... ... ... ... ... ... ... мен адамды даралық қасиеттерінен айыру тек еңбек сапасын ғана емес, ой еңбегі саласын, бюрократияландырылған басқару саласымен қоса, тіпті, бос ... пен ... ... да ... Бұл процесс қоғам мен жеке адам арасындағы қырғиқабақтықты мәңгілік құбылыс деп ... ... ... ... марксизм формациялардың дамуы мен алмасуы сонымен бірге адамның даралық сипатының қалыптаса бастауы мен дамуының тарихи процесі ... ... ... мен жеке адам арасындағы қайшылықтардың пайда болуын антогонистік қоғамдық қатынастармен байланыстырды, оның көріністерінің және олардан арылудың ... ... ... ... ... ... және ... бөлінісінің тарихи мұрагерлік формаларын жою жанжақты кемелденген шығармашылық тұрғыдан белсенді жеке адам қалыптастыру үшін жағдай жасайды. Мұнда қоғам адам үшін, оның ... үшін ... ... ... ... ... мүшелері қоғамдық мүдделерге саналы қызмет етеді, сол үшін өзінің ... ... мәд. ... ... ... ұйымшылдыгын және тәртібін, яғни өзін әлеум. жағынан бай жеке адам ретінде дамытуын ... ... ... ... - қоғамдық жан иесі ретінде адамның ... ... ... ... ... Гексли және Геккель адамның үшінші кезеңдегі жоғары дәрежедегі дамыған маймылдардан шыққандығын дәлелдеді. Адамдардың қоғамдық - ... ... ... ... күші ... бұл ... ерекше қоғамдық байланыстарды, мәдениетті жасады, адамның дене бітімін қалыптастырды. Мүның бәрі адамды құдай жаратты деген діни уағызды теріске ... Оның ... ... және даму ... австралопитектердің (адам
4. Гносеология және эпистемология
Таным теориясы немесе гносеология философияда оның ең алғашқы даму кезеңінде ақ ... ... ... грек ... ... ... ... білім деген мағына береді. Гносеология-адамның табиғатын, нақты білімге қатынасын, оның мәдениет пен коммуникация жүйесіндегі өмір сүру ... ... ... жетудің заңдылықтары мен тәсілдерін оқытады. Гносеология адамның дүниені танып білу қабілетін, танымның негізгі заңдылықтарын, әдістерін, жолдарын ... ... ... ... ... ... ... ол да өте кең таралды. Бұл термин ғылыми таным теориясын білдіреді.
Таным субектісі дегеніміз-мақсатпен бағытталған заттық-практикалық, белсенді таным әрекетін ұстанушы, ол ... те, ұжым да, ... топ, ... да ... мүмкін.
Таным обьектісі дегініміз-субьектінің таным әрекеті бағытталған нәрсе.
Философиялық концепцияларда танымның екі түрі бар:
сезімдік таным ... ... ... ... ... ... ... ой-тұжырым)
Сезімдік таным бойынша біз әлем туралы алғагқы ... ... ... ... ... ... Алынған сезімдіктер рационалды сферада ой тұжырым, пайымдау, түсінік көмегімен өңделеді. Таным ... ... ... ... ... ... Қоғамдық практика таным процесніңі негізі және мақсаты. ... ... ... ... адам ... ... тікелей өзара әрекет ететін қарапайым, элементарлы көрінісі. Олар белгі немесе сигналды қызметтер атқарады.
Қабылдау-сезімдік таным ... онда ... ... ... ... әсер етіп, санада тұтастай көрініс беруі. Қабылдау ... ... ... ... Ол да образдық-белгі бірлігімен сипатталады.
Елестету-заттың жанама-сезімдік бейнесі, ол қабылдау негізінде пайда болады.
Рационалды таным түрлері:
Түсінік-бұл ой формасы, онда жеке ... мен ... ... жалпыланады, кластарға бөлінеді.
Пайымдау-бұл ой, онда әлдене бекітіледі немесе шындық заттармен терістелуі мүмкін.
Ой-тұжырым-бұл ойлау формасы, ... ... бір ... бірнеше пайымдаудан жаңа пайымдау шығару. Ойлауды-жалпы түрде сезімдік немесе түсінікті бейнелермен интеллектуалды операцияларды өңдеп шығару ... ... ... ... ... ең басты сұрақтарының бірі. Философияда ақиқат мәні туралы анықтамалар өте көп. ... үшін ол ... пен ... ... ... үшін ... концепция, үшіншілері үшін конвенционалды теория, төртіншілер үшін өзімен келіскен білім, бесіншілер үшін практикаға қолдануға өте ыңғайлы, т.б. Ақиқат-субьектінің шындықты ... ... ... игерудегі адекватты көрінісі немесе обьектіге ойдың сәйкес келуі. Ақиқат өлшемдері:
Салыстырмалы ақиқат-бұл біріншіден, толық емес білім, ол қоғам дамуының ... ... ... ... ... ... шартқа, орын мен уақытқа тәуелді білім.
Абсолютті ақиқат-бұл біріншіден, шексіз әлем туралы толық білім, екіншіден, болашақта терістелінбейтін білімдер.
Ақиқат - ... ... ... ... таным процесіндегі субъектінің белсенділігіне байланысты қалыптасқан жаңа білім зерттеліп отырған объектіге сәйкес келуі немесе сәйкес келмеуі ... ... орай ... мен философияда ақиқат проблемасы алға тартылады. Ақиқат дегеніміз субъект пен объект ... ... ... негізінде жүріп жататын әлеуметтік-тарихи процесс. Ақиқат біреу, ол ... ... ... деп ... адам ... ... ... адамға, адамзатқа тәуелсіз мазмұнды айтады. Ақиқат өзінің мазмұны жағынан объективті, ал формасы жағынан субъективті. Сонымен ақиқат ... ... пен ... ... ... Зерттеліп отырған объект жөніндегі толық емес білімді - салыстырмалы ақиқат, ал толық және дәл ... - ... ... деп ... ... ... пен ... ақиқат - әлеуметтік, тарихи процесс ретіндегі ... ... ... ... ... салыстырмалы - абсолютті түрде ғана өмір ... ... ұзақ ... барысында сана мәселесіне деген қызығушылық үздіксіз бақыланып келді, адамды өзінің мәні, дүниеге келуінің себептері және оның көптеген формалары ... Бұл ... ... ... ... ... ... тұтастығымен құндылығына бағытталған. Философия сананың адамның өмірлік қызметінің формасы, рухани бағыт-бағдардын тәсілі және ... ... ... ... ... Сананың пайда болуы жөнінде әртүрлі концепциялар бар, олар: 1. Теологиялық. 2. ... 3. ... ... ... ... ... мен бастамасы құдай. Идеализм рухтың бастамасы мен абсолюттілігін көрсетеді.
Материализм болса ғылымның жетістіктеріне сүйене отырып, сананы материаның ең ... ... ... ... ... тәсілдер бойынша материя сананы қалыптастырудың негізінде жатқан бейнелеу қасиетіне ие. Бейнелеудің эволюциясы оның жоғарғы формасы болып табылатын сананың пайда болуына ... Сана ... ... ерік, эмоция сияқты психикалық қызметтердің басқада формаларымен тығыз байланысты. Ең күрделі мәселелердің бірі санамен тілдің қатынасы ... ... ... ... Сананың өз құрылымы бар, оның негізгі элементтері қоғамдық және ... ... ... сана өзін ... ... ... Адамгершілік сана, моральдық қатынастар саласын қарастырады.
* Эстетикалық сана, әсемдік пен ұсқынсыздық саласын қарастырады.
* Діни сана, әлемді құдайға ... ... ... ... ... сана, қоғамдағы саяси қатынастарды идеологиялық және психологиялық тұрғыдан бейнелейді.
* Құқықтық сана, ... ... ... бектілген құқықтық ерекшелер арқылы бейнелейді.
Танымды жалпы түрде адамның әлемге әлеуметтік, тарихи тұрғыдан дамыған қатынасы деп анықтауға болады.Танымның ... мен мәні ... ... деңгейіне байланысты. Сондықтан ол тарихи тұрғыдан өзгермелі болады. Танымдық ... ... ... ... ... мен ... жатады. Осының барысында танымның объектісі табиғи объектімен сәйкеспейді, қайта адамның субъективтік мүдделері мен ... ... ... бөлігі болып табылады. Таным сезімдік және рационалдық болып табылатын екі ... ... ... жүзеге асырылады. Танымның сезімдік деңгейі мына формаларға ие - түйсік, қабылдау, елестету. Ал, танымның рационалдық деңгейіне ... ... ... ... осы деңгейлерінің арасында диалектикалық өзара байланыс бар. Таным процесіндегі негізгі мәселе ақиқат болып табылады. ... өзін ... және ... формада көрсетеді. Таным ғылыми және ғылыми емес деңгейлерде де жүзеге асырылады. Танымның ғылыми емес деңгейі- қарапайым, діни, көркемдік.
Ғылыми ... ... ... ... ... ғылымның тілі, ғылыми зерттеулердің әдістері мен құралдары сияқты ерекше белгіге ие танымның түрі болып табылады. ... ... ... ... ... екі түрлі деңгейде қолданады, олар:
* Эмпирикалық таным әдістері
* Теориялық таным әдістері
Кейде ғылыми білім өзге ... ... ... өзінің жоғарғы дәлділігімен ерекшеленеді деп айтылады. Бұл рас болғанымен шешуші роль атқармайды. Дәлдәі нақтылыққа қатынастың белгілі бір тәсілі ретінде ... ... де ... ... ... абстрактылы ұғымдармен жұмыс жасаса, көркемдік таным нақты тірі ... ... ... ... қарастырады деген пікір қалыптасады. Бұл тұжырым белгілі мөлшерде әділ болғанымен, ол да ғылыми таным ерекшелігін көрсете алмайды. Бір ... ... ... ... ... ... көрнекі бейнелерге, аналогия мен метафораларға жиі жүгінуге тура келсе, екінші жағынан, суретшілер өз ... дәл, ... ... ұғымдарға, пікірлер мен әдістерге сүйеніп отырады. Білім формасы ... және оның өзге ... ... ғылымның теориялық білімдер жүйесі түрінде өмір сүруінде. Ғылыми білімнің ең ... ... ... ... ... - бұл тәжірибенің, практиканың немесе бақылаудың қорытындылануы деп жиі айтылады. Осы дұрыс па? Мысалы, суық бөлменің ... ... от ... ... өте келе пештің суи бастағанын, ал бөлмедегі ауаның қыза бастағанын аңғарамыз. Біз мұны қорытындылай отырып ... ... а) ... пеш жалыны жеткіліксіз болғандықтан суи бастайды; б) ... ауа мен ... ... ... ... ... ... тоқталады. Бұл білім де қорытындылау нәтижемсінде алғанымен, оны теориялық деп айтуға келмейді. ... ... ... ... ... және ... бірқатар бақылаулар, эксперименттер мазмұнын құрайтын ортақ жалпылықты ерекшелеп бекітеді.
Бірақ барлық қорытынды ғылыми теория қалыптастыратындай теориялық бола алмайды. Оның себебі, ғылыми ... ... мен ... ... жалпылылықтарды ерекшелеп қана қоймай, бірқатар ерекше логикалық тәсілдерді ... да ... ... көптеген ғылым заңдары гипотеза формасында көрінеді. Гипотезалар бұл толығымен бекітілмеген, дәлелденбеген, белгілі мөлшерде ғана негізделген болжамдар, жорамалдар. ... ... ... ... әдетте мына түрдегі пікірлер кейпінде болады: және т.б. ... екі ... ... ... ... және ... ... - жекелеген заттар, жағдайлар мен үрдістер туралы болжамдар мен жорамалдар. Екінші топтағы гипотезаларға, мысалы, Д.И.Менделеевтың ... ... ... ... және ... ... ... отырады деген бастапқы болжамын жатқызуға болады. Осы жорамал негізінде жаңа химиялық элементтер мен олардың қасиеттері болжанады. Бұл болжамдар дәлелденгенннен ... ... ... ... ... ... ... дәлелденген заң ретінде қарастыра бастады.
Теориялық білімдер өз құрамына практикада дәлелденген, бекітілген, орныққан ғылым заңдарын ғана емес, сонымен қатар объективті шындық ... ... ... теріске де шығарылмаған айғақтық және теориялық гипотезаларды да, әр түрлі эмпирикалық түйіндерді де кіргізеді. Олардың арасындағы бұрынғы ... ... ... ... және ... ... дәлелденген гипотезалар ғана белгілі бір теория құрамына ене алады. Теория осылайша теориялық ... ... ... және ... ... ... ... Логикалық формасы жағынан өзара бір-бірімен белгілі бір логикалық қатынастармен байланысқан пікірлердің жүйесі болып көрінеді. Мұндай қатынастар қатарына ең алдымен ... және ... ... логикалық жалғастық қатынастар жатады. Теорияны құрайтын пікірлер күмәнсіз, дәлелденген, объективті шынайы болуы ... Олар ... ... ... ... Теорияның негізгі маңызы оны құрайтын пікірлердің бастапқы, түпкі ... таза ... ... ... ... ... ... түйін нәтижесінде алынған пікірлер теория салдарлары деп те аталады.
Салдарлар өз мазмұны жағынан қарастырылар теорияның заңдары болуымен қатар, ... бір ... ... мен ... ... ... ... да болуы мүмкін. Салдардар туындайтын ұсыныстар әдетте теория постулаттары, принциптері немесе аксиомалары деп аталады.
Танымның ... ... ... ... жатқызамыз. Мұндағы ең маңыздысы зерттелетін объектілерге объективті ... ... ... қана ... ... құнды мәніне де көңіл бөлінеді.
Ғылым адамзат қызметінің басқа да салаларымен тығыз байланысты және қазіргі замандағы жалпы адамзаттық ... ... ... ... ... ... ... бар екенін айқын аңғаруға болады. Адамның кезкелген әрекеті қандайда бір міндеттерді және мәселелерді шешуді ... ... ... ... ... ... теориялар көмегімен мұндай шешімдердің іске асу уақытын ондаған және жүздеген есе ... ... ... Ол үшін тек ... ... ғана құру ... онан ... ережелерге сәйкес салыстырмалы түрде аз уақыт ішінде көптеген берік салдарларды алуға болады. Шындығында теория құрудың өзі орасан зор ... ... ... және ... үшін ... ... яғни ... дайындауға, құрал-жабдыққа, экспериментке орасан зор шығын кетеді. Оның есесіне, ең ... ... ... ұтуға болады. Бүгінгі күнгі техникалық дамудың өте жедел қарқыны күннен күнге ашылып жатқан ғылыми ... ... ... ... еніп ... де ... ... және онын әдістері.
Диалектика - болмыстың әмпебап байланыстары, оның өзгеруі мен дамуы ... ... > ... пайда болуының мәселесі дербес, өз алдына бір философиялық мәселе болып табылады. Диалектиканың ғылыми тұрғыда ұғыну ұзақ ... ... етті және бұл ... өзі ... әуелгі мағынасын өңдеу тіпті одан бас тарту ... ... ... ... ... дүниедегі нәрсенің бәрі де құбылмалы екендігі атап айтылған ... ... деп ... бұл ... кез келген қасиеттің қарама-қарсы айналуының қандай роль атқаратыны тұжырымдалған. Бұл ... ... ... ... әлі ... ... алғашқы мәні сұхбаттасу, әңгімелесу / грек тілінен dialegu mai/ деген ұғымды білдіреді. ... ... ... тапқан Зенон Элейский деп есептейді, ол көптік және қозғалыс ұғымдарын ой елегінен өткізгенде келіп шығатын қайшылықтарға талдау жасаған болатын Аристотельдің өзі ... ... ... - ... ... ықтимал пікірлер туралы ғылым ретінде ажыратады.
Элеаттардың ізінше Платон шынайы болмысты бір қалыпты әрі өз өзімен барабар болады деп анықтайды. Әрі ... ... ... ... ... ... ... тәсілдер мен әдістер жүйесі деген мәнге ие болып, дамудың жалпы заңдары жөніндегі ілім деп ... ... және ... ... ... жоғарғы буындағылардың кез келгенін бар әрі жоқ, өз-өзіне барабар әрі барабар емес, өзіне тепе-тең және өзінің "басқа " түріне өтіп ... деп қана ойда ... ... деген диалектикалық тұжырымға келеді. Сол себепті болмыстың өзінде қайшылықтар болады: болмыс бірегей әрі көпше, ... әрі ... ... әрі ... ... ... әрі ... үстінде болады. Қайшылық - рухты ойландырып - толғандыруға түрткі болатын қажетті шарт. Және бұл ... ... ... диалектикалық өнер болып табылады.
Неоплатоншылдар диалектиканы дамыту ісін жалғастырды. Феодалдық қоғамның ... - ... - ... деп ... қарсы қойылған формалдық логиканы атай бастады.
Қайта өрлеу дәуірінде қарама-қарсылықтардың үйлесімі туралы диалектикалық ойларды Н.Кузанский мен Бруно ... Жаңа ... ... ... үстемдігіне қарамастан Декарт пен Спиноза диалектикғалық ой ... ... ... ... диалектикалық идеяларының сонылығымен Руссо мен Дидро ерекшеленді. Диалектикалық дамудың аса маңызды кезеңі неміс классикалық ... ... оның ... ... ... - ... танылу объектісі деп қана емес, іс-әрекет объектісі ретінде де ... еді. ... ... ... танымы мен іс-әрекетінің шынайы материалдық негізін білместігі ... ... ... ... ... ... көрсетті. Лейбниц монадаларының өздігінен дамуы туралы және таным принциптерінің ... ... ... ... Кант ... және космогониялық процестердегі қарама-қарсы күштердің маңызын көрсетіп, алғаш рет метафизиканың шебін бұзды әрі Декарттан соң бірінші ... - ... ... даму ... ... неміс философиясы диалектиканы жеке мен жалпының, құбылыс пен мәннің, бөлік пен ... ... пен ... ұғым мен ... ... пен ... мүмкіндік пен шындықтың контекстінде, яғни детерминизм және ... ... ... ... ... Кант ... идеяларды туралы ілімінде дамытты. Бірақ ақыл парасат диалектикасы Канттың ... ... ... және ... өзі ... ғана ... ... қолдану аясына оралысымен ақ диалектика жойылады. Бұдан кейін таным теориясында Фихте маңызды диалектикалық идеялары бар категориялар ... ... ... ... ... ... ... процестерін диалектикалық тұрғыда ұғынуды ұсынды.
Диалектиканың асқар шыңы Гегельдің идеалистік диалектикасы болды. Гегель . ... ... ... бір анықтаманың басқа анықтамаға айналуы, онда бұл ... ... әрі ... екендігі, яғни олардың бойында өздерін өздері терістеу бар екендігін көрінеді, пайымдаудың дерексіздік анықтамаларынан диалектиканың ерекшелігі ... ... ... ... сол ... ... ... ғылыми тұрғыда өрістеуінің қандайының да болсын қозғаушы күші және ол ... ... ішкі ... пен ... ... бірден бір принцип болып табылады. Дүниедегінің бәрінің өзін өзі терістеуге ... ... ... ... ... ... де ойды да революцияландыратын негіз болады, сол себепті алдыңғы қатарлы ойшылдар Гегель диалектикасын ... ... ... сандық және сапалық өзгерістердің табиғатын көрсетеді:қарама-қарсылықтардың бірлігі мен ... ... ... ... кез-келген жүйенің немесе құбылыстың даму процесі , , ұғымы мен тығыз байланысты.
Сонымен бірге оның сыни - ... ... да айта кету ... ... ... ... басқа да тәсілдері бар, олар: метафизика, софистика, эклектика. Болмыстың универсалды байланыстары диалектиканың заңдары мен катергорияларында көрініс береді. ... ... ... бар, ... ... және сапалық өзгерістердің бір-біріне өту заңы; қарама-қарсылықтардың бірлігі мен күресі заңы , ... ... ... диалектиканың басты категориясы болып табылады. Диалектиканы қайшылықтар туралы ілімде дамудың қандай түрінің болса да қозғаушы күші мен ... ... ашып ... ... ... басқа да категориялары мен принциптерінің кілті осы ілімде, сандық өзгерістерінің сапалық өзгерістерге айналуы арқылы даму, ... ... ... ... бастапқы сәтіне қатысты терістеудің өзін терістеу, бастапқы күйге тән белгілердің, ... ... ... негізде қайталануы. Дамуды нақ осылайша түсіну диалектиканы реформистік теорияларға тән неше түрлі анайы -- эволюционистік көзқарастардан ... - ... ... қозғалыс, уақыттағы өзгеріс. Кеңістіктегі орын ауыстырудың даму болатын себебі, онда уақыттағы өзгерістің түсірілген түрде ... ... өмір сүру ... ... қозғалыс еш нәрседен пайда болмайды және жоғалып та ... өмір ... басы да, аяғы да ... ... және төмен түсетін даму болады. Сырттан ішке ... ... ... ... ескіден жаңаға және жаңадан ескіге, қарапайымнан күрделіге және күрделіден қарапайымға, төменгіден жоғарғыға және жоғарғыдан төменгіге, кездейсоқтықтан қажеттілікке және қажеттіліктен ... ... ... Даму ... ... ... бірлігі мен күресінде, санның сапаға ауысуы түрінде және ... ... ... жеке ... ... оның ... ... алғышарттарын әзірлеу, яғни, негізінен сыртқы қозғалыс; туу, яғни, ішкі қозғалысқа көшу; қалыптасу, Яғни дамудың жаңа ... мен ол ... ... ... ... ... немесе даму процесінің пісіп-жетілуі, яғни, оның өз бетінше өмір сүруі; процестің өшуі, күйреуі. ... ... ... ... әуел ... ақ ... жоғарыға және жоғарыдан төменгіге жеткізетін тенденциялары жасырын ... ... ... ... және ... зерттеудің философиялық әдісі болып табылады. Тек диалектика тұрғысынан ғана ... ... ... ... толы ... жолын, ғылыми дамудың барлық сатыларында абсолюттік пен ... ... пен ... ... ... ... бір ... басқа, неғұрлым мазмұнды түріне өтуін түсінуге болады. Диалектиканың тоқырау мен ... ... ... да ... ... ... оны ... дамудың тарихи мұқтаждарын, жаңа мазмұнға ескі формалардың үйлеспейтіндігін, адамзат прогресіне жағдай жасайтын ... ... өту ... ... ... ескеріп отыруға көмектесетін, қоғамды практика жүзінде қайта құрудың қаруы етеді.
Әдебиеттер:
1. ... В.В. ... ... ... ... проблемы. М.,1993
2. Лекторский В.А. Субьект, обьект, познание. М.,1980
3. Рассел Б. Человеческое познание. ... Н.И. ... ... М.,2004

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дүниеге қөзқарас және онын типтері. Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі.Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері14 бет
Дүниеге қөзқарас және онын типтері.Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі. Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері14 бет
Философиядағы адам мәселесі жайлы9 бет
Дүниеге қөзқарас пен оның типтері жайлы17 бет
Ауыл шаруашылық малдарының эмбриондарын трансплантациялау69 бет
Темпераменттің шығу тегі, дамуы және қалыптасуы30 бет
Autocad графикалық редакторы, оның ерекшеліктері мен артықшылықтары. графикалық редактордың сипаттамасы, меню типтері6 бет
Turbo Pascal тіліндегі мәліметтердің күрделі типтері50 бет
Win32 API-да деректер типтері5 бет
XIX ғасыр қазақ ағартушыларының дүниеге көзқарасы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь