Басқару қызметтерін ұйымдастыру

Мазмүны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

1.Тарау. Басқару процесінің мазмұны
1.1. Басқару процестерінің ұғымы және негізгі сипаттамалары ... ... ... ... ... ...5
1.2.Басқару процестерінің типтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
1.3. Сыртқы және ішкі ортаны бағалау және талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15

2.Тарау. Басқару қызметтерін ұйымдастыру.
2.1. Жоспарлау қызметін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2.2. Ұйымдастырудың негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
2.3. Ынталандыру процестерін тиімді басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34
2.4. Бақылау қызметін қадағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40

3.Тарау. Шешім қабылдау . басқарудың басты функциясы
3.1. Басқару шешімінің мәні, қасиеті және ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...61
3.2. Шешімдерді шығару және қабылдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..70

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...74

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .77
Кіріспе.

Әрбiр басқару қызметi процесс болып саналады, өйткенi, бұлар да өзара байланысты әрекеттер сериясынан тұрады. Басқару қызметi барлық қызметтiң жалпы жиынтығы. Басқару қызметiне ғылымның көптеген салаларында ғалымдар зор көңiл бөледi. Кезiнде А.Файоль былайша тұжырымдаған болатын: «Басқару дегенiмiз болжамдау және жоспарлау, ұйымдастыру, жарлық беру, үйлестiру және бақылау». Бұл қызмет басқарудын теориялық категориясы ретiнде әдебиеттерде кеңiнен пайдаланылады, бiрақ бiр жақты емес.
Экономиканың нарықтық қатынастарға көшуіне байланысты жаңа типті басқару кадрлары дайындау және олардың жаңаша ойлау қабілеттерін қалыптастыру қажеттілігі туындайды. Осы тұрғыдан алғанда, кадрларды кәсіби тұрғыдан, әсіресе, менеджмент саласына лайықты дайындау мемлекеттің ұзақ мерзімді экономикалық саясатының құрамдас бөлшегі болуы тиіс. Нарық жағдайында түбегейлі өзгерістерге ұшырайтын кәсіпорындар мен фирмалар деңгейінде бұл проблема үлкен мәнге ие болады. Өткір бәсекелестік жағдайындағы кәсіпорынның өміршеңдігін қамтамасыз ету үшін фирманы “дәстүрлі түрде” емес, жаңаша басқарып үйрену қажет. Ең алдымен, адамдарды жаңаша басқара білу керек. Бұның өзі нарықтың конъюнктураны алдын-ала болжап бағалай білетін, дер кезінде стандартты емес басқару шешімдерін қабылдап, оларды іс жүзіне асыратын ұжымда алатын жаңа типті басшы –менеджерлерді дайындауды талап етеді.
Диплом жұмысының мақсаты -өндірістің экономикалық тиімділігін арттыру, прогресшіл техника мен технологияны енгізу, түрлі ресурстарды ұтымды пайдалану есебінен түсімді арттыру және т.б
Қазіргі менеджментке қатысты көтеріліп отырған мәселелер ауқымы алуан түрлілігімен және көп қырлылығымен ерекшеленеді. Алайда осы уақытқа дейін Қазақстан экономикасының ерекшелігін ескеретін менеджмент әдісі бізде толық зерттелмей келеді. Сондықтан осы бағыттағы ізденістерді экономиканың нарықтық қатынастарға көшу кезеңінен бері қарай бірнеше жыл бойы жүргізіп келеміз.
Қазақстан баспаларынан шыққан менеджмент жағдайындағы әдебиеттер туралы атап өтпеу орынсыз болар еді. Олар –Ахметов К.Ғ., Ә.Ә. Әбдірешев, Бердалиев К.Б., Жұмаев Ж.Ж., Кәренов Р,С., Мамыров Н.К., Өмірзақов С.Ы., Ювица Н.В. және т.б. Бұл ғалымдардардың әрқайсысы қазіргі менеджменттің жекелеген аспектілерін зерттеді.
Диплом жұмысының бірінші бөлімде менеджмент, оның мән - мазмұны туралы негізгі түсініктер, менеджмент жүйесінің қағидалары, сондай-ақ бұл ғылымның қалыптасу процестері мен менеджментке дамыған елдердегі қазіргі көзқарастар, онда менеджменттің мақсаты, оны жоспарлаудың, ұйымдастырудың, бақылаудың негізгі қызметтері қарастырылады. сондай-ақ басқару шешімдерін әзірлеу технологиясы, оны қабылдау және жүзеге асыру тәсілдері қарастырылған.
Екінші бөлім Кәсіпорындарда менеджментті тиімді ұйымдас-тыру,тауарларды өндіру мен қызметтерді басқаруды ұйымдастыру,кәсіпорынның қызметкерлерін басқару және кәсіпорынның өндірістік қызметін ұйымдастыру. Қызметкерлерді басқару бөлімде еңбек әрекетіне байланысты мотивация, топқа, сондай-ақ жеке адамдарға басшылық ету сипаты, өзара қарым-қатынас пен дау –жанжал проблемаларын, сондай-ақ басшылық стилін, еңбекті басқарудың мәдениеті мен этикасын қарастыру секілді түйінді мәселелер қамтылған. Бұл бөлімде менеджменті ақпарат және техника құралдарымен қамтамасыз ету шарттары да қарастырылған.
Диплом жұмысы барысында келтірілген текстер, кестелер, графиктер ұйым өміріндегі әр түрлі құбылыстарды, шешім қабылдау логикасын, еңбек мотивациясын, топты және жеке адамдарды басқаруды яғни оларға басшылық жүргізуді және т.б. дұрыс түсінуге, ұғынуға мүмкіндік береді деп ойлаймын..
Диплом жұмысының маңыздылығы әлемдік және отандық ғылымның қазіргі және бұрынғы жетістіктері, қазіргі заманғы ғалымдардың басқару саласындағы теориялық еңбектері, басқару саласындағы Қазақстандық кәсіпорындардың отандық жұмыс тәжірибелерін ескерген, соның ішінде Ресей мен Қазақстан ғалымдарының еңбектері негізге алынған.
Мен, басқаруды қолда бар ресурстарды ұтымды қолдану арқылы ұйымның мақсаттарын қалыптастырып, оған қол жеткізуді қамтамасыз етуге бағытталған білімдер мен кәсіби қызметтің саласы деп қарастырған ғалымдардың көзқарасын қолдаймыз.
Тіпті, білікті басқару саласының өзінде де менеджмент ұғымы түрліше түсіндіріледі. Басқару теориясын алғашқы жасаушылардің бірі Ф.Тейлордың пірінше, басқару-ережелер мен принциптерге негізделген шынайы ғылым деп есептеледі. [9,6-бет]
Басқару процесінің міндетіне, басшылық етуіне жаңа нарықтарды игеруіне жұртышылықтың мұқтажын қанағаттандыру жатады. Егер кәсіпорын нашар әрі тиімсіз жұмыс істесе, онда оның жаңа қожайыны жұмысшыларды емес, басшыларын ауыстырады. Сонымен, басқару дегеніміз ұжым жұмысын ұйымдастыру кәсіпорын жұмысын ұйымдастыруында қызметкерлер мұқтажын барынша толық қанағаттандырады олардың жұмысын жандандыруды әрі тиімділігін арттыруды көздеу қажет.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Кєсіпорын экономикасы жєне кєсіпкерлік. А. ‡мбеталиев. Ѓ. Керімбек.Алматы “Бастау”2002
2. Кєсіпорын экономикасы . А. Ќ. Мейірбеков. Ќ. Є. Єлімбеков.
” Алматы”2004ж.
3. ЌР Азаматтыќ кодексі. – Алматы,1994.
4. Менеджмент. А.Б. Рахымбаев. Б.О. Сабатаева. А.Қ. Белгібеав. Алматы 2006ж.
5. Агробизнесті ұйымдастыру. С.Әбділдин. Алматы 2000 ж.
6. Қалдыбеков О., Теміров. Нарықтық экономикалық анықтамалығы – Алматы: “ Бастау” 1993ж.
7. Салыќ жєне бюджетке тµленетін басќа да міндетті тµлемдер туралы
(салыќ кодексі).- Алматы: Жеті жарѓы, 2001.
8. Менеджмент. К. Бердалиев. Алматы 2005ж.
9. Менеджмент негіздері. Ахметов К.Ғ. Сағындықов Е.Н. Байжомартов Ү.С. Жүнісов Б.А. Жұмаев Ж.Ж.
10. Бовыкин В. Новый менеджмент. Упровление предприятиями. – М: “экономика”
11. ЌРЗ “Инвестициялар туралы”, Егемен Ќазаќстан,2003,11 ќањтар.
12. ЌРЗ “Инновациялыќќызмет туралы”, Егемен Ќазаќстан,2002, 9 шілде.
13. ЌР Мемлекеттік сатып алу туралы зањы ,Зањ газеті , 1997. 5 ќараша.
14. ЌРЗ “Акционерлік ќоѓамдар туралы”, Егемен Ќазаќстан ,1998, 23 шілде.
15. ЌРЗ “Ќазаќстан Республикасыдаѓы ењбек туралы” зањы 2002 ж. 1 ќањтар Алматы: Юрист, 2002.
16. Грузинов В. П Экономика предприятия. – М: Банки ибиржи, ЮНИТИ-1998. 54.
17. Зайцев Н.Л. Экономика промышленного предприятия. –М: ИНФРА- М-1999
18. Экономика предприятия : Учебник для вузов Под ред. Проф.. О.И. Волкова, В.К . Скляренко . –М: ИНФРА- М.-2000
19. Экономика предприятия : Учебник Ф. К. Беа, Э. Дихала, М. Швайтцера. – М: ИНФРА- М- 1999
20. С. Раќымжан±лы . Экономика, ќаржы – несие, салыќ- кеден , саќтандыру, биржа жєне кєсіпкерлік атауларыныњ орысша- ќазаќша сµздігі. Алматы, 1999.
        
        Мазмүны
Кіріспе.....................................................................
...............................................2
1.Тарау. Басқару процесінің мазмұны
1.1. Басқару процестерінің ұғымы және негізгі
сипаттамалары.......................5
1.2.Басқару процестерінің
типтері.....................................................................
.13
1.3. Сыртқы және ішкі ортаны бағалау және
талдау.......................................15
2.Тарау. Басқару ... ... ... ... Ұйымдастырудың
негіздері..............................................................
........32
3. Ынталандыру процестерін тиімді
басқару..............................................34
4. Бақылау қызметін
қадағалау..............................................................
.......40
3.Тарау. Шешім қабылдау - басқарудың ... ... ... ... ... қасиеті және
ролі...............................................61
3.2. Шешімдерді шығару және
қабылдау..........................................................70
Қорытынды...................................................................
........................................74
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
...............77
Кіріспе.
Әрбiр басқару қызметi процесс болып саналады, өйткенi, бұлар да өзара
байланысты әрекеттер сериясынан ... ... ... барлық қызметтiң
жалпы жиынтығы. Басқару қызметiне ғылымның көптеген ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдаған болатын: «Басқару
дегенiмiз болжамдау және ... ... ... ... үйлестiру
және бақылау». Бұл қызмет ... ... ... ... кеңiнен пайдаланылады, бiрақ бiр жақты емес.
Экономиканың нарықтық ... ... ... жаңа ... ... ... және олардың жаңаша ойлау ... ... ... Осы ... ... ... кәсіби
тұрғыдан, әсіресе, менеджмент саласына лайықты ... ... ... ... саясатының құрамдас бөлшегі болуы ... ... ... ... ... ... мен ... бұл проблема үлкен мәнге ие ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... басқарып үйрену қажет. Ең алдымен, ... ... білу ... ... өзі ... ... алдын-ала
болжап бағалай білетін, дер кезінде ... емес ... ... ... іс жүзіне асыратын ұжымда алатын жаңа типті ... ... ... етеді.
Диплом жұмысының мақсаты -өндірістің экономикалық тиімділігін арттыру,
прогресшіл ... мен ... ... ... ресурстарды ұтымды
пайдалану есебінен түсімді арттыру және т.б
Қазіргі менеджментке қатысты көтеріліп ... ... ... ... және көп қырлылығымен ерекшеленеді. Алайда осы уақытқа дейін
Қазақстан экономикасының ерекшелігін ескеретін менеджмент әдісі бізде ... ... ... осы ... ізденістерді экономиканың
нарықтық қатынастарға көшу ... бері ... ... жыл бойы ... ... ... менеджмент жағдайындағы әдебиеттер
туралы атап өтпеу орынсыз болар еді. Олар ... К.Ғ., Ә.Ә. ... К.Б., ... Ж.Ж., Кәренов Р,С., Мамыров Н.К., Өмірзақов С.Ы.,
Ювица Н.В. және т.б. Бұл ... ... ... ... ... зерттеді.
Диплом жұмысының бірінші бөлімде менеджмент, оның мән - мазмұны туралы
негізгі түсініктер, менеджмент жүйесінің қағидалары, сондай-ақ бұл ғылымның
қалыптасу ... мен ... ... ... ... онда ... ... оны жоспарлаудың, ұйымдастырудың,
бақылаудың негізгі қызметтері қарастырылады. сондай-ақ басқару ... ... оны ... және ... асыру тәсілдері
қарастырылған.
Екінші бөлім ... ... ... ұйымдас-
тыру,тауарларды өндіру мен қызметтерді басқаруды ұйымдастыру,кәсіпорынның
қызметкерлерін басқару және ... ... ... ... ... ... ... әрекетіне байланысты мотивация, топқа,
сондай-ақ жеке адамдарға басшылық ету ... ... ... пен ... ... ... ... стилін, еңбекті басқарудың
мәдениеті мен этикасын қарастыру секілді түйінді мәселелер ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету
шарттары да қарастырылған.
Диплом жұмысы барысында келтірілген текстер, кестелер, графиктер ұйым
өміріндегі әр ... ... ... ... логикасын, еңбек
мотивациясын, топты және жеке адамдарды басқаруды яғни оларға ... және т.б. ... ... ... ... береді деп ойлаймын..
Диплом жұмысының маңыздылығы әлемдік және отандық ғылымның ... ... ... қазіргі заманғы ғалымдардың басқару саласындағы
теориялық еңбектері, басқару саласындағы Қазақстандық кәсіпорындардың
отандық жұмыс ... ... ... ... ... мен ... еңбектері негізге алынған.
Мен, басқаруды қолда бар ресурстарды ұтымды қолдану ... ... ... оған қол ... ... ... ... мен кәсіби қызметтің саласы деп қарастырған ғалымдардың көзқарасын
қолдаймыз.
Тіпті, білікті басқару саласының өзінде де ... ... ... Басқару теориясын алғашқы жасаушылардің бірі Ф.Тейлордың
пірінше, ... мен ... ... ... ... деп
есептеледі. [9,6-бет]
Басқару процесінің міндетіне, басшылық етуіне жаңа нарықтарды игеруіне
жұртышылықтың мұқтажын қанағаттандыру жатады. Егер ... ... ... жұмыс істесе, онда оның жаңа қожайыны жұмысшыларды емес, басшыларын
ауыстырады. Сонымен, басқару дегеніміз ұжым жұмысын ұйымдастыру кәсіпорын
жұмысын ... ... ... ... ... олардың жұмысын жандандыруды әрі тиімділігін арттыруды
көздеу ... ... ... ... ... ... ... және негiзгi сипаттамалар.
Басқару-адамдардың кәсiптiк қызметi. Бұл қызметтiң мәні ... үшiн оның ... ... ... –бұл ұжымдағы адамдарға
және жекелеген адамдарға, олардың бiрлескен жұмыс ... ... ... ... ... ... қорытынды жасауға болады. Басқару ең
алдымен, ықпал ету, демек мұның өзi сол ... ... ету ... ... басқару мiндетiн-ұжымның алдына қойған
мақсатына жетуiн қамтамасыз етудi ... Оның ... ... қою ... ... ... дүркiн-дүркiн емес жүйелi, үздіксiз жүзеге асыру
қажеттiгiн көрсетедi.
Әрекеттiң осындай мiндетті бiрiздiлiгiн басқару процеci деп ... ... ... ... ... күрделiлiгiне және алуан
түрлiлiгiне қарамастан, ... осы ... ... ... ... ... ... Басқару процесi- бұл шешiмдi шығаруды,
қабылдауды қабылдаған ... ... ... ... барысын
үйлеструдi, қабылдаған шешімнiң орындалу барысын бақылауды бірiздiлiкпен
жүзеге асыру. Бұл анықтама басқару ... ... да ... ... ... ... ... мен салаларында
жүзеге асырады. Кәсiпорындармен мекемелерде, кәсiпорындарды ... т.б. ... ... ... ... ... ... белгiлi бiр
мақсатқа жету үшiн басқaру қызметi бірiншi кезектегi ... ... ... ... ... ... де, шаруашылық ұйымында да
бiрдей жүргiзiледi. Стратегиялық және жедел проблемаларды шешкен кезде ол
бiр ... ... ... ... ... ... «Стратегиялык
басқару», ”жедел басқару” ... ... ... ... мұнда
басқару мазмұны өзгермейдi.
Басқару циклi процесс ретiнде қарастырылады, ол «басқару қызмет
деп аталатын басқару жұмысының ... ... ... ... ... ... нақты түрi, оны жүзеге асыру үшiн ... ... ... сондай-ақ тиiстi ұйымдық жұмыстар қолданылады.
Әрбiр басқару қызметi процесс болып саналады, өйткенi, ... ... ... ... ... ... ... қызметi барлық
қызметтiң жалпы жиынтығы. Басқару қызметiне ғылымның көптеген салаларында
ғалымдар зор ... ... ... ... былайша тұжырымдаған болатын:
«Басқару дегенiмiз болжамдау және жоспарлау, ұйымдастыру, жарлық ... және ... Бұл ... ... ... категориясы
ретiнде әдебиеттерде кеңiнен пайдаланылады, бiрақ бiр ... ... - көп ... ... ... бұл екi объектiнiң карым-
қатынасы, онда ... ... ... ... ... ... ... бiр әлеуметтік институт немесе жеке әлеуметтік
процесс жоғары ... ... ... ... орындайды.
Функция- бұл сонымен қоса әрекет, мiндет жұмыс. Бұл ... ... ... ... категориясын анықтаған кезде басқару теориясында,
сондай-ақ олардың ұйымдастыру жүйесiндегi басқа қызметтерiнде - ... т.б. ... ... үшiн ... . ... ... өзiндiк өзгешелігi, ерекше мазмұны болады әрi дербес
жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... адамдар
қызметiне тендестiруге болады. Шындығында, кез келген салада басқару үшiн
шешiмдi әзiрлеу және қабылдау, оның ... ... оның ... ... ... ... ... және де осы деректердiң
негiзiнде келесi шешімдi шығару және қабылдау қажет.
Басқарудын ... ... ... ... ... ... ... бiр-бірiмен сiңiсіп кетедi. Жоғарыда атап көрсетiлгендей ... ... көз ... және ... ... алуан түрлі. «Менеджмент
негiздері» ... ... ... ... ... ... ... бөледi. Мұның өзiн қазiргi
барлық ұйымдарга ... ... ... ... басқару
процесi олардың өзара байланысты ... ... ... және ... ... ... ... функциясы (қызметі)
2- кесте
Алдыңғы тараудан бiзге басқару процесiнiн төрт ... ... ... ... және ... Олар коммуникация және
шешiм қабылдау процестерiмен ... ... ... ... мазмұнын
қарастырайық.
Жоспарлау барлық басқару қызметiнiн iшiндегi ең елеулiсi болып
саналады.
Жоспарлау кәсiпорын мен ... ... ... ... ... осы мақсатқа жету амалдарын қарастырады.
Жоспарлау қызметi мынадай үш сұраққа жауап бередi:
А) Бiз қазiр қандай жағдайда тұрмыз? Басшылар ұйымының каржы, ... ... ... және ... ... ресурстары секiлдi маңызды
салалардың күшті және әлсiз жақтарын бағалай бiлуі тиiс. ... ... ... ... ... ... мақсатында жүзеге асырылады.
Б) Бiз кайда бет алуымыз керек? Басеке, ... ... ... экономикалық жағдайлар, технология, жабдықтау, әлеуметтiк және
мәдени ... ... ... ... ... мен ... отырып басшы ұйымдастырудың мақсаты қандай болуы керектiгiн және осы
мақсатқа ... ... не ... ... ... Бiз муны ... iстеуiмiз керек?
Басшылар жалпылама жане нақты жағдайда ұйым мақсатын орындау тиiс.
Ұйымдағы жоспарлау екi себептiң әсерiнен туындайтын жеке бiр ... ... ... кейбiр ұйымдар мақсатқа жеткеннен кейiн ... ... ... олар ... сол ... ... үшiн ... көпшiлк ұйымдар өмiр сүруiн мүмкiндiгiнше ұзарта түседi. Сондықтан
олар алғашқы мақсатын ... ... ... өз ... жаңадан
айқындайды немесе өзгертедi.
Екiншi себеп, мұнда жоспарлау үздiксiз ... ... тиiс- ... ... ... Қоршаған ортадағы өзгерiстiң ... ... ... жоспарды жасаған кезде оқиға басшы
ойлағандай болмауы мүмкін. Сондықтан жоспардың ... көз ... оны ... ... қайтадан карап, пысықтап шығады.
Ұйымдастыру. Ұйымдастыру-демек нендей бiр құрылым ... Ұйым ... ... сол арқылы мақсатына жетуi үшiн конструкцияға қажеттi
көптеген элементтерi болады.
Ұйымда жұмысты адамдар iстейтiн болғандықтан ... ... бiр- ұйым ... ... ... ... соның iшнде
басқару жұмысын кiмдердiң орындау керектігiн анықтап алу.
Басшы адамды ... ... ... ... ... ... билiктер немесе ұйым ресурстарын пайдалану правасы берiледi. Мұның өзi
олардың өз мiндеттерiн тиянақтап орындауына деген жауапкершiлiк ... Егер ... кiм ... ... ... ... онда
тiптен ойдағыдай жасалған жоспардың және ... ... ... ешкандай мәнi болмайды. Сондықтанда мотивацияның мiндет сол,
ұйым мүшелерi өздеріне бекiтiлген мiндеттердi жоспарға сәйкес ... ... өз ... тапсырылған iстi орындауын
талап етедi, көп жағдайда орындатады. Көне уақыттарда бұл үшiн дүре ... ... ... ... ... аяғы мен 20 ғасырдың
сонына дейiн ... ... ... егер адамдардың еңбек ақы табуға
мүмкіндігi ... онда олар жан ... ... ... ... ... тиiстi акы төлеу арқылы жұмыс iстеу» деген ұғым бередi. Ғылыми
басқару мектебi де ... осы ... ... ... саласындағы зерттеулер таза экономикалық ыкпалдын
жеткiлiксiз ... ... ... ... яғни ... iске асуы үшiн ... ... тұратын күрделi ... ... деп ... Өз ... ... ... ... басшы бұларға ненiң қажет екендiгiн анықтауы, әр осы қажеттiлігiн
жақсы жұмыс арқылы қанағаттыруы тиiс.
Бақылау. ... ... ... ... ... ... ... өзгертуi мүмкін. Сондықтан да басшының ... ... ... келмей тұрганда алғашқы белгiленген жоспардың өзгеруi себебiн
тауып анықтау болуы ... ... ... ... және мақсатты
тандау болып саналады. Мақсаткерлiк- басқару жүйесiнiң бастапқы қасиетiнiң
бiр. Басқару мақсаты- ... ... ... ... ... ... оған қол жеткiзу үшiн басқару обьектiсiнiң жұмыс
iстеу. ... ... ... ... бар ресурстармен қоғамдық
қажеттiлiкке негiзделген ... ... ... рөл ... ... ... ... мәнiде бар, өйткенi мұның өз
ұжымның өз ... ... ... өз ... салыстыруға
мүмкіндiк бередi, әр кейбiр мақсаттың орындалуынан қанағат алады. Мақсат
неғұрлым биiк ... ... ... ыкпал етедi. ... ... ... ... ... ... былай деп
жазады: мақсат рефлексiнiң маңызы ерекше зор, өйткенi ол ... ... ... ... әр ... ... ... мүмкін мұның әсiресе әр түрлi типтегi
ұйымдарға қатысы бар. Мәселен, кәсіпорынның ... ... ... ... ... немесе қызмет көрсету. Басты мақсат, оның орындалуын
камтамасыз ететiн бiрнеше мақсатқа бөлiнедi. Бұлар: өндiрiстi ... ... ... оны жан-жақты интенсивтендiру, ғылыми ... ... ... ... ... ресурсты үнемдеу, табысты
көбейту, ұжымның әлеуметтiк дамуы, әлеуметтiк саланың қазіргi материалдық
базасын қалыптастыру, ... ... ... үшiн ... ... ... ... адамдарды қоршаган ортаны қорғау және
жаксарту. ... ... Мiне ... ... ... жетуге
бағытталуы тиiс. .[9,31-бет]
Мақсатты графикалык схема түрiнде де бейнелеуге болады, ... ... ... ал оған жету мүмкіндiктер ... ... ... пен амал ұйымдары өзара байланысты, бұлар қойылған мақсатқа жетудiң
құралы бола отырып, ... ... ... ... ... Мәселен, бiрiншi денгейдегi мақсат тармағы ... ... ... ... ... ... денгейдегi мақсат тармағы ретiнде
қарастырылуы мүмкін. ... ... ... пайдалана отырып,
мақсатқа жетуге байланысты шараларды жүйелi ... ... ... ... ... ... басты мақсат (нөлдiк денгей)- бұл негiзгi
бағана, бiріншi деңгей-бағана тармақтары, осы тармақшадан тарайтын ... және ең ... ... ... ... ... саны алуан түрлi болуы мүмкін. Принцип- қажет минимуммен
шектелуге тырысуы.
Мақсат бiрнеше ... ие ... ... мақсат нақтылы және
өлшемдi болуы тиiс. Өз мақсатын накты өлшемдерде ... ... ... ... ... нақты таза жасайды және жұмыс барысын
бағалайды.
Тиiмдi мақсатының екiншi ... ... ... ... саналады,бұл нәтиже қашан болатындығын айқындайды. Мақсат ұзақ немесе
қысқа уакыт аралықтарында белгiленедi.Ұзақ мерзiмдi мақсаттың ... ... ... озық ... одан да көп ... ... ... мерзiмдiк қысқа көпшiлiк жағдайда ұйым жоспарын
біреуiн ғана қарастырады. Оны бiр ... ... ... ... мерзiмдiк
мақсаттық жоспарлау гаризонты бiр жылдан бес жылға дейiн.
Ұйымның тимдiлiгiн артыру үшін ... ... ... тиiс. ... ... не сыртқы факторлардан баянсыз мақсатқа
ұшыратуы мүмкін. Қол ... ... ... ... кемітедi.
Ұйымдағы толып жатқан мақсатта тиiмдi болуы үшiн бiріне -бiрi ыкпал
етуi-бiр ... ... ... ... ... ... мақсаттың
жетiстiгiне бөгет жасамауға тиiс.
1.2. Басқару процесiнiн типтерi.
Кәсіпорын кызметi мақсатының бағыт-бағдарын бiлу мiндеттi ... ... ... қоса осы ... ... ... алуан түрлi
болуы мүмкін, осыған байланысты басқару процесi үш ... өтуi ... ... ... ... өндiрiстiк және басқадай басқару
мiндеттерiн барлық денгейде ... ... ... ... ... рөл
атқарады басқарудың мақсаттылығы -кәсіпорынның жалпы ... ... ... үшiн жiктеу. Бұл принциптi пайдаланған кезде
бөлiмшелердiң және ... ... ... ... ... ... көне ... талап туралы нақтылы түсiнiк алады,
дербес шешiм ... ... ... және ... ... ... ... басқару аса iрi бiр жолғы шараларды мәселен
кәсiпорынды қайталап конструкциялау және ... ... жаңа ... ... ... ... ... енгiзу т.б.шараларды орындау
үшiн колданылады.
Баскару процесiн өтуiн екiншi типi- бағдармалық басқару. ... ... ... ... ... ... әрекетiн және бұл
әрекеттердiң бiр-бiрмен байланысын анықтау көзделедi. ... ... ... ... ... саналады. Басқару процессiне мұндай
типi әдетте өндірстiң курдел мiндеттерiн шешкенде колданылады ... ... ... өзгешелiгi-тапсырманы орындауды
басқаруды ... ... ... ... ... анықтауға,
ресурстарды қайта бөлуге мүмкiндiк бередi. Бағдарламалық ... ... көп ... ... ... ... тыс және жедел
жұмыстарда ... ... ... үшiншi типi-жағдайға карай басқару. Бұл мақсатты
айкындалған әрi сирек өзгеретiн,тұрактанған, ... ... ... ... ... мiндет-туындаған қолайсыз жағдайдан, өндіріс
процесіндегі іркілістен шығудың ең қолайлы жолдарын iздестру. Ол үшiн ... ... тез, әрi аз ... ... ... ... шешiм
қабылданады.
Атап көрсететiн жайт, практикада баскарудың жоғарыда аталған типтер
сол қалпында қолдана бермейдi. ... ... ... ... ... ... келген касiп орында турлi ондiрiстiк мiндет жерде шешкен ... үш тип ... ... да әр ... үйлесiмдi қолданылуы да
мумкiн .
Мұндай үйлесiмдiлiкке, сонғы жылдары кеңiнен етек алған ... ...... ... ... ... және ... асыру
нақты дәлел болады. Мұнда мақсатты басқарудың да, сондай–ак бағдарламалық
–мақсатты басқарудың да элементтерi бар. ... ... ... ... негiзгi мiндеттерiн шешу үшiн колдалынылады
1.3. Сыртқы және ішкi ортаны бағалау және талдау.
Басшы мақсатты айкындағаннан ... ... ... ... ... ... әуелi сыртқы ортаны үш параметрi (өлшемi)
бойынша зерттейдi.
1) Ағымдагы стратегиясының әр ... ... ... ... өзгерістерді
бағалау.
2) Фирманың ағымдағы стратегиясына қандай факторлар қауіп төндiретiндiгiн
анықтау.
3) Жоспарды түзету арқылы ... ... ... ... үшiн ... көбiрек мүмкiндiк беретiндiгiн анықтау.
Сыртқы ортаны талдау процесс болып саналады,сол арқылы стратегиялық
жоспарды ... ұйым ... ... факторларды бақылап, фирмаға
төнетiн қауiп-қатер мүмкiндiгiн анықтайды.
Сыртқы ортаны талдау ұйымға мүмкiндiктi болжалдау уақтына кездей ... ... ... ... ... төнген жағдайда күнi бұрын
ескерту уақытына және стратегияны белгiлеу уақытына мүмiндiк бередi.
Сыртқы ортаны талдау мынадай ... ... ... Ұйым ... ... ... Жоғарғы басшының пiкiрiнше, болашақта ұйым қайда болуы тисi?
3. Ұйым қазіргi орналасқан орнын,басшының ... ... ... орынға
ауысуы үшiн басшы не iстеу керек?.
Сырткы ортаны талдаганда мынандай факторларға кол бөледі.
Экономикалык факторлар. Бұлардың iшнде: ... ... ... ... деңгейi, халықаралық төлем балансы, салық ставкасы.
Осы факторлардың әрқайсысы фирмаға қауiп-қатер төндiру, ... ... ... ... .[9,17-бет]
Саяси факторлар. Бизнес пен кәсiпкер фирмалары жетекшiлерiнiң саяси
процеске белсене қатысуы ұйым үшiн мемлекеттiк саясаттын маңызды ... ... ... органдардың, үкiмет билігiнiң нормативтiк
құжаттарын, қаржыландыру үшiн ұзақ ... ... ... ... ... ... ... және сауда алу мүмкiндiгiн,сондай-ақ
басқа елдерге қарсы бағытталған немесе басқа елдермен ... ... ... келiсiмдер қадағалауы тиiс.Үкiмет іскерлiк мәселелерге тұрақты
және белсендi қатысатындықтан ұйымдары саяси ... ... ... ... ... ... сыртқы орта тұрақты орта
талдау обьектiсi болып саналады. Нарықтық сыртқы ортаның факторлары ... оған ... ... демографиялық жағдайының өзгеруi, әр түрлi
бұйымдардың өмiрлiк циклiне нарыққа (рынокка) ... ... ... ... жане ... ... ... нарыктык факторларды талдау басшыга онын ... жане ... ... ... ... ныгайтуга мумкiндiк
бередi.
Техналогиялык факторлар. Сыртқы ортаның техналогиясын талдау өндiрiс
технологиясындағы ... ... ... ... ... Көпшiлiк iрi фирмалар мен мыңдаған ұсақ
компаниялар халықаралық ... ... ... Осыған орай бiр шама кең
ортадағы өзгерiстердi тұрақты бақылап бағалап ... ... ... ... ... ... обьектiнi талдауды,
басекелесушi ретiнде,басшы мұндай сурақтарға нақты жауап беруi тиiс ... ... не ... ... ... ... ... элементi катысады:
1. Бәсекелесушiлердiң болашақ мақсатын талдау;
2. Бәсекелесушiлердiн ағымдағы стратегиясын бағалау;
3. Бәсекелесушiлерге қатысты саланын, сонда жұмыс iстейтін ... ... ... ... күштi жане осал жақтарын мұкият зерттеу.
5. Басшылардың осы элементтердi мұкият зерттеуiне көмектесу үшiн ... ... ... ... ... ... ... ма?
2.Бәсекелесушi стратегиядағы кандай өзгерiс қадамын қабылдайды?
3.Бәсекелесушiнiң осал жерi кандай?
4.Бәсекелесушi жақтан қандай iрi және ... ... ... ... ... факторлары, бұл факторларға қоғамның
өзгермелi үмiт, қарым-қатынасы мен әдет-ғұрпы ... ... ... ... ... ... кәсiпкерлерге
деген сезiм күй, қоғамдағы ... ... ... жерлердiн әлеуметтiк
мақсаты және тұтынушылар мүддесiн қорғау қозғалысы жатады.
Ұйым үшiн көбiнесе әлеуметтiк ... ... ... өзде ... ... ... карай биiмделiп отыруы
тиiс.
Сыртқы ортаны талдау арқылы ұйым болатын қауiп-қатердi пайымдап,соған
қарсы күнi бұрын әрекет ете алады.
Жургiзiлген талдаудан ... ... ... ... және осал ... ... Ол ушiн ... жургiзiледi. Жоспарды ойдағыдай ... ушiн ... iшкi ... мен ... ... ... ... жақында толық хабардар болуы тиiс.
Фирманың iшкi мүмкiндiктерiн игере алатындығын, ал ... ... ... ... ... әлсiз тұстарын
айыра алуын аныктаудын зор манызы бар. Процестер көмегiмен iшki проблемалар
диагнозын жузеге асыруды баскарушының тексеруi деп атайды. ... ... ... қызметтерге жүргiзiледi маркетинг,
қаржылар, (Бухгалтерлік есеп), ... ... адам ... ... ... ... ... тексергенде мынадай
факторлар қарастырылады.
1.Нарық үлесi және бәсекелесуi қабілетi.
2.Бұйым ассортиментінің алуан түрлiлiгi және сапасы.
3.Нарықтық демографиялық статистика.
4.Тауарды ... ... ... және сатқаннан кейiнгi тексеру.
5.Нарықтық зерттеу және iздестіру.
6.Тиiмдi өткiзуi, жарнама және тауардың қозғалысы.
7.Пайдалар.
Каржылар- бухгалтерлiк есеп. Каржы күйiн талдау бәсекелесушiлер ... ... ... iшкi ... мен осал ... ... бередi.
Операциялар.Фирманың ұзақ уақыт өмiр сүруi үшiн ... ... ... ... ... ... мынандай сұрақтарға жауап берiлуi тиiс: 1.Бәсекелесушiлермен
салыстырғанда тауар өндiруi немесе қызметi көрсетудi неғурлым төмен бағамен
жүзеге асыруға бола ма? Егер ... ... ... ... алу ... кандай?
3.Біздiң жабдықтар (куаты) қазіргi талапқа сай келе жане ол ... ... ... алу ... ... ... және тапсырысты (заказ) ... ... ... ... бе?
5. Бiздiң өнiмiмiз маусымдық сұраныстың ауытқуына ұшырады ма, жұмыс
істейтіндердi уақытша босатуга не ... ... Егер бұл ... ... жағдайды қалай түзетуге болады?
6. Бiздiң бәсекелесушiмiзге кызмет көрсете алмайтын рынокқа бiз ... ... ... Бiз ... бақылау жүйесiн тиiмдi, әр нәтижелi жүргiзе аламыз ба?
8. Бiз өндiрiс процесiн қаншалықты тиiмдi ... және ... ... Адам ресурстары кызметтерiн ... ... бар. ... ... адам ресурстарына байланысты проблемалар
мына төмендегiдей:
1. Қазіргi кезде ... ... ... ... ... типi ... сипаттайтын едiңiз, болашақта олардан не күтуге болады?.
2. Жоғарғы басшылардың бiлiктiлiгi мен ... ... ... ... әрi ... ... жүйе бар ма?.
4. Бiз басшы кызметкерлердiң орнына адам белгiлеу тәртiбiн жоспарлаймыз
ба?
5. Бiз басшы кызметкерлердi ... жане ... ... ... ... ... жылдары бiзде жетекшi мамандардан айырылып қалу болды ма? Егер
болса, себебi неде?
7. Бiздiң жүйедегi кызметкерлердiң iс-әрекетi бағалау мұқият ... ... ... ... ... пайдалану немесе жұмыскерлердiң басқаруға қатысуы
бойынша бiз ұйым сапасы мен кызметкерлер ... ... ... ба?.
Осы сұрақтардың әр қайсысын мұкият карастыру ... ... ... ... ... шараларын колдана алады. Егер
ұйымды бiлiктi қызметкерлермен ... ... ... ... онда
алуан түрлi болмаса стратегияларды қолдана алады. [3,7-бет]
Мәдениет жане ... ... ... басшылар қызметiнiң iшкi
және сыртқы қалыпты күйiн сақтай ... ... ... ... ... ... ... мәдениетмен оның бейнесi (имидж).
Ұйымдағы қарым-қатынасты немесе хал-ахуалды корпорация мәдениетi деп
атайды. Ұйымның мәдениетi оның ... ... ... ... бiр ... жұмыскерлердi ұйымға қабылдағанда және қолайлы мiнез-
құлықты қалыптастырғанда осы мәдениеттi пайдаланады.
Корпорацияның ұйым ... ... одан ... ... ... және ... пiкiрлер арқылы қалыптасады.
Мұның өзiн жұртшылықтың тауар ... ... ... ... ... ... қай колледжге немесе университетке ... осы ... ... байланысты.
Фирманын мәдениетi мен бейнес компаниянын жаксы-жаман атауына-
репутациясына байланысты. Фирманың өз ... жету ... ма? Мұны ... ... ... жүзеге асырып келе ме?.Осындай сұрақтарға жауап беру
компанияның мәдениетi мен бейнесi қаншалықты екенiн көрсетедi?
Басшы iшкi тексерудi жүргiзгеннен ... ... ... ... ... ... қоя ... және арқа суйеуге болатын орындарды анықтап, сол арқылы
ортаның мүмкiндiктерiн пайдаланады.
2. Тарау Басқару ... ... ... ... ... жылдан берi әскери басшылар стратегия терминiн қолданып келедi.
«Стратегия» гректiн-«генерал ... ... ... шыққан. «Стратегия»
терминi осы уақытқа дейiн жарыс, ... ... ... ... кезде бұл атау кәсіпорын қызметiн жалпы концепциясын бiлдiредi.
Стратегия дегенмiз ұйымның мiндеттi iсiн орындауды және мақсатына ... ... жан- ... ... ... ... саналады.
Стратегиялық жоспарлау дегенiмiз басшы қабылдаған әрекеттермен шешiмдер
жиынтығы,сол арқылы ұйымның өз мақсатына ... үшiн ... ... iздестіредi.
Стратегиялық жоспарлау басқару шешімiн қабылданған қажеттi құрал болып
саналады. Оның басты ... ... ... жеткiлiктi
дәрежеде қамтамасыз ету. Стратегиялық жоспарлау басқару қызметiн төрт түрiн
қамтиды: ресурстарды болу: сыртқы ... ... iшкі ... және
ұйымдық стратегиялық болжамдау.
Стратегиялық жоспарлаудың өзiндiк белгiлерi.
1.Стратегияны көпшiлiк ... ... ... ... ... ... оны жүзеге асыруға басқарудың барлық деңгейiндегiлердiң
қатысуы көзделедi.
2.Стратегиялық жоспар жеке бiр ... ғана ... ... ... үшiн жасалады.
3.Стратегиялық жоспар көлемдi зерттеулерден және ... ... тиiс. ... әлемдегi бизнеспен тиiмдi бәсекелесу үшiн фирма
сапа, рынок, бәсеке және ... ... ... ... жатқан
ақпараттарды ұдайы жинауы, әрi талдау тиiс. .[9,22-бет]
4.Стратегиялық жоспар фирманың айкындылығын, дербестiлiгiн бiлдiредi,
мұның өзi олардың ... бiр ... ... ... ... ... ... ұзак уақыт бойы тұтастығын сақтаумен
қоса, қажет болған жағдайда жетiлдiрудi және қайта ... ... ... ... ... ... ... бағдарлама ретiнде қарастыру қажет,сонда
ұзак уақыт бойы фирманың қызметiн бағыттауға, әрi қажет ... ... ... ... ... ... ... 20 ғасырдын 70-жылдардың орта тұсында өздерiне
мынадай сұрақтар қойды: «Компанияның ұзак мерзiмдiк ... ... орта ... ... ... ... қалайша тиiмдi
пайдалануға болады?».
Қойылған сұрақтардың жауаптарын мынадай негiзгi қағидалардан аңғаруға
болады:.
1.Тиянакты шешiм стратегиясы. ... мен ... ... ... ... ... ұдайы жетiлдiрiп, жұмысты ең
және жане ... ... ... үшiн ақша ... ... жақсы
үйретiлген ұжымның өсуi мен дамуына күрделi қаржы ... ... ... үлкен автомобильдердi көптеп шығарады.
Олардың отын үнемдеуi шамалы болғанымен, табысты көп бередi.
Жапондықтар ... ... ... ... ... ... салдарынан 1980 жылы ... ... ... алыбы зиян шегiп,банкротка ушырай бастады.
Тиянакты шешiм стратегиясы 10-15 жылдарга арналган аукымды масатты
коздейдi. ... ... ... ... бiлуi ... стратегияны жасау ушiн 10 қозғаушы күштi пайдаланады: жаңа
нарықтарды iздестiруi; жана өнiмдер мен ... ... ... үшiн ... ... ... ойластыру; онiм мүмкіндігiн
жақсарту; өнiм сапасын жақсарту; тарату ... ... ... ... жане ... ... ... каржы мен
пайданып қайтарымын молайту.
Басшылардың стратегиялық ойлауына синергализмдi пайдалану және ... ... дәл ... ... ... ... түпкiлiктi шешiмдi қабылдау қабілетiн дамыту үшiн
тандаулы менеджерлер: өзінiң қарамағындағыларды ұзак ... бойы ... ... ретiнде стратегиялық мақсатқа жетуiне ықпал ... ... ... жұмыскерлерге айрықша қамкорлық жасап,
көтермелеп отырады:
-менеджерге әр турлi дәрежедегi басқаруды жүктейдi. Несиелiк акция
түрiнде ... бiр ... ... мұны ол ... ... ... босанғанда өз каржысы ретiнде пайдаланады:
-негiзгi зерттеулерге, iзденiстерге жана тауарларды ... ... ... қаржы бөлінедi. .[9,25-бет]
-компания көп пайда тапқан жағдайда бонус ... акы) ... ай ... еңбек акымен қоса жылына екi рет бонус төлейдi. ... ... ... ... ... «Бiз ең ... адамдарды тандап аламыз және
де одан әрi дамытуға ықпал етемiз».
Кәсiпорын экономикасы қауырт өркендеуi үшiн тауекел ... ... ... ... бизнеске тәуекел етуi олардың негiзгi
антрепренерлiк қызмет болып саналады.
Басшы кызметкерлердiң ... ... ... ... ... жағдайда
ғана тәуекел стратегиясы жүзeге асады. Мұндайда мынадай ... ... ... тура ... «Болашақта бiздiң бизнес қандай ... ... ... ... ... ... қаржы заемiн қайта болу ұйым
iшіндегi дау-дамайды алдын ала болдырмау, стратегиялық жоспарларда ... ... ... ... ... ... тәуекелi айқын мақсат болуын, ең қолайсыз жағдайдын болуы
мүмкiн ... ... ... ... ... тисi ... бiлуi қажеттiлrктерiн көздейдi. Ақыл-ой тәуекел -бұл ... ... ... шектей алатын тәуекел. Америкадағы тандаул
фирмалардың өз штатындағы эксперттер болады.Олар ... ... ... ... ... қажеттігiн белгілейдi. Бұлар ең көп ақы
төленетiн мамандар. ... ... ... мамандардын бағалауы
бойынша, тәуекел бастамасын жүзеге ... ... ... ... ... ... ... істеуге ықпал ете алады.
3.Менеджмент идеясының стратегиясы. Әрбiр бизнесте ең бағалысы акша,
тауар, жабдық ... ... ... идея бағалы.
Инновацялык фирманын жогары басшысы конымды идеяны унем котермелеп
отырады. Iсте ... ... ... шыдамдылық танытады.
Көпшiлiк идея iс жүзiнде ... ... ... Жаңа ... оны ... ... ұзақ ... кетедi. Идея пайда болғандан
кейiн, оның ... (өнiм ... ... ... жасауға, содан кейiн сол ұйым табыс түсiретiндей етiп өндiрiс
процесiн (өндiрiс ... ... тура ... ... ... ... ... жаңа өнiм енгiзу
идеясын ұсынатын мамандар үшiн 1млн. доллардай қаржы бөледi екен.
П.Друкер творчествалық ыкпалға дәл ... ... «Кез ... ... ... менiң бiлетiнiм, мұнымен идеяға бар ынтасымен берілгендер –
фанатиктер шұғылданады». Фирманың iшкi творчестволық мүмкiндiгiн ... ... ... өзiнiң қарамағындағыларға үнемi мынандай сұрак
қояды; ... ... ... ... сiз тағы не ... келедi, әрi
мұны өзi барлығымызға және тұтастай компанияға қандай пайда келтiредi?».
Осы ... ... бере ... ... ... ... алдында өзiн-өзi
жетiлдiру мақсатын және оған жетуi мерзiмiн қоядi.
Бiрiншiден, қалыптасқан жағдайда «статус - кво» кума ... де, ... ... ... ... да ... Альберт Эйнштейн жаралтыстану
ғылым үйреніп журген студентерге мынандай кеңес берген: ... ... ... ... ... идеясiн терiске шығаруға, сүйтiп мұқият ойлана
отырып, өз идеясын ... ... ... өзiн ... ... ... қолдануға болатын басқа
ұқсас идеяны айқындауға жане де оны жанаша пайдалануға болады.
Үшiншiден, өзнiн алдын ала сезiну ... ... ... ... Әдетте
бiр нәрсен бiр күн бұрын сезуi ой ... ... ... ойға ... ... ... ... тартыспаңыз. Әуел
асықпай ойланыңыз, содан кейiн бағаланыз, өйтпейiнше тамаша идеяны сiз
бүлдiрiп алуыңыз мүмкін.
4.Стратегия ... ... ... ... ... ... мүмкіндiк
бередi (Былайша айтқанда жақсы спорттық нышанда ... әр ... ... ... ... ... тиiмдi басқару шешiмдерiн
қабылдай бiлуге байланысты. Бұл ... ... ... ең ... ... ... ... немесе европалық шешiм
қабылдаудан басты өзгешелiгi- мұнда шешiм қабылдау ... ... ... беруi.
Жапондық жұмыскерлер бүкiл ұйымға қатысты шешiмдi толық келiсiм болғанда
ғана қабылдайды.
Қазiргi кезде тандаулы американдық және ... ... ... ... ... өз ... ... жур. Мұндайда әрбiр
жұмыскерлердiң iшкi мүмкіндiгi толық айқындалатынына олардың ... ... ... ... ... адамдарға әдеттен
тыс жұмыстарды орындауына ықпал етуi.
Менеджментi тиiмдiлiгiнiң және ... ... ... ... ... ... айкындалганнан оның өлшемi әдiс мен акы
төлеу әдiс белгiленген кейiн ... ... ... ... ... ... етуi, яғни ... тиiмдi жұмыс iстейтiн машықтанған
қызметшiлер құрамының болуын қамтамасыз етуi.
Осы ресурстардың iшкi ... ... ... ... ... қоры.
Менеджер мынандай сұраққа жауап бере отырып өз ... ... ... iстейтiндiгiн анықтай алады. ... ... ... ... ... ... ... жұмыс iстейтiндер
кiмдер?», «Біреулер ... ... ... ... ... ... үшiн ... тапсыруға болады?», «Кiмдер басшының ... ... ... ... ... жаксы жумыс iстейтiндер кiмдер?», «Оз жумысын
унемi ... ... ... «фирма iшінде ынтымактасуға ... ... ... ... жағдайда мүмкіндiгiнше қарапайым қалпында
сактау, төрешiлдікке (бюрократизмге) жол ... ... ... ... ... ... ең iрi ... бiр- оны 5 дәрежелi
басқару ... бар: ... ... ... Рим папасына дейiн.
Бiзде ауыл шарушылығынан бастап орындаушыға ... 7-8 буын бар. ... көп ... ... кәсіпорын өзiнiң iскерлiк әрекетiн өзi ... ... ... ... ... ... ... тарапынан басқару мәдениетiн
жоғарғы деңгейiн талап етедi, тек сонда ғана олар өзiнiң қарауын дағылармен
тиiмдi қарым ... ... ... ... 50-ш ... профессор Денинг американдық
бақылау саласындағы мамандықтарды американдық ... ... ... жапондық менеджерлерi, өз кезегiнде басқару ... және ... ... ... ... ... әуелi
фирмадағы барлық деңгейдегi қызметшiлерге үйреттi.
Фирмадағы жұмыскерлер өз ... ... топ ... онда ... мәселесiн талқылайды ал жоғары басшылар стратегиялық сапаны дамыту
мақсатында қызметкерлерi ұсынған идеяны ... ... ... ұдайы
арттыруды қамтамасыз ететiн сапа үйірмесi осылайша пайда болады.
Американдык профессор Бей сапаны жақсартудың төрт түйiндi ... ... ... ... ... ... ... болу. Жоғары
сапалы өнiмдер шығаратын фирмалар шикiзат, жөндеу, ... ... ... ... И.В.М ... ай сайн ... 10 млн, ... дейiн
үнемдейдi.)
Екiншiден, жоғары сапалы өнiмдер ... ... ... адам ... ... пайдаланылады мұның өз қосымша ... ... ... ... ... ... ... менеджерлермен жұмыскерлер фирма
қандай рейтинг алатынына ... ... ... ... ... ... сатып алушылардың талғам паздығы. Бизнестiң ең бағалы
ережесiнiң бiр ... ... ... ... ... ... бiлу үшiн,
әдетте, бизнес шығынды 6 есе көп жасайды тек ... ғана ол ... ... өсiк – ... фирмалар өз сатып алушылармен
әрiптестерi ретiндей қолайлы қарым – қатынас орнатады. .[5,7-бет]
8.Әділдік және ... ...... ... ... түсiне және өз ерkімен жүзуге ... ... ... ... ... шын ... талап ету. Мұны өз жоғары
сапалы мененджментiн ең күрделі ... ... ... ... ... шын ... ... қызметкерлердiң
әділдік пен берiлгендiк рухында баули бiлсен, оларданда дәл осындай жауап
аласын. Компанияның менеджерлерi уақытының 25 ... әр ... ... ... ... ... ... проблемасын тыңдауға
жұмсайды. Мұндай қасиеттiң жапондық ... де тән ... ... ... ... менеджерлер жыл сайын мамандарды өндiрiстен қол үзiп және қол ... 30 млн, ... ... ... ... ... стратегиясы – барлық кызметшілерiң ... ... ... ... арттыру үшiн бiрлесiп әрекет ету ... ... ... ... ... ... ... шығуын көтермелеп отырады, ал компания iшiндегi бәсекелестiкке жол
бермейдi.
Жапон менеджер ынтымақтасу стратегиясын өте ... ... ... өзiн –өз ... ... тапсырылады. Мұндайда әрбiр топқа
жұмыстың маңызды ... ... ... ... ... қарым
-қатынасымен iс –қимылына қолайлы жағдай ... ... ... ... өзi олардың жұмыстың қалай орындалып жатқандығын және де
топ жұмысы бағаланатындығын бiлiп отыруына ... ... ... ... ... ... менеджерлер қолайсыз
бәсекелесудi дер кезiнде жойып отырады. Ол үшiн қызметкерлерге ... ... ... жеткен жетiстiктер ушiн көтерме ... ... ... ... ... ... ... дер кезiнде тосқауыл қойылады.
5. Фирма iшіндегi деректердi талдау.
Өткен жылдардағы айналымды талдау әдетте кесте ... ... ... өзi көп ... ... ... ... мыналар көрсетілуi тиiс.
1.Сату айналымы (саны);
2.Сату құны (айналымы);
3.Сату бағасы (өз өнiмдерi, бәсеке өнiмдерi);
4.Өз өнімдердiн ... ... ... орын ... ... және нақтылығы көрсеткiштердiң
арасындағы ауытқулар
Әр ай ... ... ... ... ... және барлық ауытқу
түрлерiн мұкият қарастыру мүмкіндiктер өткiзудiң болашақтағы ... ... ... ... ... өзгерiстер бойынша
айкындалады:
1.Тауар жане тауар топтары;
2.Сауда есебi жане окiлдiктер(сатушылар)есебi
3.Сатып алушылар тобы
4.Тапсырыс санымен жилiгi;
5.Сату жолдары тауарларды тобы ... ... өте ... ... ... көбiне едәуiр ауқымды. Оның үстiне, тауарлардың кейбiр
түрлеріне сыртқы жағдайдың әр ... әсер ... ... ... жане аудан өкiлдiктер айыру жекелеген ауданда
тауарлардың өткiзілуiне дамуын көрсетуге, ... ... ... ара байланысты, жарнамалардың және жарнама ... ... ... ... деңгейiн белгiлеуге мүмкіндiк
бередi:
Барлық бес пункт бойынша ... ... ... өткізудiң құрылымымен
мазмұны туралы мағлұмат бередi.Тұтастай алған да фирма ... ... ... ... әр оған ... шығындарды белгiлеуге
мүмкіндiк бередi.
6.Нарық туралы деректердi талдау.
Нарық туралы деректердi алу ... ... ... ... ... ... ... тиiсті тауарларды бағалауға мүмкіндiк
бере коймайды. Тек айналым көлемiмен нарық факторларының әрекетi арасындағы
ара ... ... онын ... даму ... бағалауға мүмкіндiк бередi.
Батыс кәсіпорындарында мынандай көрсеткiштерi талданады:
А) Аудандарға және жас топтарына бөлiнген тұрғын ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруда айрықша
маңызы бар;
б) Әр жан басына ... ... ... ... ... ... ... өзгерiстердi анықтауға мүмкүндiк
бередi.
В) Халық (сатып алушылар) табысының динамикасы, ... ... бiр ... ... түрiне ауысуын көрсетедi.
Г) Сатып алу қаблетiнiң динамикасы
Д) Нарықтағы барлық салыстырмалы ... ... ... ... ... ... өнер кәсiптiк саладағы өндiрiстiк
қуаттың пайдалану статистикасы бойнша алуға ... ... ... ... ... ... аусу мүмкүндiгiн көрсетедi .
Е) Бәсекелестердiң өндiрiстiк қуатының немесе нақты салада ... ... ... динамикасы.
1-3 пункттер бойынша қандай мәлметердiң алынғанына қарай, ... ... ... ... ... ... деректердi талдау таурдарды үш топқа бөлуге
мүмкүндiк бередi:
-Өскелең сұранысқа не тауарлар
-Бейтарап таурлар;
-Сұранысы кемiген ... ... ... ... талдау, олардың фирма iшiндегi
деректермен салытыру, сөйтiп нарық динамикасы мен кәсiп орын ... ... ... ... бейнелеу.
2.2. Ұйымдастыру негіздері
Пайданы (табысты ) жоспарлау кәсiп ... ... ... ... ... ... ... табуға тырсатындықтан, бұл
жоспар ең өзектiс болып саналады.
Пайданы жоспарлаудың алуан түрлi тәсiлдер болады, ... ... ... кенi ... тиiмдiлiктi болжалдау, жұмсалған капиталдың тиiмдiлiгiн есептеу
үшiн айналым капитал шамасымен жұмсалған капиталдан түскен ... ... ... ... ... ... ... пайдалынады;
айналым қаржысы +күрделi қаржы жұмсалған капитал айналым қаржысы
------------------------------------капиталдық ... ... ... ... ... коэффицентi
Айналым
Айналым------------------------пайда
----------------------------Х.--------------------капитал
тиімділігi
Жұмсалған капитал------айналым
АҚШ-та формула кеннен, тiптi өнiмнiң жекелеген түрлері бойынша да
қолданылады.
2 ... ... ... Бұл ... ... ... ... әр капитал айналымы кезiнде ... ... ... ... ... ... мүмкүндiк бередi.
Есептеудiң мына формула бойнша жүргiзедi:
А= тұрақты шығындар
1.-тұрақты шығындарға%-ы
Б= тұрақты шығындар
I-өзгермелi шығындар
Жоспарлы айналым
Бұл ... «әлi ... ... жабу үшiн ең аз ... ... ... арасындағы «Қабыспаушылықтың» зор маңызы бар. Тек
осының азғана капитал айналымын жоспарланғанда кәспорынның ... ... ... ... мұны бiлу тиiмсiздiкке «зиянға» жолбермеуге
мүмкүндiк бередi.
3.Өтiмдiлiктi жабуды талдау (тиiмдiлiктi талдау вариянты) өндiрiс
шығындарын осы ... ... ... ақша ... әрi ... ... еместер де мәселен амартизация ... ... Ақша ... ... ... күн ... ... нүктесiн, айналым
қисық сызығы нүктесiмен қилысуы, өтiмдiлiктi сақтау үшiн айналымның ең ... ... ... айналымды регрессифтiк болу. Аталған тәслмен капитал
айналымның айлық өзгерiс жоспарлы пайданың мөлшерiн ... ... ... ... ... ... ... Аталған графикте әр бiр
айдағы пайданы немесе зиянның шамасын тiркеуге болады.
2.3. Ынталандыру процестерін тиімді басқару.
Қаржы жоспарын жасау ... ... даму ... ... ... екi түрi бар: Ұзақ ... және қысқа мерзiмдiк.
1.Ұзақ мерзiмдi қаржы жоспары.
А) Капиталға қажеттiлiктi анықтау-ұзақ мерзiмдiк қаржы жоспарының
алғашқы қадамы. Мұның өзi кредиттердi таңдауды ... ... ... ... ... және ... тиiмдiлiгiне қарай өзiнде және заемға
бөлуге мүмкүндiк бередi.
Капиталға қажеттiлiктi анықтау айналымдағы және негiзгi қаржылар
бойынша ... ... де ... ... ... ... және тиiмдi етуге ... ... ... ... ... болып саналады.
Қажеттi айналым қаржылардың мөлшерiмен қаржылардың жалпы
суммасына және олардың айналымына байланысты. ... ... ... ... үшiн, бiр қатар тәсiлдердi пайдаланылады.
Ұқсас кәсіпорындарды байланыстарын ... Бұл ең ... ... бұл ... ... ерекшелiктерiн ескермейдi және де басқа
тәсiлдер қолданғанда не беретiн бақылау үшiнғана жарамды.
Капиталдыққа қажеттiлiктi ... ... ... ... ... ... күнделiктi пайда болатын шығындарды талдау-
күнделiкті шығынды- қаржыны тұрақтандыру мерзiм (Күн ... ... ... әсер ... ... ... ... айтқанда, күнделiктi пайда болатын шығындарды талдау - күнделiктi
шығындар - қажының тұрақтандыру мерзiмi (күн ... ... ... ... 100 ... ... өзiндiк құнды талдау және төлем
жағын есептеу. Аталған ... ... ... ... ... пен ... ... ... ... ... ... және ... ... шығындар 10 ... мен ... ... тұру уақыты 30 күн
(40 күн –10 күн ... ... ... күн
Өндiру уақыты ... ... ... ... тұру ... ... ... төлеу ... ... ... ... ... ... формуласы
Айналым қаржыларын қажетсiну =күндiк айналым айналымды 100
-------
----------------Х доллар есебiнде
10 ... ... ... қаржы жоспар (инвестициялық жоспары). Аталған жоспар
кәсiп орндағы барлық күрделi қаржы қамтиды. Оны жасау үшiн тиiмдiлiктi ... ... ... өтелуi мерзiмiн талдау қажет. Ол үшін мыналар
атқарылады:
-өндiрiс шығындарын ... ... Осы ... жаңа
жабдықтардың шығындарын пайдаланудағы жабдықтардың шығындармен салыстырады;
-Пайдаларды ... ... ... жаңа есiк ... ... ... салыстырады
-Тиiмдiлiк анықтау. Талдау барысында жаңа жабықтардың алуға және
пайдалануға ... ... ... ... ... ... табыс пен
жалғастырылады;
-Өтелуiн анықтау. Мұндай жағдайда күрделi қаржы ... ... жаңа ... үшін қажеттi
Уақыт күрделi қаржы
Өтелу мерзiмi =
Жылдық +жылдық
Амортизация пайда
В) Баланыстың өтiмдiлiгiн ұзақ мерзімге жоспарлау. Жоспарлаудың бұл
түрi ... бiр шама ұзақ ... ... ... көрсетедi.
Оның негiзiне өткiзу жоспарымен басқа да ... ... ... мақсаты –өтiмдiлiктi талдаумен бақылау ... ... ... ... айырмашылығы, осы тектес жоспарды жасау негiзгi ... ... ... бередi.
2. Қыска мерзiмдiк қаржы жоспары, өтiмдiлiк принципiн сақтау
басқа жоспарланған ... ... ... бiр шама ... Қысқа
мерзiмдiк қаржы жоспарына кәсіпорын үшiн ерекше мән бар, ... ол ... қоса ... ... және бақылауға мүмкүндiк бередi, ал
оған қойылған резрифтер өтiмдi құралдар туралы мәлiмет бередi.
Қысқа мерзiмдiк қаржы ... ... ... ... ... ... ... табыс ,ағымдағы шығындар
(Шикiзат, материалдар, еңбек ақы )
Ағымдағы қызметiн ұтысы мен шығыны
2 Кәсіпорын қызметiнiң бейтарап саласындағы қаржы жоспары:
табыс (ескі ... сату ... ... ... мен ... жоспар;
4.Күрделi қаржы болу жоспары;
5.Өтiмдiктi қамтамасыз ету жоспары.
Ол алдынғы жоспарлардың ұтысын немесе зиянын ... ұтыс ... ... бар ... құралдар
Өтiмдi құралдар резервi.
Қаржы жоспарын жасағанда қаржыландырудың бiр қатар жалпы ережесi
басымдылыққа ие болады. Олар мыналар:
1.Қаржы қатынасы мерзiмдердiң принципi («Бақтың алатын ... ... және алу ... мерзiмде өтуi тиiс, яғни ұзақ
мерзiмдi өтелетiн күрделi ... ұзақ ... беру ... ... принципі. Жоспарлау төлем қабiлет кез келген
уақытта қамтамасыз ету тиiс;
3.Күрделi қаржының тиiмдiлiк принципi. Барлық күрделi қаржы ... ең ... әдiсi ... ... тиiс. Заң ... сол
уақытта қатыстаруға болады, егер бұл ондай ... ... ... ... ... ... ... тауекелдiк
күрделi қаржыны өз қаржысы есебiнен қаржыландыру қажетi.
5.Нарық қажетiне ... ... ... коньюктурасын
(болжамын) ескерудiң, әр ұсынылған кредитке өзiнiң тәуекелдiлiгiн ескерудiң
айрықша маңызы ... ... ... ... көп ... ... ... талдап алу қажет;
Батыстағы кәсіпорындардың жоспарлау ... ... ... ... ... мақсатына беймделетiндiгiн (американдықтардың
түсiндiруiн кәсіпорын ... ... ... ... көздейтiндiгiн
ескеру қажет.
Пайда дегенiмiз салықты шегерiп бастағанда ... таза ... ... ... ... ... кәсіпорынның бастысы салық
жүйесiнде сондай-ақ салық ауыртпалығын кемiту мүмкүндiгiнде ... ... ... ... ... үшiн ... ... белгiлi бiр концерннiң кәсіпорындары әр түрлi ... ... ... жоспарлы түрде нақты елдерге салық шамасына ... ... ... ... жоғары елдерде де пайда бiр шама төмен деңгейде, ... ... ... ... ... ... ... алғанда, халықаралық концернде де жоспарлау жүйесi, ... ... ... ... бiр шама ... .
Оның өз кәсіпорынға қатысты қызметтiн барлық шаласын қамтиды.
Компьютерлеу қажеттi мәліметердiң тезірек келуiне ... ете ... ... ... әр апта ... өз баланстарын әлемiн әр ... ... ... үшiн бiр ... ... болды
1.Ұйымдастыру негiздерi еңбект мамандандыру мен болсу адамдар
жұмысының өнiмдiлiгiн едәуiр артыратындығы белгiлi. Әркiм өз ... ... ... ... ... ғана бiрлесiп атқарған жұмыстың тиiмдi
болатыны сөзсiз. Осыған орай ұйымдастыру қызметiнiң мiндетi, еңбек әрекетi
элементтерi мен ... ... ... ету ... ... пропорцияны
анықтау, жүйедегi әр бiр жұмыскерлердiң орнымен ролiн белгiлеу, оларды
бөлiмшелермен звеноларға орналастыру, бұлардың ... ... ... ... ... ... қызметшiлер мен
жұмыскерлердiң iс әрекетiн белгiлейтiн ... ... ... жоспарда
көрсетiлген шаралармен өндiрiстiк процестердiң мүлiкті жүзеге асырылуын
қамтамасыз ... ... ... ... ... белгiлi алты
принципі бойынша құралады: а)мамандандыру б)пропорцияналдық; в) паралелдiк;
г) ... д) ... ... е) ... ... iс-қимылын бейнелейдi. Бiрақтан
физиалогиялық, биологиялық, психалогиялық және ... ... ... өз ... жету үшiн, ... ... етуге мәжбүр
болады, мұндай бiрлесу көп жағдайда қолайлы болуы, әрi белгiлi бiр еңбек
құралында ... аз ... ... етуi мүмкүн.
Ұйымдастыру-бұл кәсіпорынның құрылымның құру процесi, оның ... өз ... ... үшiн ... ... ... мүмкүндiк бередi.
2.4. Бақылау қызметін қадағалау
Басшының мiндетi ұйымдық мақсаты мен мiндетiне толық сай ... оның iшкi және ... ... ықпал ететiн құрылымды таңдап алу.
«ең қолайлы тұргын – бұл ... ... ... ... ... ... мүмкүндiк беретiн, өз қызметкерлерiнiң күш – жiгерi өнiмдi, ... ... ... сол арқылы клиенттердiң қажетiн қанағаттандыру,
жоғары тиiмдiлкке өз мақсатына жететiн құрылым».
Басқару құрлымын қалыптастырған кезде мынадай ... ... ... ... ... ... ... басқару құрылымын қалыптастуруды
мынандай ретпен жүргiзудi ұсынады; басқару қызметiн мақсаттарымен түрлерiн
айқындау, басқарудың нақты қызметi ...... ... ... бөлiмшелердi қалыптастыру; жұмыскерлердiң басқару қызметiн
атқарудағы өкiлiмен жауапкершiлiгiн белгiлейдi; олардың нақты ... ... ... көз ... ... ... өндiрiс ұжымындағы
жұмыскерлердiң әлуметiк ролiн көтеруге негiзделген. Мұнандайда басқару
аппаратындағы жұмыскерлердi ...... егер олар ... ... ... ... ғана тиiмдi болатындын мойындайды.
Жәуелiк көз қарастын мәнi сол, ... ұйым мен ... ... жүйе ... ... Осы көз қарастын бiр түрi
құрылымды ... ... ... және ... ... ... ретiнде қарастыру болып саналады.
Сетуациялық көз қарастық мән сол басқару құрылымын құрудың ... әдiсi әр ... ... ... ... технологиясы)
типтерiнiң өзгеруiне, шешiлуге тисiтi ... ... ... ... тиiс.
Бюрократтық (кеншiлдiк) көзқарас еңбек бөлiнiсiнiң жоғары
дәрежесiмен, қызмет лауазымдарының бiр бiрне қарай ... ... беру ... ... ... ... нормалардың болумен, кадрларды, iскерлiк және кәсiптiк сапасына
қарай тындаумен сипатталады. Вебер мұндай құрылымды «тиiмдi» деп ... ... ... ... шешiмнiң ақиқаттық сипаты болады деп
есептейдi.
Төменде М.Вебер тиiмдi бюрократия деп атаған жүйенiң сипаттамасын
келтiрiп отыр.
1.Еңбектiң айқын бөлiнiсi ... өз ... ... ... ... ... ... бередi.
2. Басқару деңгейдегi қызметi лауазымдарының бiр бiрне бағынуына
қарай бөлiну, мұндайда төменгi деңгейдегi қызметшiлердi жоғарғы деңгейдегi
қызметшiлер ... әрі ... ... ... ... ... бар өзара ұйлесiмдi
жүйелердiң болуы мұның өз қызметкерлердiң өз мiндетiн бiр келкi орындауын,
әрі әртүрлi мiндеттерiн ... ... ... ... ... ... сол ... ресми адамдар лауазымдық
мiндеттерiн орындайды.
5. Нақтылық техникалық мамандық ... ... ... ... ... Қызметшiлердiң өндiрiстен шығарылуын қорғау.
Бюкраттық құрылымының кемшiлiгi – ... ... мен ... мәндiлiгiн қызметкерлердiң өз мiндетiн
мүлтiксiз орындауды қамтамасыз ... осы ... ... ... орындауын талап етудi, сондай-ақ клиенттермен қоғам арасында
өзара әрекеттестіруін анығырақ ... ... өзi iс ... әлсiреуiне әсер етедi. Икемдiлiктiң жойылу ұйым iшндегi
қызметкерлердiң арасында да пайда болуы ... ... ... ... құрылымды қалыптастырған кезде отандық және шетелдiк көп
жылғы басқару практикасында оны ... ... ... (ережелерiн)
басшылыққа алу қажет.
Басқарудың ұйымдық құрылымы көптеген ... ... ... ... ... өз ара қарым-қатынас
т.б.) сипатталады, сондықтанда құрылымда қалыптастырған кезде оған ... ... ... ... ... ... тиiстi принциптердi
талап ету қажет. Басқаруы ... ... ... ... ... ... ... зор роль атқарады, ал мұның өз құрылымды
тиiмдi ұйымдастыруға сай келуi тиiс.
Басқарудың ұйымдық құрылымын ... мына ... ... ... жауап кершiлiк принципiнiң тұтастығы. Бұл
қосарлы бағыныштылықты және қарама қайшы нұсқау алу ... ... ... ... ... тек ... ... болуы, әрі тек соғанғана бағынып
тiкелей оның өзiнен шешiм алу ... оның ... ... ... ... бiр ... ... басқара алмайды.
2.Сызықтық және қызметтiк ... ... ... ... ... ... ... өнiмдерiн басқаруды жүзеге
асыруы, ал қызметтiк сызықтық басшылыққа жәрдем көpсету, оны ... ... ... тиiс.
3. Бақылаудың өрiстеу принципi. Бiр адам тиiмдi басшылық ... ... ... саны, яғни басқара алу нормасын дұрыс орындау
қажетi.
4.Қызметтiк нақты принципi. Әр бiр ... және ... ... ... ... ... басқа бөлiмшелердiң қызметiне
басшылықтың барлық деңгейiнде араласпауы тиiс. Мұндай ... ... ... мен ... құрылымы бөлiмдерiнiң, бюронның және басқа да
ұйымдық бөлiмшелердiң белгiлi бiр санының қалыптасуынан көрінедi.
5 ... буын ... мен ... ... ... мен ... ... келуi принципi. Тек осындай сәйкестiк
қана ... ... ... және ... ... нақты жағдай жасайды
6 Икемдiлiкпен үнемдiлiк принцпi. Басқарудың ұйымдық құрлымы iшкi
және сыртқы орта өзгерiстерiнiң ең аз шығынымен сезiну, яғни өз ... ... болу ... ... принциптер мен қоса, басқару құрылымы жасауға
iшкi және ... ... да ... ... ... басқарудың ұйымдық құрылымы басқарудың барлық
объектiтнi қажеттi қызмет жөнiде орындауды қамтамасыз ету, ... ... ... ... талаптарына сай келуi, әр өндiрiс
жағдайының өндiруiне сәйкес даму ... ... ... ... ... бiрақ жеткiлiктi саны болуы жеке қызметтердiң ... ... ... келуi, басқару нормасына сай болуы; тиiмдi ақпарат
байланыстарынның талаптарына сай ... ... ... ... ... ... ... бөлiнiсiмен коорпорациясында барынша сәйкес
келуiн қамтамасыз етуi; талдау бағалау және ... ... ... етуi; ... ... сенiмдiлiгiн оперативтігін (тез
орындаушылығын), сапасын, ... ... ... ету ... аса маңызды мiндеттерiнiң бiр-өзiнiң қарамағындағы
адам ресурстарын тиiмдi падалану. «Бiздiң ең зор ... ... ... ... ... ... ... тиiмдi жолмен жету үшiн, ол жұмысты дұрыс
үйлестiрiп, адамдарға жүктелген ... ... бiлуi тиiс, өз ... ... үшiн ... ... негiзгi принциптерiн қолданады.
Мотивацияны басқару мiндеттерiне жататыны- адамдар мен құралдар
жиынтығы. Басқарушы мұны негiздеген мақсатқа ... үшiн iшкi ... ... ... ... ... ерекшелiктерiнiң өзiндiк себептер ... ... ... сала ... ал екiншi бiреулер қасақана бас
тартады. Мұндайда ... ... ... себеп-салдарын
iздестру қажетi бiреудiң тапсырысымен адамдардың қандай жағдайда жұмыс
iстеп жатқандығын басшы әр ... бiлiп ... тиiс, ... ... құл ... ... болса, келе-келе оларға ... ... ... ... ... ... өз қалауынша iстейтiн
жұмысшылар қатарына қосылды, адамдар неғұрлым ерiктi болған сайын олрды
басқару ... ... ... ... ... ... бiз жоғарыда атап
көрсеткендей, АҚШ-та Э.Мэйо және оның қызметкерлерi «вестр ... ... ... да ... ... Бұл ... көп
жылдар бойы жүргiзiлдi. Мұнда сыртқы жағдайлар климат, жұмыс бөлмесiмен
машиналардың жарықтануы сырлану жұмыс ... ... өнiм ... ... ... т.б. жайттар зерттеледi.
Эксперименттер нәтижесiн бағалау үшiн қолайлы жағдай жасалады.
Нәтижесiнде байқалғаны ... өзiн ... ... ... ... ... моделiн бере алмайды,
мұнда еңбекке қозғау салатын жұмысты iлгерi бастыруға ... ... ... ашылмады.
Мативацияның мәнiн, сондай-ақ концепциялары ... ... ... ... ... негiздерi» кiтабының авторлары (Мескон ... ... ... және ... ... ... ... теориясы, адамдары көздеген мақсатқа орай
әрекет етуге мажбұр ететiн iштей ... ... ... бұл теориясының өкiлдерне А.Маслоу, Д.Макеланд, Ф.Герберт және
басқалар жатады.
Мотивацияның iс ... ... ... бір ... пайда болған. Ол негiзiнен алғанда, бiрінші кезекте адамдардың
түсiнiгiмен танымның ескере ... ... ... ... негiзделген. Мотивацияның бұл
категориясына Портер Лоулердн үмiттену теориясы ... ... ... және ... ... ... және ... қажеттілік.
Жұртқа мәлім, адамдарда мұқтаждық қажеттлік туныдайды. Адамдар
нендей бр физиялогиялық немесе психалогиялық жетіспеушлікке тап ... ... ... ... және ... ... ... қажеттлік өз табиғатында физиологимялық болып саналады
және де, әдетте, тұрмыстан пайда ... ... ... ... ... ауа ... жыныстық қарым-қатынас жасауға қажеттілктер жатады.
Екіншіден қажеттліктен табиғаты психалогиялық. Мәселен, табысқа
жетуге, өзін ... ... ... ... бір ... ... ... генетикалық негізінде, ал екінші өмір
тәжірибесі арқылы ... ... ... ... алуан түрлі
болғандықтан, екнші қажеттілікті, біріншіден едауір айырмашылығы болады.
Қажеттілік ... ... ... ... Адам ... ... онда талаптану күй сезіледі. ... -бұл бір ... ... ... бір мақсаты көздеу. Бұл мінез-қулықтың
қажеттілік көрініс, әр ... жету ниет ... ... Осы ... ... –бұл қажеттілікті қанағаттандырудың өзіндік әрекет.
Адам өз мақсатына жеткен кезде оның қажеттілігі не ... ... ... мақсатқа жеткеннен кейнгі қанағаттану дәрежес адамның мінез-
құлқына ықпал етеді. Адамдардың мінез-құлқында ... ... ... ... қанағаттанбау сезіміне бой алдырмау
байқалады. Бұл факті натиже заңы ретінде белгі.
Менеджерлер адамдардың өз ... ... ... ... ұйым ... ... ... беретіндей жағдай туғызуы тиіс.
Адамдардың толып жатқан нақтылы қажеттіліктер және де ... ... сол ... ... ... сондай-ақ осы
мақсатқа жететін мінез-құлық типтер болады.
Мотивация үшін таңдаулы деген бір ғана адам болмайды, адамдардың
біреуіне ... түр ... ... ... ... жарамауы
мүмкүн. Сонымен қоса ұйымының өзіде жекбір адамға ... ... ... асыруды күрделендіре түседі. Жұмыстың өзара тәуелділігі,
жекелеген адамдарда жұмыс ... ... ... ... ... қызмет міндеттерінің жиі өзгеру- ... ... ... түседі.
Мотивация проблемасы адамдардың тиімді жұмыс стеуіне ықпал етеді
сыйлық берумен тікелей байланысты. Сыйлық беру бұл адамдардың өзін ... ... ... Әр адам ... ... ... ... бағалауды да, оның салыстырмалы құндылығыда түрліше келеді,
мәселен, жүз ... ... ... ... ... көпшілік
өркениетті ұлт адамдары үшін өте құнды ... ... ... ... Тасадей тайпасының қарапайым мүшелері үшін ондағы ақшадан зор
чемодан ерекше құнды зат болуы мүмкүн. Сол ... бір шама ... ... р ... ... гор бірнеше сағаттық достық ... ... ... сыйлық берудің шк және сыртқы екі типіне кездеседі.
Шк сыйлықты жұмыстың өзі береді. Мысалы, ... ... және ... ... жету ... он-өзі құрметтеу. Жұмыс
барысында пайда болатан ... ... шк ... жатады, шк
сыйлықты қамтамасыз ету адс-тист жұмыс жағдайын жасау және ... ... ... үйым береді. Сыртқы сыйлықтың мысалдары –еңбек
ақы, қызметін жоғарлату, қызмет статустымен мәртебені ... ... және ... ... ... ақы ... (қосымша демалыс беру,
қызмет автомабилін қолдану т.б.).
Мативация мақсатында шк және сыртқы сыйлықты ... ... ... ... ... ... ... үшін, жұмыскерлердің оның
қаншалық қажетсіздігінің актілік анықтау тиіс. Мотивацияның ... ... міне ... етуге талаптанған адамдардың қажетін анықтау, Әсіресе
маңыздылық ауқымын айқындау үшін мотиватцияның маңызды ... ... .[8, ... бойынша қажеттілік перамидасы. Маслоу адамдарды бұрын
тәжірбесі бар, әрi бiлiмдi деп қарамай, оларды өзiн жетiлдiретiн және өзiн-
өзiн ... өзi ... ... ... ... ... Оларды иерархиялық жүйеден тұратын ... ... ... ... бұл ... бес категорияға бөледi.
1.Физиологиялық қажеттiлiк өмiр сұру үшiн керек. Бұған тамақ, су
баспана, демалу және жыныстық қатынас қажеттiлiк жатады.
2.Қауыпсiздiк қорғану, және ... ... ... орта ... ... ... және психологиялық қауiп катерден
қорғану қажеттiлiгi, болашақта физологиялық қажеттiлiктiң қанағаттандырылуы
мүмкiн.
3.Әлеуметтiк ... бұл бір ... ... ... ... өзiн ... ... сезiм, әулеметiк қарым қатнас,
құштарлық және сүйемелдеушілік сезiм.
4.Құрметтеу қажетiлiгіне өзiн-өзi ... жеке ... ... ... ... өзiн құрметеу, мақұлдау
жатады.
5.Өзiн–өзi көрсетуi қажеттілігi –өзiн потенциалды мүмкүндгiн жеке
басының өсiп жетiлуiн жүзеге асыру қажеттілігi
А. Маслов көз ... ... ... ... деп ... ... қатаң иерархиялық құрлымда орналастыруға болады деп
есептейдi.
А.Масоудың ... ... ... ... ... ... ғана едәуiр жоғары деңгейдегi қажеттiлiк пайда
болады да, ... ... осы ... ... ... ой ... ... Әр бiр нақты уақыт кезеңiне орай адамдар
өзiне аса маңызды немесе күштi қажеттiлiктi қанағаттандыруға ұмтылады.
Өзін өзі ... ... ... толық
қанағаттандырылмайды, өйткені адамның жеке ... ой өрiсi ... ... потенциялдық мүмкiндiлгi ұлғая түседі. Сол себептен де мотиватция
процесінде адамның қажетсiнуiнде шек ... ... ... жұмысқа ынталануы негізiн түсiнуге
зор үлес ... ... ... ... ... жан жақты
қажетсінуімен айқындалатындығын түсiндi.
Бүкіл ұжымның ойлаған мақсатына жету үшін басшылар адамдардың ... ... ... ... ... тырысуы қажет.
Басшы өзiнiң қарамағындағыларды мұқият бақылауы, сөйтiп қандай
қажеттiлiк олардың белсендiлiгiн арттыратын бiлуі тиiс. ... ... ... ... ... адамдарға бiр рет қолайлы жағдай
жасағанда кейiн, ол ... ... ... әсер ... деп есептеуге болмайды.
Уақыт өте келе мотиватцисы көз қарасыда өзгередi. ... ... ... басым болса, ендi мотиватцияға әлеуметтiк экономикалық
тәсiл басым бола бастады.
10—кестеде кейбір әдiстер келтiрiлген, сол ... ... ... ... адамдардың жоғарғы деңгейдегi қажетiн қанағаттандыра
алады.
Жоғарғы деңгейдегi қажеттiлiктi қанағаттандыру тәсiлдерi
әлеуметтiк қажеттiлiк
_________________________________________________________________
1.Қызметкерлерге өз ... ... ... ... ... тату ... орнат.
3.Қол астындағылармен ауық—ауық мәжлiс өткiзiп тұр
4.Егер ... ... ... ... ұйымға ешқандай ... ... онда оны ... ... мүшелерінің әлеуметтік белсенділігін арттыруға жағдай жаса
Құрметтеу қажеттілігі
1.Қол астындағыларға неғұрлым мазмұнды жұмыс тапсыр.
2.Оларға қол жеткен нәтиже ... ... кері ... ... ... астындағылардың қол жеткен нәтижесін жоғары бағала, көтермеле
4.Қол астындағыларды мақсатты тұжырымдауға және шешім қабылдауға
қатыстыр.
5.Қол астындағыларға қосымша праволар мен ... ... ... ... ... ... ... мен қайта даярлауды
қамтамасыз ет.
1.Қол астындағылар өз мүмкіндіктерін толық пайдалану үшiн олардың
оқуын және ой-өрісін жетiлдiруіне жағдай жаса.
2.Қол астындағыларға ... әрі ... ... ... оның
толық орындылуын талап ет.
3.Қол астындағылардың творчествалық қаблетiн көтермеле.
А.Маслоу пирамидасының жалпы ... ... ... ... айтылады. Оның теориясында қате жақтары болуы, ұсыныстарының бәрi
бiрдей жүзеге аса бермеуi мүмкiн, алайда көптеген ... ... бар екeнi ... ... ... ... Мак-келланд тәслi мотивтер
құрылымын және оның ... және жеке ... тән деп ... ... және қатыстылық.
Билiк қажеттiлiкті басқа адамдарға ықпал ету ниетiнен корнеді.
Билiкке күштар адамдар өз ... ... ашық ... пiкiр ... ... ... өз пiкiрiн өткізуге тырысады. Олар әдетте шебер
сөйлейдi, әр басқалардың өзiне ерекше көңiл бөлуiн ... ... ... ... ... адамдарды басшылық жұмысқа тартады. Билiкке ... бәрi ... ... ... ... құштарлығы сол адамның жетiстiгiн жариялаумен
шектелмейді, оның ... ... ... ... өте құмар адамдар кер байланысты ерекше ұнатады, өзi тәуекел
шешiм қабылдайды, алдына қолайлы ... ... ... гөрi өз ... ... бөледi, әрi өзiн өзi ұдайы жетілдiрiп отыруға тырысады. Мұндай
адамдар қалайда табысқа жетуге тырысады, ... бiр ... олар ... ... бiр жетiстiгi деп санайды. Бұлар таныстармен жиi ... ... ... ... ... ... бергендi жақтайды.
Басшылар мұндай ... ... ... оларға көбiрек көңiл
бөлiп, оларды бөлек жинап жиі -жиі ... ... ... тиiс. ... екі ... ... Эканомика саласындағы
американдық психолгi, әрi ... ... өзi ... бірге
қажеттіліктерге негiзделген мотивация моделiн жасады.
Ол көптеген инженерлерге мынадай сұрақтарға жауап беруiн сұрады
“сiз ... ... ... орындағаннан кейiн, қандай жағдайда
өзiңiздi ерекше жақсы сезiнгенiңiздi байқап бере аласыз ба” және ... ... ... ... ... қандай жағдайда өзiңiздi
өте нашар сезiнгенiңiздi баяндап бере аласыз ба?”
Алынған деректерді, ол екі ... ... мұны ... және ... деп ... ... |Мотивациялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ақы ... нәтижесiн мойындау |
|Басшылармен, ... |әрі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| | ... | ... байқаулардан мынандай ой туды: егер олардың iс әрекеттері
жеткiлiксiз болса, онда ... ... ... бәсеңдететiн
факторлардың болғаны, алайда егер олардың іс-әрекеттері ... ... ... онда ... ... ... мүмкiн. Егер, мәселен,
жұмыс орны қоқырсып жатса, қараңғы, тартымсыз болса, әрине ... өзi ... ... әсер етуi ... Егер ... орны таза әрі ... болса, тек
осының өзі ғана құлшына еңбек етуге едәуір ... ... ... бұл
факторларды «гигиеналыққа» жатқызды. Сонымен, гигиеналық факторлар жұмыс
жүзеге асырылатын қоршаған ортаға байланысты.
Осы аталғандардан өзгеше, ... ... ... ... сипаты мен мәніне байланысты мотивтерде болады.
12-кесте экспиременттік зерттеулер нәтижесі келтірілген, ... ... өз ... ... тартымды екендігне, қаншалықты
үлес қоса алатындығына сипаттама бере ... ... ... ... ... ... ... да,
оған сын ескерпелер айтылады. Демек, мотивацияны ықтимал процесс ретінде
қабылдау қажет. Нақты бір адамды ... ... ... ... ... бір уақыт жағдайында немесе сол ұқсас жағдайдағы басқа адамға сәйкес
келмеуi мүмкiн. Зерттеу ... ... ... ... ... көптеген мінез-құлық аспектілерiн және қоршаған орта
параметрлерін қарастыру қажет. Мұны ... ... өзi ... ... (процессуалдық) теориясын жасауға ықпал еттi.
Мотивацияның іс жүргiзу теориясы. Іс жүргiзу теориясы адамдар ... ... ... үшiн ... ... қалай бөлетiндiгін және мiнез-
құлықтың нақты түрiн қалай таңдайтығын талдайды. Қажетiлiктiң болатындығын
терiске ... іс ... ... ... ... тек сол ... ... деп есептейдi. Осы теория бойынша жеке ... ... оның ... ... және таңдап алған мiнез-құлқы типiнiң мүмкін
болатын себеп салдарына байланысты қабылдау және үмiттену ... ...... ... ... ... үмiттенуi
теориясы және Портер-Лоулер моделi.
Үмiттену теориясы. Теория ... ... ... ... болуы адамдарды мақсатқа жетуiнiң бiрден бiр ... ... ... Адам ... таңдап алған мiнез-құлық тип
өзiн қанағаттандыратындағына және ойлаған мақсатына ... ... жеке ... белглi бiр оқиға ықтималдығын бағалуы.
Көпшiлiк адамдар, мәселен, жоғары оқу ... ... ... жақсы жұмысқа
арласатындығына және де, егер жақсылап жұмыс ... ... ... ... ... үмiттену факторының: «еңбек шығыны
- нәтижелер», «үмiттену –нәтижелер-көтермелеу» және ... ... ... ... ... ... тарапынан үмiттену – нәтижелер бұл жұмсалған күш-
жiгер мен алынған нәтиже арасындағы қатынас. Егер ... ... ... мен қол жеткен нәтижелер арасында тiкелей байланыстың жоқтығын
сезiнсе, онда ... ... ... ... ... ... Мұндай
өзара байланыстың жоқтығы жұмыскерлерде өзін өзi дұрыс бағаламауынан,
олардың ... ... ... ... баулымаудан немесе
жұмыскерлерден өзіне бекітілген міндет орындауына жеткілікті ... ... ... ... –көтермелеу-қол жеткен нәтижелерге
жауап ретінде нақты көтермелеуді мадақтауды үміттену.
Үміттену ... ... ... фактор-бұл
валенттілік немесе мадақтаудың не көтермелеудің құндылығы. Валенттілік –
белгілі бір көтермелеуге ие ... ... ... ... ... ... дәрежесі. Әр түрлі адамдарға қажетсіну мен мадақтауды
қабылдауы түрліше болатындықтан, қол жеткен нәтижеге жауап ретінде ... ... сол ... ... ... ... мүмкін. Егер
валенттілік төмен, яғни адам үшін көтермелеу құны ... ... ... ... ... ... ... еңбек әрекетінің мотивациясы
әлсірейтін болады. .[8,25-бет]
Егер жоғарыда аталған үш фактордың да мәні ... ... ... әлсіз, еңбек нәтижесі төмен болады.
Жұмыс күшінің мотивациясын ... ... ... ... бар. Әр ... ... қажетсіну түрліше
болатындықтан, олар нақты көтермелеуді түрліше ... ... ... ұсынатын көтермелеуін салыстыру тиіс .
Әділеттілік теориясы. Әділеттік теориясы бойынша, адамдар
жұмсаған күш-жігеріне ... ... ... бағалап, осы тектес
жұмысты басқа адамдар қалай қабылдайтығын салыстырады. Олар көтермелеуді
әділетсіз ... ... ... ... ... ... егер адам өз ... дұрыс бағаланбады деп санаса, онда ол ... ... ... Егер ол өз ... ... ... деп ... онда
ол керіснше күш-жігерін жұмсауды бұрынғы деңгейде қалдырады немесе тіпті
арттыра ... ... ... ... ... моделі кеңінен қолдау тауып
отыр. Мұнда мотивация ... ... ... және
әділет көтермелеуінен басты қызмет болатындығына негізделген. Жұмыскерлер
еңбегінің нәтижелілігін олардың күш-жігер жұмсауына, жеке ... ... ... ... өз ... бағалауына байланысты.
Жұмсалатын күш-жігер көлем жұмыскерлердің көтермелеуі ... және өзне ... ... сенімділігіне байланысты.
Портер-лоур моделі бойынша, еңбек нәтижелігі ... ... ... саты бола ... мүмкін. Жоспар да ойлағандай орындала
бермейді. Адамдарда ... ... ... мен ... ... ... қойылған мақсатты әрдайым дәлелдеп, ... ... ... орта ... өзгеруіне қарай бейімделуі
тиіс.
Ұйым басшысы өзінің алдына қойған мақсатына жеткенін анықтауы үшін
өз ... және ... ... ... үшін ... ... ... да, қызметкерлерді де шығыннан алдын ала қорғауы тиіс.
Бақылау қызметі өндіріс процесінің нақты барысын ұдайы бақылаудан
талдаудан бағалаудан және басқарудың келесі циклінде ... іс ... ... оны ... бағдарлама бойынша салыстырудан турады.
Бақылау бұл ұйымының өз мақсатына жетуін қамтамасыз ету процес.
Бақылау бұл ... не ... ... не болу ... ... салыстыру.
Басшылар бақылау қызметінің мақсат пен міндетін айқындап ... ... ... ... ала бастайды. Ұйымның қалыпты жұмыс істеу- ... ... зор. ... ... ... берекесіздік етек алады, кез
келген топты қызметін ... ... ... ... ұйымның өмір
сүруін негізгі элементі болып саналады. ... ... ... ... ... ... жүзеге асуына көптеген
жағдайлар әсер етуі мүмкін. Мәселен заңдардың, ... ... ... ... ... және ... ... басқада
шамалардың өзгеру жоспардың орындалуына себепші болуы ықтимал.
Басқа бір дүдәмал факторға, кез ... ... ... ... ... жатады. Жаңа нұсқаулар мен бұйрықтардың
енгізілуін, қосымша ... мен ... ... ... ... ... әрдайым дәл біле бермеуі мүмкін.
Бақылаудың қажеттілігі дағдарылыс жағдайының ... ... ... ... ... Ұйым ішіндеге жағдайды қолдаған кезде пайда
болатын қателіктер мен проблемаларды дер ... ... ... ... кейіннен оны қалпына келтіру қиынға соғатыны сөзсіз.
Бақылау қызметі бұл проблеманы айқындауға мүмкіндік ... ... ... дағдарысқа ұшырамай тұрып уайым қызметіне тиісті
өзгерістер енгізетін басқару сыйпаты. Осыдан үш мыңдай жыл ... ... ... ... де» ... кітабында») басқару ғылымының ... ... ... дейін былайша жазылған болатын,» ақылды адам ... ... ... ... ол ... ... істейді. Егер өз қатесін
сезінсе, оны ол қайталамайтын болады».
Бақылауды жүзеге асырудың қажеттілігінің басты себептерінің ... кез ... ұйым өз ... дер ... таба ... әрі оны
ұйымның алдындағы мақсатына нұқсан келмей ... ... ... бағыттай
білуде. [8,37-бет]
Кейбіреулердің ойлаунша, бақылаушының қарауында жұмыс істейтіндер
мен төменгі басшылар ... ... ... ... ... ... ... ғана қатысты емес. Басшыларда өз міндеттерінің қалай ... ... есеп ... тиіс ... орындаушы өзінің өндірістік ісіндегі кәсіптік деңгейіне
жауап береді. Әрбір басқарушы көптеген адамдарға жауап ... ... ... ... бе? Егер сіз басқарушының жауапкершлігінің
негізгі міндеттерін білгіңіз келсе, оның бір саусағы (сұқ ... ... ... ал үш саусағы кінәні өзіне қарай аударатындығын
көрсетеді. ... ... ... ... ... нашар орындайтын осындай адамды кім таңдады?
2.Кім оған нұсқау берді? Ол қалай берілді 3
3.Оның жұмысына ... ... ... ... ... ... ... неге нашар нәтиже алынды?
Үш пунктегі сұрақтардан дұрыс жауып алғаннан кейін «кіналайтын»
саусақты бүгуге ... ... ... ... қысым көрсетудің табыска
жету ушін еместігін ескертеді. баскарушының жаупкершілігі неғұрлым ... ... ... дөп ... ... ... ... басшы қызметкерлердің барлығына пайдалы болатыны сөзсіз:
Әрбір орындаушы мұқият таңдап алынды ма?
Қызметкерді атқаратын міндетіне қарай тексеру жүргізілді ... ... ... ... ... даярлығын тереңдетуге және
жалғастыруға баулитындай қандай шаралар жүзеге асырылды?
Жаңа міндетті шешер кезде берілген ... ... ... ... ... уақыты жете ме?
Тиісті қолайлы еңбек құралдары мен жұмыс орындары бар ма?
Қызметкерлер өз мақсатын біле ме?
Қызметкерлер өзінің жетістіктерімен ... ... ... алып тұра ... өз ... оның ... ... қажетті
проблемалары туралы мәлімет алып тұра ма?
Қызметкерге өз ... ... ... ... ... ... рационализаторлық істі дамыту, кәсіпорын жұмысын
арттыру, моральдық және материялдық көтермелеу мүмкіндіктерімен таныс па?
Жұмыс ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлердің басшыға өзінің проблемаларымен және
қам—қарекеттерімен пікірлесуіне мүмкіндігі бар ма?
Оған өзінің кәсіп орындағы басқарудың негізгі ... ... ... ... құқын және шағым айту тәртібін біле ме?
Ол кәсіп орын жарнама ... ... ... ... ... тыс уақытта фирмада өткізілетін шаралармен таныс па,
қызметкерлер оған шақырылады ... ... ... ... қоса, басқа да басшысы
болса, ал мұндай басқару жүйесі көп жағдайда кездеседі, онда ол ... ... ... Өз міндетіне жаңадан кіріскен адамға іске бірден
кірісе кету алғашында қиынға соғатын жағдай кездеседі. ... ең ... ... ... жұмыстың барысы туралы көзбе көз әңгімелесу, кейбір
міндеттерді шешуі, күрделі проблемаларды шешу ... ... ... ... Егер ... бақылаушы «құтқару» дәлелдерін
қарастырса; талқылаған мәселені бақылаушы ғана емес, орындаушыны әзірленген
болса, әрі ондағы қателік пен ... сол ... өзі ... онда оғ кушы гкды шешу проблемаларын кан шынайы достық ... ... ... ескету қажет.
Бақылау процесі үш кезеңнен тұрады: стандарттар мен критерйилер
жасау оларды нақты нәтижелермен салыстыру, ... ... ... ... ... ... ... шаралар жинағы жүзеге асырылды.
Стандарттарды белгілеу. Бақлауға пайдаланатын барлық стандарттар
ұйымының мақсаты мен стратегиясына орай таңдап алынуы тиіс. ... ... ... ... болатын мақсаттардың маңызды екі ерекшелігін
атап көрсетуге болады. Олар ... ... ... ... Сол арқылы жұмыстың орындалу дәрежесін бағалауға болады.
Нәтижелі көрсеткіштері түскен пайда, сату көлемі, материалдар
құны болуы мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... ұйымда
сандық өлшемге келмейтін мақсаттар мен міндеттер бар. Мұндай жағдайда
арнайы ... ... салу ... жұмыскерлердің рухани деңгейі мен хал-
ахуалы туралы мәлімет алуға болады.
Қол жеткен нәтижені ... ... ... ... ... сол ... ... қол жеткен нәтижелердің алдын
ала күтетін нәтижелермен сәйкес келу үшін, әрі стандартқа сай келуін ... ... ... ... осы ... ... баға ... оның
өзі тиісті баға беріліп, оның өзі тисті ... ... ... ... ... ... ауқымен, өлшемін, нәтижелерін, маліметтердің берілуін
анықтау және оны бағалау. .[8, ... буын ... ... болатын ауытқуды, сол арқылы
алынған ... ... ... аутқуы қауіп-қатер туғызбауы тиіс.
Шығын бизнесмендер де осылай істеуі мүмкін, қалайда оларда ауқымы
шамалы болады.
Егер нақты ... ... ... мақсатқа жеткені
айтқындалса, онда ештеңе қолданбауды ұсынады.
Ауытқу байқалған жағдайда, сол ... ... ... онда
ұйымды жоспарланғанған іске қайтару шараларын қолданып, ауытқуды жояды.
Түзету ... ... ... ... мен ... қызметін немесе технологиялық процестерді жетілдіру арқылы жүзеге
асырады.
Стандарттар ... ... ал ... өз ... болжамы
ғана болып саналады. Сондықтан стандарттар нақтылы болмаса, онда жоспарда,
стандартта қайта қаралады (көбейтеді немесе ... ... ... ... үшін ... ... бақылау таслан қолданады, мұндайда стандарттан едәуір ... ғана ... ... іске ... ... ... қиын да, ... түсетін элемент.
Ұйымның мақсатына жетуді көздейтін ... ... ... сәйкес келетін өлшем бірліктерін, жылдамдық, жиілік және дәлдік
өлшемдердің қолайлы бірліктерн ... ... ... ... ... және материалдық қорларды түгендеудің
кезеңділігі белгіленеді. Бақылау өлшем үшін компьютерлерді пайдалану мұндай
тексеруді жедел, арзан әрі дәл ... ... ... ... ... ... мәліметтерді берудің және
таратудың зор ролі бар. Бақылау жүйесі тиімді әрекет ету үшін ... ... ... ... ... қол жеткен
нәтижелерді хабарлап отыру қажет. Бұл мәлметтер дәл болуы, уағында ... ... ... шешімдермен әрекеттер жасау үшін басшыларға дер кезінде
беріліп отыру тиіс. Стандарттар қызметкерлерге ... ... ... нәтижелер туралы мәліметтерді салыстырып бағалаудың
қорытынды кезеңнде менеджер алынған мәлметтерді ... және ... ... ... ... ... ... қабылдау –басқарудың басты функциясы
3.1. Басқару шешімінің мәні, қасиеті және ролі
Басқару қызмет процесіне міндетті, қажетті болған басшының ... ... іс ... белгілі бір шешім қабылдаудан басталады.
Кәсіпорынның және ондағы бөлімшелер қызметін нәтижесі басшының
дер кезінде шешімді дұрыс қабылдау ... әр оны ... ... ... оның ... мен ... басшының тәжірибесімен біліміне байланысты.
Егер ол өндірістік техналогияны және ... ... ... ... ... мол ... онда оған ... қабылдану қиынға түспейді.
Басшы сонымен қоса жете ойластыруы жоқ деректерді болжалдай білу,
дұрыс қортынды жасай білу және соның ... ... ... келетін
шешім қабылдауы тиіс. Басшы кез-келген жағдайда шешім қабылдаудан бас
тартпауы тиіс.
Қабылданған шешім ... ... ... және ... әр бір жұмыскерге қолайлы немесе қолайсыз әсер ету мүмкін.
Сондықтан да шешім қабылдаған адам өзіне үлкен ... ... ... ... екі ... мәнде қолданылады. Бірінші
жағдайда ол белгіленген басқару актісін қабылдаған іс әрекет ... т.б. ... ... мен ... қабылдаудың
және жүзеге асырудың ең қолайлы вариантын білдіреді.
Басқару шешімнің ең ... ... ... ... ... ... өзі болып саналады. .[7,9,11]
Шешім туындаған проблема ... ... ... Проблема
дегеніміз жүйенің қажет үміт еткен және ... ... ... ... ... жалпы әрекеттесетін жүйелерде басқарушы және
басқарылатын шешім қабылдамаса да болады. Алайда іс ... ... ... емес өйткен өндірісте көптеген ауытқу теріс ықпал ету ... ... ... (ауа райы ... техникалық ақаулар, еңбек тәртібінің
нашарлығы т.б.) кездескендіктен оны ... үшін ... ... ... ... қабылдауға жүйелік тұрғыдан қараудың пайда болған
проблемаларды шешудің жүйелігін сақтаудың зор маңызы бар. Әр бір жаңа ... ... ... үшін қабылдануы сөйтіп бірыңғай өндірістік
міндеттерді кезең-кезеңмен орындауды қамтамасыз ету тиіс.
Басқару шешімінің ... ... оның ... ... жағдайда әсіресе жұмыстың қауырт кезінде, егер ... ... көп ... ... ... онда шешім қабылдауды
кешіктіріп жұмыстың орындалуына кедергі жасағаннан гөрі, ең ... ... жөн. ... тек жедел шешімге ғана емес басқада шешімдерге қатысы бар.
Керженсов былай деп атап көрсетеді: «шеттен тек қол қусырып ... ... ... да ... ... жөн, ... шешімнің шала
туыстарын кейіннен жетілдіруге болады.
Басқару шешімнің маңызды талаптарының бірі мақсаткерлік. Шешім
ұжымының мақсатын, ... ... ... ... ... ... берілетін тапсырмаларды айқындайды.
Кез-келген шаруашылық шешім әділ болуы яғни шешімді қабылдаған
кезде істің ... ... ... ... ... ... кез-келген
шаруашылық шешім дәйекті болғаны жөн. ... ... ... ... яғни ... ... шешім ғылыми дәйекті
болғаны жөн. Басқару шешімі жан-жақты болуы яғни ... ... ... ... ... ... –келген шешім, ол ауызша, мейлі жазбаша түрде қабылдаса да,
дәл нақты, айқын, дәлелді болуы, ... ... ... ... дәл
көрсетілуі тиіс. Шешімді тапсырманың мәні, оның көлемі мерзімі жүзеге асыру
әдісі сондай-ақ орындауға жауаптылар көрсетілсін.
Басқару шешімдерді жіктеудің ... және ... мәні ... ... ... ... ... Олардың алуан түрлілігін
жүйелеу, реттеу үшін түрліше белгілер бойынша жіктейді.
Басқару субьектісі бойынша шешімдерді былайша шешуге болады.
1. ... ... ... ... ... ... ... шешімдерді жалпы және жекелеу, күрделі
және қарапайым деп бөледі. Жалпы шешім, әдетте, бүкіл шаруашылғын ... ... ... ... сиппаты болады. Бұл көбінесе басқарудың
төменгі буынына тән
Ықпал ету объектісі бойынша шешімді ... және ішкі ... ... ... ... ... ерекшелігін айқындайды,
әр со шаруашылықтың жоғарғы ұйымдарымен және органдармен, сондай-ақ ауыл
шаруашылық өнімдерін ... ... ... ... ... ауыл ... кәсіпорынын өзіндегі қызмет саласына
жатады.
Уақыт өлшеміне қарай шешімді (ағымды), және жедел деп бөледі.
Болашақ шешімінің орындалуына ұзақ ... (3-5 жыл және ... ... ... әрі мал шаруашылық кешендерін салу, кәспорынды
дамытудын әлеуметтік-мәдени жоспарлы т.б перспективалық ... ... ... ... ... ... ... материалдық және басқадай
ресурстарды қамтиды. Перспективалық шешім бағдарламалық сипат алатындықтан,
перспективалық ... ... ... ... үшін күнделікті шешім көбінесе
бір—екі жыл аралығында жүзеге ... ... ... ... ... ішінде (бірнеше апта, күн, ай)
жүзеге асырылады.
Басқару шешімі ұйымдастырылуына қарай жекелей алқалы және ұжымдық
болып бөлінеді. Жекелей ... бұл ... ... ... ... келісімінсіз, әрі еш бір ... жеке ... ... Бұл ... ... мәселелерді қозғайтын жедел шешім немесе
өндірісті дамытудың принципті проблемаларын ... ... ... ... өзі ... маңызды шешім болуы мүмкін. Жекелей шешімінің
сипаты мен мазмұны басқарудың орталықтану ... ... ... ... ... ... ... және тиісті басшылармен
бірлесіп, ақылдасып отырып жасалатын шешім.
Мұндай ... ... ... ... әрі онда ... мәселелер
қамтылады. Алқалы шешімде әр түрлі басшылардың жекелей жауапкершілігіне
нұқсан келтіретін жайттар болмау тиіс.
Ұжымдық ... ... ұйым ... ... жиналысына
қарастырылып, сонда қабылданады.
Қызметтік мақсатына орай ... ... ... және ... ... боледі.
А.И.Пригожин “басқарудың әлуметтік жағдайлары” кітабында басқару
шешімдерін былайша жүктейді
Мұқият айқындаған типтік шешім, оның мазмұнын басшыны ... әсер ... ... шамалы әсер етеді. Бұған кадр маселелерді
(жұмысқа қабылдау және шығару), ... ... ... мал ... ... ... және тағы басқа
жатады. Мұндай ... ... ... ... ... ... шешім, яғни онша айқындалмаған шешім, мұнда ... ... ... ... ... ... белгілі бір стратегиялық мақсатты және соған
жетуді ... ... ... ... ... ... ... күрделі
мәселелерді қозғайды. Мұндай шешімінің мысалына Краспорындағы ... ... оның ... ... ... ... ... атап көрсететіп жайт, мұндай мәселелер бойынша шешім әзірлеуге
міндеті ... сол ... ... оның ... ... тиіс.
Шет ел авторлары ұйымдық шешімдері ... және ... (не ... деп ... шешім дегеніміз жоспарлардың немесе іс-әрекеттердің
белгілі бір жүйемен жүзеге асу ... ... ... ... ... әдетте балама мүмкүндіктер саны шектеулі сондықтанда
таңдау ... ... ... ... болу ... ... бір шама жаңа шк ... қалыптаспаған немесе
белгісіз факторлар жағданында қабылданады мұндай шешімідерге мыналар жатады
ұйым мақсатты ... ... ... басқару өлшемін құрылымын қалай жақсарту
керек. .[5,79-бет]
Осы жағдайлардың кез келгенде проблемалардың ... ... ... ... болуы мүмкүн. Мұндай басшының ... ... ... таза түрінде бағдарламаланған немесе бағдарланбаған
шешімдері сирек кездеседі барлық шешімдері шектеулі вариянттардың аралығын
да ... ... ... ... ... ... жағын
қамтымайды, алайда едәуір манан бар. Оның өзі ... ... ... ... әрі ... ... ... көмектеседі. Сонымен қоса
бұлайша жіктеудің практиалық пайдасы да бар. Соның арқасында басқарудың әр
түрлі буынындағы қызметкерлер жағдайды мұқият ... ... ... ... ... ... алады, сондай-ақ басқарудың әр түрлі деңгейде
шығарылатын шешімдерді өзара келісуге ... ... атап ... ... ... ... ... ерешеліктер жағынан бір –бірнен айырамшылығы бар, алайда көптеген
шешімдерді салыстырғанда, олардың арасында елеулі ұқсастық, заңды белгілер
бар екендігін ... ... ... шк ... бір ... проблема қалай
шешілуі керек деген сауалға жауап береді. Бұл шешімнің маңызды болады.
Шешімнің ұйымдық бөлігіне мынандай ... ... іс ... реттігі, календарлық мерзімдері (ақырғы және аралық) орындауға
жауаптылар ... ... ... аты және ... ... ... үйлестіру және өзара әрекеттесу мәселелері
есеп беру тәртібі.
Шешімдерді шығару және қабылдау техналогиясы.
Басқаруды адамдар сондай-ақ ... ... ... ... тәжрибен, теориялық білімді практикалық мақсатта
қолдана білу сан ажырамас болып ... ... ... ... және ... асырғанда бұл айқын көрінеді.
Шешім қабылдау процесін интиутивтік пайымдауға негізделген немесе
тиімді сипаты болады.
Итуиттік шешім бұл бір нәрсенің дұрыстығын ... ... ... ... бұл бір ... ... ... негізделген
таңдау. Мұндайда шешім қабылдайтын адамдар әр бір ... ... және ... ... ... ... жатпайды мұның адамының өз
таңдауы ... ... ... ... ... жинақталған
тәжірбиеге негізделген таңдау. Бұрынғы ұқсас жағдайларда не болғанын біліп,
нақты жағдайда балама ... ... ... үшін ... ... ол ... жеткен табысы бойынша балама вариаттарды
таңдайды.
Пайымдау негізінде шешімді тікелей басшының өз қабылдайтындықтан,
оны қабылдаудың бір шама ... ... ... және ... ... осы ... ... процесінің енгізілуіне” процесінің енгізілуіне қарамастан
оның барлық кезеңдер мен ... ... ... байланысты. Қарапайым
міндеттерді шешкен кезде аталған кезеңдердің ... ... ... ... де ... бір шама ... ... әсіресе перспективалық
мәселелерді шешкен кезде шешім қабылдауға әдетте ... ... ... ... ... ... ... және
кабылдаудың қатаң логикалық құрылымы болады әр қабылдайтын шешімге қарай
айқын бірізділікті қажет етеді. Алайда кез ... ... бұл ... ... ... ... және ... кезеңдерге бөлінеді.
Шешімді қабылдаудың қазіргі кезеңінде кез-келген деңгейдегі басшы
өндірістік, эканомикалык, әлеуметтік жағдайларды бағалаудан бастау тиіс.
“жағдай” ұғымына ... ... тура ... әр ... ... ықпал
етіп оны жаңа жағдайға ауыстыратын шк және ... ... ... ... өз ... ауыл ... кәсіпорындарын немесе
онын жекелеген өндірстік бөлімшелер, ... ... ... ... ... Жағдайдың қалыптасуы сипатына қарай
қабылданатын басқару шешімнінде өзіндік тип болады. Жағдайды дер ... және ... ... ... ... ... қабылдау уақытына
байланысты.
Басшы қалыптасқан жағдайды жете ұға білу ... ... ... ... шешімінің мақсаты қалыптасады-бұл міндеті шешуі
процесінің бірінші кезең, мақсат дегеніміздің өзі ... ... әр ... ... ету ... ... ... нәтижесінде қалыптасқан
жағдай тиімді шешілетін болады.
Проблемамен мақсат дұрыс ... ... ... ... пайызға қамтамасыз етіледі деп есептеуге болады. Басшының міндеті
өндірістік-техникалык, эканомикалык, ... ... ... басқару
жүйесінде пайда болуы мүмкүн проблемаларды дер кезінде айқындау. [7,15-бет]
Басшы кез-келген ... ең ... ... басшылық тұрғысында
қарастырады. Басшының басқару обьекті проблемаларын ... ... өзі мне, ... ... ... көп ... ... тәжрибесіне, іскерлігіне, осы жұмысқа мамандарды, шаруашылық
белсендірлерін жұмылдыра білуге байланысты.
Нақты мәселен, міндетті не ... ... ... ... жағдайы оның пайда болу себептерін орындауды неғұрлым тиімд
ұйымдастыру мүмкүндіктерін т. б. ... ... ... үшін ... дәл, әрі ... ... маңызы бар. Кейде бір тұтса мақсатты айқындау оңайға ... ... күн ... ... ... туындап жатады.
Сондықтан басты бұл принцип бойынша негізделген ... ... ... Мұндайды орындауға тиісті мақсатында қозғалатын мақсатында
болатындығын ... ... ... қарама-қайшы болуыда мүмкүн. Мұндай
жағдайда басты бұл принципке ескерген жөн, ... ... ... ... ... дәл анықтаудың психалогиялық мән де бар, өйткені ... ... ... ... ... ете алады.
Дұрыс шешім қабылдау жеткілікті әрі айқын мәліметтер болғандағана
айқын мәліметте болғанда мүмкүн болады.
Мәлімет көлем қарастырылатын ... ... ... ... ... ... тәжрибесіне байланысты
перспективалық шешімдерді ойластыру үшін алуан түрлі әр бір ... ... ... ... техналогиялық жағдайлар туралы шешім
қабылданғанда ... онша көп болу ... ... ... ... да мәлімет жинау үшін қолда бартиптік
мәліметерді пайдаланады, арнайы жасалған нышан бойынша сұрау салады жекелей
бақылау ... ... және ... ... ... ... жағдайда танысады эксперименттердің пікірін
таңдайды. Егер мүмкүндік ... ... ... ... Шешімдерді шығару және қабылдау
Шешімдер варианттарын (баламаларын) ... ... ... (баламаларыны) бөлу проблемаларды шешуін ең қолайлы жолын
таңдауға ... ... Бір ... ғана ойластырып қою, әдете қолайлы
шешімді қамтамасыз етпейді. Мұндай жағдайда болжалдау ... ... ... ... міндеттерді алдын ала сынма вариантта шешу. Алдын ала
түскен варианты шешу әдетте міндетті ... ... ... ... ... ... алғашқында орындауға болмайтын сияқты вариантыда
қарастыру керек ол үшін ... ... ... ... ... ... пайдалану кажет. Шешілетін варианттарды таңдау үшін сандық
талдауды да эвристикалық ... деп ... да ... ... ... ... фактілер болғанда, ал
шешімінің дұрыс болмауы ... ... ... ... шешуін
қазіргі математикалық тәсілдерін пайдалану ұсынылады.
Маркетинг принциптер негізінде кәсіпорынды басқарудың нарықтық
эканомикасына көшкен де ... ... ... нақты жағдайға талдау
жасалады да мұндайда кәсіпорынның қандай жағдайда екен анықталып, болжалдау
жүргізіледі ... ... ... не күтеді) сыртқы орта ықпалы (ол
қандай қысым көрсететі) анықталады.
Осыдан кейін маркетингтік синтез ... ... ... ... ... ... үшін нестеу керек) мақсаты бағалау (не басқалай
емес, дәл осылай істеу керек) тек содан кейін ғана ... ... ... ... ... не?.
Біріншіден, бұл шешімінің барлық құрамдас әсіресе мақсаты ... ... ... тұжырымдайды.
Екіншіден, қойылған мақсатқа жетуін негізгі бағыты жолымен ... ... бар ... материалдық, қаржы және басқадай ресурстар,
ғылыми идеялар, жаналықтар, өнер табыстары зерттеледі ... ... ... ... және ... ... ... осы
шешімді жүзеге асыратын кезде басқарумен байланыс арасындағы әрекеттестік
пен үйлесімді ойластырады.
Төртіншіден әр вариянт бойынша әрекет ... ... ... ... проблема жекелеген міндеттерге жіктеледі
эсперттерге қойылған проблемалар тұтастай хабарланып солардың қызмет бабына
жататын жекелеген міндеттерді шешуі үшін ... ... ... ... қолайлы жағдайды міндетті шешумен шұғылдана
алады.
Кемшілігі ұсыныс талқыланбайды, проблеманы шешу көз қарасы
субьектив артықшылығы: ... ... ... мен ... ... ... ұйымының кеңесшілерін тартуға болатындығы. [10,7-бет]
Кемшілігі: камуникацияның жоқтығы бағалау субьективтік сипатта
болады.
Нарықтық ... ... ... ... әрекет етуге балама
шешім варианттарын ойластыруға тура келеді сонымен қоса мұндай ... ... ... ... де күшейе түсу мүмкүн сондықтанда тәуекел ... ... ... ... ... ... ... –«анықтамасы бойынша тәуекел
деген қауып қатер төнген жағдай да қоғамға пайдалы ... жету ... ету ... ... өзіндік сипаты нәтижесін тым көп немесе шамалы
болатындығы белгісіздігі. ... ... шешу ... ... ... ... ... күн бұрын болжау мүмкүн емес.
Тәуекел ету ең ... ... ... ... ... ... қатер төнгенде және сонымен қоса ... табу ... ... ... ... жетуді қамтамасыз ететін шешімінің өз де әдетте,
нағыз ... ... ... ... сол ... ... ... талабы
жоғары нәтижеге жетуі ниетін көздейді. Тауекелсіз зор табысқа жету мүмкүн
емес.
Менежіментте батыл шешімге ... ... ... ... ... оны ... ... деп саналады. Әдетте ... ... ... ... ... зденіске биімсіз,
шаруашылық міндеттер жүзеге асыруға қаблетсіз адамдар ретіне бағаланады.
Практикада ман шамалы деген себеп ... ... ... ... олар ... ... ... тәуекел міндеттері. Мәлімет жетіспегенде
және факторлар айқын болмаған жағдайда басшы түрліше таңдау жасауға тура
келеді.
Отандық және шет ... ... ... іскерлік
тәуекел ету белгілі бір принциптерге сәйкес әрекет ете білуге байланысты.
Сондықтан да ... ... ... ... ... қорықпайды «Д.Д»
компаниясынан Жеимс Берктн айтуы бойынша, оның ... ... ... ... әр ... ... ... тиіссіз.»
Тәуекел ету әр–түрлі белгілер бойныша жіктелед. Мәселен, тәукел
пайда болу орнына қарай былайша бөлінеді:
А)Шаруашылықтың өзіндігін;
Б) Адамдық жеке ... ... ... факторларна байланысты
Пайда болу себебне қарай :а) Болашақтагы б) әріптестер әрекетінің
белгісіздігі в) Малиметін жеткілікті.
Шаруашылығы тарапындағы шк және ... ... ... ... ... мән бар. Ар ... ... қабылдаған
шешімді жүзеге ассыру нәтижесінде мүмкүн болатын тұтас пиел ... ... ... әр ... ... параметрлерді соның ішінде
болмаған сандық бағасы бойынша салыстырылады да содан кейін оның ... ... ... ойлар жетістігін қолдану тәжірибесінде көптеген елдерде
басқару моделінің өзіндің ұлттық ... ... ... ... ... ... жапондық, арабтық және батыс еуропалық мектептері
қалыптасты.
Қазақстанның басқару ... ... ... ... қойнауынан
бастау алады. Жүздеген жылдар бойы басқару ойы біртіндеп ... ... ... адамның және оның біріккен қызметінің пайда
болуына байланысты ... ... ... ... ... еліміздің
дамуының әрқилы кезеңіндегі әртүрлі міндеттер ... ... әсер ... бүгінгі күні де Қазақстанның басқару ойының қалыптасуы мен дамуына
ықпалын тигізуде.
Менеджментті дамыту барысында америка ... ... ... ... басшылық етуден гөрі,пайда табатын орталықтардың,бөлімдер
мен кәсіпорындардың құқықтары мен жауапкершілігін ... ... ... ... ... болды.Осының нәтижесінде компанияларда
жаңа бөлімшелер құрылды,бөлемше топтарының қызметін ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуге көбірек көңіл бөле бастады,төменгі буындарда
(зауыттарда) функциялық қызметтерді толық орталықтандыру жүргізілді.
Өндіріс ресурстарын ... ... мен оның ... ... істеуі
өндірісті басқаруды ұйымдастыруға тәуелді. Менеджмент ахуалы ... ... де, ... ... да өсер ... ... ... мақсаты — өндірісті камтамасыз ету
жене тауарлар мен қызметтерді өткізу, ... ... ... ... ... асыру.
Жұмыс істеп тұру үшін кәсіпорын өндіріс құралдарын пайдалануға ... ... ... тиіс, яғни жабдықтау мен өнім өткізуді де
басқаруы қажет.
Қазақстанның Бүкілдүниежүзілік Сауда ... ену ... ... ... салаларындағы да ғаламшарлық бәсеке алдында тұрмыз.
Басқару тиімділігін арттыру үшін өзіне орынбасар іріктеп, таңдаған кезде
басшыға ... ... ... алу ... ... сәйкес қатал
жане мықты басшылар өздерінее жұмсақ және көнгіш ... ... ... ... ... ... ... туындаған жағдайда немесе
қарсыласқа әсер етудің тура карсы құралдарын емес, ... ... ... ... ... пайдалану есебінен кажеті жоқ,
тартыстар мен қақтығысты жағдайлардан аулақ, болуға кемектеседі.
Мыкты басшы, әдеттегіше, көбірек ... ... ... және азырақ
бақылап, аз талдайды; сондықтан оның ... ... ... ... ... ... дамыған, ал ондай дәлел-дәйектерді білу күрделі
мәселелерді ... ... және ... ... ... септтігін
тигізген болар еді. Сол себепті де неғұрлым жұмсақ, және ... ... ... ... парасаттылық пен іс-әрекетшіл мүмкіндіктерін
молайтады жене оның олқылықтарының орнын толтырады.
Ұйымдағы ... ... ... бола ... ресурстардың
шектеулілігі, өндірістік тапсырмаларды орындау барысында орындаушылардың
өзара тәуелділігі, мақсаттар мен ... ... ... пен ... ... айырмашылықтар,
қарым-қатынас ... ... ... бойынша кәсіпорындағы менеджментті тиімді
ұйымдастыруда әліде көптеген мәселелер шешімін таппаған,соны ескере ... ... ... болады:
• Мемлекеттік басқару саласын дамыту;
• Қазақстанның далалық аудандарының ауқымды территориясында
жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... қабілеттілігін өсіру және т.б.
• Қазақстанның Бүкілдүниежүзілік Сауда Ұйымына ену барысында
отандық кәсіпорыдардың басқару құрылымын ... ... ... ... жєне ... А. ‡мбеталиев. ... ... ... экономикасы . А. Ќ. Мейірбеков. Ќ. Є. Єлімбеков.
” Алматы”2004ж.
3. ЌР Азаматтыќ кодексі. – ... ... А.Б. ... Б.О. ... А.Қ. ... ... ... ұйымдастыру. С.Әбділдин. Алматы 2000 ж.
6. Қалдыбеков О., ... ... ... анықтамалығы – Алматы: “
Бастау” 1993ж.
7. Салыќ жєне бюджетке тµленетін басќа да міндетті тµлемдер туралы
(салыќ кодексі).- Алматы: Жеті жарѓы, ... ... К. ... ... ... Менеджмент негіздері. Ахметов К.Ғ. Сағындықов Е.Н. Байжомартов Ү.С.
Жүнісов Б.А. Жұмаев Ж.Ж.
10. Бовыкин В. ... ... ... ... – М:
“экономика”
11. ЌРЗ “Инвестициялар туралы”, Егемен ... ... ЌРЗ ... ... ... ... 9 ... ЌР Мемлекеттік сатып алу туралы зањы ,Зањ газеті , 1997. 5 ... ЌРЗ ... ... ... ... ... ,1998, 23 шілде.
15. ЌРЗ “Ќазаќстан Республикасыдаѓы ењбек туралы” зањы 2002 ж. 1 ќањтар
Алматы: ... ... ... В. П ... предприятия. – М: Банки ибиржи, ... ... Н.Л. ... ... ... –М: ... М-1999
18. Экономика предприятия : Учебник для вузов Под ред. Проф.. ... В.К . ... . –М: ... ... ... ... : ... Ф. К. Беа, Э. Дихала, М. Швайтцера. –
М: ... М- ... С. ... . ... ќаржы – несие, салыќ- кеден , саќтандыру,
биржа жєне кєсіпкерлік атауларыныњ орысша- ... ... ... ... ... ... ... және талдау
Күшті және әлсіз жақтарды басқарушының талдау тексертуі
Стратегияны бағалау
Стратегияны ... ... ... таңдау
Стратегиялық баламаны таңдау
2. Шешімнің орындалуын ұйымдастыр, қажетті жағдай жаса, міндетті түсіндір
3. Жұмыс барысын үйлестір, пайда болған ... ... ... ... және ... ... не ... керектігін айқында
4. Бақылау –қабылданған шешімге сәйкес, мұқият есептеуді негізге алып жұмыс
барысының орындалуын өлше.
Жоспарлау. Ұйымдастыру. ... ...

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының атқарған қызметтеріне саяси талдау57 бет
«АТФБанк» АҚ-ның негізгі қызметтерін ұйымдастыру16 бет
«Екінші деңгейлі банктер қызметтеріне бақылау және қадағалау»66 бет
Автомобиль көлігімен жүк тасымалдау қызметтерін көрсету18 бет
Апаттық-құтқару қызметтерінің міндеттері мен әрекеттері. Құтқарушының құқықтары мен міндеттері5 бет
Ақшаның қызметтерін, түрлерін және айналыс әдістерін талдау26 бет
Банк қызметтерін қаржылық қадағалау және оны ұйымдастырудың негіздері76 бет
Банктiң инвестициялық қызметтерінiң жалпы сипаттамасы және ерекшелiктерi68 бет
Банкті ұйымдастыру және оның қызметтерінің ерекшеліктерімен танысу52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь