Ғылыми-таным кезеңдері мен деңгейлері – схема Акселерация және жеке тұлғаның әлеуметтік жетілу мәселесі

1. Ғылыми.таным кезеңдері мен деңгейлері.
2. Акселерация схема.
3. Жеке тұлғаның әлеуметтік жетілу.
4. Пайдаланған әдебиеттер.
1. Ғылыми танымның нәтижелері түсініктерді қалыптастырумен аяқталады. Ғылымның түсініктілігі бір-бірімен тығыз байланысты аксиомалар, теоремалар мен тұжырымдардың қатаң логикалық құрылысымен түсіндіріледі. Түсініктер көп жақты құрылымға біріктірілген. Теория – бұл түсініктің кеңейтілген түрі. Кез келген ғылыми теория – Евклидтің не Н.И.Лобачевскийдің геометриясы, кванттық механика, не қазіргі заманғы космогония - түсініктердің қалыптасуының мысалы бола алады. Түсініктердің қалыптасуы - үздіксіз жүретін күрделі үрдіс. Әрбір ғылым белгілі бір заңдылықтарға бағынатын түсініктер жүйесі болып табылады.
Ғылым кумулятивті үрдіс деп аталатын тек қана фактілердің жай жиынтығы емес. Фактілерді әдетте гипотеза мен теориялар арқылы түсіндіруге тырысады. Олардың ішінде белгілі бір кезеңде парадигмаға айналатын жалпыға ортақ немесе фундаменталды теория болады. Кезінде осындай парадигма ретінде Ньютонның аспан және жер денелерінің қозғалыс теориясы қарастырылды, өйткені, бұл теорияға нақты механикалық процестерді зерттеуші дерлік ғалымдар сүйенді. Дәл осылай, электрлік, магниттік, оптикалық және радиотолқындық процестерді зерттеуші барлық ғалымдар Д.К.Максвелл жасаған электромагниттік теорияның парадигмасына сүйенді.
Ғылыми революцияларды талдау үшін, ғылымға парадигма түсінігін енгізген америкалық ғалым Томас Кун (1922-1996 ж.) олардың ерекшелігін – бұрынғы парадигманың жаңа парадигмаға ауысуы, яғни зерттеліп отырған процестердің жаңа, терең және күрделі түріне ауысуын көрсетіп кеткен. Оның пікірі бойынша ғылымның дамуын екі кезеңге бөлуге болады:
1. қалыпты кезең, бұл кезде ғалымдар парадигманы жеке, арнаулы сипаттағы мәселелерді шешуге пайдаланаған;
2. экстраординарлық кезең - жаңа парадигманы іздеу кезеңі.
Осындай қөзқараста жаңа парадигманың бұрынғы зерттеулермен ешқандай байланысы жоқ бола тұрып, оның өзінің пайда болуы түсініксіз болатыны сөзсіз. Шын мәнінде, парадигмаға қарама-қарсы аномалиялық фактілер мысалдарынан – анализ, бағалау сияқты процестердің ғылымның кәдімгі даму кезеңінде-ақ пайда болып жатқандығын байқауға болады. Сондықтан ғылымның дамуының көрсетілген кезеңдерін бір біріне үзілді – кесілді қарама - қарсы қою негізсіз болып, бұл көзқарас көптеген ғалымдардың тарапынан қарсылыққа кездесті.
1. Айтбаева А.Әлеуметтік педагогика негіздері. Оқу құрал.-А.,2011.
2. Әтемова Қ.Т.Әлеуметтік педагогика. Оқулық. –А.,2012
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы:  Ғылыми-таным кезеңдері мен деңгейлері – схема Акселерация
және жеке ... ... ... ... ... Карипбаева Ш.Т
Семей 2015 ж.
Жоспар:
1. Ғылыми-таным кезеңдері мен деңгейлері.
2. Акселерация схема.
3. Жеке тұлғаның әлеуметтік жетілу.
4. Пайдаланған әдебиеттер.
1. ... ... ... ... қалыптастырумен аяқталады.
Ғылымның түсініктілігі бір-бірімен тығыз байланысты аксиомалар, теоремалар
мен тұжырымдардың қатаң логикалық құрылысымен түсіндіріледі. Түсініктер ... ... ... ... – бұл ... ... түрі.
Кез келген ғылыми теория – Евклидтің не Н.И.Лобачевскийдің геометриясы,
кванттық механика, не қазіргі заманғы космогония - түсініктердің
қалыптасуының мысалы бола ... ... ... - ... ... үрдіс. Әрбір ғылым белгілі бір заңдылықтарға бағынатын
түсініктер жүйесі болып табылады.
Ғылым кумулятивті ... деп ... тек қана ... жай ... ... ... гипотеза мен теориялар арқылы түсіндіруге тырысады.
Олардың ішінде белгілі бір кезеңде парадигмаға айналатын жалпыға ортақ
немесе фундаменталды теория болады. Кезінде ... ... ... ... және жер ... ... ... қарастырылды,
өйткені, бұл теорияға нақты механикалық процестерді зерттеуші дерлік
ғалымдар сүйенді. Дәл осылай, электрлік, магниттік, оптикалық және
радиотолқындық ... ... ... ... ... жасаған
электромагниттік теорияның парадигмасына сүйенді.
Ғылыми революцияларды талдау үшін, ғылымға парадигма түсінігін енгізген
америкалық ғалым Томас Кун (1922-1996 ж.) олардың ерекшелігін – бұрынғы
парадигманың жаңа ... ... яғни ... ... ... терең және күрделі түріне ауысуын көрсетіп кеткен. Оның пікірі
бойынша ғылымның дамуын екі кезеңге бөлуге ... ... ... бұл ... ... парадигманы жеке, арнаулы сипаттағы
мәселелерді шешуге пайдаланаған;
2. экстраординарлық ... - жаңа ... ... ... ... жаңа ... ... зерттеулермен ешқандай
байланысы жоқ бола тұрып, оның өзінің пайда болуы түсініксіз болатыны
сөзсіз. Шын мәнінде, парадигмаға қарама-қарсы аномалиялық фактілер
мысалдарынан – ... ... ... ... ... ... ... пайда болып жатқандығын байқауға болады. Сондықтан ғылымның
дамуының ... ... бір ... ...... ... - ... негізсіз болып, бұл көзқарас көптеген ғалымдардың тарапынан қарсылыққа
кездесті. 
Жеке ғылымдардың әдістері, жалпы ғылыми әдістер және оларға сипаттама
Ғылыми танымның әдістері жалпы деңгейлеріне, ... ... ... ... ... ... ... топқа бөлінеді. Сондай-ақ олар:
• жеке,
• жалпы ғылыми және
• жалпылама (философиялық) әдістерге бөлінеді.
Жеке әдістер нақты зерттеулердің тар шеңберінде қолданылады және
зерттелетін объектілердің ... ... ... ... болады.
Пәндік бағдарына қарай зерттелу
үдерісіне: физикалық, биологиялық, әлеуметтік әдістері қолданылады.
Мысалы, химиядағы валенттілікті табу, социологиядағы анкета жүргізу
әдістері сияқты. Зерттелетін объекті мен оны ... ... ... ... ... ... ғылыми әдістер ғылыми зерттеулер аясында кең қолданылады.
Ғылыми танымныӊ эмпириялық және теориялық деңгейлері
Ғылыми таным эмпириялық және ... ... ... ... ғылыми
әдістердің кейбірі тек эмпириялық деңгейде (бақылау, эксперимент, өлшеу),
басқалары тек теориялық деңгейде (идеалдау, формалау), тағы ... және ... ... (модельдеу) қолданылады.
Танымның эмпириялық деңгейінің әдістері
Эмпириялық танымның бастау алатын әдісі — бақылау. Ол ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Бақылау белсенді танымдық үдеріске жатады және нәрсе мен сыртқы дүние
құбылыстарының сезімдік (көбінесе көру) бейнеленуі болып ... ... ... ... ... адам белгілі бір тану мақсатына сүйенеді.
Әдетте, ойша әрекет бағдарламасын жоспарлайды және алынған айғақтарға,
демек, реалдылық ... ... ... ... ... береді.
Бақылау үдерісінде зерттеуші салыстыру және өлшеу операцияларын
қолданады. Зерттеуші объектіні белгілі бір белгісі бойынша салыстырады,
сонан кейін оны өлшейді. Өлшеу барысында субъективтілікті мейлінше
азайтады. Ал ... ... ... ... ... ... ... тіркеудің; сезім органдары сияқты сенімсіз құралдарынан бас
тартқызады.
Эмпириялық танымның бұдан да ... ... ... ... ... деп объектінің өзіне сай қасиеттерін айқындау зерттеушінің оған
жасанды жағдайлар ... ... әсер ... ... ... ... алдын ала объектінің белгісіз (жасырын) сипаттарын ашу үшін, оның
өту жағдайларын өзгерте отырып, табиғи үдеріс барысына енеді.
Танымның жалпы логикалық ... ...... бірнеше құрамдас бөліктерге бөліп алып,
оларды жеке зерттеу. Ондай бөліктер ретінде объектінің белгілі бір
заттық элементтері немесе оның ... ... ... ... ... өзін ... заңдарын айқындау үшін алдын ала
оның маңызды және екінші қатардағы белгілерін ажыратып алу керек.
Олардың жалпы объект құрылымы мен ұстанымында ... ... ... ... ... ретінде тану оның құрамдас бөліктерін
зерттеумен шектелуге болмайды. Таным үдерісінде олардың арасындағы
объективтік мәнді байланыстарды ашу, оларды ... ... ... ... ... осы ... ... жүзеге асыру —
объектінің жеке құрамдас бөліктерін зерттеуден оның біртұтас
байланысқан ... ... ... ... ... өзге ... синтезбен алмастыруға байланысты.
2. Анализ аяқталған жерде синтез басталады. Синтездеу кезінде объектінің
анализ жасау кезінде ажыратылып тасталған құрамдас бөліктері қайтадан
біріктіріледі. Бүл жерде синтездеу деп ... ... ... ... ... ... деп түсінбеу керек. Шындығында,
ол тұтас жүйедегі өр элементтің орны мен рөлін анықтайды, олардың
өзара байланыстарын белгілейді. Демек, біздің көз алдымызда
зерттелетін объектінің ... ... ... ... береді.
3. Анализ бен синтез бір-бірінен бөлек операциялар емес, ... ... ... ... ... әдісінің екі жағы болып
табылады. Индукцияойдың жалпыдан жалпыға қарай бағытталуын, дедукция
кері бағытта, ойдың жалпыдан жалқыға қарай ... ... ой ... ... жиі ... береді. "Барлық адам
өледі. Юлий Цезарь — адам. Демек, Юлий Цезарьдің де өлетіні белгілі".
Жалпы жағдайды біле тұра, таным субъектісі оны сол сипаттағы
құбылыстардың ... ... ... ... ... объектілер ұзақ
индуктивті тану жолынан өткендіктен, сол білімдердің нәтижесінде жеке
зерттеу логикалық қорытуға ұласады.
4. Данышпан ғалым-химик ... ... ... ... ... ... зерттей отырып, элементтердің периодтық
заңына алдымен индуктивтік жолмен келді. Элементтердің қасиеттері
олардың атомдық ... ... ... ... ... ... әлі ашылмаған,
белгісіз элементтердің қасиеттері туралы жорамал айтты. Содан кейінгі
ашылған ... ол ... ... ... ... ... алынған ақиқат үнемі толық бола бермейді, сондықтан
ол дедуктивтік әдіспен дәйектелуі ... ... ... ... ... жолмен алынған нәтижелерді пайдалануы керек.
Ғылыми танымның әдістері
Жоғарыда сипатталған ғылыми зерттеулердің құрылымы, кең мағынада ғылыми
танымның тәсілі немесе ғылыми әдістің өзі ... ... Әдіс – ... бір ... жетуге көмектесетін әрекеттердің жиынтығы.
Эмпирикалық ғылымның негізін салушылардың бірі - Ф.Бэкон танымның әдісін
циркульмен салыстырған. Әрбір ... ... ... деңгейі әртүрлі,
сол себепті барлық адамдардың жетістікке жетуге деген мүмкіндіктерін
теңестіру үшін белгілі бір құрал керек. Ғылыми әдіс ... ... ... ... – ақ, әдіс ... ... теңестіріп қана
қоймай, олардың іс - әрекетін біркелкі ... ... ... ... алуға ықпал етеді.
Қазіргі заманғы ғылым белгілі методологияға, яғни қолданылатын әдістердің
жиынтығына негізделген. Осыған қоса әрбір ғылым саласы тек қана ... ғана ... сол ... ... ... әдіске де ие болады.
Зерттелетін заттардың әртүрлілігінен пайда болатын, жаратылыстану ғылымы
мен гуманитарлық танымның методологиялары арасында бірқатар ... ... ... методологиясында заттың жеке ерекшіліктері
ескерілмейді, себебі ол баяғыда қалыптасып зерттеушінің назарынан тыс
қалған. Мысалы, тарих ғылымында заттың пайда болуын, оның жеке
ерекшіліктерінің толығымен ... ... ... ... ... пәннің өзіндегі айырмашылықтары бойынша
ажыратылады: 1) әлеуметтік таным өзін - өзі жоюшы ... алып ... ... білу осы ... өзін ... ... соғады”-деп жазды
кибернетиканың негізін салушы Н.Винер); 2) егер жаратылыстану ғылымдары
танымында жекелеген фактілер бірдей болса, әлеуметтік танымда ... ... ... ... ... фактілерді жалпылап қана қоймай,
сонымен бірге ол аса үлкен ... ие ... ... ... Осы фактілерден объективті үрдіс пайда болып, солармен де
түсіндіріледі. Гуманитарлық таным методологиясының ... тән ... ... ... жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдардың
методологияларының бір-біріне жақындасу тенденциясы байқалуда, бірақ
олардың негізгі және қағидалық айырмашылықтары әлі де сақталуда.
Ғылыми әдістер эмпирикалық және теориялық ... ... ... әдістер
Эмпирикалық әдістерге төмендегілер жатқызылған: 1) бақылау – объективті
шынайылықты арнайы түрде қабылдау; 2) суреттеу – объектілер туралы
мәліметті табиғи және ... ... ... ... 3) ... ... қасиеттері немесе белгілері бойынша салыстыру; 4)
тәжірибе жасау – ... ... ... жағдайлар қайталакғанына
байланыстыөзгерістерді арнаулы дайындалған орындар арқылы бақылау.
Зерттеулердің теориялық деңгейіндегі ғылыми ... ... 1) ... - ... ... шынайы процестердің
мағынасын ашатын абстрактылы-математикалық модельдер құру; 2)
аксиомаландыру – дәлелдеуді керек етпейтін аксиомалар, яғни дәлелдеуді
қажет етпейтін ... ... ... ... 3) ... -
дедуктивтік әдіс – нәтижесінде эмпирикалық фактілер тұжырымдалатын бір-
бірімен, дедуктивті байланыста болатын гипотезалардың жүйесін ... ... ... аса ... ... болғанның өзінде
де, дәстүрлі түрде оларды үш топқа: жалпы ғылыми, интерғылыми және жеке
ғылыми әдістерге бөлу қабылданған. Жалпы ғылыми әдістер барлық ғылым
салаларына тән және ... ... ... ... ... әдістерді, яғни: бақылау мен тәжірибе, анализ бен синтез, жорамал
мен гипотеза, индукция мен ... ... ... мен
систематизация, генетикалық әдіс, т.б. біріктіреді. Интерғылыми әдістерге –
экстрополяция, интерполяция, модельдеу, ретроспекция, эксперттік бағалау,
т.б. жатады. Жеке ғылыми әдістердің ... ... ... ... ... ... ... төмендегілерді бөліп көрсетуге болады:
• анализ – жан-жақты зерттеу мақсатында бүтін бір затты құрамдас
бөліктерге (жақтарына, белгілеріне, қасиеттеріне және т.б) ... ...... ... ... біртұтас затқа біріктіру;
• абстракциялау - зерттеліп отырған құбылыстың қажетті емес қасиеттері мен
қарым-қатынастарынан зерттеуге ... ... мен ... ... ...... ... белгілері мен қасиеттерін анықтауға
мүмкіндік беретін ойлау әдісі;
... – жеке ... ... ... тұжырым жасауға мүмкіндік
беретін зертеу мен талқылау әдісі;
• дедукция – ... ... жеке ... ... ... ... әдісі;
• аналогия – объектілердің бірдей белгілерінің ұқсастығы негізінде олардың
ұқсастығы туралы айтуға үмкіндік беретін ... ... ... ... - ... бір ... ... оның екінші саласына
транспозициялануы, мысалға: тарихи аналогия, кеңістіктік аналогия және
т.б
• классификация- зерттелетін пәннің зерттеушіге қажетті маңызды белгілері
бойынша түрлі ... бөлу ... ... ... ... т.б. ... ... бөлімдері).
Зерттеу процесі барысында төмендегідей интерғылыми әдістер қолданылады: •
экстрополяция – ойдың дамуы немесе ... бір ... ... ... яғни жасалған заңдар мен тұжырымдардың бақылау
аймағынан басқа аймаққа ауысуы; • ... - ... ... ... ... осы қатар мүшелерінің арақатынасын ашу
негізінде параметрлерді, функцияларды, көрсеткіштерді табу; • модельдеу –
шынайы түрде бар процестер мен құбылыстардың логикалық, ... ... ... ... яғни объектілерді жеңілдетілген түрінде
бейнелеу; модельдеу – түпнұсқаның зерттеушіні қызықтыратын қажетті
жақтарының дәлме – дәл көшірмесін түсіру ... ...... ... ... ... алу үшін ... объектісінің тарихи
дамуын зерттеу, яғни оның әртүрлі уақыт кезеңдеріндегі дамуының динамикалық
қатарын зерттеу; • эксперттік бағалау - эксперттің ... ... мен ... ... ... ... жасау үшін төмендегі әдістерді
қолданады:
• декомпозиция – үлкен жалпы бір мақсатты бірнеше топтарға бөлу;
• селекция – ... ... ... ... алып, маңызы жоқ
фактілерді алып тастау;
• агрегирование – жекелеген сипаттамаларды жалпы сипаттамаға біріктіру.
Егер объектінің ... ... ... оны ... үшін ... ... ... жеке сипаттамаларға жекелендіреді.
Жоғарыда айтылып өткен әдістердің немесе ... ... да, ... зерттеудің негізіділігін, дәлділігі мен дәйектілігін қажетті деңгейде
қамтамасыз ете алмайды. Сол себепті зерттеуде жоғары нәтижеге жету үшін
олардың бірнеше түрінің жиынтығын ... ғана ... бола ...... мен ... ... өзіне жетпіс жылдан астам уақыт болды – оны 1935
жылы неміс дәрігері Е.М. Кох ... ... Бұл ... (латын тілінен
«жылдамдату» дегенді білдіретін) балалар мен жасөспірімдердің құрдастарымен
салыстырғанда бойының, салмағының және ... ... ... ... ... ... құбылысы АҚШ-та, Европада, Азияда, Россияда
байқалады, қалаларда ауылдық ... ... ... көрініс
береді. Оның кеңінен таралуы ғалымдарға акселерация құбылысын қазіргі
заманғы адамның дамуына тән қақын ретінде қарауға мүмкіндік береді.
Организмнің өсіп, даму ... ... мен ... ... ... үшін, қоршаған орта факторларын гигиеналық нормаландырудың
теориялық негізі болып табылады. Бұл заңдылықтарды ... ... ... ... ... дәрігеріне жеке органдар мен жүйелердің
баланың әртүрлі жас кезеңдерінде бүтін организм ретінде қызмет етуін, оның
қоршаған ... ... ... және осы ... ... ... ... береді. Акселерация — жасөспірімдердің денесінің
дамуының уақыттан бұрын, тез қарқынмен үдеп жүруі; балалармен жас
өспірімдердің жыныстың ... өсуі мен ... күрт ... ... денесінің кернеуі төмендеген кезде жануарлардың көптеген
түрінің денелерінің ... мен ... ... ... ең ... ... балалардың денесінің өздерінің ата-аналарының денесімен
салыстырылғанда іріленуі Ю.К. Бабанский ... ... ... ... аса ерте ... деп анықтады. Акселерацияның басты мысалдары
ретінде: жаңадан туған балалардың салмағы мен бойының өсуін (зерттеу кезіне
(1979 ж.), орта есеппен 1-2 ... және 4-5 ... ... (сол жүз ... ... ... ... шығуын және олардың тұрақты тіске
ауысуын (1-2 жылға) скелеттің мерзімінен бұрын ... ... ... 20-30 ... ... 2-3 жылға ерте) өткен ұрпақтармен
салыстырғанда жалпы бойының 8-10 см.-ге өсуін. мектп ... ... ... ерте ... ... (ұлдарда 11-12 жаста) мысалға
келтіруге болады. Бұл белгілерді өз ... Ю.Е. ... пен ... ... И.М. Воронцов және А.В. Мазурин сондай-ақ акселерация
жалпы өмір ұзақтығының өсуіне және екі ... ... ... ... ... ... ... бала дене бітімінің
даму көрінісі Акселерацияның туындауы туралы әртүрлі теория бар, оның
ішінде ... (күн ... ... ... ... өріс, көмірқышқыл газының шоғырлануының артуы және басқалары),
және ескерілетін факторлар мен өмір жағдайларының факторларының кешені
(өсіп келе жатқан ақпараттық ағындар, урбандық ... ... және ... ... биологиялық өзгерістер,
популяциялық араласулар), осы уақытқа дейін толығымен аталғандардың қайсысы
маңызды екенін анықтау мүмкін емес.
Ғалымдардың пікірінше даму ... ... ... ... ... мен ... әсер ... бірақ нәсілдік меншіктік
немесе климат мүлдем әсер етпейді.
Сондай-ақ Б.Г. Ананьев балалардың психикалық және ... ... ... ... бірқалыпты жүрмейтінін атап айтқан болатын. Бұл
дисгармониялық акселерация. Психологиялық жас биологиялық жастан қалып
жататын жағдайлар болып жатады (инфантильділік). Инфантильділік әдетте
ұлдарда кездеседі. ... – ол ... ... неге ... керек?
Жоғарыда келтірілген ғылыми деректер, әрине, қызықтырады, бірақ біраз
алшақтау және акселерация туралы ... ... ... ... жоқ ... не үшін ... ... түсіндіре алмайды. Шындығын
айтқанда, оның мәні ғылымидан гөрі барынша кең. Мысалы педиатрияда
акселерация дерегі балалардың даму нормаларын қарастырады. Ал ұл ... ... ... өсу ... ... жүрек-қан тамырының және
ағзаның басқа мүшелерінің ауруларын білдіруі мүмкін екендігіне ... жөн. ... ... бұл ... біледі, бірақ ауруды анықтап,
уақытында дәрігерге қаралу ата-ананың еншісінде. Ерте жыныстық жетілу.
Психологтар мен педагогтар акселерацияяның ... ... – ерте ... және соған байланысты мәселелермен күресіп келеді. Бұл
депрессиялар, әртүрлі сипаттағы қақтығыстар, қарсылықтар және барлық
қалыпты ... ... ... ... осы ... ойландырады. Олардың қатысуы, көңіл бөлуі, көмегі жыныстық жетілу
кезеңінде балаға өте қажет.
Ұлдардың ... ... ерте ... жетілуі, әсіресе егер
физикалық дамуы психологиялық дамуынан бірінші болса, ерте жыныстық
қатынаспен және онымен байланысты ауруламен немесе ерте жетілген дос
қыздардың ... ... Бұл ... ата-аналардың, психологтар мен
педагогтар бірлесіп жұмыс істеуі керек. Ең алдымен, ақпараттық. Қазіргі
кезде бұл жұмыс әдетте ұлдар мен қыздарға контрапцепция тәсілдері мен
жыныстық ... ... ... ... ... ... ... Бұл ақпарат қызықтыратын фильмдер мен ойындар түрінде беіледі, ... ... ерте ... жеңіл және күлкімен қабылданады, онда
жыныстық өмір отбасымен, бала туумен байланыстырылмайды. Отбасын құру,
балалардың тууы мен тәрбиеленуі мәселелеріне мектепте мүлдем аз ... . ... ... ... бола тұра кейде балалардың қайдан
пайда болатынын түсіне бермейді. Ал бұл жыныстық ... да ... ... ... ... жыныстық қатынастың отбасын құру, ұрпақты жалғастыру
және дені сау балаларды ... ... ... ... ... біз ... оған ... көңіл бөлмесек, оның зардаптарын өзіміз
тартамыз. Ата-аналар қажетінше психологтардың көмегімен оянған жыныстық күш-
қуатын барынша қауіпсіз арнаға, яғни шығармашылыққа, спортқа, тағы басқа
қызығушылықтарға ... ... ... ... ұлдардың бүлікші
рухы.
Тағы бір қауіп – психологиялық. Жыныстық жетілу кезінде, әсіресе,
балаларда дисгармониялық акселерация болғанда бала әлжуаз болып келеді.
Физикалық ... ... ... ... ... бала өзіне
қойылатын жоғары талаптардан зардап шегуі мүмкін. Көңіл күйдің
өзгергіштігі, ересек ұрпақпен қақтығыс, қарсылықтың әртүрлі ... ... ... бағытта – бұның бәрі қауіпті және ата-аналар үшін ... өзі үшін де ... ... ... Егер қыз балаларда бұл кезең
салыстырмалы түрде бірқалыпты өтсе, жасөспірім ұлдардың бүлікші рухы
көптеген келеңсіздіктедің себебіне айналуы мүмкін. ™Ата-аналар өтпелі кезең
туралы ... оған ... 15-16 ... ... күтеді. Ал ол 12
жасында өтіп кетеді және олар оған ... ... ... ... мінезінде болып жатқан өзгерістерге оңды әсер етуі үшін ол туралы
білулері қажет. Баламен сенімді қаым-қатынасты жоғалтпауы керек. Әдетте
жасөспірімдердің бүлікші ... ... ... ... емес. Арадағы сенімді қаым-қатынас одан да күшті әсері бар
секталар мен есірткінің жетегіне еіп кетсе біліп, дер кезінде алып қалуға
көмектеседі. Әрине, ... бәрі ... және ... ... ... кезінде қаттырақ байқалуы мүмкін.
3. Жеке адамның бір-бірінен ажырағысыз және оған пәрменді түрде ықпал
ететін биологиялық белгілері мен ерекшеліктері бір-бірімен байланысты.
Анықтауыш ... - жеке ... ... ... оның ... ... адам болу үшін ... дамудық белгілі бір дәрежесіне өтіп, басқа
адамдарға қарағанда ерекшелігі бар ... ... ... ... ... бойы даму мен ... ... жеке адамның орнығып, жетілуін
қалыптасу деп атайды.
Жеке адамның ... - ... ... өсуі мен ... стихиялы
әсерлерді, мақсатты, ұйымдасқан тәрбиені қамтитын қарама-қайшылықты
процесс.
Жеке адамның қалыптасуы өмірге келген сәтінен басталады, жеткіншек және
жасөспірім шақта жедел жүреді, ересек шақта өзінің ... ... ... жеке ... дамуы деген ұғымды анықталық.
Даму ұғымына ағзаның өсуі мен пісіп жетілу процесін жатқызады. Бұл
процестер психикалық дамумен ... ... ... ... оған ... ... ... жеке адам ретінде қалыптасуын белгілеп бере алмайды.
Жеке адамның дамуы - бұл оның рухани өсуінің, жетілуінің процесі жеке адам
үшін елеулі болып ... ... ... іс-әрекетте, өзін қоршаған
құбылыстарға, адамдарға деген қарым-қатынасқа, танымдық процестерінде
болатын сапалық өзгерістер процесі.
Жеке адамның әсіресе балалың және жасөспірім шақтарында дамып, ... ... ... ... ... жүріп отырады. Бірақ тәрбие әсерінің
дәрежесі мен сипаты көп ... ... даму ... ... ... болады. Сөйтіп, тәрбие мен дамудық арасында екі
жақты байланысы болады. Сондықтан жеке ... даму ... ... ... ... мен ... ... қарым-қатынасы философия, психология,
педагогика, т.б. қоғамдық ғылымдардық көптен айналысып жүрген көкейкесті
мәселелері. Бұл ... ... ... ... ... философиялық,
педагогикалық, психологиялық, этикалық, ұлтаралық қарым-қатынастарға
арналған еңбектерден басқа П.И.Подласыйдық, М.Ф.Хар-ламовтың "Педагогика"
(М.1996-1997), Б.С.Гершунскийдің "XXI ғасырда білім берудің философиясы"
(1993), Г.К.Нұрғалиеваның ... ... ... ... ... ... ... ондаған монографиялық еңбектері
жарық көрді.
Адам баласы материалдық және рухани өмірдің ортасында тіршілік етеді де,
өзі өмір сүріп отырған қоғамның, ұжымның, ұлттың, ... ... ... ... жеке ... ... тән ... ерік-жігер, мінез-
құлық ерекшелігімен көрінуге тырысады. Қоғам мүшелерінің бәріне ортақ
біркелкі мінез-құлықтың, қасиеттің болуы мүмкін емес. Әр адам ... ... ... ... ... — оның ... тән мінез-құлғындағы, іс-
әрекетіндегі, көзқарасындағы ерекшелігімен даралануы.
Қоғамдық тұлғаларға ортақ этикалың бірыңғай талаптардың болуына ... орта ... әр ... қалыптасқан өзіндік ой-пікірінің,
көзқарасының болуы, олардың өзі өсіріп-білген құбылысқа деген көзқарасын,
ой-пікірін білдіруі заңды құбылыс. ... ... - ... таңдана, тамашалай қараса, енді біреулер - сын көзімен қарап, ой-
қорытуы, сын ... ... ... ... ортадағы құбылыстарды түсініп қабылдауы да әр түрлі. Ол
әр адамның жеке басына тән ... ... ... ... Жеке ... ... ... көлемінің
толысуына байланысты оның өмірге көзқарасы, белгілі құбылыстарға баға
беруінде де ... ... ... ... ... заңды құбылыс.
Өмірде бір анадан туған егіз балалардың түр жағынан бір-біріне ұқсас
болғанымен, мінез-құлқы, іс-әрекеті, өмірге деген икемділігі, қабілеті
бірдей ... ... әр ... өзінше даралаған жеке тұлға деп
қараймыз. Адамның саналық, мінездемелік қасиеттерін анықтайтын оның санасы
болып табылады. Сана ... ... ... ... біркелкі
дамымайды. Адамдар бір-бірін бағалауда қателіктер жіберуі де мүмкін. Кейбір
адамдар өзінің жеке басын басқалардан артық бағалауға тырысады.
Жеке тұлғаға тән қасиеті - ... ес, ... ... ... ... ... ... бейім тұруы. Сондықтан өмірді танып білу -
миллиондаған жеке ... ... ... ... тұлғаның еске сақтауы өзге адамдардық тәжірибесін жинақтауға да
негізделеді. Әрбір тұлға оларды оқып, көріп, оңығанын, естігенін, көргенін
өз ойына ... ... ... алу ... да өзінің іс-әрекетін, мінез-құлқын,
сана-сезімін байытады.
Адам өмірде өзі жіберген қателіктерден де, басқалардың қателіктерінен де
сабақ алады. Оны қайталамауға тырысады. Мұны ... ... ... деп ... ... ... ... үйрену, оны өзінің
жақсы қасиетіне айналдыру өмір заңы.
Тұлға — жеке адамның мақсатының орындалуы, ерік-жігерінің іске асуы, өзі
жөніндегі ойын, еркін іске асыруға ... және оны іске ... ... ... ... - ... өзіне тән қасиеттерін
іске асыруы. Адам ойына келген іс-әрекетті іске ... ... жол ... адам бір ... ... ... еркін ақыл-парасат таразысына салып,
оны іске асыру жөн бе, басқалар оған қалай қарар екен? -деген ойға қалады.
Ерік-жігердің іске асырылуы ақыл мен ... ... ... адамдар бір іс-әрекетті іске асырарда өте байыппен қарап,
осының нәтижесі қалай болар екен деп "мың ойланып, жүз толғанып" ... ал ... ... ... алғанын апыр-топыр іске асырып, кейін
опық жеп жатады. Осының бәрі адамның ерік-жігер күшінің түріне байланысты.
Тұлға ... - ... ... ішкі ... ... ... әр ... эмоциялық сезім дүниесі әр басқа. Біреу жауыздықты
көргенде айғайлап, бақырып, ішкі сезімінің сыртқа шығуына еркіндік берсе,
екінші біреу іштей булығып, көгеріп-сазарып, тас-түйін ... ... ... әр ... эмоциялық сезімі өзін-өзі ұстай алу еркіне байланысты
құбылыс. 
Адамның даму және қалыптасуы жайында осы уақытқа дейін әр түрлі пікірлер
мен ... орын алып ... ... грек ... ... және
Аристотель адамның дамуын, алдын-ала тағдыр белгілеген тұқым қуалаушылық
табиғатынан деп дәлелдеді. Аристотель құл болушылық немесе бағынушылықты
табиғаттың заңы дейді.
Тұқым қуалаушылық ... ... және ... бірі ... ... - XVIII ... биология саласында үстемдік еткен,
адамның дамуы жайлы диалектикаға қарсы философиялық ағым. Преформистер
ересек адамдардық барлық қасиеттері мен ... ана ... ... ... ... жеке адамның дамуын алғашқы рет ұрықта пайда
болған ... ... ... мен сан ... ... деп ... ... әсер ететін факторлар және оның мәні.
Даму - жеке адамды жетілдірудің өте ... және ... ... ... туа ... ... идеялар мен түсініктер және өжет, жұмсақ
немесе байсалды мінез болмайды. Плланың адамгершілік, әуестік, белсенділік
және батылдық сияқты қасиеттері даму ... ... ... ... ... ... ... тәрбие мен орта әсер етеді. Адаманың
дамуы және оның дүниені тануы түрлі әлеуметтік жағдайларға байланысты.
Сондықтан оның ... әр ... ... мен процестер пайда болады.
Баланың дамуына ықпал ететін факторларға тұқым қуалаушылың, әлеуметтік
орта, тәрбие, т.б. жатады.
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтың ... ... ... ... ... сыртқы пішініне қарап, бірден қалай әкесіне не
шешесіне ұқсап қалған деп таңданады. Әрине бұл кездейсоқ нерсе емес.
Өйткені, баланың шашы мен ... ... ... ... бет келбеті
мен басының формасы, жүрісі мен өзін ұстау қалпы тұқым ... ... ... ... еске ... Бала ... ... жүйесінің функциялық қасиеттерін, ал кейде дауыс тембрі, музыкаға,
биге, математикаға қабілеттілігі сияқты өте нәзік ерекшеліктерді тұқым
қуалау арқылы алады. ... өте ... ... ... ... жолымен
берілуі өте сирек кездесетін жағдай. Мысалы: әйгілі ұлы компо-зитор Иоганн
Себастьян Бахтың ұрпақтарында 300 жыл ішінде тек қана 20 ... ... Мұны бір ... ... мүшелерінің табиғи
мүмкіншіліктердің (нышанның) болуына, екінші жағынан отбасындағы музыкалық
дәстүрге, ... ... ... деп ... ... - адам ... ... және әлеуметтік орта ықпал жасайды.
Табиғи орта - бұл ... ... ... адам ... ... ... Жылы және суық ... жағдайы халықтардың тұрмысына әрекетіне
елеулі ықпал етеді. Климаты ыстық жерлерде егін шаруашылығымен шұғылданады.
Ал солтүстіктегі жерде балық, бұғы шаруашылығымен ... ... ... олардың мінез-құлықтары да ерекшеліктер байқалады.
Әлеуметтік орта - жеке ... ... ... ... ... ... ... көп қырлы іс-әрекеттері. Әлеуметтік ортаға
мектептің ықпал жасауы нәтижесінде баланың дүниеге ... ... және осы ... ... қасиеттері дамып қалыптасады. Егер
адамдардық қалыптасуына ортаның қатысы шамалы болса, онда орта адамдардық
талабын қанағаттандырмайды. Сондықтан адам өзінің дамуы үшін қажетті
материалдарды осы ... ... ... Егер бала ... ... ... онда оның даму дәрежесі жануарлардан жоғары болмайды.
Африкада, Үндістанда, Инденезия елдерінің ормандарында Түрлі себептерімен
аңдардық үңгірлерінде әлеуметтік ортадан тыс өмір сүретін жас ... ... ... ... ... емес ... ғылыми мәліметтер
дәлел бола алады. 1920 жылы Үндістанның Гадамури деревнясында тұрғындардық
хабарлауымен аңшылар қасқырдық інінен бет әлпеті адамға ұқсайтын, бірақ
төрт аяқтап ... екі қыз ... ... ... ... және ... дейтін
ат қояды. Камала 7-8 жаста, ал Амала 2 жаста. ... көп ... ... ... күн ... және ... ... қорқып, тек шикі ет жеп қана күн
көріп, төрт аяқтап жүріп, көбінесе күндіз ... ... ... ішін ... өзінің кешкі сағат ондарда, түнгі сағат бірлерде, таңға жақын, үш
мезгіл ұлыитын уақыты болған. ... ... ... өте қиын ... арасында жүрген 2 жылдан кейін Камала түрегеліп тұруды және ... ... ... ... ұйықтап, тамақты қолымен жеуді үйренеді.
Адам тілін үйрету бұдан да қиын болған. Жеті жыл ішінде Камала 45 сөз ... ... 15-ке ... оның есі екі ... баладай, ал 17-ге келгенде
ой-өрісінің дамуы 4 жастағы баланың деңгейіне әрең жетті. Камала 17 жасқа
дейін өмір сүрген.
Адам жеке ... ... ... өсуі және ... үшін тек қана ... өмір ... ... Соңғы кезде орталық Австралияда және Филиппиннің
Менданао аралы ормандарынан табылған жабайы адамдардық ... ... ... екендігі байқалады. Олардың тіршілік әрекетінің де алғашқы
қауымдағы жабайы адамдардық өмір сүріп, ... көру ... ... адам ... ... ... ... мойындайды, оған зор
мән береді. Бірақ ортаны шешуші және мидын ала анықтаушы фактор деп
қарастырмайды.
1.2 ... бала ... ... Жеке ... ... ... бірі - ... Тәрбие балалардың жеке және дербес
ерекшеліктеріне, дайындығы мен ... ... іске ... ... ... ... Ол үшін ... алдын ала
жасалған арнаулы жоспар бойынша тәрбие жұмысын мақсатқа бағыттап
ұйымдастырып, тәрбиенің құралдары мен әдістерін және формаларын
іздестіреді, оларды ... етіп ... ... ... ... аса артық бағалаушылар да болды.
Д.Локк (1632-1704) "тәрбие адамның көзқарастары мен адамгершілік
қасиеттерін жасайтын негізгі құрал, адам ... ... ... болады" - деп
сыңаржақ пікір айтты. Бала өмірге келгенде, оның жаны сүттей ақ, судан
таза, соңдықтан ... ... ... ... ... ... деп, тәрбиенің
рөлін аса дәріптеп, тұқым қуалау мен әлеуметтік ортаның баланың
қалыптасуындағы рөлін онша бағаламады.
Революционер-демократ В. Г. ... ... ... жаны таза ... ... да ... жазу да ... болу керек деді. Белинский тәрбиенің
рөлін жоғары бағалап, адам ... ... ... пен ... ... ескерген жөн деді.
Д.Локк, т.б. көзқарастар бойынша тәрбие арқылы адамды ... ... ... ... ... олар ... арқылы
адам баласының тұрмысын жақсартуға және санасын өзгертуге болады деген
жорамал ойға келді.
Тәрбие ... ... ... ... үшін ... педагогика
таптық қоғамды жойып, демократиялық қоғам құруды ұсынды.
Тәрбиеші тәрбие арқылы баланың түрлі іс-әрекеттерін тиімді етіп, оның ... ... ... іріктеп алады, айналадағы табиғи және
әлеуметтік ортаға көзқарасын дамытады. Тәрбие жұмыстарының сара ... ... ... ... ... ... сезімі мен талғамы
артып, адамгершілік сапасы қалыптасады.
Мектеп мемлекет қолындағы ақпарат ... ... ... теледидар)
көмегімен оқушыларға тәрбие береді, сондай-ақ, мемлекеттің саясатын
жүргізеді. Баланың жеке басының дамуы мен қалыптасуына ықпал ететін ... ... ... адамның дамуына орасан күшті ықпал етіп, тұқым
қуалаушылық пен ортаның ықпалына белсенді әсер етіп, ... ... ... ... ... белгілі бағытта баланың өмірі мен іс-
әрекеттерін ұйымдастырады, ортадағы жағдайлардан тұлға дамуына қажетті
материалдарды іріктейді, жеке ... ... ... зиянды әсер қалдыратын
жағымсыз ықпалдардан аластайды. Осы тұрғыдан келгенде тәрбие аға ұрпақтың
жаңа ұрпаққа қоғамдық ... ... беру ... жаңа ... ... дайындау арқылы қоғамның алға қарай дамуын қамтамасыз ететін
процесс.
Сонымен, тәрбие бала дамуын бағыттайды, басқарады, сондықтан да ол — ... ... күш. ... негізгі күш болғандықтан, оның
жетімсіздігі, әлсіздігі баланың қалыптасуына кері әсер етеді.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Айтбаева А.Әлеуметтік ... ... Оқу ... Әтемова Қ.Т.Әлеуметтік педагогика. Оқулық. –А.,2012

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ғылыми-таным кезеңдері мен деңгейлері – схема Акселерация және жеке тұлғаның әлеуметтік жетілу мәселесі - сараптама11 бет
Ғылыми-таным кезеңдері мен деңгейлері – схема Акселерация және жеке тұлғаның әлеуметтік жетілу мәселесі жайлы ақпарат14 бет
Ғылыми-таным кезеңдері мен деңгейлері – схема. Акселерация және жеке тұлғаның әлеуметтік жетілу мәселесі – сараптама4 бет
Ғылыми-таным кезеңдері мен деңгейлері ; акселерация және жеке тұлғаның әлеуметтік жетілу мәселесі9 бет
Ғылыми таным3 бет
Auto cad жүйесінде электрлік принципиальді схемаларды жобалау9 бет
Word редакторын графикамен байланыстыру (суреттер, схемалар салу)4 бет
Word редакторын графикамен байланыстыру (суреттер, схемалар салу) туралы10 бет
«Үй қояндарының овуляциясы және фолликулалардың пісіп жетілуі»25 бет
Ішкі секреция бездері. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық-гигиеналық және жыныстық тәрбилеу6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь