Көпжылдық шөптердің тұқымдық егістерінің сапасын бағалау

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
 Көпжылдық шөптердің тұқым шаруашылығына сипаттама
 Агротехникалық ерекшеліктері
 Мемлекеттік үлгі қалыптармен мөлшерленетін (МҮҚ) себу сапа көрсеткіштері.
 Мемлекеттік үлгі қалыптармен мөлшерленбейтін себу сапа көрсеткіштері.
 Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқым сапасын әдісі мен техникасы
III. Қорытынды
IV. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Тұқым шаруашылығы – ауыл шаруашылығы дақылдарының аудандастырылған сорттары мен будандарының жоғары сапалық сорттық тұқымын көбейтіп, шаруашылықтарды қамтамасызз етумен қатар ,тұқымдық дәннің сорттық , биологиялық және өнім беру қасиеттерінің сақталуын қадағалап отыратын ауыл шаруашылығы өндірісінің негізгі бір саласы.
Тұқым шаруашылығы бір-бірімен тығыз байланысты екі міндетті атқарады .Біріншісі, белгілі бір аймаққа енгізілген жаңа сорттың жоғары сапалы тұқымын қажетті мөлшерге дейін көбейту.Бірақ жалпылама көбейтудің нәтижесінде және сортты ұзақ пайдаланудың әсерінен ,олардың өнімділігі азаяды. Екіншісі,аудандастырылған өндірістегі сорттық тұқымның сапасын анықтау.Сондықтан , тұқым шаруашылығында сорт алмастыру және сорт жаңарту қызметтері жүргізіледі. Тұқым жаңарту негізгі элита болып табылады.Элита француз тілінен аударғанда өте жақсы деген мағынаны білдіреді.Яғни , бұл дегеніміз – сорттың ең жақсы сұрыпталып алынған өсімдіктерінің ұрпағы.Сорттың генетикалық тұрғыда сақталуын қадағалауда жекелей және жаппай сұрыптаудың маңызы зор.Егістікте жыл сайын егістік сапасын жақсарту үшін агротехникалық шараларды қолданып отыру керек.
Тұқым шаруашылығының негізгі міндеті-сортты тұқымдарды көбейту, олардың тазалығын,биологиялық және өнімділік қасиетін сақтау болып табылады. Бұл мал шаруашылығынөркендетудің ең басты көзі алдымен жемшөп негізінен табиғи жайылымдар мен шабындықтарды түбегейлі жақсартумаен бірге ол жерден, әсіресе суармалы егістіктерден сапалы пішен дайындау арқылы қолжетеді. Әріне бұл міндет көпжылдық шөптердің егіс көлемі мен олардың өнімін арттыру арқылы шешіледі. Сондықтан да көпжылдық шөптердің тұқым шаруашылығын дұрыс жолға қою керек. Бірақ көптеген колхоздармен совхоздарда шөп тұқымының жоқтығы оның егіс көлемін кеңейтуге кедергі жасап келеді. Әрбір шаруашщылықта жылма-жыл жеткілікті мөлшерде жоғары сапалы шөп тұқымаы болмайынша, өзіндік құны арзан жем-шөп дайындау, екпе шөптердің көлемін арттыру және табиғи жайылымдар мен шабындықтарды жақсарту, сондай-ақ ұзақ мерзімді суармалы екпе жайылым және шабындық жасау мүмкін емес.
1. Т.Н.Нұрғасенов, Ә.Х.Қалиев, С.Е.Сүлейменова, С.С.Асқанбаева «Өсімдіктер селекциясы және тұқым шаруашылығы негіздері» «Фолиант» баспасы. Астана-2007 ж; 292-300 беттер
2. Қ.К.Әрінов,Қ.М.Мұсынов,А.Қ.Апушев,Н.А.Серікпаев,Н.А.Шестакова,С.С.Арыстанғұлов. «Өсімдік шаруашылығы» Алматы,2011ж. 88-118 беттер аралығынан
3. Əубəкіров Қ.Ə., Атақұлов Т.А., Каракальчев А.С. Ə 79 «Мал азығын өндіру практикумы». -Алматы, «Агроуниверситет» баспасы, 2009ж. 352-361 беттер.
4. http://www.sadyk.ru/kormovie-travi/mnogoletnie-zlakovie-travi
5. http://studopedia.ru/9_48627_kirispe.html
6. http://t3.kaznau.kz/
        
        Қазақстан Республикасының Ғылым және Білім министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы Мемлекеттік Университеті
136842552070БАӨЖ
00 ... ... ... ... ... сапасын бағалау
Орындаған: Шәріпова М.С
Тобы: АГ-313
Курс: ... ... ... - 2015 ... ... ... ... Көпжылдық шөптердің тұқым шаруашылығына сипаттама
* Агротехникалық ...
* ... үлгі ... ... (МҮҚ) себу сапа ... Мемлекеттік үлгі қалыптармен мөлшерленбейтін себу сапа көрсеткіштері.
* Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқым сапасын әдісі мен техникасы
* Қорытынды
* Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Тұқым ... - ауыл ... ... аудандастырылған сорттары мен будандарының жоғары сапалық сорттық тұқымын көбейтіп, шаруашылықтарды қамтамасызз етумен қатар ,тұқымдық дәннің сорттық , биологиялық және өнім беру ... ... ... ... ауыл ... ... ... бір саласы.
Тұқым шаруашылығы бір-бірімен тығыз байланысты екі міндетті атқарады .Біріншісі, белгілі бір ... ... жаңа ... ... ... ... ... мөлшерге дейін көбейту.Бірақ жалпылама көбейтудің нәтижесінде және сортты ұзақ пайдаланудың ... ... ... ... ... ... ... тұқымның сапасын анықтау.Сондықтан , тұқым шаруашылығында сорт алмастыру және сорт жаңарту ... ... ... ... ... ... болып табылады.Элита француз тілінен аударғанда өте жақсы деген мағынаны білдіреді.Яғни , бұл дегеніміз - сорттың ең жақсы сұрыпталып ... ... ... генетикалық тұрғыда сақталуын қадағалауда жекелей және жаппай сұрыптаудың маңызы зор.Егістікте жыл сайын егістік сапасын жақсарту үшін ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығына сипаттама
1. Тұқым шаруашылығының негізгі міндеті-сортты тұқымдарды көбейту, олардың тазалығын,биологиялық және өнімділік қасиетін сақтау болып табылады. Бұл мал ... ең ... көзі ... ... ... табиғи жайылымдар мен шабындықтарды түбегейлі жақсартумаен бірге ол жерден, ... ... ... ... ... ... ... қолжетеді. Әріне бұл міндет көпжылдық шөптердің егіс көлемі мен олардың өнімін арттыру арқылы шешіледі. Сондықтан да көпжылдық шөптердің тұқым ... ... ... қою ... ... көптеген колхоздармен совхоздарда шөп тұқымының жоқтығы оның егіс көлемін кеңейтуге кедергі жасап келеді. Әрбір шаруашщылықта жылма-жыл жеткілікті мөлшерде ... ... шөп ... болмайынша, өзіндік құны арзан жем-шөп дайындау, екпе шөптердің көлемін арттыру және табиғи жайылымдар мен шабындықтарды жақсарту, ... ұзақ ... ... екпе жайылым және шабындық жасау мүмкін емес.
Республика шаруашылықтарында ... ... шөп ... ... дұрыс ұйымдастырып, оның көлемін кеңейту және өнімін арттыру үшін қажетті мүмкіншіліктердің бәрі бар.Шөп тұқымын өндіруге ... ... ... ... және ... сату бағасы жоғарылады.Мысалы жоңышқаның бір центнер тұқымның бағасы 300 сомнан ... ... ... шөп ... жоғары репродукциялы- товарлы тұқымдарын өсіретін шаруашылықтар құрылады. Республикамызда мұндай колхоздар мен совхоздар қазірдің өзінде 110-ға жетті.
Елімізде ауыл ... ... ... ... ... мемлекеттік ауыл шаруашылығы жоғар оқу орындарының көптеген саналатын тәжірибе және оқу шаруашылықтары қабылданған тұқым шаруашылығы ... ... ... ... ... ... тұқымдарын өндірумен шұғылданады.
Бұл шаруашылықтарда жаңадан аудандастырылған шөп тұқымын өсіріп,бұрыннан келе жатқан ... ... ... ... ... бір ... тұқымды сорт алмастыруға және екінші ретте сорт жақсартуға пайдаланады. Колхоздармен совхоздарда сорт 5-6 жылдан ... бір рет ... ... ... арнаулы тұқым шаруашылығына элита тұқымы келіп түседі. Олар бірінші және екінші репродукциялы тұқым өсіріп көбейтеді. Ал ... мен ... ... ... учаскілеріне екінші және үшінші репродукциялы тұқымдар өсіреді. Малазығы үшін үшінші және одан да кейінгі репродукциялар қолданылады.
Көпжылдық шөптердің ... ... ... кластан төмен сорттар пайдаланбайды. Егер шаруашылықта аудандастырылған шөптің сортты тұқымы болмаған жағдайда, шабындық пен ... ... ең ... ... сорт ... ... ... жинап алған тұқымды кептіру керек ижәне күн көзіне дегдітіп, жел жақсы алмасатын қоймаға сақтайды.
Көпшілік астық ... ... ... ... қылтанақты болғандықтан тұқым себу кезінде бір-біріне жабысып, жерге түсуі нашарлайды. Сондықтан да ... ... ... ... биік ... ... ... елеуіштен өткізіп, олардың сусу қасиетін жоғарлатады. Бұл ... ... ... 1,5-2 ай ... ... ... ... тұқымның өнгіштігін жоғалтпау.3111527305
Кейбір өсімдіктер тұқымын,ының қабығы өте қатты ... ... ... ... ... ... ... бұзады. Мұндай тұқымдардың өніп шығуы жылдамдайды. Оған қосымша бұршақ тұқымдас шөптердің тұқымын нитрогинмен ... шөп ... ... 2-3 жеті ... түрлі аурулар мен зиянкестерге қарсы улы заттармен өңдейді. Бұл жұмысты арнаулы ... ... мал ... ... ... ... ... әрбір центнеріне 100-200г улы зат қажет.
Сапалы тұқым- мол өнімнің кепілі. Сол себепті ұрық алу үшін көп ... ... ... алғы ... кейн ... ... қуаншылық орманды- далдалы, далалы және қуаң далалы аймақтарында ылғалды ойпат жерлерді тұқымдық шөп егуге қалдырады. Сор, жеңіл, ... ... ... және арам шөп мол ... ... ... жақсы алғы дақыл- отамалы дақылдар (картоп, тамыржемістілер), орташа- күздік дақылдар (қара бидай және бидай) және бір жылдық ... ... ... және мал ... ... ... алғы ... - сұлы, арпа және бір жылдық үйбидайық.
Жоңышқа, қызыл беде ... ... ... ... ... жақын еккенде тозаңдатқыш жабайы аралар көп болады.
Көпжылдық шөптердің селекциялық және жергілікті сорттарын іріктеп алып (суперэлита) питомник жасаған кезде ... ... ... тұқымын алдын ала солтұқым көбейтілген учаскіден алынады. Егер ондай ... ... ... онда ... егілген тұқым егіні ең бітік шыққан учаскелерден алынады да, себер алдында араластырады. ... ... ... ... кең таралған тұқым сорттры себілетін болса, онда тұқым ғылыми- зерттеу мекемелерінің тұқым учаскелерінен ғана емес, сонымаен қатар колхоздар мен совхоздарының ... де ... ... ... ауа райы ... ... жағдайында өскен учаскелерден іріктеліп алынған тұқым материалы да ... ... ... Бұл оның өңгіштігін арттырады.
Агротехникалық ерекшеліктері. Арнаулы тұқымдық алқаптарда ... ... ... ... ... ... алуына мүмкіндік жасайтын мынадай технология элементтерін белгілей отырып ... ... ... мал азығына өсіру технологиясын қолданған жөн:
1.Ылғалдылығы жоғары учаскелерде орналастыру.
2.Ең жақсы арамшөптерден таза алғы дақылдардан ... ең ... ... ... сүртанаптан кейін орналастыру.
3. Бұршақ тұқымдас шөптерді тозаңдатқыш жәндіктердің ... ... ... ескере отырып, орман маңайына және т.б жерлерге орналастыру.
4. Себу ... ... ... ... ... ерте көктемде, астық тұқымдастарды қысқа қарай себуге болады (тамыз айының бірінші он күндігі).
5. Топырақты ұқыпты түрде өндеу және себу ... ... ... ... Кең ... ... ... бұршақ тұқымдастар 45-60см, астық тұқымдастар 23-46 немесе 30-45см.
7. Себу мөлшерін мал ... себу ... ... төмендету.
2. Қазақстанда тұқымды себу сапасына талдау біріңғай әдістемелермен мемлекеттік тұқым сапасына сараптама жасау ... ... ... Себу сапа ... екі ... ... ... Мемлекеттік үлгі қалыптармен (МҮҚ) мөлшерленетін себу сапа көрсеткіштері (тұқымның қоспалардан - қоқыстардан - ... және ... ... ... ... ... ... тұқымның ылғалдылығы; аурулар және зиянкестермен зақымдануы);
2. Мемлекеттік үлгі қалыптармен (МҮҚ) мөлшерленбейтін себу сапа ... ... ... мен ... ... ... ... өсу күші; 1000 тұқымның массасы; тұқымның себуге жарамдылығы т.б.).
Мемлекеттік үлгі қалыптармен мөлшерленетін (МҮҚ) себу сапа ... ... ... - ... ... ... ... бірі. Егістік жадығаттың (тұқымның) тазалығы деп ондағы негізгі дақылдың пайызбен көрсетілген массасын атайды. Тазалықты ... ... ... ... ... 1 кг ... ... басқа мәдени өсімдіктер мен арамшөптердің тұқым санын ескереді.Тұқым тазалығы , қоспа ... мен саны ... ... үшін жеке-жеке МҮҚ- мен мөлшерленеді. Неғұрлым қоспалар аз болса, солғұрлым тұқым ... ... Таза ... ... ... ... ... тіршілік ұзақтығы т.б.) жақсы сақтайды және себуге аз мөлшерде жұмсалады.
Тұқымдық жадығатты ... ... ... ... қоспаларды негізгі дақыл тұқымынан аластату. Қазіргі заманғы тұқымтазалағыш машиналарда мұны толық іске асыру мүмкін болмай тұр. ... ... себу және ... сапа ... ... мөлшерде қоспалар рұқсат етілген. Мысалы, дәнді дақылдардың 1 және 2 - сыныптарында (кластарында) тиісінше 1 және 2 % ... ... ... ... ... негізгі дақылдың сандық және сапа көрсеткішін тұқым тобынан сұрыпталған орташа үлгіден бөлініп алынған белгілі бір мөлшердегі екі шөкім ... ... ... дақылдағы қоспаға (қоқысқа) бөтен қоспалар мен кемтар тұқымдар жатады. Бөтен қоспаларға мыналар жатады: басқа мәдени өсімдіктердің тұқымдары; ... ... ... қара күйе ... және ... бөліктері; қастауыш( спорынья) және басқа саңырауқұлақ склероцийлері; тірі зиянкестер мен олардың балапан құрттары; бидай нематодасы мен галдары; топырақ кесектері, ... ... және ... бөліктерінің сынықтары; өлі зиянкестер мен олардың балапан құрттары (личинкалары). Кемтар тұқымдарға жататындар: ұсақ және семген ... ... ... ... ... ... (тамыршасы немесе өскіні тұқым ұзындығының кем дегенде жартысына жеткендері); шіріген тұқымдар; ұрылған және ... ... ... ... және одан көп ... ... ... Қолданыстағы үлгіқалыптар бойынша карантинді арамшөп тұқымдары бар тұқымдық жадығат себуге (отырғызуға) рұқсат ... ... ... ... ... ауыл ... ... ( ҚР АШМ-нің) ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің карантині жөніндегі ... ... ... ... ... ... қаралып отырады.
Құрамында улы арамшөп тұқымдары бар тұқымдық жадығат себуге (отырғызуға) рұқсат етілмейді.
Көптеген арамшөптер ... ... ... ... ... ажыратылады, әсіресе ірі тұқымды дақылдарда, алайда, қиын бөлінетін арамшөптер тұқымдары да бар. ... ... ... ... және ... қасиеттері бойынша ластанатын мәдени өсімдіктер тұқымдарымен ұқсас, сондықтан тазалағанда оларды бөліп шығару ... Атап ... ... бидай мен қарақұмық дақылдарында қиын бөлінетін (ажыратылатын) арамшөпке татар қарақұмығы, ал арпа мен сұлыда-қара сұлы жатады. Бұл арамшөптер ... ... ... ... ... және олардың үлесі 5%-дан асып кеткенде егістік сорттық топтан шығарылып тасталады (жарамсыз деп танылады).
Басқа ... ... ... да ... ... ... әрбір келесі ұрпақпен бұл тұқымдар мөлшері артып отырады, ... бұл ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар қиын бөлінетін мәдени өсімдіктерге ерекше көңіл аударған дұрыс - ... бұл арпа мен ... ал ... - ... мен ... ... тірі зиянкестер мен олардың балапан құрттары да (личинкалары) болмауға тиіс, тек қана 3-сыныпта (класта) тұқымға әр ... ... ... кенесінің 20 данадан аспағаны рұқсат етіледі.
Ұрықсыз тұқымдарды қазіргі қолданыстағы тұқым тазалағыш машиналарда бөліп алу мүмкін емес, ... орай ... таза ... ... Тұқымның өнгіштігін анықтағанда мұндай тұқымдар аталған көрсеткішті азайтады.
112395-46990Тұқым тазалығы себу сапасының негізгі көрсеткіштерінің бірі болғандықтан ол МҮҚ- тда ... ... ... ... ... және үш ... екі ... белгіленген, әрі ондай тұқымдар кондициялы деп есептеледі де егістікке пайдалануға рұқсат етіледі; танаптық (екпе) ... ... ... тары, арпа, асбұршақ, күнбағыс және басқалары) үш сынып (І-сынып тазалығы - 99%, ... - 98%, ... - 97%), ал мал ... ... ... ... ... жоңышқа, түйе жоңышқа, судан шөбі т.б.) - екі ... ... ... І-де 98-95%, ... өсімдіктер тұқымының қоспасы. Мемлекеттік үлгіқалып (МҮҚ) талаптары бойынша тұқымның тазалығын пайыз ... ... ... ... ... ... ... анықтайды. Сонымен қатар тұқымның егістік сапасына 1кг тұқым ... ... ... ... мен ... тұқымдарының жеке-жеке сандары ескеріледі және ол көптеген танаптық дақылдар үшін МҮҚ - пен мөлшерленген. Атап айтқанда, І,ІІ,ІІІ-ші сыныпты (класты) бидай ... ... ... - 10, 40, 200 ... ... рұқсат етілсе, оның ішінде арамшөптер тұқымдары - тиісінше 5, 20, 70 дана/кг; тарыда - І, ІІ және ІІІ - ... ... ... ... тиісінше - 16, 100және 200 дана/кг; ал тек қана арамшөптер саны тиісінше - 10, 75 және 150 ... ... бұл ... тиісінше - 5, 15, 35 және 2, 5, 15 ... ал ... ... - ... ... қарай 200-150, 550-500 және 1550 дана/кг. Ал жекелеген дақылдарға (жоңышқа, еркекшөп, ... шөбі т.б.) ... ... ... ... ... сыныбына қарай санмен емес пайызбен белгіленген.
Мемлекеттік үлгіқалыптармен (МҮҚ) тиісті тұқымдық сыныптарға сәйкес маңызды ауыл шаруашылығы дақылдары үшін төмендегідей ... ... ... ... (%):
- жұмсақ бидай,арпа, сұлы, асбұршақ т.б.- І-сыныпта - 95, ІІ-сыныпта - 92 және ІІІ ... - ... ... ... - І, ІІ және ... тиісінше - 90, 87 және 85;
- күнбағыс тұқымының 3 сыныбында тиісінше -95, 93 және ... екі ... ... ... жоңышқа, судан шөбінде тиісінше - 80 және 70; еркекшөпте - 80 және 65; ... ... -75 және 65 %;
- ... - екі ... ... ... ... % көрсетілмеген (барлық түйнектер өнуге тиіс);
- мақта тұқымында - 3 ... ... ... ... тиісінше - 95, 90 және 85%.
Тұқымның аурулармен залалдануы. Аурулармен зақымданбаған тұқымдық жадығатты егістікке пайдалану - ауыл ... ... мол әрі ... өнім ... бір ... ... ... тұқымның аурулармен дерттенуін (залалдануын) анықтауға үлкен мән беріледі. Ауру тұқым жиі түрде дақылдың өсіп-дамуын әлсіретіп, кейіннен оның өнімі мен сапасын ... ... да ... аса ... аурулармен залалдануына жол берілмейді, немесе мемлекеттік үлгіқалыптармен(стандарттармен) щектеледі.
Тұқымдық жадығаттың аурулармен залалдануын анықтағанда саңырауқұлақ және ... ... ... ... түр ... олармен залалдану дәрежесін белгілейді. Аурулармен залалдану нәтижелерін дақылға және ауру түріне байланысты массаның пайызымен немесе 1 кг тұқымдық жадығатқа есептегендегі ... ... ... ... ... ... мемлекеттік үлгіқалыптармен (МҮҚ, МСТ) бірнеше әдістер қарастырылған. Төменде екі әдіс баяндалған.
Тұқымның зиянкестермен жарақаттануы. Зиянкестердің ... ... ... ... ... өсіп ... әлсірейді де өнім мен оның сапасына әсер етеді. Тұқымның зиянкестермен ... ... және ... ... ... Оның ... ... алынған орташа үлгіні тұқым сапасын талдау лабораториясына түскеннен кейін екі тәуліктен кешіктірмей талдау қажет. Егер талдау жылдың суық ... ... онда ... ... бөлме температурасында 1,5-2,0 сағ. ұсталады. Кенелерді қозғалысқа келтіру мақсатында тұқым үлгісін 25-28 ºC-да 20-30 мин. бойы жылытады.
3. Мемлекеттік үлгі ... ... себу сапа ... Тұқым ірілігі мен біркелкілігі. Тұқым ірілігі мен біркелкілігінің алынатын өнімге әсері ... мен ... ... ... ... ... шетелдік ғалымдар (Ф. Любарский, 1901; А. Новицкий, 1881; ... 1880; ... 1881; және ... ірі ... ... ... артатынына ертеден көңіл аударған. П.А. Костычевтың (1887) еңбектерінде тұқымдық ... ... ... мән ... Ол ... деген монографиясында былай деп жазған: . Ірі тұқымдардың жоғары тиімділігі кейінгі кезеңдегі ғалымдардың жұмыстарында да ... (М.С. ... 1956; И.М. ... Г.В. ... Н.И. Кулешев, 1963; П.П. Лукьяненко, 1968; ж.б.).
И.В. Алехин 100 жылдан аса жүргізілген эксперименттік зерттеулер ... ... ... мынадай қорытындыға келген: ірі тұқымдар 9-11 жағдайдың 8-10 жағдайында кәдімгі тұқым мен ұсақ ... ... ... өнім ... ал ... тұқыммен салыстырғанда 5 жағдайдың төртеуінде осындай заңдылық байқалады. Ірі, біркелкі және биологиялық құнды тұқымдардан өнімнің жоғарылауы мен төмендеуінің ... ... ... ... ал ірі ... ... ... кездейсоқ жағдай немесе белгілі бір зерттеушінің таңдап алған тәсілінің ... ... ... егістіктегі оң әсерін Қазақстанда жүргізілген зерттеулерде де әйгіленді. Бұрынғы Қазақ ауыл шаруашылығы институтының (В. Ферапонтов, 1967), ... ... ... ... 1965) және ... ғылыми мекемелердің тәжірибелерінде ірі тұқымдармен себілген алқаптардан мол астық өнімі жиналған.
Ірі тұқымдардың артықшылығы көптеген ғалымдардың тұжырымы бойынша, оларда қорлық ... ... көп ... ... ірі және т.б., ... ... биологиялық құндылығын сипаттайды.
Алайда, ірі тұқымдар мен орташа іріліктегі тұқымдардың құндылығы бір шамада болған ... ... де ... ... оның тазалығы, аурулар және зиянкестерден залалсыздану дәрежесі сипаттайды.
Сорттың тазалығына қарай тұқым үш категорияға (бірінші, ... және ... ... ... категориялы сорттық тұқымының сорттық тазалығы 99% -дан кем болмауы керек, ал 98% сорттық ... бар ... ... 97%-ды ... ... ... ... жатқызылады.
Егістіктегі әрбір сорттың тазалығы далалық (танаптық) апробацияның (сорттық тазалықты анықтау) нәтижесінде белгіленеді. Бұл ... ... ... ... және ... ... алған агроном-апробаторлар жүр- гізеді. Қатардағы шаруашылықтарда апробацияны сол шаруашылықтардың агрономдары, тұқым шаруашылықтарында аудандық өндірістік басқарманың ... ... ал ... ... мен ... тұқымын өсіретін шаруашылықтарда арнаулы мемлекеттік комиссия іске асырады. Қысқасы, сорттық бақылау мемлекеттік үлгіқалыптау (МҮҚ) ... ... ... де, ... ... ... ... тұқым шаруашылығы негізіне өсімдіктерге қоршаған ортаның әсері және оңтайлылықпен сұрыптау мен мақсатты тәрбие жөніндегі теория алынған. Осыған негізделе ... ... ... ... ... буындарында аудандастырылған сорттардың тұқымын көбейту мен оның сорттық тазалығын сақтау ғана емес, сонымен қатар өсімдіктердің өсуі мен ... ... ... ... ... түрде өнім- ділік сапасын жақсарту көзделеді.
Қазақстанда тұқым шаруашылығын жүргізу күрделі мәселе. Бұл кейде тұқымға қолайсыз әсер ... ... ... де ... Климат өзгермелі, құрғақшылық жиі қайталанады. Осыған сәйкес ауыл шаруашылығы өнімдері де тұрақты емес. Егер ... ... ... ... ... ... өнімін қалыптастырса, қолайсыз жылдары, керісінше, ол күрт ... (3-4 ц/га ... ... ... жылдар тұқым шаруашылығына бірнеше жыл бойы теріс әсерін тигізеді. Тұқымның сақтық қоры ылғи құйыла ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін басқа облыстардан, аймақтан тасымалдауға тура келеді. Ал бұл шаралар елімізде ... ... ... да, ауыл ... ... - рының өнімін төмендетеді.
Осы уакытқа дейін елімізде, жоғары репродукциялы тұқым өндірумен ғылыми-зерттеу мекемелері, ауыл шаруашылығы жоғары оқу орындарының оқу тәжірибе ... ... ... ... ... жүргізіліп келді және жүргізілуде. Олар облыс, республика шаруашылықтарында сортты жаңарту және сортты айырбастауға жеткілікті мөлшерде және ... ... ... ... дақылдарының, бірінші кезекте дәнді дақылдардың, элита және бірінші репродукциялы тұқымдарын сатып алып тұқым шаруашылықтары ... ... ... және ... тұқым қорларын жасау үшін сорттық тұқымдарды көбейтуді ұйымдастырады. Өкінішке ... ... ... ... облыстарында өкпе дақылдардың тұқым шаруашылығын ұйымдастыру қағидаттары біршама бұзылды, дегенмен келешекте тұқым шаруашылығындағы кемшіліктерді түзету қажет, өйтпейінше ауыл шаруашылығы дақылдарының ... мен ... ... қиын ... Тұқымды өнімнің алтын қоры деп бағалайды, өйткені алынатын егін өнімі үлкен деңгейде тұқымдық жадығаттың сапасымен анықталады. Топырақты дұрыс өңдеумен, ... ... ... ұсынылған себу мөлшерімен тұқымды оңтайлы мерзімде сеуіп, күтілген өнімге қол жеткізуге болмайды, егер сапасыз тұқым пайдаланылған болса. Ауыл ... ... мен озық ... ... ... ... өндіру, егін жинағаннан кейін өндеу және сақтау тәсілдерін жасады және агротехникалық шараларды негіздеді. Алайда, Қазақстанның бірқатар облыстарында себілетін өкпе дақылдары ... ... ... ... ... ... ... сапасы біршама төмендеп кеткен және бүгінгі күннің талаптарына сай ... ... ... ауыл ... ... (ең алдымен бидай мен арпаның) тұқым сапасының төменділігі көпшілік ... ... ... мен ... төмендігімен тусіндіріледі.
Тұқымның төмен өнгіштігі белгілі бір мөлшерде егіншілік мәдениетінің төмендеуіне, егін ... ... ... ... ... ... жоқтығына, фер - мер, (шаруа) қожалықтарына арнаулы тұқым сақтайтын қоймалардың жеткіліксіздігіне, сонымен бірге осы нарық кезеңінде шаруашылықтардың қалтасы көтере бермейтін ... ... өте ... т.б. ... ... ... мен ... арттыруда дақыл сорттарының рөлі зор. Сорттар келешекті, тапшы (дефицитті) және аудандастырылған болып ажыратылады. ... ... ... ... ... ... белгілері бойынша аудандастырылған, бұрынғы сорттардан басымдылығы бар жаңа ... ... және ... 3-4 жыл ... ... бірақ әлі жеткіліксіз, егістіктің 20-25% ғана қамтитындарды тапшы (дефицитный) сорттар деп атайды.
Өте жақсы сорттар аудандастырылады, жерсіндіріледі. ... жаңа ... ... ... ... ... ... мекемелер кезеңді сорт айырбастауға кіріседі. Дақылдар бойынша тиісті бөлімдерде Қазақстанның облыстарында аудандас - тырылған ... атап ... ... тұқым шаруашылығының обьектісі ретіндегі тұқымдық жадығат өсіру технологияларының кейбір ерекшеліктері келтірілген.
Себу үшін ... ... ... тазалығы бірінші болмысындағы сорттың тазалықтағы және себу кондициясы бірінші, ерекше ... ... ... ... ... ... Себуді қарастырылып отырған дақылға ұсынылған оңтайлы мерзімде жүргізеді. Көптеген дәнді, дәнді бұршақ дақылдары және астық тұқымдас көп жылдық шөптердің ... ... ... ... ... дәнді-шөпті тұқым сепкіштермен (СЗ-3,6; СЗС-2,1; СЗС-2ДЛ; СТС-12, т.б.) жай қатарлап егу ең жаңа себу тәсілі ... ... Көп ... шөптердің тұқымдарын жедел көбейту мақсатында таза күйінде (жамылғы дақылсыз) кең қатарлы, таспалы тәсілдермен таза сүрі жерге немесе ... ... ... ... ... себу ... ... топыраққа сіңіру тереңдігі біркелкі егін көгі, жинау карсаңына оңтайлы өсімдік ... т.б. ... ... ... ... Жоғары сапалы сорттық тұқым өсіруде егістікті дұрыс күтіп-баптау маңызды рөл атқарады, оның негізгі ... ... ... нақты дақылдың тауарлы егіс- тігімен біршама ұқсас, дегенмен арнаулы күтіп-баптау жұмыстары да бар: ... ... ... және ... отау ... ... ... бидай егістігінде ол толық масақтанғаннан кейін колтықты түрлерін, түршелерін қылтықсыздарынаң жұмсақ бидайды қатты бидайдан арылтады және ... ... ... ... қызыл күлгін түске анық енгенде далалық ас бұршақты (пелюшканы) егістік ас бұршақтан арылтады; тары егістігінде сорттық қоспаларды ... ... ... ... ... бұршақтұкымдас шөптердің тұқымдық егістігіне гүлдену кезеңінде бал араларының ұялары орналастырылады (1 га егістікке 2-3 ұядан).
4. Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... мен ... шаруашылығының ең маңызды бөлімінің бірі-сорттық тұқымның сапасын мемлекеттік және шаруашылықтың өзінде бақылау. Мемлекеттік бақылау мынадай әдісткр арқылы атқарылады.
1) ... ... ... бақылау;
3) жер қыртысын бақылак;
Дәнді және дәнді бұршақ тұқымдас дақылдарды далалық сынаулардан өткізу ... ... ... ... ... ... үшін:
А) дайындық жұмысы;
Ә) апробация жасайтын бума алу;
Б) алынған бумаларды талдау;
В) сынаудың қортындысы бойынша құжаттарды беру керек.
Апробация жүргізу үшін ... ... өтуі ... және ... ... ... бар деген куәлігі болу қажет. Апробация апробатор астық оруға дейін жасап, егістікке ... ... аға ... қол ... ... ... ... тапсырады. Апробация жүргізу және ... ... алу үшін ... жергілікті селекция тұқымы және будан тұқымы себілген деген құжаттар болуы қажет.
Есепке алу ... ... ... ... ... ... ... есеп жұмыстарын арнайы журналға жазады, оған есепке жататын жер ... ... ... ... ... мерзімі жазылады.
Ғылыми-зерттеу орындарында, оқу-тәжірбие шаруашылықтарында суперэлита, элита және ... ... ... ... ... комиссия жүргізеді.
Қорытынды
Қазіргі кезде әр талдау түріне арналған мемлекеттік стандарты бар. Тұқым сапасының МСЖ-да барлық егістік ... үшін ... ... ... ... және ... да сапасы нормаланған. Негізгі екі көрсеткіш-өнгіштік пен түйірлеп есептейтін қоспаларды ескертпе-тазалық бойынша, көптеген ... ... ... үш ... ... ... ... 1-ші класс тұқымының өнгіштігі 95%-дан, тазалығы 99% төмен болмауы, бұл көрсеткіштері 2-ші класта , сәйкес 92 және 98,5 ал 3-ші ... ... және 97% ... ... ... Тұқымдық егістерге 1- класс тұқымын кейбір жағдайларда, онда да тек қана ... ... ғана ... беріледі. Стандарттар талаптарына жауап бермейтін тұқымдар кондициялық емес деп саналады.
Қорыта келгенде, тұқым шаруашылығына ... ... ... ... ... деп айта ... ... деңгейге көтеріліп, алдыңғы қатарлы 50 елдің құрамынан көріну барысында Қазақстан ғалымдары аянбай еңбек етуде. Тұқым шаруашылығының дамуы бүгінгі таңда ... ... ... нарықтық жағдайда еліміздің экономикасын көтеру үшін тұқым шаруашылығының дамуы маңызы өте ... ... ... Т.Н.Нұрғасенов, Ә.Х.Қалиев, С.Е.Сүлейменова, С.С.Асқанбаева баспасы. ... ж; 292-300 ... ... ... 88-118 ... аралығынан
* Əубəкіров Қ.Ə., Атақұлов Т.А., Каракальчев А.С. Ə 79 . ... ... 2009ж. 352-361 ... ... ... ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Егін алқабын есептеу құрлымы7 бет
Малазықтық дақылдар және олардың сипаттамасы9 бет
Шөп тұқым шаруашылығы жүйесі9 бет
Азжылдық, көпжылдық арамшөптер және олардың өкілдеріне сипаттама11 бет
Алакөлдің көпжылдық су деңгейі режимі43 бет
Гимнастардың жоғары жіктемесін дайындаудағы басқарудың көпжылдық процесі8 бет
Көпжылдық шөптердің биологиясы4 бет
Көпжылдық шөптердің тұқымының марфологиясы6 бет
Көпжылдық өсімдіктер морфологиясы5 бет
Мәдени шабындықтар мен жайылымдар жасауға пайдаланатын көпжылдық өсімдіктеріне сипаттама9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь