Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері жайлы

1. Эстетика туралы жалпы түсінік
2. Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері
Эстетика (грек. aіsthetіkos – сезіну, сезімдік) – адамның дүниені эстетикалық тұрғыдан ұғынып-түсіну заңдылықтары туралы, әсемдік заңдарын арқау еткен шығармашылықтың мәнісі мен формалары туралы ғылым. Эстетика ғылым ретінде осыдан 5 мың жыл бұрын – Мысырда, Вавилонда, Үндістанда және Қытайда дүниеге келіп, Ежелгі Грекия мен Римде кеңінен дамыған. Демокрит, Аристотель, Эпикур, Лукреций Кар, т.б. өз еңбектерінде сұлулықтың объективті негізі – шындық өмірдің заттық қасиеттерінде, байланыстарында, қатынастарында, заңдылықтарында деп білді. Ал Платонға сәйкес, сұлулық дегеніміз абс., мәңгілік және өзгермейтін, сезімнен тыс идея, өнер туғызатын сезім иірімдері осы идеяның көрінісі ғана болып табылады. Қайта өркендеу дәуірі ойшылдарының, жазушыларының, суретшілерінің (Ф.Петрарка, Л.–Б. Альберти, Леонардо да Винчи, А.Дюрер, Бруно, Монтель, т.б.) еңбектерінде адамгершілік сипаттағы реалистік бағыттар дамыды. Ағарту дәуірінің теорияшылары (У.Хогарт, Дидро, Руссо, Винкельман, Лессинг, Гердер), сондай-ақ олардың дәстүрлерін жалғастырушылар (Шиллер мен Гете) өнердің шындық өмірмен байланысын' орнықтырды. Кант эстет. пікірдің мүлдем "мүддесіздігі” туралы қағида ұсынды.
1.Әдебиеттану.Терминдер сөздігі (Құрастырғандар: З.Ахметов, Т.Шаңбаев) Алматы: Ана тілі, 1998. 384 б.
2.Қабдолов З. Сөз өнері. Алматы: Санат, 2007. 360 б.
3.Қаратаев М. Эпостан эпопеяға. Алматы: Жазушы, 1987
4.Ысмайылов Е. Сын және шығарма. Алматы: ҚМКӘБ. 1960.
5.Смағұлов Ж. Ұлттық әдебиеттану әлемі. Монография. Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2005. 317 б.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы ... ... ... ... әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері..Орындаған:Иманбаева М.Е.Тобы:Қ-317сТексерген:  Құрмамбаева Қ.С.Семей 2015жылҚазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен ... ... ... ... ... ... Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелеріЭстетика (грек. aіsthetіkos  -  ... ...  -  ... ... ... тұрғыдан ұғынып-түсіну заңдылықтары туралы, әсемдік заңдарын арқау ... ... ... мен ... ... ... ... ғылым ретінде осыдан 5 мың жыл бұрын  -  Мысырда, Вавилонда, Үндістанда және Қытайда дүниеге ... ... ... мен ... ... ... ... Аристотель, Эпикур, Лукреций Кар, т.б. өз еңбектерінде сұлулықтың объективті негізі  -  шындық өмірдің заттық қасиеттерінде, байланыстарында, қатынастарында, заңдылықтарында деп ... Ал ... ... ... ... абс., ... және ... сезімнен тыс идея, өнер туғызатын сезім иірімдері осы идеяның көрінісі ғана болып табылады. Қайта өркендеу дәуірі ойшылдарының, жазушыларының, ... ... Л. - Б. ... ... да Винчи, А.Дюрер, Бруно, Монтель, т.б.) еңбектерінде адамгершілік сипаттағы реалистік бағыттар дамыды. Ағарту дәуірінің теорияшылары (У.Хогарт, Дидро, Руссо, ... ... ... ... олардың дәстүрлерін жалғастырушылар (Шиллер мен Гете) өнердің шындық өмірмен байланысын' орнықтырды. Кант эстет. пікірдің мүлдем ... ... ... ... ... әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелеріӘдебиет теориясы әдебиеттің болмысы мен бітімін, әдеби ... сыры мен ... ... дамудың мағынасы мен мәнін байыптайды. Сөз өнерінің ерекшеліктерін, қоғамдық рөлін, көркем шығарманы танудың ... ... ... мен ... әдеби жанрлар мен оның түрлерін, өлең жүйелерін, тіл мен стиль, әдеби ағым мен ағыс ... ... ... ... ... теориясының зерттеу объектісі де үшеу болғаны  --  ... ... ... әдеби процесс. Әдебиет дегенде, оның тағы да үш түрлі яки, таным тарапындағы, тәрбие саласындағы және ... мәні мен ... ... сараланады. Әсіресе эстетик. табиғатына ерекше назар аударылады. Әдеби шығарма дегенде, мәселен, роман яки поэма талдана ... ... оның ... мен ... айналған шындық оқиғадан туатын кем дегенде бес ... ... ... беру ... Қандай оқиға болды? Оқиға қалайша болды? Оқиға кімдердің ... ... ... ... баяндалған? Болған оқиғаға автордың көзқарасы қандай? Осы сұрақтарға жауап беру барысында шығарманың тақырыбы мен ... ... пен ... типі мен ... суреткердің тілі мен стилін, дүниетанымы мен көркемдік әдісін талдап-тексеру арқылы әдеби шығарманың сыры мен сипатын тұтас танып-білуге болады. Ал ... ... ... ... ең ... ...  --  жанр және жанрлық түрлер, мұны тексерудегі негізгі принцип  --  тарихилық.   Нәтижесінде  --  сөз ... тек пен ... бет пен ... ... ... ... тек әдебиет теориясын терең білген адам, сол арқылы өз дәуірінің талабы дәрежесінде өзінің ... ... ... адам ғана ... ... Бұл ретте, әдебиет теориясы көркем шығармашылықтың психол-сы мен ерекшеліктеріне қатысты суреткер лабораториясынан да белгілі мөлшерде нақты мәліметтер берері даусыз. ... ... ... ... ... да болса әдеби құбылысты нәзік түсіну, шынайы сөз ... ... ... ... білу, әдебиеттің өсіп-өрбуіндегі заңдылықты ұғу, сайып келгенде, күллі ілгерішіл адам баласының жалпы көркемдік дамуындағы сыр-сипатты тану ... ... ... теориясының ереже секілденген эстетик. қағидалары мен қисындары  --  ... ... туа ... нәрсе емес, әдебиет тарихы арқылы табылып, тексеріліп, жүйеленген ұшан-теңіз нақты ... ... ... және ... талдау, байыптау нәтижесіеде қорытылған толғамдар, түйін-тұжырымдар.Бүкіл әлем шеңберінде алып қарасақ, сөз өнері, оның сыры мен сипаты туралы топшылаулар, ... ... мен ... ... белгілері грек өркениетінен ондаған ғасыр бұрын көне Қытайдың "Ән кітабы", "Құбылу кітабы", ежелгі Мысырдағы "Ағалы-інілі екеу туралы ертегі", ... ... ... ... жоқ кісі ... ... немесе көне үнді халқының "Ригведа", "Махабхарата", "Рамаяна" жырлары тәрізді адам баласының жер бетінде тұңғыш туғызған әдеби ескерткіштерінде б.з.б. 3  --  2 ... ... ... ... ... ... ... ұғымға көше берген. Эллада эстетикасы да бірден мектепке айналып, қауырт ... ... жоқ. ... ... ... ... Пифагор мен пифагоршілердің (б.з.б. 6 ғ.) өнер мәнін санға, ... ... ... ... ... ... ... аңқау аңғарымдарынан басталып, Платонның "сәбилик" филос-сы арқылы Аристотель (б.з.б. 384  --  322 ж.) "Поэтикасына" ... ... Ал ...  --  күллі көркемөнер туралы тұңғыш философия-эстетика трактат қана ... өз ... ... жүйеге түскен бірден-бір әдебиет теориясы. Мұнда поэзияның тегі, мәні, мазмұны, пішіні, әдеби шығарманың композициясы кең әрі ... сөз ... Өнер ... көп ... ... ... ... байланыс, шешім, шиеленіс, хабар, түйін, метафора, гипербола, фабула, аналогия т.б. жайларын талдап-тексеруі күні бүгінге дейін ... ... ... жоқ. Осы ... айырықша атап айтатын бір шындық: өзіміздің қазақ топырағында  --  ертедегі ... ... ... ... ... ... туып-өскен ұлы ойшыл, ғұлама ғалым Әбу Наср Әл-Фарабиәл-Фарабидің (870  --  950) ... ... мен ... ... жарық жұлдыздай жарқ етіп, Аристотельден кейінгі екінші ұстаз дәрежесіне көтерілуі  --  адам таң қалғандай ғажайып құбылыс. әл-Фараби  --  дана ... қана ... ... математик, үлкен дәрігер, дарынды музыкант, мықты әдебиетші ... ... Оның ... ұлы ... "Поэзия канондары" т.б. зерттеулері  --  ... ... ... ... ... айтулы үлес. әл-Фараби өзінің поэзия туралы байыптауларында Аристотельдің "Поэтикасын" талдап-түсіндіруді мақсат ете тұра оны егжей-тегжейіне дейін түгел тексеріп ... ... ... ... драма, эпос, риторика, сатира, поэма т.б. осылар тәрізді бірнеше түрге бөледі де, әрқайсысына жеке-жеке жанрлық сипаттама береді. ... ...  --  деп ... ол,  --  ... ... бар поэтикалық жанр. Комедияда әр алуан әрсіз әрекеттер баяндалады, келеңсіз кісілер, олардың кесірлі қылықтары мен кеспірсіз мінездері сықақ етіледі" (әл-Фараби, ... ... А., 1975, 535 бет). Бұл ... қалыптасқан, көп ретте дәл және тұрлаулы теор. тұжырым. Батыс Еуропадағы әдеби-эстетикалық ... ... ... ғылым мен өнердің дүр сілкінген, дүрілдей дамыған тұсы  --  қайта өркендеу ... ... ... ... суретшісі Леонардо да Винчи, француз философы Рене Декарт, эстетигі Никола Буало, ... Дени ... ... ... ... Бұлардың қай-қайсысы болсын, шын ғылым, шыншыл өнер жолында ортағасырлық схоластикаға қарсы нағыз алыптарша алысқан өнерлілер мен білімділер. Осыдан былай қарай ... ... ... ... пен Иоганн Гердер әдебиет пен өнерді ақсүйектер әулетінің ат төбеліндей аз ортасынан кең алаңға  --  қалың ... ... алып ... ... ... ... ... Канттың эстетикасына, одан әрі дүниенің түп діңгегі  --  абс. идея, абс. рух деп білген Гегельдің атышулы тридасына барып ... ... ... ... ... сөз ... зерттеушілер сонау 10 ғасырдағы библиографиялық жазбалардан іздеп, кейінгі риторикалар мен пинтикаларға көшіп жүр. Бірақ біз бұл жерде бұл ... ... ... тексеріп жатпай-ақ, әдебиет пен өнерді шын мәніндегі сипаты тұрғысынан уағыздап, сыншыл реализмнің эстетикалық принциптерін теор. жағынан айта қалғандай жарқырата ашқан орыс ... В.Г. ... А.И. ... Н.Г. ... Н.А. ... ... есімдерін атап өтеміз. Өйткені олардың эстет. ой-пікірлері тек орыс қоғамында ғана емес, бүкіл дүн. жүз. парасат әлеміндегі бір биік болып ... ... ... ... ... ой, оның ... ... пікір тарихында қазақтың асқан ғалымы Ш. Уәлихановтың, атақты ағартушысы Ы. Алтынсариннің, ұлы ақыны А. Құнанбаевтың ... ... ... ... ... құйрықты жұлдыздай жарқ етіп шыққан" (Веселовский) Ш. Уәлихановтың сөз өнері жайлы ... ... ... ауыз ... ... және ... нұсқаларын өзінше парықтау деп екі салаға бөлуге ... Бұл ... ... өзі ... Илиадасы" деп бағалаған әйгілі қырғыз эпосы "Манастың" бір ... ... ... ... өз ... ұлаңғайыр өлең-жырларын ел аузынан іздеп-тауып, талдап-тексеріп, оларды араб поэзиясымен салыстыра келе қазақ поэзиясы  --  саф таза сұлу ... ... ... тілі араб ... ... күлді-балам емес, татаусыз төгілген тұнық, мөлдір тіл екенін дәлелдеуі  --  ... ... ... ... ... ... піскен, кәмелетті пікір. Нәтижесінде оның поэзияны жалпы жұрттың рухани сусыны ретінде ғана емес, халықтың көркем тарихы, халық ... ... ... ... ... сол ... сөз өнерінің таным және тәрбие тарапындағы мәні мен маңызын ... ... ... ... бес ... ... ... әрқайсысына өзінше мінездеме әрі сипаттама беруі  --  әдебиет теориясына қатысты толғамдар. Қазақтың болашақ ... ... ... Ш.Уәлиханов осылай қалаған еді. Ал Ы.Алтынсаринның әдебиет туралы ғылымға қосқан үлесі жұртқа мәлім ағартушылық ... ... Осы ... ол ... ... ... тазалығы, әдеби шығармалардың халықтығы, тәрбиелік мәнінің биіктігі үшін күресті. ... ... ... ... ... ... ... ғыл. трактат жазып қалдырған зерттеуші де, сыншы да емес. Десе де нағыз реалистік поэзияның үлгісін көркеткен шыншыл ақынның, ғасырлар бойғы ... ... игі ... тың ... соны ... ... ... ақынның тамаша шығармашылық принциптері, сөз өнері хақындағы ұғым-түсініктері мен ой-пікірлері күллі көркем шығармаларының өнбойында желі ... ... ... ... келгенде, қазақ топырағындағы әр түста әр сипатта көрініс тапқан қоғамдық-эстетик. ой-пікірлердің шын мәніндегі жүйелі әдеби ғылымға айналуы  --  ... ... ... Абайдан кейін болған процесс. 1905 жылы Ә. Бөкейханов жазып, жариялаған ... ... ... ... ...  --  Абайтанудың басы. Байтұрсыновтың 1913 жылғы "Қазақтың бас ақыны" атты мақаласы  --  ... ... ... ... ... Абай туралы (дұрысы бар, бұрысы бар) пікір айтпаған, еңбек жазбаған, шығармашылық айтыс-тартысқа араласпаған әдебиетшілер кем де кем. ... дәл ... ... еңбектеніп, жан-жақты зерттеп, ақыр-аяғында атақты монографиясы  --  "Абай (Ибраһим) Құнанбаев" арқылы Абайтану мектебін қалыптастырып тынған М. ... ... ... ... ... қазақтың әдебиет туралы ғылымының бүгінде барлық саласы түгел, тұтас: А. Байтұрсыновтың "Әдебиет танытқышынан" ... ... Қ. ... "Әдебиет теориясына" жалғасқан, одан З. Қабдоловтың "Сөз өнеріне" (әдебиет теориясының негіздеріне) келіп ұласқан ... ... М. ... ... ... басталып, С. Сейфуллиннің "Қазақ әдебиетінен", С. Мұқановтың "ХХ ... ... ... әрі ... ... Ә. ... Б. Кенжебаевтің, Ә. Қоңыратбаевтың, Т. Нұртазиннің, [[М. Ғабдуллин Мәлік|Ғабдуллиннің]], Х. Сүйіншәлиевтің, М. Сильченконың, Р. Бердібаевтің, М. Базарбаевтың, З. Ахметовтің, С. ... Х. ... Ш. ... Н. ... Р. Нұрғалиевтің т.б. оқулықтары мен монографиялары  --  ... ... Ж. ... ... ... секілді үздік үлгісі бар әдеби сын Е. ... М. ... А. ... Т. ... Ш. ... З. ... т.б. ... дейін өрістеді. Бұлардың соңынан жедел жетіліп келе жатқан жас ғалымдар мен ... ... ... одан әрі ... жаңа ... ... даусыз.Пайдаланған әдебиетттер:1.Әдебиеттану.Терминдер сөздігі (Құрастырғандар: З.Ахметов, Т.Шаңбаев) Алматы: Ана тілі, 1998.  384 б.2.Қабдолов З. Сөз ... ... ... 2007. 360 ... М. ... эпопеяға.  Алматы: Жазушы, 19874.Ысмайылов Е. Сын және шығарма.   Алматы: ҚМКӘБ. 1960. 5.Смағұлов Ж. ... ... ... ...  ... ... 2005.  317 б.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Эстетикалық, әдеби ой- пікірлердің туу, даму тарихы мен кезеңдері. Әдеби шығармашылық және әдебиет теориясының методологиясы. Қазіргі әдебиеттану теориясындағы ғылыми ағымдар. Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері15 бет
Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері6 бет
"Прокуратура органдарының жүйесі, құрылымы және оларды ұйымдастыру."75 бет
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Мұрагерлік құқық туралы ақпарат84 бет
Нығмет Сауранбаев18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь