Дүниеге қөзқарас және онын типтері. Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі.Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері

1. Дүниеге қөзқарас және онын типтері
2. Ежелгі Қытай философиясы
3. Философиядағы адам мәселесі
4. Гносеология және эпистемология
5. Диалектика және онын әдістері
Адам басқа тіршіліктерге қарағанда ерекше пенде: ол өзін бүкіл Дүниеден бөліп алып, оған қарсы қоя алады. Менің осы Дүниедегі орным қандай? Мен бұл өмірге не істеу үшін келдім? Адамды Құдай, я болмаса «Үлы мәртебелі Табиғат» неге жаратты? Бұл Дүниені адам танып, түбіне жете алар ма екен? Мені жағапай қоршаған табиғат неге шексіз, әртүрлі және сондай әсем? Ертең-ақ бүл әсем Дүниені өлер шағымда қалайша қиып кетемін? Егер мен бұл Дүниеге уақытша ғана келсем, онда бұл өмірдің мәні неде? деген осындай және мыңдаған басқа сұракгар адамның ойына оқтын-октын келеді. Әрбір адам өзінің ой-өрісі, өмірден алған тәжірибесі, жалпы мәдениетінің деңгейіне қарай бұл сауалдарға жауап беріп, өзіне тән дүниеге деген көзқарас қалыптастырады.
Алайда қайсыбір Дүниеге деген көзқарасты философияға жатқызуға болмайды, өйткені соңғыға тек қана абстрактілік ой-өріс дамуының негізінде Дүниені үгымдармен бейнелеу түрі жатады (abstractio — латын сөзі, ой арқылы заттың, құбылыстың әртүрлі жактарын бір-бірінен бөліп алып қарау). Олай болса, философия — Дүниеге деген дамыған көзқарас түрі.
Тарихи дүниеге деген көзқарастың тұрпайы түрі алғашқы қауымдық қоғамның шеңберінде Дүниеге келеді. Оны біз мифология дейміз (mithos — грек сөзі, баян, аңыз, logos — грек сөзі, ілім деген магына береді).
Миф — табиғат, қоғам және адам жөніндегі алгашқы тұрпайы фантастикалық түсініктер (phantasia — грек сөзі, қиял, елес). Алғашқы қауымдық қоғамдағы әлеуметтік дамудың тым төмендігі, адамның табиғаттың әртүрлі күштеріне қарсы тұра алмауы, сонымен қатар өзінің өмірге деген қажеттіктерін өтеу жолындағы сол табиғат құбылыстарын сезіну және түсіну іңкәрі — мифтердің Дүниеге келуінің қайнар көзі болып табылады.
Әрбір халық өзінің дүниеге келу жолында әртүрлі мифтерді ойлап шығарды. Дүниенің пайда болуы мен тәртібі, жақсылық пен жамандық, көркемдік пен түрсіздік, адам өмірінің мәні мен құндылығы т.с.с. сұрақтардың жауаптары халықтар аңыздарында әртүрлі дәрежеде берілген. Ол жағалай қоршаган табиғаттың ерекшелігіне және соған сәйкес қалыптасқан халық тіліне байла- нысты болса керек.
Бірақ тереңірек қарасақ, әртүрлі халықтардың дүниеге қойған сұрақтары, ізденістерінің бір-біріне ұқсас жақтарын да көруге болады. Олар: Дүние қалай пайда болды? Кім адамды тудырды? Адам неге өледі? Адамдардың сөйлейтін тілдері неге әртүрлі? Аспан мен жер неге бір-бірінен бөлінген? т.с.с.
Әрине, бұл сұрақтарға берілген жауаптар бүгінгі адамдарды қанағаттандырмайды, оған ол тұрпайы болып көрінеді, өйткені мифтерде табигаттың қүбылыстары сиқырлы күштер арқылы түсін- діріледі. Мифтер — адамзаттың «балалық тарихындагы» туынды- лары. Сол кездегі адамдар мифтердегі айтылатын сиқырлы күштер- ге өзінің ықпалын тигізе алатынына кэміл сенді. Сонымен олар жагалай қоршаған ортаны, табиғаттың зор күштерін қнялдық жолмен түсінуге жэне игеруге тырысты.
        
        Семей қаласының Шәкірім атындағы Мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы:  1.Дүниеге қөзқарас және онын типтері 2.Ежелгі Қытай философиясы
3.Философиядағы адам мәселесі 4.Гносеология және эпистемология 5.
Диалектика және онын ... ... ... ЭН-401
Семей қаласы 2015 – жыл.
Мазмұны
1. Дүниеге қөзқарас және онын типтері
2. Ежелгі Қытай философиясы
3. Философиядағы адам мәселесі
4. Гносеология және эпистемология
5. ... және онын ... ... қөзқарас және онын типтері
Адам басқа тіршіліктерге қарағанда ерекше пенде: ол өзін бүкіл
Дүниеден бөліп алып, оған қарсы қоя алады. ... осы ... ... Мен бұл ... не ... үшін ... Адамды Құдай, я болмаса «Үлы
мәртебелі Табиғат» неге жаратты? Бұл Дүниені адам танып, түбіне жете ... ... Мені ... ... ... неге ... ... және сондай
әсем? Ертең-ақ бүл әсем Дүниені өлер шағымда қалайша қиып кетемін? Егер мен
бұл Дүниеге уақытша ғана келсем, онда бұл ... мәні ... ... ... ... ... сұракгар адамның ойына оқтын-октын келеді. Әрбір адам
өзінің ой-өрісі, өмірден алған тәжірибесі, жалпы мәдениетінің деңгейіне
қарай бұл сауалдарға жауап ... ... тән ... ... ... қайсыбір Дүниеге деген көзқарасты философияға жатқызуға болмайды,
өйткені соңғыға тек қана ... ... ... негізінде Дүниені
үгымдармен бейнелеу түрі жатады (abstractio — латын сөзі, ой арқылы заттың,
құбылыстың әртүрлі жактарын бір-бірінен бөліп алып қарау). Олай болса,
философия — ... ... ... ... ... дүниеге деген көзқарастың тұрпайы түрі алғашқы қауымдық қоғамның
шеңберінде Дүниеге келеді. Оны біз мифология дейміз (mithos — грек ... ... logos — грек ... ілім ... ... ... — табиғат, қоғам және адам жөніндегі алгашқы ... ... ... — грек ... қиял, елес). Алғашқы қауымдық қоғамдағы
әлеуметтік дамудың тым төмендігі, адамның табиғаттың ... ... тұра ... сонымен қатар өзінің өмірге деген қажеттіктерін өтеу
жолындағы сол табиғат құбылыстарын сезіну және түсіну іңкәрі — ... ... ... көзі ... табылады.
Әрбір халық өзінің дүниеге келу жолында әртүрлі мифтерді ойлап шығарды.
Дүниенің пайда болуы мен тәртібі, жақсылық пен ... ... ... адам ... мәні мен құндылығы т.с.с. сұрақтардың жауаптары
халықтар аңыздарында әртүрлі дәрежеде берілген. Ол жағалай ... ... және ... ... қалыптасқан халық тіліне байла-
нысты болса керек.
Бірақ тереңірек қарасақ, әртүрлі халықтардың ... ... ... ... ұқсас жақтарын да көруге болады. Олар: Дүние
қалай ... ... Кім ... ... Адам неге ... ... тілдері неге әртүрлі? Аспан мен жер неге бір-бірінен бөлінген?
т.с.с.
Әрине, бұл сұрақтарға берілген ... ... ... оған ол ... ... ... ... мифтерде
табигаттың қүбылыстары сиқырлы күштер арқылы түсін- діріледі. Мифтер —
адамзаттың «балалық тарихындагы» туынды- ... Сол ... ... ... ... ... ге ... ықпалын тигізе алатынына
кэміл сенді. Сонымен олар жагалай қоршаған ортаны, табиғаттың зор күштерін
қнялдық жолмен түсінуге жэне игеруге ... ... ... ... ... бслгілі бір топтарға бөлуге
болады. Мифтердің ең үлкен бөлігінің бірі ... ... (cosmos — ... ... genesis — грек сөзі, дүниеге келу, пайда болу) аңыздар. Оларда
көбінесе Дүниенің алғашқы жагдайы хаос (chaos — грек ... ... ... ... ... ... Сиқырлы құдіретті күштің іс-әрекеті
арқылы хаос жер мен ... ... ... тэртіп келіп, әртүрлі табиғаттың
құбылыстары дүниеге келеді.
Дүниеге деген жалған көзқарас ретінде мифтің қандай ерекшеліктерін атап
өтуге болады?
Біріншіден, миф алғашқы пайда болған ... ... ... ретінде
өзінің ішінде болашақта дүниеге келетін өнер. дін, саясат, мораль сияқты
құбылыстардың элементтерін бойында сақтайды. Сондықтан мифті галымдар
қогамдық сананың ... ... түрі деп ... ...... ... араласқан, бөлінбеген деген магына береді).
Екінші ерекшелігі — мифтегі адам мен табиғаттың ... ... ... ... ... өзін- дік мэндік қасиеттерін бүкіл
табиғатқа таратуы, табиғатгың құбы- лыстары мен заттарын олардың адам
сияқты жаны, ойы, ... ... бар деп ... Мысалы, жерге нәр беретін
аспаннан жауган нөсердің мифте Құдайлардың жыныс қатынасынан шығатыны
жөніндегі қияли ойлары.
Үшіншіден, мифте элі ... ... жоқ, онда ... ... ... ... соз арқылы бейнеленеді.
Әлемнің пайда болуы жөнінде кейбір ... ... ... ... та ... ... – грек сөзі, адам, centrum
— латын сөзі, орта, әртүрлі қатынастардың бір жүйеге қосылатын нүктесі).
Бұл мифтер: ... ... ... ... адам ... ал ол өлген
кезде оның денесінен Дүние жаратылады», — деген пікір айтады.
Көне заманда күн мен ай, аспан мен жүлдыздар жөніндегі ... ... кең орын ... Күннің сәулесінің жер бетіндегі тіршіліктің
өміріне тигізетін шешуші рөлі сол заманда-ақ анықталып, Күн Құдайы негізгі
табынатын құдайлардың біріне айналган. Сонау көне ... ... ... ... ... жасалған. Мысалы, біздің ертедегі бабаларымыз
аспанға (тәңір, қытайша — тян) табынып: «Жер мен тіршілікті, адамды
жаратқан — сол ... ... — деп ... ... ... ... қайталау үрдістері, жыл
маусымдарының, күн мен түннің ауысып отыруы, жер ... ... ... ... ... көне ... ... мен планеталардың орналасуымен,
солардың ықпалымен түсіндірілді. Аспандагы жұлдыздардан тұратын фигуралар
жердегі ахуалды, болашақта болатын оқиғаларды анықтайды, — деп ... ... ... (astron — грек ... ... сол ... пайда болган мифтерге сүйенеді.
Мифологиядағы тагы бір ерекшелік — ол ... жан ... сін, ... Құдайдың іс-әрекетінен шыгаруы. Бұл сонау көне заманда пайда бола
бастаған діннің, адамның өз ішкі рухани өміріне ... ... ... қоя
бастағанының кепілі болып табылады. Мысалы, грек мифологиясындагы
кейіпкерлер ғашық сезіміне шомылса, ал ... ...... ... деп ... Егер еске түсіру Құдайы — Мнемосина көмек берсе, адам есіне
өткен оқиғаларды түсіреді, егер Муза ... ... онда ... ... ол ... ... туындыларын жасайды.
Бүгінгі өмірде ғылым мен техниканың, гуманитарлық пәндер- дің дамуына
қарамастан (humanitas — латын сөзі, ... ... ... ... жаңа ... ... осы ... шейін жалғасып келе жатыр. Мысалы,
адамдардың ғарыштағы басқа саналы пенделерге кездесуге деген бітпес іңкэрі
неше түрлі аспаннан ұшып ... ... ... ... жандардың адамга
ұқсас екені, жер қызының ғарыштан келген жігітке гашық болғаны жөніндегі
мифтерді атап өтуге болады. Сонымен бүгінгі таңда, сонау мыңцаған ... ... ... қазіргі мифтің мазмұнынан біз жоғарыда көрсетілген
антропоморфизациялауды байқаймыз.
Әсіресе қазіргі замандағы әлеуметтік-экономикалық қиын- дықтар, адамның
рухани ... ... ... ... күрт ... қогам өмірі
жөнінде, билік басында отырған адамдар, олардың отбасылары, өмір салты
жөнінде неше ... ... ... ... ... оларды тудыратын — халық,
бұл мифтерде адамдардың жақсы өмірге деген іңкэрі, өмірдегі болып жатқан
көп эділетсіздіктерді қабылдамауы байқалады.
Діннің ... ... даму ... біршама себептер бар.
Біріншіден, дін мифологиялық санага қараганда, адамның абстрактылық ойлау
қабілетінің анағұрлым биік ... ... ... етеді (о дүние, мәңгілік,
шексіздік, эсемдік, ізгілік жэне т.б. ұғымдардың ... ... ... ... ... ... ... өміріндегі себептік-
салдарлық, қажеттік жэне кездейсоқтық т.с.с. байланыстар мен қатынастарды
сезініп, соларды түсінуге деген өшпес іңкэрі. ... ... ... дұрыс
түсіне алмаганнан кейін, адамдар табиғаттагы заңдылықтарды неше түрлі
қүдіретті күштерге теңеп, соларға табыну арқылы оларды адамга керек багытта
өзгертуге ықпал ... ... ... ... ... ... зардап шегуі, езілуі, зорлық-
зомбылықтың жақсылық пен ізгілікке ... ... лығы оның ... Дүниедегі өзінің өміріне қанағаттанбай, әрдайым шынайы құндылықтарды
армандап, оның әлемін о Дүниемен теңеуге әкеліп соқты.
Төртіншіден, адамның өз өмірінің уақытшалығы, әрдайым оның ... ... ... оның ... ... ... бақытты Дүние болуы керек
деген ойын тугызды.
Басқа қогамдагы сан ... ... ... дін де ... ... өзінің әртүрлі багыттарын тудырды. Бүгінгі таңда жер бетінде үш
негізгі дүниежүзілік діндер бар. Хрнстиан дініндегі негізгі идея ... ...... грек ... logos — ... тарихтың, Дүниенің
соңында Мессияның (құтқарушы) екінші келуі, тірі жэне өлген адамдарды
таразыға салып, біреулерін тозаққа, екіншілерін ... ... ... ... ... ...... жэне оны уагыздауда осы
дін өте биік ягни, жай адамның мүмкіншілігінің шеңберінен шығып кететін
дэрежеге дейін көтеріледі (өздеріңнің жауларыңды да сүйіңдер!).
Ислам діні де осы ... ... бір ...... оның ... ... Бүл діннің негізгі ерекшелігі — Құрандагы жазылған
қағидалар адам өмірінің барлық жағын үйле- сімді түрде ретке келтіріп
отыруга тиіс. Сондықтан Ислам діні ... ... ... ... ... ... тырысады (Ауганстан, Пэкістан, Иран). Ислам діні
басым елдерде, шариғаттың негізінде өмір сүретін исламдық құқықтық мемлекет
орнату идеясы көптеген адамдардың мақсатына айналуда.
Ислам дінінің ... ...... ... ... ... ұшын беру ... зекет төлеу (адамның өз еркімен элеуметтік салаға
кемінде жылдық табысының 2 пайызын беріп отыруы), ... ... ... бэрі де ... ... ... ... үлкен
ықпалын көрсетеді.
Үшінші дүниежүзілік дін — Буддизм. Бұл діннің негізгі ...... ... (ethos — грек сөзі, эдет-ғұрып, prakticos —
грек сөзі, белсенділік, ... Бұл ... ... ... ... ... Оның себебі — адамның өмірге деген құштарлығында, оның
қызыгына тоймауын- да. Ал зардаптан құтылу үшін адам бүл бейнеленген
болмыстан бас тартуы ... Ол үшін адам ... ... өшу) ... ліп, бейнесіз болмысқа өтуі керек. Сонда ғана адам өмірдегі зардап-
тан құтыла алады. Дүниежүзілік ... ... ... бас ... бірде-бір философия жоқ сияқты.
Буддизм дінінің тартымды жақтарының бірі — ... ... дық ... яғни өмір ... ... бүкіл тіршілікке тиіспеу, зорлық-зомбылық
арқылы залымдыққа қарсы тұрмау, адамдар мен халықтардың арасында жеңген де,
жеңілген де болмауга ... бұл ... ... ... ... лэззат іздеген, гедонизм
(gedone — грек сөзі, рахат, ләззат) жолына түсіп, жер ... ... ... ... ... ... ... наразылық көзбен қарайтын
миллиондаған адамдардың жүрегіне жақсы үялайды.
XX ғасырда бұрынғы Кеңес Одагының шеңберінде социалис- тік ... ... жаца ... ... ... жан дүниесіне кіргізу (маркснзм-
ленинизм) амалы, бұрынғы діндермен күресу, оларды қоғамның рухани ... ... жүр- ... ... ... марксизмді Батыс Европа ой
жүйесінің логикалық соңы ретінде қарауға болады. Бұл ілім бойынша адамзат
болашақта жер-бетін, қогам ... ... ... сол ... ... жаңа адам дүниеге келеді. Оған мемлекеттік басшылық, заңдар керек
емес. Ол тек қана адамгершілік ... ... ... өмір ... адам жан- ... жэне үйлесімді түрде өзінің дарындары мен қабілеттерін
дамытып, өзіне керек барлық қажеттіктерін кедергісіз өтей ... ... ... жұмақ» орнатуға бағышталған орасан зор ерлік жэне
сонымен қатар ... да ... ... ... 70 ... кейін
қоғамды тарихи тұйыктыққа әкеліп тіреді. Коммунизмнен күдер үзген
миллиондаған адамдар өздерінің өмірлерінің мэн-мағынасын іздеу жолында
бүгінгі таңда бұрынғы ... ... ... ... ... қазіргі адамзатты бірде-бір дүниежүзілік дін толығы- нан
қанағаттандырмайды. Сондықтан, бір жагынан алғанда, қайшы- лықтарға толы
цивилизацияға бүкіл адамзаттың басын біріктіретін бір гана дін ... ... XIX ... ... Иран ... ... ... Бахаизм діні
сол рөлді өз мойнына алып орындауга тырысуда.
Екінші жағынан, XX ғасырда болған екі дүниежүзілік соғыс, миллиондаган
адамдардың ... ... мен ... ... тіктерін пайдалану
жолындағы теріс салдарлар, тірі табигаттың әлсіреуі көп ... ... ... ... діндерге жаңа дәрежеде қайтып оралғысы келетінін
сездіртеді.
2. Ежелгі Қытай философиясы. Қытай мемлекеті ... ... ... ... ... ... бірі болып отырғаны күмәнсіз.
Өзінің экономикалық қуатын, мәдениетін, саяси ықпалын күннен
күнге күшейтіп отырған кершіміздің ұлттық болмысын, философиялық
дүниетанымын, адамгершіліктік ... ... біз ... ... және ... Әр ... ... нағыз мәні оның
философиясы арқылы ашылатыны белгілі, сондықтан да көне Қытай
философиясымен танысу, оның ... ... ... ... ... түсінуге мүмкіндік береді.
Қытай философиясы өз бастауын біздің дәуірімізге ... VIII ... ... тарихи даму барысында көптеген философиялық мек-тептер
мен бағыттарды, ғұлама философтарды дүниеге әкелді.
Ежелгі Қытай ... ... Ең ... ...... ... басымдылығы, яғни
философиялық ой мемлекет мүддесіне қызмет етті. Бұл ... ... ... ... ... мемлекеттік саясаттан тікелей
туындайды. Көне Қытай мемлекеті иерархиялық деспотия үстемдік құрған
мемлекет болды. Мемлекет басшысы ван, ... ... ... ... ... ... шыңында орналасқан. Одан кейінгі қабаттарда әр түрлі
деңгейдегі ... ... ...... ... ... дафу және ши, ең ... -ештеңеге құқы жоқ шужэнь орналасқан. Қатаң
тәртіпке, ванға бағыныштылыққа негізделген осындай қоғамның философиясы,
әрине, «жоғары» мен «төменнің» арасындағы қатынастарды ... ... ... ... Осы бірінші ерекшеліктен Қытай философиясының ... ... ... ... ... ... қарастырған басты
мәселесі – адам, оның ... ... және ... ... ... ... ... Көк пен Жердің арасындағы он мың заттың ең құндысы деп
танығанымен, бұл ... адам үшін ... адам – ... ... бір бөлшегі ғана, ол космоспен мыңдаған көрінбейтін
жіптермен байланысты деп түсіндірді. Яғни, адамның міндеті – осы ... жеке ... ... ... ... ... ... қызмет
етіп. табиғат пен өмір ағынына еріп, тыныш өмір сүру, өзінің адамгершілігін
жетілдіру жолында тынымсыз еңбектену., Себебі, бұл өмірде ең ... ... жеке адам ... ол өмір ... ... ... мемлекет, ал жетілген қоғам
жетілген адамгершілікке ие адамдардан құрылмақ деп түсіндірілді.
3) Қытай философиясының да бастауы ... ... ... ... ... ... адамның адамгершілік келбетін жетілдіру, адам және
қоғамның ... ... ... мөселелеріне басты назар аударылды.
Көптеген мифтік ұғымдар Қытай ... ... ... ... ... ... етті.
4) Натурфилософиялық мәселелер мардымсыздау талқыланды, бұл мәселелерді
«инь-ян» ... ... ... моистер және дао-сизм мектебінің
өкілдері ғана қарастырды.
Бірақ табиғи құбылыстарды да Қытай ойшылдары әлеуметтік және ... ... ... ... бес ... су, от, ағаш,
металл, жер және табиғаттың бес құбылысы: жаңбыр, күнщуақ, ... суық ... бар деп ... және олар халықтың тұрмысына әсер етеді деп ... ... ... анықтауға тырысты. Бұл түсініктер өздерінің
бастауын мифологиялық және көзқарастардан алатынын айта кету қажет.
Көне Қытайдың негізгі ... ... «И ... -Өзгерістер
кітабы», «Ши цзин» – «Өлендер кітабы», «Шу цзин» – «Тарих кітабы».
«И ... ... ...... ... ... қалып-тасуына зор
әсер еткен, маңызын әлі күнге дейін жоймаған шығарма. Кейбір ... ... ... деп ... Ведалармен, Інжіл. Құранмен бір деңгейге
қояды.
Көне Қытай философиясының негізгі өкілдері
Конфуций – Кун-Фу-цзы («Кун Үстаз») – ... ... ... ... өмір ... көне ... ... ең көрнекті өкілі, «қызмет
етушілер философиясы» деген атауға ие болган философиялық мектептің ... ... ... Бұл ... ... жу – «ғалым-
интеллектуалдар мектебінің ілімі» деп ... ... ... ... өмірлік тәжірибе жинақтап, адамға қажетті алты өнерді – салттарды
білу, музыканы түсіну, садақ ата білу, күйме арба ... жаза және ... ... ... ... ... жасында құрды деп ... ... ... ... әте ... бағалап, өзін жаңа ілімді
жасаушы емес, көне ... (шэн) «Шу ... және «Ши ... ... ... ... ғанамын деп түсінген. «Лунь юй»
(«Әңгімелер мен пікірлер») еңбегі Конфуций ... ... ... ... ...... пен жеке адамды жан-жақты жетілдіру
жолдарын көрсету. Конфуцийдің пікірінше, мем-лекеттің жақсы болмағы ... ... ... ... ... да жеке ... міндеті –
мемлекетке, өзіне жоғары тұрған адамға ... ... ... ... ... ... біздің дәуірімізге
дейінгі VІ-V ғасырларда өмір сүрген, кейінірек ... ... ... философиясы тарихында алатын орны ерекше. Оның ... ... ... ... ... ал оның ... ... цзин» шығармасында жинақталған, бұл шығарманы ... ... ... да мүмкін деген болжам-пікірлер айтады. Лао-цзы ... ... ... ... ... ... деп түсіндірді.
Адам ойлаудада, іс-әрекетінде де осы дао жолын ұстануы, яғни «у -вэймен»
айналысуы ... ... ... келісу» дегенді білдіреді, кейінірек
«әрекетсіздік, ештеңеге араласпау» деген қазіргі мағынасында ... ... ... мектебінің негізін салушы, біздің дәуірімізге
дейінгі 479- 400 жылдары өмір ... ... ... ... Моцзы «адамды
сүю» идеясын басты деп түсінді. Оның ойынша, елдегі жағымсыз құбылыстардың
себебі – адамдардың ... ... ... Адам өзін ғана ... ... мемлекетке зұлымдық әкеледі.,Ол өз пайдасын ғана ойламай, ... ... да ... ... жеке ... ... ... ұласып,
мемлекетте тыныштық орнайды. ... ... ... ... ... деп есептеп, адамдарды тынымсыз еңбек етуге ... ... ... ... ... ... ... тырысады. Оның
негізгі тұжырымдары «Моцзы» еңбегінде баяндалған.
3. Философиядағы адам мәселесі
Философиялық антропология – адамның  ... ... мәні ... ... ... әлемге, барлық заттың негізіне, болып жатқандардың
метафизикалық мәніне және оның әлемдегі физикалық,  психологиялық жеке
рухтың пайда болуына қатынасы оның биологиялық психикалық, рухани — ... ... даму ... ... ғылым.
Адам проблемаға айналған кезде адам «адам деген не, ол бұл әлемге ... және ... тірі ... ... ... ... ... кезде философиялық антропология іргелі және орталық философиялық
ғылымға айналады. Fылымның қазiргi жетiстiктерi адамды биологиялық
факторлармен қатар әлеуметтiк факторлар да маңызды рөл атқаратын
эволюциялық даму ... деп ... ... ... Осы ... ... ұйымдасқан жануарлардан басты айырмашылықтары туралы және
осы айырмашылықтарды мүмкін еткен үрдiстердi ғылыми тұрғыда түсiндiру
туралы мәселе шешушi мәнге ие болады.
Алайда әлемнiң қазiргi ... ... ... ... ... белгiсiз күйiнде қалып отыр. Бұл жағдай «адам феноменiн» тамаша
зерттеушi, ... ... ... ... ... және антропологы
Пьер Тейяр де Шарденнiң мынадай сездерiмен түсiндiрiледi: адам «эволюцияның
өзегi мен шыңы» болып табылады және «адамның кiлтiн ... ... ... ... және ол ... ары ... құрылуы тиiс eкeнiн бiлуге
ұмтылу деген сөз».
Жетiспейтiн айғақтардың жоқтығы, адамға деген eскi көзқарасқа күмән
келтiретiн жаңа ашылымдар адамның мәнi мен ... ... әр ... туғызды. Оларды жалпы, шартты түрде рационалистік және
иррационалистік деп бөлуге болады. Иррационалистiк көзқарас негiзiне адам
әpeкeтi немесе оның кең ... адам ... ... келмейтiн iшкi
сарындар, ыpықтар, көңіл — күйлер көpiнici позициясымен ... ... ... неотомизм, фрейдизм iлiмдерiн жатқызуға болады.
Бүтiндей алғанда иррационалистiк концепциялар адамның кейбiр қырлары мен
қасиеттерiн ашқанымен, адамның шығу тегi ... ... ... ... ... ... ең ... гипотеза да бермейдi.
Адам туралы бiздiң қазiргi көзқарастарымыз иррационалистiк бағыттағы
ойшылдар жетiстiктерiн eскepгeнiмeн, көбiне рационалистiк, материалистiк
және ... ... ... ... ... мүмкін мыңдаған
жылдарға созылған адамның жануарлар әлемiнен бөлiнiп шығу үдерiсiн
түсiндiре отырып, Маркс пен Энгельс былай деп жазады: «адамдарды
жануарлардын ... ... ... тағы ... қарап айыруға болады.
Ал олар өздерiн жануарлардан өмiрлiк қажеттi құралдарды ... ... ... ... адамдар өздерiнiң материалдық өмipiн жанама жолмен
өздерi өндiредi». Жануарлық жағдайдан адамға өтуге мүмкiндiк беретiн басты
критерий оның мәдениеттенуi – бұл жерде ... ... ... ... ...... ... түсiндiруде Энгельс ұсынған
антропогенездiң еңбек теориясының маңызы зор. Бұл теорияны жақтаушылар
еңбек биологиялық заңдар әcepiн тepicкe ... ... ол ... ... ... ... ... адам өз жеке өлшемi
бойынша табиғатты өзгерту қабiлетiне және адамның өзi қалыптасуына ықпал
етедi деп ... ... ... ... ... ... және рухани
қажеттiлiктерi өтеледi, адамдардың бiрiгу ауқымы көбейе түседi. Еңбек
арқылы адам өзiн, өзiнiң физикалық және ақыл — ой ... ... және ... ... ... ... рөл тілге тиесiлi. Тiл
арқасында адамның ойлауы дамиды. Тiл маңызы, ең алдымен, ... ... ... ... ... ... eмecтiгiмeн сипатталады. Өзара
қатынас арқасында адамдар бiр — бiрiмен байланыс орнатты, өзара әрекеттiң
әр түрлi мәселелерi бойынша келiстi, тәжiрибе бөлісті және т.б. ... бiр ... ... ... ... әдет — ғұрып және
дәстүрлердi жеткiзiп отырды. Онсыз бiр қоғамда өмip cүpeтiн әр түрлi
ұрпақтар ... ... ... ... ... мәнi ... адам ... философиялық ілімнің өзегiн құрайды.
Адамның дамуы мен тарихи негiзiн және оның мәнін құрайтын субстанция
ретiнде ... ... ... ... ... ... ... еңбек
әpeкeтiн атайды. Қоғамдық өндiрiс пен еңбек әpeкетінің дамуы ... ... ... да ... Индивидтiң жеке дамуы қоғамдық
қатынастардың бүкiл жиынтығын өн ... ... ... және ... ... ... Сондықтан да Маркс адамды абстрактылы тұрғыда
түciнгeнi үшін Фейербахты сынай отырып, былай деп ... ... ... ... тән ... емес. Ол өз болмысында барлық қоғамдық
қатынастардың жиынтығы болып табылады».
Адамның өмip cүpyi мәселесi де адам мәнi мәселесi ... ... ... ... емес, адамның өмip cүpyi мен мәндiлiгiнiң тұтастығы ... ... ... ... ... Адам әрқашан да, бiр жағынан, әуел
бастапқы «әлдене» және, екiншi жағынан, ол өзiнiң iз — таңбасы мен шектеуін
қалдыратын әлеуметтiк ... ... ... да ... өмip сүру
осы қажеттiлiксiз, оның мәнін құрайтын қоғамдық қатынастар жүйесiнсiз
мүмкін емес. Сонымен қaтap, оның мәнi де оның өмip cүpyiнeн тыс ... Адам ... ... пен ... ... де осы өмip сүру мен ... мәселесiмен байланысты. Өзiнiң мәнi
жағынан адам әлеуметтiк жан. Сонымен бiр мезгiлде ол табиғаттың жемiсi ... ... тыс өмip сүре ... ... ... ... ... жейдi, дене қабатын тастап кете алмайды. Адамдағы
биологиялық пен ... ... ... ... оның бiр ... сапаға» ие тұлға құраса, екiншi жағын табиғи негiзi болып
табылатын ағза құрайды.
Әлеуметтiлiк пен биологиялық мәселелердi қарастырғанда eкi көзқарастан
бойды аулақ ұстау ... ... ... ... мен ... ... Бiрiншiсiнде адам әлеуметтiк ортаның абсолюттiк
нәтижесi болып көрiнедi. Екiншi концепцияға әр түрлi биологияландырушы
iлiмдер жатады. Оның iшiнде, мысалы, табиғи тұрғыда бiр ... ... ... нәсiлшiл теорияларды жатқызуға болады. Нәсiлшiлдiлiктiң
баянсыздығын адам генотипi ерекшелiгiнiң нәсiлдiк емес, индивидуалдық
деңгейде көрінетiндiгi арқылы дәлелдеуге болады.
4. Гносеология және эпистемология
Таным теориясы немесе ... ... оның ең ... даму
кезеңінде ақ пайда болған. Гносеология грек тілінен аударғанда, таным
туралы білім деген ... ... ... ... қатынасын, оның мәдениет пен коммуникация жүйесіндегі өмір сүру
шартын, ақиқат білімге жетудің заңдылықтары мен тәсілдерін оқытады.
Гносеология адамның дүниені ... білу ... ... ... ... ... зерттейтін философиялық ілім. Кейіннен
«эпистемология» термині пайда болды, ол да өте кең ... Бұл ... ... ... ... субектісі дегеніміз-мақсатпен бағытталған заттық-практикалық,
белсенді таным әрекетін ұстанушы, ол индивид те, ұжым да, ... ... да ... мүмкін.
Таным обьектісі дегініміз-субьектінің таным әрекеті бағытталған нәрсе.
       ... ... ... екі түрі ... ... ... қабылдау, елестету)
рационалды (логикалық) таным (түснік, пайымдау, ой-тұжырым)
Сезімдік таным бойынша біз әлем туралы алғагқы білімдерді түйсік, ... ... ... ... ... ... сферада ой тұжырым,
пайымдау, түсінік көмегімен өңделеді. Таным процесі адамның ... ... ... ... ... ... таным процесніңі негізі және
мақсаты. Сезімдік таным түрлері:
 Түйсік-материалды ... адам ... ... ... өзара әрекет
ететін қарапайым, элементарлы көрінісі. Олар белгі немесе ... ... ... ... онда обьект тікелей сезім органына ... ... ... ... ... Қабылдау түйсік негізінде пайда
болады. Ол да образдық-белгі бірлігімен сипатталады.
Елестету-заттың жанама-сезімдік бейнесі, ол ... ... ... ... ... ой ... онда жеке ... мен олардың топтары жалпыланады,
кластарға бөлінеді.
Пайымдау-бұл ой, онда ... ... ... шындық заттармен терістелуі
мүмкін.
Ой-тұжырым-бұл ойлау формасы, ой-тұжырым арқылы бір ... ... жаңа ... шығару. Ойлауды-жалпы түрде сезімдік ... ... ... операцияларды өңдеп шығару тәсілі
ретінде айтуға болады.
  Ақиқат гносеологияның ең басты сұрақтарының ... ... ... ... анықтамалар өте көп. Біреулер үшін ол ... ... ... ... үшін ... ... ... конвенционалды теория, төртіншілер үшін ... ... ... үшін ... қолдануға өте ыңғайлы, т.б. ... ... ... ... ... ... көрінісі немесе
обьектіге ойдың сәйкес келуі. Ақиқат өлшемдері:
  ... ... ... ... емес білім, ол қоғам
дамуының білгілі-бір ... ... ... ... ... орын мен уақытқа тәуелді білім.
Абсолютті ақиқат-бұл біріншіден, шексіз әлем ... ... ... ... ... ... – танымның негізгі мақсаты. Өйткені таным процесіндегі субъектінің
белсенділігіне байланысты қалыптасқан жаңа білім зерттеліп отырған
объектіге ... ... ... ... ... керек. Осыған орай ғылым мен
философияда ақиқат проблемасы алға тартылады. Ақиқат дегеніміз субъект пен
объект арасындағы өзара байланыс негізінде жүріп жататын ... ... ... ол ... Объективті ақиқат деп қоғамдық адам
түсінігіндегі, біліміндегі субъектіге, адамға, адамзатқа тәуелсіз мазмұнды
айтады. Ақиқат ... ... ... ... ал ... ... Сонымен ақиқат дегеніміз объективтік пен субъективтіктің
диалектикалық бірлігі. Зерттеліп отырған объект жөніндегі толық емес
білімді – салыстырмалы ақиқат, ал толық және дәл ...... ... ... ... ... пен ... ақиқат – әлеуметтік, тарихи
процесс ретіндегі объективті ақиқаттың көріністері. Объективті ақиқат
салыстырмалы – абсолютті түрде ғана өмір ... ... және онын ... ... ... байланыстары, оның өзгеруі мен дамуы
жөніндегі ілім. « Диалектика» ұғымының пайда болуының мәселесі дербес, ... бір ... ... ... ... Диалектиканың ғылыми тұрғыда
ұғыну ұзақ уақытты қажет етті және бұл ұғымның өзі терминінің әуелгі
мағынасын өңдеу тіпті одан бас тарту ... ... ... ... дүниедегі нәрсенің бәрі де құбылмалы екендігі атап айтылған
шындықты процесс деп есептеп, бұл процеске кез келген қасиеттің қарама-
қарсы ... ... роль ... тұжырымдалған. Бұл сияқты
зерттеулерде диалектика термині әлі қолданылмады.  Диалектиканың алғашқы
мәні сұхбаттасу, әңгімелесу / грек тілінен dialegu mai/ деген ұғымды
білдіреді. Аристотель ... ... ... ... ... ... ол көптік және қозғалыс ұғымдарын ой елегінен өткізгенде келіп
шығатын қайшылықтарға талдау ... ... ... өзі ... ... – аналитикадан диалектиканы ықтимал пікірлер туралы ғылым 
ретінде ажыратады.
Элеаттардың ізінше ... ... ... бір ... әрі өз өзімен барабар
болады деп анықтайды.  Әрі қарай диалектика қарама-қайшылықтар приципінен
негізделеген шындықты меңгерудегі тәсілдер мен әдістер жүйесі деген мәнге
ие ... ... ... ... ... ілім деп анықталды. “Софист” және
“Парминид” сұхбаттарында жаратылыстағы жоғарғы ... кез ... әрі жоқ, ... ... әрі ... ... өзіне тепе-тең және өзінің
“басқа ” түріне өтіп отырады деп қана ойда ... ... ... ... ... Сол ... ... өзінде қайшылықтар
болады: болмыс бірегей әрі көпше, мәңгі әрі өткінші, бірқалыпты әрі
құбылмалы, тыныштық күйінде әрі ... ... ... ......... түрткі болатын қажетті шарт. Және бұл өнер,
Платонның пікірінше, диалектикалық өнер ... ... ... дамыту ісін жалғастырды. Феодалдық қоғамның
философиясы – схоластикада – диалектика деп риторикаға ... ... ... атай бастады.
Қайта өрлеу дәуірінде қарама-қарсылықтардың үйлесімі туралы диалектикалық
ойларды Н.Кузанский мен Бруно ұсынды. Жаңа ... ... ... ... ... пен Спиноза диалектикғалық ой үлгілерін
жасады.
18 ғасырда Францияда диалектикалық идеяларының сонылығымен Руссо мен Дидро
ерекшеленді. Диалектикалық дамудың аса маңызды кезеңі ... ... ... оның ... ... айырмашылығы – шындықты
танылу объектісі деп қана емес, іс-әрекет ... ... ... еді. Сонымен қатар субъектінің танымы мен іс-әрекетінің
шынайы материалдық негізін білместігі неміс идеалистерінің диалектикалық
идеяларының өресіздігіне, ... ... ... монадаларының
өздігінен дамуы туралы және таным принциптерінің қайшылықты бірлігі туралы
ілімінде Кант физикалық және космогониялық процестердегі қарама-қарсы
күштердің маңызын көрсетіп, алғаш рет ... ... ... әрі
Декарттан соң бірінші болып – табиғатты танудағы даму идеясын енгізді.
Классикалық ... ... ... жеке мен ... ... ... ... пен бүтіннің, элемент пен құрылымның, ұғым мен жүйенің,
кездейсоқ пен қажеттіліктің, мүмкіндік пен шындықтың контекстінде, яғни
детерминизм және диалектикалық заңдар ... ... ... Кант ... идеяларды «антиномиялар» туралы
ілімінде дамытты. Бірақ ақыл парасат диалектикасы Канттың пікірінше,
алдамшы нәрсе және ойдың өзі ... ғана ... ... қолдану
аясына оралысымен ақ диалектика жойылады. Бұдан кейін таным теориясында
Фихте маңызды диалектикалық идеялары бар категориялар жасаудың
«антитетикалық» әдісін жетілдіреді.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дүниеге қөзқарас және онын типтері. Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі. Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері22 бет
Дүниеге қөзқарас және онын типтері.Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі. Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері14 бет
Дүниеге қөзқарас және оның типтері жайлы10 бет
Ауыл шаруашылық малдарының эмбриондарын трансплантациялау69 бет
Саясат тарихы туралы ақпарат13 бет
Темпераменттің шығу тегі, дамуы және қалыптасуы30 бет
Autocad графикалық редакторы, оның ерекшеліктері мен артықшылықтары. графикалық редактордың сипаттамасы, меню типтері6 бет
Turbo Pascal тіліндегі мәліметтердің күрделі типтері50 бет
Win32 API-да деректер типтері5 бет
XIX ғасыр қазақ ағартушыларының дүниеге көзқарасы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь