Абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы

1. Абайдың әдеби ортасы.
2. Абайдың ақындық мектебі.
Әр қаламгерді оның әдеби ортасынан жеке-дара алып қарау, тану біржақты болмақ. Ақын, немесе жазушы өз ортасында өсіп, содан сусындап, шыңдалып қана қоймай, біте қайнасып, сол қауымның өкілі ретінде ғұмыр кешеді. Рухани дүниесі толысқан шақтан бастап айналасына ықпалды болған тұлғалар өз әдеби ортасын қалыптастырады. Демек, белгілі бір әдебиет өкілінің шығармашылық өсуіне ықпал ететін үрдістер және сол тұлғаның кемеліне келгеннен кейін өз айналасына, кейінгі буынға әсері деген мәселелер әдеби орта ұғымын тудырады.
Абайдың әдеби ортасы дегенде белгілі бір тұлғаның ақындық жолына өз әсерін тигізген, рухани жетілуіне темірқазық бағдар бола білген ақын-жырауларды, би-шешендерді, кейіннен нағыз ақындық кемеліне жеткен сөз зергерінің әдебиеттегі дәстүрін жалғастырған ақын шәкірттерін, оның мұрасын халыққа насихаттаған өнерпаз буынды айтамыз. Әдеби орта ұғымын мейілінше кең тұрғыда алу да бар. Ол
өлшемге салсақ, ақынға әсер еткен рухани қайнар көздерге ұласатын алғышарттарды яғни, абайтанушы ғалымдар атап көрсететін ақынға әсер еткен шығыс, батыс және қазақтың төл әдебиеті сияқты рухани қайнар көздерді есепке аламыз. Осылайша әдеби ортаның құлашын кеңейтіп, ақын сусындаған әдеби дереккөздерге қатыстылығын ескерсек, Абайдың кітапханасы деген тақырыптың да әдеби ортамен бөлінбес бірлікте екенін аңғару қиын емес. Әдеби орта тек өзіне ықпал еткен ілгерідегі әдебиетпен ғана шектелмейді, енді ақынның өзгеге берген нәрі деген тұста қазақ әдебиетіндегі үлкен арна – Абайдың әдебиеттегі дәстүрі мәселесін қоса қамтиды. Шартты түрде осындай кең ауқымды қамтитын Абайдың әдеби ортасын біз ғылыми жұмыста нақтылап, ақынның айналасы, яғни Абаймен тікелей қарым-қатынаста, әдеби байланыста болған аға буын, замандас сөз зергерлері – ақын-жыраулар, би-шешендер және кейінгі ақынның тікелей тәрбиесін көрген ақын шәкірттерімен шектеп, шеңберлеп қарастыруды мақсат еттік.
        
        Қазақстан  Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы ... ... ... - ... ... 1; 2.)
Тақырыбы: 1. Абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы. (конспект)
Орындаған: Тубекбаева Б.Р.
Тексерген: Сабырбаева Р.К..
Семей - 2015 ж.
1. ... ... ... ... Абайдың әдеби ортасы.
* Абайдың ақындық мектебі.
Әр қаламгерді оның әдеби ортасынан жеке-дара алып қарау, тану біржақты болмақ. Ақын, немесе жазушы өз ... ... ... ... ... қана ... біте қайнасып, сол қауымның өкілі ретінде ғұмыр кешеді. Рухани дүниесі толысқан шақтан бастап айналасына ықпалды болған тұлғалар өз ... ... ... ... ... бір әдебиет өкілінің шығармашылық өсуіне ықпал ететін үрдістер және сол тұлғаның кемеліне келгеннен кейін өз айналасына, кейінгі ... ... ... мәселелер әдеби орта ұғымын тудырады. Абайдың әдеби ортасы дегенде белгілі бір тұлғаның ақындық жолына өз әсерін ... ... ... ... ... бола ... ... би-шешендерді, кейіннен нағыз ақындық кемеліне жеткен сөз зергерінің әдебиеттегі дәстүрін жалғастырған ақын ... оның ... ... ... ... ... айтамыз. Әдеби орта ұғымын мейілінше кең тұрғыда алу да бар. Ол
өлшемге салсақ, ақынға әсер еткен рухани қайнар көздерге ... ... ... ... ... атап ... ... әсер еткен шығыс, батыс және қазақтың төл ... ... ... қайнар көздерді есепке аламыз. Осылайша әдеби ортаның құлашын кеңейтіп, ақын сусындаған әдеби дереккөздерге қатыстылығын ... ... ... ... ... да әдеби ортамен бөлінбес бірлікте екенін аңғару қиын емес. Әдеби орта тек өзіне ықпал еткен ілгерідегі әдебиетпен ғана ... енді ... ... ... нәрі ... тұста қазақ әдебиетіндегі үлкен арна - Абайдың әдебиеттегі дәстүрі мәселесін қоса қамтиды. Шартты түрде осындай кең ауқымды ... ... ... ... біз ... ... ... ақынның айналасы, яғни Абаймен тікелей қарым-қатынаста, әдеби байланыста болған аға буын, замандас сөз зергерлері - ... ... және ... ... ... ... көрген ақын шәкірттерімен шектеп, шеңберлеп қарастыруды мақсат еттік. Әуезовтің сөзімен айтқанда зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ықпал еткен, үлгі көрсеткен замандас аға буын ақындар, би-шешендер мен сол ... үлгі ... ... ... бар, ... мен күйшісі бар өнерлі жастардан тұратын әдеби қауымды негізге ала отырып, М.Әуезов ... ... ... ... ... өзі ... нәрі және өзгеге берген нәрі деп екі салаға ... Өзі ... нәрі ... сөз ... ішінде ақындардың орны айрықша. Атап айтқанда, Абай жасынан Бұхар ... ... ... ... өссе, өзі жүзбе-жүз кездескен Дулат, Сабырбай, Жанақ, ... ... ... ... қыз, ... ... Мұрынбай жырау, Біржан сал сынды әдебиет өкілдерінің қай-қайсысынан да оның ... өсу ... ... ... ... Осы ... академик С.Қирабаевтың пікірі орынды айтылған: .
2. Абайдың ақындық мектебі - оның кейінгі әдебиетке ... ... ... мен сол ... ... жалғастырып, дамытушы ізбасар ақындардың әдебиеттегі орнын айқындайтын, сол арқылы кемеңгердің тағлым беруші ұстаздық ... ... ... әдебиетіндегі ерекше құбылыс. Бұл мәселені ақынның күнделікті қасында жүріп, тікелей тәрбиесін алушы, оның тапсырмасымен алуан ... ... ... ... ... ғана бөліп алып, Абай мектебінің өкілдері деп қарастыру бар. М.Әуезов: , - деген анықтама берген болатын. Ал, Абай дәстүрі - біз сөз етіп ... ... де ... ... жіберетін кең ұғым. Абай дәстүрі оның қасында жүрген шәкірттерімен шектелмейді. Қазақ әдебиетіндегі Абайдан кейінгі көрнекті ... ... ... ... ... ... ... А.Байтұрсынов, М.Дулатов, С.Сейфуллин, І.Жансүгіров, Б.Майлин сынды әдебиет қайраткерлері осы лектің алдыңғы толқыны ғана. Демек, кең ... ... ... ... бәрі ... Абайдың ақындық мектебінің өкілдері болып табылады. Алайда, Абайдың ақындық мектебі деген ұғымды нақтылап, оның маңайындағы ақын шәкірттерімен байланысын алып ... ... ... де басқа, ұстаз бен шәкірт арасындағы күнделікті қарым-қатынастардың нақтылы көріністері бой көрсетеді. Яғни, Абай поэзиясының кейінгіге әсер-ықпалы деген мәселеден бөлек, ... ... ... ... ұлағаты, тіпті оның маңайындағы ізбасар ақындарды өлең жазуға баулу, үйрету қарекеттері айқындалады. ... ... ... ... ... әсер еткен рухани айналасын танып, біліп болмай, сол тұлға туралы ... ... айту ... емес ... ... ... ... Абайдың әдеби ортасы тақырыбы - абайтану ғылымында зерттелу ... ... ... ... Көп ... ... құрсауындағы Абай тұлғасы енді ғана өз биігінен көрініп, жаңа зерттеулерге бой ұсынып абайтануға тың міндеттер артқанына да аз ... ... жоқ. ... те, ... ... ... ... бағалап, оның кемеңгерлігіне толымды баға беру ондаған жылдардың еншісіне сыя қоймайды. Әсіресе, кеңестік кезеңде өз заманынан, ... ... ... ... ... ... Абай ... қайта, қайыра қарастырар жаңа пайымдауларға зәру. Академик З.Ахметов айтқандай: . Кеңестік идеологияның салдарынан ... ... ... назардан тыс қалып, тіпті күшпен басылып, еркін зерттелу мүмкіндігінен айырылған сала ... ... ... ... ақынды өз ортасынан, әдеби айналасынан ажыратып алу мақсатты түрде іске асырылды. Алдымен Абайдың өзі Құнанбай ... ... үшін ғана ... ... құрылған әдебиетке жақпады. Абай поэзиясының қуатына солақай сынның қауқары келмегендіктен, ендігі кезекте ақынның өз басы емес, оның айналасы, әдеби ... сын ... ... ... өмір ... ... - , әкесі - бай-шонжар, маңайындағы ... ... ... ... Абай ... ... ... ортасынан жырақталып, оқшаулана берді. Ақынның әдеби мұрасы деген қалыпқа ыңғайланып, , керек ... Абай өз ... ... ... ... ... ерекше ықпал еткен шығыс әдебиеті туралы аса аз айтылып, ақынның деген сөзі ... ... ... түсінік санамызға сіңірілді. Орыс зиялылары, оның ішінде Е.Михаэлис, Н.Долгополов сияқты замандастарының Абайға, оның орыс ... ... ... ... ... шығаруға болмайды. Сол сияқты орыс әдебиетінің, оның көрнекті өкілдерінің де Абайға бергені өте мол. ... де, ... әсер ... ... ... төл әдебиет, оның ішінде ақынмен тікелей қарым-қатынаста болып, жанаса әсер ... ... ... ... ... ... беруге келмес. Абайдың заманынан асып туған кемелдігі ең алдымен, әкенің қаны, ананың сүтімен бойға дарыған құт, ... ... ... ... тал ... әженің әлдиімен, атаның әлқиссасымен жадыға жатталған қазақтың асыл сөзі, домбыраның күйі, қобыздың үнімен жүрекке тұнған төл өнер Абайды ақын етіп ... ... ... атап ... ... ... қорының ішіндегі ең молы - қазақтың халық әдебиеті ... ... осы бір сала ... ... ... ... ең бір осал ... жатқан тұсы болып қалды.
Абайдың алдындағы әдебиет өкілдерімен қатар ақынның маңайына үйірілген ... ... да ... жылы қарамады. Әлем әдебиетінде жалпы ағым-бағыттың аясында қолданылатын ұғымының бір ғана ... ... ... ... ... ... үлкен дау туғызды. Нәтижесінде, маңайына ақын, әнші, музыкант, ертегіші сияқты алуан өнерді үйренуге құлшыныс білдірген жастарды ... ... ... ... ... тәрбиелік қарекеті тұмшаланып, ақын шәкірттері шетінен , деп танылып әдебиеттен аластатылды, көзі тірілері ... ... Көп ... қапаста жатқан шәкірттер тәуелсіздіктің алдында ғана ақталып, шаңырағы шайқалған Абай мектебі енді ғана еңсесін түзей ... ... ... ... ... өкілдері туралы біраз зерттеулер жазылды, ақын шәкірттердің шығармалары жинақ болып шықты десек, ендігі міндет - сол мұралардан ... орта ... ... ... ... Құнанбайды ақтап алу аз, енді оның Абайға ықпалын, әке мен бала арасындағы рухани байланыстардың көзін аршу ... тұр. Сол ... ... ... аға буын ... байланысы, қарым-қатынасы, жас Абайға көрсеткен өнегесі турасында толайым ... айту да - ... ... ... Бұл арада Абай тәрбиесі өз ауылынан, өңірінен аспаған ба?- деген сауалдың көлденеңдейтіні заңды.
Абайдан кейін қазақ әдебиетінде оның ... ... ... сол дәстүр ұғымының аясында ұлан-ғайыр дүние қылаң береді. Абайтанушы ғалым Ж.Ысмағұловтың сөзімен айтсақ: . Абай ... ... зор ... мәнді саласы - Абай мектебін сөз еткенде, ұстаз бен оның ... ... ... тек ... ... ... ... қою аз. Бұл мәселеде тұрмыстық қатынастардан бастап, өлең үйрену қағидалары, тақырып таңдау, өмірге ... ... ... ортада сыннан өткізу сияқты қарекеттермен жалғасып, одан туындайтын ... ... ... ... ... ... үңілгенде ғана әдеби мектептің мәні айқындала түспек. Ақындық ... ... ең ... сол ... ... Абайдың рөлін, ұстаздық қарекетін айқындап көрсету шарт. Оның әдебиеттегі жолын жалғастырушы ақын шәкірттердің әдеби мұрасына үңіле ... әр ... ... ... Абай дәстүрін жалғастырушы ғана емес, сол дәстүрді өздерінше дамыта ... ... ... ... барып Абай мектебінің қазақ әдебиетіндегі орны айқындала түспек.
Қазақстан Республикасының ... және ... ... қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
кафедрасы
6М020500 - Филология мамандығы
МӨЖ
(№ 1; 2.)
Тақырыбы: 2. ... ... Абай ... ... ... ... ... Тубекбаева Б.Р.
Тексерген: Сабырбаева Р.К..
Семей - 2015 ж.
2. Зерттелу деңгейі Абай мұражайынан материалдар негізінде презентация
Қазақта ... ... ... адам ... Ал Абайдың ақындық мектебінің тәрбиесін көрген шәкірттерін танитындар некен-саяқ. Алайда ұлы ақынның айналасы ізін қуған шәкірттерімен шектеліп қалмаған. Соның айғағы - ... ... ... ... ... ... ... мен балуан, желаяқтардың Абай маңынан өнер тауып, бойындағысын шыңдауы. Оларды, Абайдың өнер ... ... ... ... ... ... ... мектебінің шәкірттері десек дұрыс болатын секілді. Абай шәкірттерінің әрқайсысы өз дәрежесінде ұстаз талабынан шығуға күш салып, дара соқпақ тауып, қазақ ... ... ізін ... ... ... ... ақындық жолға түсуге ықпал еткен, әсерін тигізген шәкірттері туралы зерттеулер әсіресе соңғы кездері жақсы жолға қойылуда. Абайдың ақындық мектебінің ... ... - ... ... Ол өлерінің алдында өзінің еңбегін жарыққа шығарып кетті. Оның бұл шығармасы үлкен істің басы ғана емес, ұлы ақынның ... ... зерт - ... ... сара жол болды. Осы еңбектен кейін көптеген зерттеулер өз жалғасын тапты. Абайтанушы жас ғалым - дар ... ... ... ... ... ... ... Абай атындағы Қазақтың ұлттық педагогикалық университетінде тұңғыш рет ашылған ғылыми-зерттеу орталығы ашылды. Бұл орталықта ақынның бұрын-соңды зерттелмеген қырлары ... деп ... ... ... ... ... көптеген нәрсеге қол жеткізуге болады. Абайдың ақындық мектебі туралы ғылыми еңбектер де қорғалып жатыр. Соның ... - ... ... деген ғалымның жақында Абайдың ақындық мектебі туралы қорғаған еңбегі. Мұның бәрі - Абай ... ... ... зерттеліп жатқанының айғағы. Бір кездері коммунистік идеологияның ықпалымен зерттелмей қалған ақынның бұл қырларының бүгінгі күні ... ... беті ... ... ... - ... жетістік.
Енді бірде кейбір жазушыларымыз келіспеушілік білдіреді. Олар Абайдың ақындық мек - - тебі өз ... ... ... ... ... Абай тө - ңі - ... зерттеулердің бар - лы - ғы Семей өңірінің айна - ла - сы - нан аса алмай тұр. Ал шын - ды - ... ... ... - ... ай - налған Абайдай тұл - ғаның зерттеулері респу - бли - ка көле - мін - де орын алуы тиіс еді. ... Абай - ... қа - ... ... тұлға, қазақтың мақта - ны - шына айналған ақын.
Кез келген ... ... ... оның ... ... атын атап, түсін түстеп бере алмайды. Тіпті ұлы ақынның шәкірт тәрбиелеп, өзінің ақындық мектебінің қалыптасуына ықпал ... де ... Бұл - ... ... ... ақындық мектебі өз деңгейінде зерттеліп жатқан жоқ деп ... ... Ал ... ... ... ... ... емес.
Сондықтан алдағы уақытта Абайдың ақын - дық мектебінің зерттелуіне назар ау - да - ру ... ... ... зерт - теу - ... өз ... ... жатқан зерт - теу еңбектерінің таралымын белгілі бір ұйым - дар қолға ала отырып, кеңінен тара - ... ... ... ... ... еді. ... бас ақынымыздың ақындық мекте - бі - нің жете зерттелмей жатқаны - ұят жағ - ... ... ... ... ... ... тұр. ... де бір кездері тұтас ғасырдағы қазақ әдебиетінің қалыптасуына ықпал еткен, ұлы ақынның тәлімін алған тұлғаларымыздың еңбегін кез келген ... ... ... ... сын ... ... Осы орайда Абай дәстүрін жалғастырушылар мен ақын шәкірттерінің, оның жанындағы өнерлі топтың қалыптасуы Абайдың әдебиетте ... ... ... ... бола ...
Алаш Айнасы - Республикалық қоғамдық-саяси күнделікті газет, 2011

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
«қайым және алаш» сценарий6 бет
Көкбай Жанатайұлы15 бет
Мағжан Жұмабаев9 бет
Сәкен Сейфуллин (Сәдуақас )13 бет
Абай - аудармашы. Абайдың орыс ақын-жазушыларынан аударған аудармалары25 бет
Абай Құнанбаев - "Қазақтың бас ақыны"11 бет
Абай Құнанбаевтың өмірбаяны, ақындық жолы17 бет
Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы32 бет
Абайдың ақын шәкірті шәкәрім құдайбердіұлы24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь