Тамыр-түйнектердің құрылысымен танысу және оның технологиясы

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
1.1. Тамыр.түйнектердің құрылысы
1.2. Тамыр түйнектерді өсіру технологиясы
III. Қорытынды бөлім
IV. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Тамыр түйнек (tuber) – өзгерген сабақ; өсімдіктің бір не бірнеше сабақ буыны аралығынан дамиды. Жер үсті түйнегі әдетте негізгі (мысалы, кольраби) немесе жанама бұтақтардан (эпифитті орхидеялар) өсіп жетіледі де олардың жасыл жапырақтары болады. Жер асты түйнегі жапырақтары редукцияға ұшыраған, ерте түсіп қалатын қабыршаққа айналған. Кейде түйнек гипокотиль жолымен (тұқымжарнақ астындағы иін – тамыр мойны мен тұқымжарнақ аралығындағы өскін сабағының бөлігі) дамиды (мыс., цикламен). Ұсақ түйнектер өсімдіктің жапырақ қолтығынан (фикария), көбінесе, гүлшоғырының айналасында (таран) немесе өнім бүршіктері ретінде (кейбір күрделі споралы өсімдіктердің жапырақтарында түзіліп, түскен кезде жаңа өсімдікке бастама беретін қосымша бүршіктер) түзіледі. Түйнекте қоректік заттар қоры, көбінесе крахмал, т.б. көмірсулар мол жиналады. Түйнектін мен сүректің паренхималық клеткаларынан, кейде сабақ өзегінен өседі. Түйнек әдетте көбеюге, өсімдіктің қыстап шығуына қажет, Түйнекпен жаңа өсімдік дамиды. Түйнектің бір жылдық, көп жылдық түрлері бар. Көптеген өсімдіктердің түйнегі тағамға, малға жем ретінде пайдаланылады. Бұлар тамыржеміс (жер асты ет-женді органдарын пайдалану үшін өсірілетін өсімдіктер) деп аталады. Тамыржемісте қант, минералды тұздар, витаминдер, каротин болады. Тамыр жемістілерге картоп, жер алмұрты, қызылша, жартылай қантты және азықтық қызылша, брюква, тарна, ақжелек түйнегі, ботташық, шалқан, шомыр, балдыркөк түйнегі, сәбіз т.б. жатады. Оларды тамаққа мал азығы және дәрі-дәрмек жасауға пайдаланады. Сәбіз (лат. Daucus) - адам өмірі үшін аса бағалы дәрумендер мен минералды заттарға бай тағы бір өсімдік – сәбіз. А дәрумені, калий тұзы мен каротинге бай өсімдік ағзадағы тұзды судың айналасын реттеп, судың денеден бөлінуін қамтамасыз етеді. Пайдалы қасиет сәбіз шырынында көбірек сақталады. Сондықтан да оны кішкентай бөбектер, болашақ және бала емізетін аналар, асқазан, бүйрек, жүрек, қант диабеті ауруына шалдыққан жандардың көбірек пайдаланғаны жөн. Ересек адам күніне 1 стақан сәбіз шырынын пайдаланса, әбден жеткілікті. Тек сәбіз шырыны тұрып қалмауы керек. Ұзақ тұрып қалса, шырынның сапасы өзгеріп, емдік қасиеті жоғалады.
«Агрохимия және тыңайтқыш қолдану» Р. Елешов, А. Сапаров, Ә. Балғабаев, Е. Туктугулов
«Өсімдікті химиялық қорғау» А. О. Сағитов, Г.Ж. Исенова, Г.О. Рвайдарова, Ө. С. Нұржанов, Т. Ж. Қалмақбаев
«Өсімдік шаруашылығы» Қ. К. Әрінов, Қ. М. Мұсынов, А. Қ. Апушев,Оқулық, Алматы 2011
«Астықтану және диқаншылық негіздері» Ә. Ізтаев, Б. Отыншиев, Алматы «Қайнар» баспасы, 1994
«Өсімдік шаруашылығы өнімдерін сақтау және өңдеу технологиясы» Ж. С. Жүргенов, Алматы,2011
«Өсімдік шаруашылығы негізінде азықтану» Ә.І. Ізтаев, С. Б. Ермекбаев, Алматы, 2014
«Мал азығының қоректілігін бағалау және мал азықтандыру» Ә.Ә. Егеубаев, Қ. А. Ахметов
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы Мемлекеттік университеті
БАӨЖ
Тақырыбы: Тамыр-түйнектердің құрылысымен танысу және оның технологиясы
Орындаған: Мырзабекова Т. М.
Тексерген: ... А. ... ТЖ - ... ...
2015 жыл
Жоспар:
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
1.1. Тамыр-түйнектердің құрылысы
1.2. Тамыр түйнектерді өсіру ... ... ... ... ... ... ... (tuber) - өзгерген сабақ; өсімдіктің бір не бірнеше сабақ буыны аралығынан дамиды. Жер үсті ... ... ... ... кольраби) немесе жанама бұтақтардан (эпифитті орхидеялар) өсіп жетіледі де олардың жасыл жапырақтары болады. Жер асты түйнегі жапырақтары редукцияға ұшыраған, ерте ... ... ... ... ... түйнек гипокотиль жолымен (тұқымжарнақ астындағы иін - тамыр мойны мен ... ... ... ... ... дамиды (мыс., цикламен). Ұсақ түйнектер өсімдіктің жапырақ қолтығынан (фикария), көбінесе, ... ... ... ... өнім ... ... (кейбір күрделі споралы өсімдіктердің жапырақтарында түзіліп, түскен кезде жаңа ... ... ... ... бүршіктер) түзіледі. Түйнекте қоректік заттар қоры, көбінесе ... т.б. ... мол ... ... мен ... ... клеткаларынан, кейде сабақ өзегінен өседі. Түйнек әдетте көбеюге, өсімдіктің қыстап шығуына ... ... жаңа ... ... ... бір жылдық, көп жылдық түрлері бар. Көптеген өсімдіктердің түйнегі тағамға, ... жем ... ... ... ... (жер асты ... ... пайдалану үшін өсірілетін өсімдіктер) деп аталады. Тамыржемісте қант, минералды ... ... ... ... ... ... ... жер алмұрты, қызылша, жартылай қантты және азықтық қызылша, брюква, тарна, ақжелек түйнегі, ботташық, шалқан, шомыр, ... ... ... т.б. жатады. Оларды тамаққа мал азығы және дәрі-дәрмек жасауға пайдаланады. Сәбіз (лат. Daucus) - адам өмірі үшін аса ... ... мен ... ... бай тағы бір өсімдік - ... А ... ... тұзы мен ... бай ... ағзадағы тұзды судың айналасын реттеп, судың денеден бөлінуін қамтамасыз етеді. Пайдалы ... ... ... ... ... ... да оны кішкентай бөбектер, болашақ және бала емізетін аналар, асқазан, бүйрек, жүрек, қант ... ... ... жандардың көбірек пайдаланғаны жөн. Ересек адам күніне 1 ... ... ... ... ... ... Тек ... шырыны тұрып қалмауы керек. Ұзақ тұрып қалса, шырынның сапасы өзгеріп, емдік қасиеті ... ... - өте ... ауыл ... ... Картоп түйнегі, ең алдымен кеңінен әр түрлі тағамдарға пайдаланылады. Бір килограмм түйнек 840 калорияға дейін ... және ... бір ... рационында айтарлықтай орын алады. Картоп түйнегінде 22-25 % құрғақ зат, оның ішінде 80-85 % крахмал және 3 %-ға дейін белокты ... ... ... ... өзінің биологиялық құндылығы жағынан дәнді дақылдар ақуызынан анағұрлым жоғары бағаланады, өйткені оның құрамында және ... ... ... амин ... (ванилин, лизин, трифтофан, лейцин т. б.) көп. Шомыр (Raphanus satіvus) - орамжапырақ тұқымдасына жататын екі жылдық өсімдік; крестгүлділер тұқымдасына ... ... ... ... жылы ... ... ... жемісі жетіледі, екінші жылы гүлдеп, тұқым береді. Оның тамыржемісінде 1,58% қант, 1,92% белок, 1,55% ... 1,07% күл, ... С ... (8,3 - 29,0 мг%) және ... болады. Тамыр жемісі жас күйінде тағамға, кейде дәрі жасауға пайдаланылады. Шомырдың ерте және кеш (күзде) пісетін ... ... ... rapa) -- ... тұқымдасына жататын екі жылдық көкөніс; қырыққабаттар тұқымдасына жататын екі жылдық шөптесін өсімдік ... ... ... ... ... ... ақ ... сары түсті болады.Бірінші жылы жапырағы мен етжеңді тамыр жемісі жетіледі, екінші жылы ... және ... ... ... ... ... түсі қызғылт сары, сарғыш. Жемісі -- сопақша келген бұршаққын. ... ... ... ... ... ... төзімді, ылғал сүйгіш өсімдік. 12 -- 20°С темп-рада ... ... ... ... 60 -- 85 ... ... 8,5 -- 16,9% ... зат (оның жартысы қант), 22 -- 73 мг% С, В1, В2 витамині, каротин, қыша ... тағы ... ... ... ... - барлық жерде өседі. Азықтық және асханалық сұрыптары бар. Асханалық сұрпы онша ірі емес, тамыр жемісі жұмсақ , қантты. ... ... ең ... Нантская 4, Витаминная 6, Лосиноостровская ІЗ. Сәбіз республиканың көпшілік облыстарында өсіріледі. Оның егіс көлемі 5 мың ... жуық . ... 120 ... өнім ... ... ... негізгі сұрыптары: Бирючекутская 414, Витаминная 6, Консервная, Мирзои ... 304, ... ... 228, ... 4, ... 2461. Жаңа ... ... -- құнарлы тағам. Адам организмінде тез арада А витаминіне айналатын каротин құрамы (6 -- 9 мг %), ... ... көп. ... ... өте ... ... ең ... 0 градус С температурада сақтаған жөн. Сәбізді жаңа жиналған күйінде де, кептіріп те, ... те ... оны ... және қою ... соусқа, винегретке т. б. қосады. Сәбіз шырынының езбесінің т. б. диеталық және емдік ... бар. ... ... сорпаға, борщқа, щиге т. б. көкөніс тағамдарына қосады (пайдаланар алдында 30 минуттей салқын суға ... ... ... ... ... және үгітілген күйінде тамаққа қосады. Сәл қуырылған не қақталған (қабыршақтанғанша) сәбізді ыстық сорпаға қосса дәмі мен иісі ... ... ... сәбізді сорпаға не соусқа әзір болардан 15 -- 20 минут бұрын салып дәмін кіргізеді, витаминдерін ... ... май ... оның ... ... ... жақсы сіңеді.
Сәбіз - сабағының бойы 1 метрге дейін жететеін, екі жылдық шөп тектес ... ... жылы жуан ... ... ... шығады, ал екінші жылы сабағы өсіп шығып, гүлдеп, тұқым береді. Сәбізді ботаникалық тұрғыдан аса сипаттаудың қажеті жоқ, ... ол ... ... ... мәдени өсімдік.Қазақстанның оңтүстігінде өсіріледі. Дәрілік шикізат ретінде және витаминдік дәрі ретінде өсімдіктің түбір түйнегі мен дәні - ... күз ... ... алынады. Оның тамыр - жемісінің құрамында каротин, В ... ... ... ... А ... ... ... минералды тұздар, флавноидтар, органикалық қышқылдар бар. Дәндерінің құрамында эфир ... және ... ... ... ... ... ... ақуыз, пектин заттары, минерал тұздары (калий, натрий, фосфор) және организмге қажетті басқа да заттар бар. ... - ... ... ... ... жылы ... түзуші ортасы мен тамыры өссе, екінші жылы ғана тұқымы ... ... 60-қа жуық ... ... Жаңа ... және ... кең ... Тамыр жүйесі жақсы дамыған, еттілігі мен түріне қарай ұзартылған конус, цилиндр пішіндес болады және салмағы 30 ... 300 ... ... жетеді. Түсі ақ, ақшыл сары, қызыл-сары болып келеді. Ең алғаш сәбіз Ауғанстандаөсірілген. Осы елде сәбіздің ең көп түрі тіркелген. ... ... ... ... түрі оның ... ... жабайы түрінен селекция нәтижесінде алынған. Дегенмен, сәбіздің алғашқыда ... үшін ... хош ... ... бола ... айта кету керек. Сәбіздің мәдени түрі Еуропаға тек X-XIII ғасырларда келген. ... ... ... сол кезеңнен бастап қана тағам ретінде қолданылғаны жайлы деректер бар. Сәбіздің ... ... ... ... ... В, В2 витаминдері, аскорбин қышқылы, 3-15 % мөлшерінде ... және аз ... эфир майы ... ... ... ... және ол тағам индустриясында үлкен орын алады. ... ... ... медицинада да қолданылады. Көбінесе,авитаминозды емдеуде үлкен сұранысқа ие. Көмірсутек айналымын қалпына келтіріп, жасуша аралық қышқыл түзу процесіне қатысады және иммунитеттіарттырады. ... ... ... эфир майы ... ... ... ... практикасында сәбіздің тамыры витаминдік азық ретінде асыл тұқымды бұқаларға, айғырларғы, қошқарларға беріледі. Оны ұсақтап, жемге ... ... ... ... ... ... : бұқа мен айғырға - 0,5 - 1,5 кг, қошқарға - 0,3 - 0,8 кг. ... ... да ... ... азық ... ... ... Оның тұқымдық дәнінен жасалған тұнба ( 1:10 ) малдың асқазан - ішек жұмысын жақсартуға, ... ... ... ... ... ... шығаруға пайдаланылады. Сәбіз төресі. Тазартылып, жуылған сәбізді жұмсарғанша (ең дұрысы бұға) пісіреді, сонан соң ұсақтап үгеді де, оған қою сүт, тұз, ... қант ... ... ... ... ... ... не сары май қосып, ыстықтай дастарқанға қояды. Табақшадағы езбенің жиегіне қытырлақ нан ... қант ... ... ... ... ... алады) қойса тіптен жақсы. 500 г тазартылған сәбізге: 1 стақан сүт соусы, дәмі татығанша қант пен тұз ... ... ... ... ... ... сопақшалап не төртбұрыштап кесіп, кастрөлдегі ыстық суға салады да, оған қажетінше сары май, қант, тұз ... ... ... жауып, жұмсарғанша бұқтырады. Осыдан кейін ыстық сүт құйып, ұнға шыланған сары май (2 шай ... ... да, ... ... ... қайнатады. Мұны әртүрлі қою тағамға гарнир ретінде немесе сары маймен, қуырылған нанмен бірге жеуге де болады. 500 г ... ... і ' / г ... сүт, 6 шай ... ... су, ... сары май, тұз, қант қажет
Сүзбе қосылған сәбіз запеканкасы
Сәбіз котлеті секілді әзірленген қойыртпаққа, сүзілген не ет ... ... ... ... жұмыртқа, тұз қосып, осының барлығын араластырады. Содан кейін оны ішін ... ... ... нан ... ... табаға салып, бетін тегістеп, нан ұнтағын сеуіп, май бүркіп, баптағаннан кейін, бу пешінеқойып, қызылкүрең тартқанша (20 -- 25 ... ... ... ... ... ... не қаймақ соусын бөлек қояды. 1 кг тазартылған сәбізге: 500 г ... 3 ас ... ... 3 ... 3 ас ... ... 3 ас қасықсары май, 3 ас қасық кепкен нан ұнтағы керек.
Алма қосылған сәбіз (шикідей)
Сәбізді ірі үккішпен ... оған ... ... ... ... ... цедра, қант қосып, мұның барлығын жақсылап араластырады. Лимон шырынының орнына апельсин шырынын да ... ... Мұны ... ет ... ... не гарнир ретінде пайдаланған жөн. 300 г сәбізге: 300 г ... ... бір ... тұз, 2 ас қасық қант қажет. Ақжелкен қосылған сәбіз. Сәбізді үккішпен үгіп, оған ақжелкен мен сірке суын ... Оны ... ... ... котлетке т. б. тағамдарға қосып жейді. 200 г сәбізге: 4 ас қасық езілген ақжелкен, сірке суын ... 1 /в ... су, ... тұз бен қант ... ... ... ... сәбізді төртбұрыштап кесіп, кастрөлге салады да, оған 3 ас ... ... ... және сары май ... ыдыстың қақпаған жауып, жұмсарғанша бұқтырады. Сонан соң оған асбұршақ, тұз бен қант ... сүт, ұн ... (3 шай ... сары май ... ... ... отырып, 8 -- 10 минут қайнатады. 500 г ... ... 11 /2 ... сүт, 6 шай ... сары май, 250 г ... асбұршақ қосылады.
Картоп - түйнекті алқа, ақтүйнек -- алқа ... ... көп ... ... ... көп ... ... астында болады. Ұзын мұртшалар шығарады (ұзындығы 15-20, кейбір түрлерінде 40-50 см). ... қою ... ... ... орналасады. Гүлі ақ, күлгін түсті, сабақ басында шоғырланған болады, гүлі 5 күлтелі. Отаны - Оңтүстік Америка, күні ... ... осы ... ... жағдайда өсетін жабайы картоп түрлерін кездестіруге болады. Картоп шаруашылығы Голландияда басқа елдермен салыстырғанда едәуір ... ... ... ... ... ... 400-500 ц/га құрайды. Жыл сайын Голландия картоптың жалпы түсімінің үштен екісінен астамын экспорттайды екен. Голландиялық ғалымдар мен картоп өсіруші фермерлер, зор ... ие бола ... ... ... ... ... зор үлесін қосты
Картоптың құрамында: C, B1, B2, B6, B9, PP, K дәрумендерінің бай көзі, кальций, темір, магний, натрий және фосфор бар. Ал ең ... ... 75% - су ... ... ... ... және түйін салу кезінде суды көп мөлшерде қажет етеді. Дегенмен, судың шамадан артық болуы да картопқа ... ... көп өнім алу ... сабағын топыраққа көміп 2-3 рет түптеу қажет. Картоптың жер бетіне өсіп шығуы үшін және гүлдеу, түйін салу ... өте көп ... ... ... 1 ... ... өсіп ... 200-250 ц картопқа 100-175 кг азот, 40-50 кг фосфор және 140-230 кг калий жұмсалады. Сонымен ... ... ... жиі ... ... ... қолданылады. Бәрімізге белгілі, картопты көптеген елдерде деп ... ... ... ... және ... ... орын алатын картоп барлық елдер дастарханындағы тағам құрамында болады. Картоптан көп мөлшерде крахмал алынады.
Тамыр-түйнектерді өсіру технологиясы
Сәбіз - ... ... және ... ... аса ... ... ... Оны шикі түрінде жеуге болады, түрлі тамақтарды ... үшін ... ... ... 4000 ... бері асқа ... Айтылмыш овощ оның емдеуші қасиеттеріне байланысты жоғары бағаланады. Сәбіз ... ... ... алады: бронхит, қан айналым аурулары, көз көру бұзылғанда, шек құрылыстарына және теріге ... Сол ... ... өсіру пайдалы бизнес болыу мүмкін. Сәбізге ең қолайлы бұл құм араласқан, ылай ... торф ... ... ... беттері қатпайды. Жерді тырмалау өсімдіктердің жақсы өсіуне ықпалын тигізеді және тамыржемістердің қалыптасуына жақсы әсер ... Одан ... ... ... ықпалын тигізеді.Сәбіз басқа дақылдардың алдында егіледі және олардың ... ... әсер ... ... ... ... үшін ... дайындау. Жер егістің астында ұқыпты өңделінген болу керек, беті бір тегіс болу қажет. Көктемгі жерді дайындау. ... ... ... ... ... мерзімдеріне тәуелді болады. Ерте егілген мерзімдерге:Ерте көктемдегі бірге - екі із тырмалау. ... әрі ... ... ... және топырақтың тығыздығының дәрежесіне тәуелді болады егер топырақ ... ... ... болса , бір тырмалаумен шектеледі;- арамшөптермен күшті лас болушылық жағдайында және суық ... ... ... ... ... ... тыңайтқышы. Сәбіз органикалық тыңайтқыштың биік жағымдарына деген өте ... ... ... жас ... енгізу болмайды, себебі пәлектің күшті көбеюі не себеп ... , ... ... және ... ... сапалары нашарлайды, егілген сәбізді шыбын жейді. Егу. Егу мерзімдері сұрып және ... ... ... ... ... ... үш түрі ... күздік, көктемгі және жазғы. Қыс алдындағы егісті аяздың түсіуінен 10 - 20 күн ... ... жер ... суықтан қытып калмау керек. Ерте көктемгі егістер ... ... күні ерте ... ... ... ... ... Егуді ауа райы қолайлы болған кезде бастайды жердің құрамындағы ылғалдылықты барынша пайдалану үшін. Күзгі және қысқы ... ең ... ... ... мамыр айының бірінші жартысы есептеленеді және 25 ... ... ... ... ... ... шли қатты кебуіне жол бермеу керек . Егінді күту. Сәбізді өсіру ... ... ... және ... ... уақтылы суару және қатараралық реттеуден құралады. Арамшөптерді жою үшін сәбіздің егіндеріне ... ... және ... ... ... ... суару режимі. Сәбіз біргелкі құрғаққа шыдамды мәдениет ... ... ... ... тұрақсыз дымданудың зонасында, тұрақты егістерді алу ... ... ғана ... ... су ... ... ... қамтамасыз етілгенде 4000 - 5500 м /га құрайды. Суару ... ... ауа ... ... ... ... сәуір айының соңында мамыр айының басында басталады және жиынға 2-3 апта қалғанда бітеді, тамыржеміс ... ... және ... теру ... ... ... ... суландыру әрдайым өсімдіктің даму фазасымен сәйкес жүргізіледі. Сәбіз , әсіресе, оның ... ... ... және ... ... өсірілген және сақталған кезде жақсы нысан болып табылады.
Картоп - Қазақстанда картоп кең тараған ауыл ... ... ... оны ... ... ... ... себебі оның түйнегінде әр түрлі дәрумендер ( А,В,В1, В2,С,К) болады. . Картопты ел ... > деп ... ... ... ... құнды мал азығы.Малға жем ретінде түйнегі ,сонымен қатар крахмал мен спирт өндірісінде қалған қалдықтары да пайдаланылады. ... жылу ... ... Оның ... өніп өсуі үшін ... ... ең кем дегенде 7-8 С жылу болуы қажет.Бірақ мұндай температура +18-25 С болса , ... 13-15 ... өніп ... ... ... өсуі үшін ... температура +17-22 С шамасында болуы қажет. Температураның жоғарлауы немесе ... ... өсуі мен ... кері әсер ... ... , ... +3-5 ... төмен, ал +35 С-тан жоғары болса, картоптың өсіп-өнуі тоқтатылады. Көктемде -3 С суықта картоптың жас өркені, ал ... ... ... -2 С ... ... ... үсіп ... Картоп алғашқы өсу кезеңінде ылғалды онша көп ... ... ... осы ... ... тыс құрғақшылық болса , оның тамырының дамуы нашарлайды, яғни өнімі төмендейді. Картоптың жақсы ... ауа ... ... ауа ... ... ... ... топырақта оның жер астыңдағы сабақтары бұтақтанып, түйнекті де кеш байлайды, баяу өседі әрі кеш піседі. Оның ойдағыдай өсіп - ... үшін ауа ... ... ... топырақ қажет. Сондықтан қара, қызыл қоңыр топырақта жақсы өседі. Суармалы жерлерде картоптың жақсы алғы дақылдарына күздік дақылдар мен ... ... ... ( ... сәбіз, қияр ) жатады.Егер топырақ дұрыс өңделіп, органикалық және минералдық тыңайтқыштар жеткілікті мөлшерде берілсе, онда картопты бір орынға ... 2-3 жыл бойы ... ... ... ... ... ... егістерде өсіріп, бұрынғы орнына кем дегенде 3-4 жылдан кейін отырғызған жөн. Картоптың қоректік ... ... ... да ... Бір ... өнім мен сол ... сабақ құрау үшін топырақтан 5 кг азот, 2 кг фосфор мен 9 кг калий элементтерін пайдаланады. ... ... ... жер ... алдыңда әр гектарға 40-50 тонна көң, 6.5 центнер ... ... ... РОУ-6 ... ... , түренді соқалармен жыртып, топыраққа сіңіреді. Картоп түйнектерін отырғызар алдыңда сорттап, іріктеп алады. Түйнектерді отырғызуға 5-6 күн ... ... ... ... ... ... - ... 10 см тереңдікте +6-8 С-ка дейн қызған кезі болып ... Бұл ... ... ... сәуір айының үшінші онкүндігі мен мамыр айының басында.Отырғызуды қысқа мерзімде аяқтау керек, өйткені әрі ... ... ... ... ... ... ... жері дайын болған кезде ,егудің екі тәсілін қолдануға болады. Өсімдік көктеп ... кейн ... ... ... ... картопты орташа есеппен 5-7 рет суарады.Күз кезіңде қазған картопты сорттап арнайы жерде сақтау керек. Картоп алқа тұқымдас ... ... ... ... ... жылу ... өсімдік. Оның отаны - Оңтүстік Америка. Картоптың мәдени түрі біржылдық өсімдік ретінде пайдаланылады. Оның жерасты бөлігінде ... ... ... ... ... яғни ... (столон). Түйнектің өзгерген сабақ екенін дәлелдеу қиын емес. Түйнектердің топырақтан шығып қалғандары жарық әсерінен хлорофилл түзіп, жасыл ... ... ... ... ... сабақтағы тәрізді бүршіктер, яғни көзшелер орналасқан. Картоптың көзшелерімен қоса ... ... ... топыраққа ексе , одан жерүсті бөлігі өсіп шығады. ... ... , ... ... ... оның ... ... жемісі улы екенін есте сақтаңдар! Картопты өсімді мүшесі-көзшелі түйнек арқылы көбейтеді. Ал жаңа іріктеме алу ... ... ... егіледі. Жаңадан шығарылған картоп іріктемелерінің саны 100-ден асады. Картоптан жоғары өнім алудың негізгі шарттарының бірі - ... және ... ... жүргізу. Күтіп-баптау картоп көгі шықпай және шыққаннан кейінгі тырмалау, қатараралықтарды копсыту, ... ... ... ... зиянкестер және аурулармен күресу жұмыстарынан тұрады Картоп көгі шыққанға дейінгі бірінші тырмалауды, оны отырғызғаннан 5-6 күннен кейін, ал ... - ... 12-14 күн ... ... Көк ... кейін, 1-2 рет тырмалап әрі қарай копсытуға кіріседі. Қатараралықтарды қопсытуды бірінші рет 12-14 см, ... - 8-10 см ... ... ... 7-8 см) тереңдікке жүргізеді. Өсімдік биіктігі 18-20 см жеткенде (шанақтанудың басында) түбін көмуге кіріседі. 10-12 күн өткеннен сон өсімдіктің түбін ... рет ... ... ... ... жеткіліксіз аудандарда түбін көмуді қатараралықтарды қопсытумен алмастырады. Үстеп қоректендіруді қатараралықтарды ... ... ... ... Фитофторамен залалданған учаскелерді 69 %-дық акробат МЦ (2 кг/га) немесе 70 %-дық антрокол (1,5 ... және ... да ... ... ... ... ... шығу кезінде егістің шетін өңдейді. Бұл зиянкеске қарсы күресу үшін ... ... 500 (1,5 ... 25 %-дық арриво (0,1-0,16 л/га), 50 %-дық банкол (0,2-0,3 л/га) және басқа да препараттармен бүркеді. Ақтүйнекке көбінесе ... ... ... ... ... ... бір қатар түн көбелектерінің жұлдыз құрттары) және сорғыш зиянды ... ... ... ... зиян ... Соңғылар ақтүйнектің вирус ауруларын таратушы болып та саналады. Ақтүйнекткі мейлінше зияндайтын аса қауіпті зиянкес: колорадтық ақтүйнек қоңызы. Шыққан жері - ... ... ... ... 19 ғасырдың 70-жылдарында әкелінген. Бұрынғы КСРО-да 1950-60 жылдары пайда болып, ... ... ... 1986 ... ... ... бастады. Колорадтық қоңыз ақ түйнектен басқа қызанақты, баклажанды, болгар бұрышын, қызыл бұрышты т.б. алқа тұқымдас дақылдарды зақымдап қоректенеді. Зиянкес, өте ... ... ... жылына 3-4 ұрпақ беріп көбейеді. Қоңыздар мен олардың личинкалары өте қомағай. Ақтүйнектің өнімі әдеттегіден 10 ... ... ... ... ... әр түрлі өсімдік ауруларынан (фузариозды солу, ризонтониоз, қотыр, фитофтороз, қоңыр теңбілді дақ, түйін құрғақ шірігі, қарасирақ, дөңгелек шірік, ... ... ... ... ... ... ... зиян көреді. Ақтүйнек егісіндегі суармалы жерде өсетін көпжылдық қос жарнақты арамшөптермен қатар біржылдық көптеген ... түрі ... ... ... ... әсер ... ... тамыр түйнек (tuber) - өзгерген сабақ; өсімдіктің бір не бірнеше сабақ буыны аралығынан дамиды. Жер үсті ... ... ... ... ... ... жанама бұтақтардан (эпифитті орхидеялар) өсіп жетіледі де олардың жасыл жапырақтары болады. Жер асты түйнегі жапырақтары редукцияға ұшыраған, ерте ... ... ... ... ... ... гипокотиль жолымен (тұқымжарнақ астындағы иін - тамыр мойны мен тұқымжарнақ аралығындағы өскін сабағының бөлігі) дамиды (мыс., цикламен). Ұсақ ... ... ... қолтығынан (фикария), көбінесе, гүлшоғырының айналасында (таран) немесе өнім бүршіктері ... ... ... ... ... ... ... түскен кезде жаңа өсімдікке бастама беретін қосымша бүршіктер) түзіледі. Түйнекте қоректік заттар қоры, көбінесе крахмал, т.б. көмірсулар мол ... ... мен ... ... ... ... ... өзегінен өседі. Түйнек әдетте көбеюге, өсімдіктің қыстап шығуына қажет, Түйнекпен жаңа өсімдік дамиды. Түйнектің бір жылдық, көп ... ... бар. ... өсімдіктердің түйнегі тағамға, малға жем ретінде пайдаланылады. Бұлар тамыржеміс (жер асты ет-женді органдарын пайдалану үшін өсірілетін өсімдіктер) деп ... ... ... ... ... витаминдер, каротин болады. Көкөніс -- тамаққа қолданылатын бақша жемістері мен көктер (қияр, сәбіз, помидор, қызылша, т.б.). Барлық көкөністер, ... ... ... ... ... -- ... ... ақжелек түйнегі, ботташық, шалқан, тұрып, шомыр, балдыркөк түйнегі; жапырақтылар -- қырыққабат, салаттар, саумалкөк, аскөк, ... және ... ... ... ақжелек, рауғаш, қымыздық; жемістілер -- ... ... ... бұрышы, қияр, қарбыз, қауын, асқабақ, кәді, патиссондар, гүлді капуста, бұршақ, лобия, ... ... қант ... ... ... басы мен ... ... -- басты пияз, сарымсақ, порей, батун ... ... ... ... пен хош ... дәмді көкөністер: анис, кориандр, кресс салат, тмин, жалбыз, майоран қияр шөбі, эстрагон. Сәбіздің ағзаға берер пайдасы халыққа ертеден-ақ белгілі. Ежелгі Русь ... ... ... ... жолдарын, жүрек, бауырды емдеген. Қазіргі таңда ғалымдар сәбіздің құрамындағы әрбір дәруменге кеңінен тоқталып, оның ... ... ... ... ... А дәрумені адамның бойын өсіреді, көру қабілеті мен теріні жақсартуға ықпал етеді. Бұл ... ... ... және сүт ... кездеседі. Сондықтан да, сәбізді осы тағамдармен бірге пайдаланса болады. Сәбізді қаймақпен араластырып пайдаланса, оның ... ... ... ... адам ... өзіне оңай сіңіре алады. Картоптың халық шаруашылық маңызы зор. Ол - адамға тағам, малға азық. ... ... ... ... ... ... наннан кейінгі тағам деп бағалайды. Егістіктің белгілі бір көлемінен алынатын нәрлік заттар мөлшері жөнінен ... адам ... ... өсімдіктер арасында алдынғы орындардың бірін алады. Сортына және өсіру ... ... ... құрамында 14-тен 22 % дейін крахмал, 0,8 - 1,5 % қант, 0,2 - 0,3 % май, 2 -3 % ... 1% жуық ... 0,8- 1% күл және 75% ... су ... ... ... тағам, егер жұмыс істейтін адамның күндік тағамында 3000 калорий болу керек болса, картоптың 1 кг =840 калория бар. ... 100 ... болу ... май- 14 г, нан - 38г, ... -64г, сиыр еті -64г, ... -117г, ... -224г, капуста -350г, томат -117г қажет. Картоптан жоғары өнім алудың ... ... бірі - ... және ... ... ... ... картоп көгі шықпай және шыққаннан кейінгі тырмалау, қатараралықтарды копсыту, түбін көму, үстеп ... ... және ... ... ... ... ... Р. Елешов, А. Сапаров, Ә. Балғабаев, Е. Туктугулов
А. О. Сағитов, Г.Ж. Исенова, Г.О. Рвайдарова, Ө. С. ... Т. Ж. ... Қ. К. ... Қ. М. ... А. Қ. ... ... 2011
Ә. Ізтаев, Б. Отыншиев, Алматы баспасы, ... Ж. С. ... ... Ә.І. Ізтаев, С. Б. Ермекбаев, Алматы, 2014
Ә.Ә. Егеубаев, Қ. А. Ахметов
Интернет желісі

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тамыр – түйнектердің құрылысымен танысу және оның технологиясы10 бет
Тамыр түйнектерді құрылысымен танысу және оның технологиясы11 бет
Тамыр-түйнек құрылысымен танысу6 бет
Тамыр-түйнек құрылысымен танысу жайлы ақпарат7 бет
Тамыр-түйнектілердің құрылысымен танысу және оның технологиясы15 бет
Психологиялық тренинг технологиясына кіріспе. Оқу-әдістемелік құрал236 бет
«Фудмастер» компаниясы18 бет
Маркетингтік ақпарат жүйесі26 бет
Тракторлар мен автомомильдер29 бет
Тракторлар мен автомомильдер 234 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь