Шығындар есебін жүргізу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. Өндірістік есептің ұйымдастырылуын теориялық
тұрғыдан зерттеу.
1.1 "Шымкентсыра" АҚ сыра өндірісініңтехнологиясы ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Шығындар түсінігі, олардың жіктелуі мен есептеудің
маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.3 Өндірістік шығындар есебін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15

2. Шығындар есебін жүргізу мен өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялау әдістері
2.1. Өнімнің, жұмыстардың және көрсетілетін қызметтердің өзіндік құнын
калькуляциялаудың жалпы ережелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
2.2 Өндірістік шығындарды есепке алу және өнімнің
өзіндік құнын калькуляциялау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
2.3 "Шымкентсыра" АҚ.да өндіріс пен өндірістік
есепті ұйымдатыру ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38

3. Өндірістік шығындарды талдау және оларды есепке алу
әдістерін жетілдіру жолдары
3.1. Кәсіпорын бойынша өндірістік шығындарды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... 49
3.2. Тауарлық өнімнің бір теңгесіне жұмсалған шығындарды талдау
әдістерін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...52
3.3 Өнім өндіру мен өткізу барысында талдаудың міндеттері мен
ақпараттық қамтамасыз етуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55

Қ о р ы т ы н д ы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65

Пайдаланган әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66
Кіріспе

Қазіргі таңда кәсіпорынды басқарудың ғылыми тәсілін дамыту қажеттілігі туындап, ақпараттық жүйелер кеңінен дамып, бухгалтерлік есеп және аудит мәліметтеріне талап күшеюде. Соның ішінде өндірістік шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнының калькуляциясына басты назар аударылуда. Нарықтық экономикасы дамыған елдердегі кәсіпорындар мен фирмалардың жұмысында аталған учаскелердің бухгалтерлік есеп жүйесінде "басқару есебі" деп бөлінуі жай емес.
Басқармалық ақпарат қазіргі жағдайда өндірісті басқарудың ажырамас бөлігі, ал басқару есебі басқарманың барлық деңгейін жеткілікті түрде қажет ақпаратпен қамтамасыз етуге жағдай жасайды. Шығарылған өнімнің нақты өзіндік құнына және өндірістің рентабельділігіне өндірістік шығындардың құрамы, өндірістің технологиясы мен ұйымдастырылуы, салалық ерекшеліктері үлкен ықпал етеді. Сондықтан өнеркәсіптің барлық салаларында басты назар капиталдық, еңбек, қаржы ресурстарын, табиғат байлықтарын дұрыс және тиімді пайдалануға, артық шығындарды жоюға аударылуы тиіс. Аталған мәселелердің қазіргі уақыттағы өзектілігі дипломдық жұмыс тақырыбын таңдауға негіз болды.
Дипломдық жұмыс Шымкент сыра зауытының нақты материалдары негізінде орындалды. Шымкент сыра зауыты эксплуатацияға 1976 жылы желтоқсан айында енгізілді. Бұған дейін Шымкент қаласында сыра 1974 жылы салынған "Южказпиво" зауытында өндірілетін еді.
1978 жылы ақпан айында жаңадан салынған сыра өндіру зауытының базасында алкагольсіз сусындар өнеркәсібінің Шымкент өндірістік бірлестігі құрылды. Оның құрамына Қызыл-Орда, Кентау қалаларының алкагольсіз сусын зауыттары және Шымкенттегі бұрынғы "Южказпиво" зауыты кірді.
1986 жылы Қазақ ССР тамақ өнеркәсібі министрлігінің бұйрығымен Қызыл-Орда зауыты дербес өндірістік бөлім ретінде бөлініп шықты. Қазіргі кезде зауыт "Шымкент сыра" акционерлік қоғамы ретінде тіркелген.
Дипломдық жұмыстың басты мақсаты "Шымкентсыра" АҚ өндірістік шығындар есебін жүргізу және өзіндік құнды калькуляциялаудың ерекшеліктерімен танысып, алдыңғы қатарлы шетелдік әдістермен салыстыру негізінде сыра өнімдерінің өзіндік құнын бақылау мен шығындар есебін ұйымдастыруды жетілдіруге бағытталған кейбір мәселелерді зерттеу болып табылады.
Өндірістік есептің ұйымдастырылуы өндіріс ерекшеліктеріне тікелей байланысты болғандықтан жұмыстың бірінші тарауында зерттеліп отырған кәсіпорындағы сыра өндірісінің технологиясы қарастырылып, шығындардың жіктелуі мен олардың есебін жүргізу тәртібі зерттелді.
Дипломдық жұмыстың екінші тарауы шығындар есебін жүргізу әдістеріне қысқаша сипаттама беріліп, "Шымкентсыра" АҚ өндірістік шығындар есебін жүргізу және сыраның өзіндік құнын калькуляциялау ерекшеліктерін қарастыруға арналды.
Дипломдық жұмыстың үшінші тарауында сыра өндірісіне жұмсалатын шығындар жан-жақты талданып, шығындар есебін ұйымдастыруды жетілдіру және өзіндік құнды төментету жолдары ұсынылды.Дипломдық жұмысты орындау барысында отандық және шетелдік ғалымдардың озық еңбектері, заң және нормативтік актілер, статистикалық ақпараттар, баспа материалдары және "Шымкентсыра" АҚ есептік мәліметтері қолданылды. Жұмыс нақты мысалдарға, есептеулерге негізделген сипатта орындалғандықтан, практикалық құндылығы жоғары деп есептейміз.
Қолданған әдебиеттер тізімі
1. О бухгалтерском учете. Указ Президента РК, имеющий силу Закона от 26.12.95. № 2732.
2. Стандарты бухгалтерского учета и методические рекомендации. Постановление Национальной комиссии по бухгалтерскому учету РК от 13.11.1996г; № 3 «Есеп», ТОО «Полиграфсервис», Алматы, 1999.
3. Генеральный план счетов финансово-хозяйственной деятельности хозяйствующих субъектов. Постановление Национальной комиссии по бухгалтерскому учету РК от 18.11.1996г.
4. Инструкция по заполнению регистров бухгалтерского учета. Утверждена приказом Департамента методологии бухгалтерского учета и аудита Министерства Финансов РК от 24.11.1997г. № 72.
5. Бернер Д. Директ-костинг. Мюнхен, Минск: Экономика, 1993.
6. Би Вандер Вил. Управленческий учет (с элементами финансового учета). М. ИНФРА-1997.
7. Дэвид Миддлтон. Бухгалтерский учет и принятие финансовых решений (Перевод с англ. Под ред.член-корр. РАН И.И.Елисеевой) М. Аудит, Издательское объединение. «ЮНИТИ», 1997.
8. Друри К. Введение в управленческий и производственный учет. (Перевод с англ. Под.ред.Н.Д.Эрнашвили). М. Аудит, ЮНИТИ, 2000.
9. Друри К. Введение в управленческий и производственный учет. (Перевод с англ. Под.ред.С.А.Табалиной). М. Аудит, 1994.
10. Карпова Т.П. Управленческий учет. М.Аудит ЮНИТИ, 1998.
11. Кеулимжаев К.К. Корреспонденция счетов хозяйственных операций по Генеральному плану счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной деятельности субъектов. Алматы, БИКО, 2000.
12. Ластовецкий В.Е. Учет затрат по факторам производства и центрам ответственности. М. Финансы и статистика, 1998.
13. Николаева С.А. Особенности учета затрат в условиях рынка: система «директ-костинг». М. Финансы и статистика, 1992.
14. Нидлз Б. и др. Принципы бухгалтерского учета (Перевод с англ. Проф. Я.В.Соколова). М. Фин. и стат., 1996.
15. Радостовец В.К., Шмидт О.И. Учет затрат на производство и калькулирование себестоимости продукции, работ и услуг. Алматы, Издательский дом «БИКО», 1998.
16. Радостовец В.В., Шмидт О.И. «Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета». Алматы, «Центраудит», 2000.
17. Сатубалдин С.С. Учет затрат на производство в промышленности США. М. Фин. и стат., 1980.
18. Тулегенов Э.Т. , Олохтонова Э.А. Нормативный метод учета затрат на производство. М. Фин. и стат., 1989.
19. Ткач В.И., Ткач М.В. Международная система учета и отчетности. М. Фин. и стат., 1994.
20. Ткач В.И., Ткач М.В. Управленческий учет: Международный опыт, М: Финансы и стат., 1994.
21. Управленческий учет – Учебное пособие, разработанное на основе стандартов бухгалтерского учета. Алматы, ЮСАИД КАРАНА, 1999.
22. Хорнгрен Ч.Т., Фостер Дж. Бухгалтерский учет: Управленческий аспект (Перевод с англ. Под ред. Я.В.Соколова). М. Фин. и стат., 2000.
23. Хорнгрен Ч.Т. Фостер Дж. Управленческий аспект. Гл.редактор серии проф.Я.В.Соколов. М. Фин. и стат., 1995.
24. Энтони Р., Рис Д. Учет: ситуации и примеры. М: Фин. и стат. 1996.
25. Яругова А. Управленческий учет: опыт экономически развитых стран. М.: Финансы и статистика, 1991.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.........................................3
1. Өндірістік есептің ұйымдастырылуын теориялық
тұрғыдан ... ... АҚ ... ... түсінігі, олардың жіктелуі мен есептеудің
маңыздылығы.................................................................
.....................8
3. Өндірістік шығындар есебін
ұйымдастыру......................................15
2. ... ... ... мен ... өзіндік құнын
калькуляциялау әдістері
2.1. Өнімнің, жұмыстардың және көрсетілетін қызметтердің өзіндік құнын
калькуляциялаудың жалпы
ережелері..........................................................22
2.2 Өндірістік шығындарды ... алу және ... ... ... ... ... өндіріс пен өндірістік
есепті ұйымдатыру
ерекшеліктері...............................................................
..38
3. Өндірістік шығындарды талдау және оларды есепке алу
әдістерін жетілдіру жолдары
3.1. Кәсіпорын ... ... ... Тауарлық өнімнің бір теңгесіне жұмсалған шығындарды талдау
әдістерін жетілдіру
жолдары...........................................................52
3. Өнім өндіру мен өткізу барысында талдаудың міндеттері ... ... о р ы т ы н ... ... ... ... ... тәсілін дамыту
қажеттілігі туындап, ақпараттық жүйелер кеңінен дамып, бухгалтерлік есеп
және аудит мәліметтеріне талап ... ... ... ... ... мен ... өзіндік құнының калькуляциясына басты назар аударылуда.
Нарықтық экономикасы дамыған ... ... мен ... ... ... ... есеп жүйесінде "басқару есебі"
деп бөлінуі жай ... ... ... ... ... ... ... ал басқару есебі басқарманың барлық деңгейін жеткілікті түрде қажет
ақпаратпен қамтамасыз етуге жағдай ... ... ... нақты
өзіндік құнына және өндірістің рентабельділігіне өндірістік шығындардың
құрамы, өндірістің технологиясы мен ... ... ... ... етеді. Сондықтан өнеркәсіптің барлық салаларында басты назар
капиталдық, еңбек, қаржы ресурстарын, табиғат ... ... және ... артық шығындарды жоюға аударылуы тиіс. Аталған мәселелердің
қазіргі уақыттағы өзектілігі ... ... ... ... ... ... Шымкент сыра зауытының нақты материалдары негізінде
орындалды. ... сыра ... ... 1976 жылы ... ... ... ... Шымкент қаласында сыра 1974 жылы салынған
"Южказпиво" зауытында ... ... жылы ... ... жаңадан салынған сыра өндіру зауытының
базасында алкагольсіз сусындар өнеркәсібінің Шымкент өндірістік ... Оның ... ... ... ... ... ... және Шымкенттегі бұрынғы "Южказпиво" зауыты кірді.
1986 жылы Қазақ ССР ... ... ... ... ... ... дербес өндірістік бөлім ретінде бөлініп шықты. Қазіргі кезде
зауыт "Шымкент сыра" ... ... ... ... ... ... ... "Шымкентсыра" АҚ өндірістік
шығындар ... ... және ... ... калькуляциялаудың
ерекшеліктерімен танысып, алдыңғы қатарлы шетелдік әдістермен ... сыра ... ... ... бақылау мен шығындар есебін
ұйымдастыруды жетілдіруге бағытталған кейбір мәселелерді ... ... ... ... ... ... байланысты болғандықтан жұмыстың бірінші тарауында зерттеліп
отырған кәсіпорындағы сыра ... ... ... жіктелуі мен олардың есебін жүргізу тәртібі зерттелді.
Дипломдық жұмыстың екінші тарауы ... ... ... ... ... беріліп, "Шымкентсыра" АҚ өндірістік шығындар
есебін жүргізу және сыраның өзіндік құнын калькуляциялау ерекшеліктерін
қарастыруға арналды.
Дипломдық жұмыстың ... ... сыра ... жұмсалатын
шығындар жан-жақты талданып, шығындар есебін ұйымдастыруды жетілдіру және
өзіндік құнды төментету ... ... ... ... ... және ... ғалымдардың озық еңбектері, заң ... ... ... ақпараттар, баспа материалдары және
"Шымкентсыра" АҚ есептік мәліметтері қолданылды. Жұмыс нақты мысалдарға,
есептеулерге негізделген сипатта ... ... ... деп ... ... ... ... тұрғыдан зерттеу
1. "Шымкентсыра" АҚ сыра өндірісінің технологиясы
Сыра - жағымды қышқылтым дәмі бар, хош иісті әлсіз ... ... ... - ... ... ... тұратын күрделі және
ұзақ процесс: солод өндірісі, сыра суслосын алу, сыра ... ... ... ... ... фильтрациялау, ыдыстарға құю. Сыра өндірісіндегі
негізгі шикізаттар арпа, хмель және су болып табылады.
Арпа ... ... ... ... ... ... өз теміржол торабы арқылы элеваторға қабылданады. Шикізаттың ұзақ
уақыт бойы сақталуына көп көңіл бөлінеді. Дән ... екі ... ... - ... және ... Қарастырылып отырған кәсіпорында шикізатты
сақтаудың силостық ... ... ... дән сақтау қоймалары дән
қабылдау, тазалау машиналарымен ... ... ... ... яғни 4200 ... дән қабылдай алады.
Шикізатты қабылдау және өндіріске босату операциялары келесі
тәртіпте ... ... ... ... дән ... Бұл ... ... транспортер арқылы дәнді автоматты таразыға
көтеретінтік транспортерға жеткізіледі. Өлшенген дән ... ... ... ... ... жылжи отырып, түсіру щиттерінің
көмегімен силостарға бөлінеді.
Өндіріске босату ... дән ... ... ... ... транспортерға, содан соң тік транспортер ... ... ... ... дән ... ... ... өндіріске
жіберіледі. Арпа мен солод өндіріске пневмотранспортер ... ... ... 15 ... ... ... 200 м, ... биіктігі 25 м.
Қазіргі уақытта "Шымкентсыра" акционерлік қоғамында сыраның бір
ғана сорты - 11% ашық түсті ... ... ... Сыраның
бұл сортын өндіруде арпа солоды, тығыздалған хмель және хмель экстракты
қолданылады. Өндірістің технологиялық схемасы келесі ... ... сыра ... ... ... және ... ашыту (пісіру);
- фильтрациялау және дайын сыраны ыдыстарға құю.
Сыра өндіру процесінің алғашқы және ең ... ... ... ... болып табылады. Ол бірнеше технологиялық операциялардан
тұрады: арпа солодын тазалау және ... ... ... сумен шайқау,
шайқалған солодты қантпен араластыру, суслоны фильтрациялау, ... және ... ... ... қосылған суслоны суыту. Бұл
операциялардың барлығы қайнату цехындағы арнайы ... ... ... цехы бір ... 9 ... дән қабылдай алатын алты
қазандықпен жабдықталған.Қайнату ... ... ... ... мен бу ... ... ... жасалған. Электрқозғағыштарды
іске қосу, қайнату процесін бақылау орталық басқару пультінен орындалады.
Дайын болған сыра суслосы ашыту ... ... ... ... ... ... ... асырылады.
Ашыту - бұл күрделі ... ... яғни сыра ... ... ... ... ашытқының (дрожжи) көмегімен 5-10
С температурада ашытылады. Бұл ... ... ... жертөлелерінде
орындалады, мұнда әрқайсысы 2 ашытқы даярлау және 10 ... ... 6 ... жабдықталған. Ашыту танктері тотықпайтын болаттан
жасалған, пайдалы сыйымдылығы 25 куб.м.
Суытылған ... ... ... ... танктеріне, сосын
ашыту танктеріне беріледі. "Шымкентское оригинальное" сырасын ... қосу ... 0,7 л/Гл, ... ең ... ... 7-8 С, ал
ашыту ұзақтығы 7-8 ... ... ... ... бас ... ... ... кесте бойынша жүргізіледі.
Ашыған сыра қайта ашыту және пісіру үшін лагер ... ... ... ... ашытуға көлденең танктердің 50 куб.м. 32 данасы және
100 куб м. 44 данасы ... ... ... ... 6000 куб ... ... сыра ... арқылы тоңазытқышқа, одан әрі
фильтрпресске жіберіледі. Мұнда дайын сыра тазартылып, ашық түсті сыра ... ... ... өткізіледі. Тазартылған сыра сығылған ауамен
ыдыстарға құю машиналарына айдалады.
Сыраны ыдыстарға құюдың бірқатар технологиялық ерекшеліктері бар.
Сыраға қосылған ... ... ... ... ... ... ... қысымды пайдаланады. Оған жағдай жасау үшін шөлмектің ... ... ... ... ... соң сырамен толтырады. ... ... ... газы ұшып кетпес үшін жылдам кронен-пробкалармен
бекітіледі.
Дайын шөлмектер транспортер арқылы бракеражға ... ... ... ... ... ... ... толтырылмаған, жақсы
бекітілмеген т..б жарамайтын шөлмектер анықталады.Ақау анықталған
шөлмектердегі ... ... ... ... ... цехына қайтарады.
Қайтарылатын сыраның мөлшері 4-5% жетеді.
Бракераждан соң шөлмектерге автоматты ... ... Сыра 20 С ... 7-10 күн ... ... ... дәмі мен түсі ... пайдалануға жарамсыз болады.Сыра
қасиеттерінің өзгеруінің басты себебі микроорганизмдердің ... ... ... ... ... жоғарлату үшін оны
пастерилизациялайды, бұл ... ... ... өледі.
"Шымкентсыра" зауытында сыра герметикалық бекітілген шөлмектерде
пастерленеді.
Сыраны ... құю цехы ... ... 4 линиямен
жабдықталған. Мұнда ыдысты жәшіктен алу, шөлмекті жуу, 2 сәулеллі экран,
құю - бекіту, ... ... ... өнімді жәшіктерге жайғастыру
автоматтары орналастырылған. Линияда 14 адамнан тұратын ... ... ... ... - сағатына 12000 шөлмек.
2. Шығындар түсінігі, олардың жіктелуі мен
есептеудің маңыздылығы
Қаржылардың жұмсалуын бақылау сондай-ақ баға деңгейін оның негізгі
элементтері бойынша негізделуін жүзеге ... үшін ... ... ... және ... нәтижелерге тікелей жатқызылатын шығындарды
ғылыми негіздеудің маңызы зор. Бұл сұрақты ... ... ... ... қарастыра отырып шешкен дұрыс. Өзіндік құнға енгізілетін
шығындар мен ... қор ... ... ... шығындардың шектелуі
негізінен өнімнің өзіндік құнын өндіріске жұмсаған қаржылар мен еңбек ақы
қорына, сондай-ақ ... ... мен ... қажеттілікті
қанағаттандыруға бағытталатын қосымша өнім құнына бөлу арқылы анықталады.
Қосымша өнім құнының есебінен жабылатын жекелеген шығын ... ... ... ... бұл ресурстарды тиімді пайдаланудағы
кәсіпорындардың материалдық қызығушылығын туғызу ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің негізінде
бағаланатын болғандықтан, өзіндік құнды өндірістік шығындарға негіздеген
дұрыс.
"Шымкентсыра" АҚ – да өндірістік шығындарды ... ... ... ... ... ... құнына қосылуына
байланысты тікелей және жанама болып бөлінеді.
Тікелей шығындар өнімнің өзіндік құнына ... және ... ... өнімнің жеке түрінің өндірісімен байланысты шығындар. Оған
жататындар: материал мен отын, ... ... үшн ... ... яғни ... ... процессімен байланысты шығындар.
Тікелей шығындардың барлығы калькуляциялық шоттарда көрініс табады.
Жанама шығындар өнімнің бірнеше ... ... ... ... ... және ... жөніндегі шығындар,
цехтық шығындар т.б) бұл ... ... ... ... ... ... ... шығындар.
Өндірістік шығындар құрамы бойынша бір элементтік және кешенді
болып бөлінеді, оның ... ... ... ... ... процестегі шығындар эконмикалық рөліне байланысты
негізгі және үстеме шығындар болып бөлінеді.
Негізгі шығындар - ... ... ... ... ... Ол өнім өндірумен тікелей қатысты. Оған жататындар:
шикізат пен материалдар, өндірістік жұмысшылардың еңбек ақысы және ... ... ... отын мен ... ... іске қосу және күту ... жатқызылады.
Үстеме шығындар - өндірісті басқару мен қызмет ... ... ... ... ... ... шартты тұрақты және шартты
өзгермелі болып бөлінеді.
Шартты тұрақты ... өнім ... ... ... ... ... шығындар жатады.Өндірістің жайларын жылытуға, жарық
беруге арналған шығындар жалпы өндірістік қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... өнім шығару көлемінің өзгеруіне сәйкес
мөлшері ұлғайып, не ... ... ... ... Бұл шикізат пен
негізгі материалдар, жұмысшылардың ... ... ... отын
мен энергия.
Жоспармен қамтылу дәрежесіне қарай жоспарланған және
жоспарланбаған деп ... ... ... ... ... ... яғни
өндірістік бағдарламаны орындау үшін қанша шикізат, материал, еңбек
ресурстары керек екені ... тыс ... ... болған шығындар, т.б. өндірістік
емес шығындар (материалдардың жетіспеушілігі мен бұзылуы, ... ... тыс ... ... ... жетіспеушіліктер т.б.)
жатқызылады.
Сонымен қатар барлық шығындар өдірістік және өндірістік емес болып
бөлінеді. Өндірістік шығындарға өнім өндірумен тікелей ... ... ... емес ... ... ... ... шығындар
жатқызылады. Бұлай етіп бөлу өнімді өндіруге ... ... ... ара ... ... ... ... топтастыру мәселесін өзіндік құнның құрылымына
байланысты экономикалық негізде шешуге ... ... ... ... төмендету мүмкіндіктері әр түрлі болғандықтан, өзіндік құнды
төмендетудің жалпы қарқыны ... құн ... ... әрбір жекелеген
шығын түрінің төмендеу қарқынына да байланысты болады. Мұнда ... мен ... ... ара ... ... ... құрамы маңызды роль атқарады.
Өнімнің өзіндік құнының құрылымы шығындардың топтастыруына сәйкес
болуы керек. Шығындарды топтастырудың ... ... ... ... және ... баптары бойынша бөлу болып табылады.
Шығындар бастапқы экономикалық ... ... ... ... ... ... ақы ... Еңбекақыдан аударымдар;
4. Амортизациялық аударымдар;
5. Басқа да шығындар.
Бұлай етіп топтастыру экономикалық табиғаты біркелкі болғанда және
бірнеше өнімнің шығындарын ... ... Ол ... ... жалпы қажеттілігін, негізгі құралдардың амортизация
сомасын, еңбек ақы шығындарын т.б. анықтауға мүмкіндік береді.
Осы элементтердің әрқайсысы бойынша ... ... ... " Негізгі өндіріс " шотында жинақталады.
Бухгалтерлік есеп шоттарының жоспары ... ... ... ... есебі олардың шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... бақылау және өзіндік
құнды есептеу үшін өндірістік процесте не ... ... , ... қандай мақсаттарға бөлінгендігін, олардың ... ... ... ... ... ... ... жургізу өзіндік
құнды оның құрамдас бөлімдері бойынша, сондай-ақ өнімнің кейбір түрлері
бойынша талдауға ... ... ... да ... құн есебін жүргізу
және калькуляциялауда өндіріспен және өнім өткізумен ... ... ... ... АҚ өнімнің өзіндік құнын жоспарлау, есебін жүргізу
және калькуляциялауда ... ... ... ... ... Шикізат пен материалдар;
2. Қайтымды қалдықтар;
3. Қосымша материалдар;
4. Технологиялық мақсаттағы жылу;
5. Технологиялық мақсаттағы энергия;
6. Технологиялық мақсаттағы суық ауа;
7. Жұмысшылардың негізгі еңбекақысы;
8. ... ... ... ... аударылатын аударымдар;
10. Үстеме шығындар;
Енді осы баптарды жеке-жеке қарастырайық:
"Шикізат пен материалдар" - дайындалған өнімнің негізін құрайтын
немесе оны дайындау ... ... ... ... ... шикізат пен
материалдағы жұмсалатын шығындар.
Шикізат пен материалдар негізгі және ... ... ... АҚ ... ... пен материалдар:
- арпа;
- хмель;
- су.
Қосымша материалдар:
- кизельгур;
- ... ... ... заттар;
- аскорбин қышқылы;
- каустикалық сода;
- келгонит;
- солод;
- сыра ашытқысы;
- монокальций фосфаты;
- тұзды қышқыл;
- кроненпробка;
- этикетка т.б. (Қосымша 1)
Кәсіпорында материалдар мен ... ... ... ... 47.3 % ... 2) Өзіндік құн ... осы ... ... ... ... ... ... көңіл
бөлінеді.
Кәсіпорында қосымша өңдеусіз қайта пайдаланылатын немесе сыртқа
сатылатын шикізаттар мен материалдар құны "Қайтымды қалдықтар" бабы ... ... АҚ ... ... сыра ... және сыра ... ... Олар келесі тәртіпте бағаланады:
Сыра дробинасы - негізгі шикізат құнынан сатылу ... ... - ... ... қышқылды жинақтайтын қондырғыны
эксплуатациялау шығындарының негізінде;
Сыра ашытқысы - өндіріске босатылған ашытқы құнының 50 ... ... жылу ... бабында негізгі
өндірістің тікелей технологиялық қажеттіліктеріне жұмсалған жылу энергиясы
бойынша шығындар ... ... Жылу ... ... жоспарлық
шығындар өнім бірлігіне жұмсалатын энергия нормасының ... ... ... ... ... ... есептеледі. Оған көлік - дайындау
шығындары және жылу қазандықтарын күту ... ... ... ... ... энергиясы" бабына негізгі
өндірістің технологиялық қажеттілігіне жұмсалған электр ... ... ... энергиясы бойынша шығындар оны сатып алуға,
трансформациялауға және цех подстанцияларына ... ... ... ... салқындатуға және өндірістік процесстерді тиісті
температуралық режимде сақтауға арналған суық ауаға ... ... ... суық ауа" бабы ... ... ... өнімнің жекелеген түрлеріне сыра өндірудің технологиялық
процесінің ұзақтығы негізінде ... ... ... ... ... ... бабы ... өндірістік
жұмысшыларға, сондай-ақ өнім өндірумен тікелей байланысты инженер, технолог
мамндарға есептелген негізгі ... ... ... Егер ... бір ... тікелей белгісі бойынша өнімнің ... ... ... ... онда оны ... ... жұмыс орындарының
тізімін, қызмет көрсету нормаларын ескере отырып сметалық ставканы есептеу
негізінде өнімнің ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі заң
актілерімен немесе ұжымдық шарттармен қарастырылған ... ... ... үшін ... ... кезекті және қосымша демалыс ақы
т.б. сомасы бейнеленеді.
"Еңбекақыдан аударылатын аударымдар" бабы ... ... ... аударылатын сомалар көрсетіледі.
"Үстеме шығындар" бабы бойынша "Шымкентсыра" АҚ келесідей шығындар
көрсетіледі:
1. ... ... ... ... ... ... Негізгі өндіріс бойынша жөндеу шығындары
4. Көмекші өндіріс бойынша жөндеу шығындары
5. Ведомстводан тыс ... ... ... күтіп ұстау
7. Көлік құралдарын күтіп ұстау
8. ... ... ... ... ... бойынша шығындар
10. Суға ақы төлеу
11. Басқа да шығындар - канцелярлық, типографиялық, байланыс
12. Өнімді сату бойынша шығындар
13. Банк ... ақы ... ... емес ... тозуы
15. Іссапар шығындары
16. Сынған ыдыстарды есептен шығару шығындары
17. Автокөлік ... ... ... Өндірістік шығындар есебін ұйымдастыру
Өндірістік шығындар есебін жүргізу ... ... ең ... ... ... ... Шығындар есебі дұрыс
ұйымдастырылып, нақты ... ... ... ... ... ... ... етілуі қажет.
8010–шы “Негізгі өндіріс” бөлімшесінің шоттары ... ... ... ... ... транзиттік шоттар болып саналады.
Бұл шоттар негізгі өндіріске ... ... ... ... ақы ... еңбек ақыдан аударымдар, амортизациялық
аударымдар және ... да ... ... ... ... ... арналған. 8011-8015 шоттардың дебеті бойынша бір
элементтік шығындар сомасы ... ... Олар әр ... ... ... ... ... жатқызылады.
Кәсіпорынның бухгалтерлік балансында есепті кезеңде ... ... ... ... ... және ... соңында толық
көрініс таба алмайды. Бұл шығындар баланста бөлшектеніп көрсетіледі, яғни
аяқталмаған өндіріс ... ... ... ... ... ... ... сомаларында, мұнда
аяқталмаған негізгі ... ... ... өндірістің
шалафабрикаттары, аяқталмаған көмекші өндіріс, басқа да аяқталмаған өндіріс
көрсетіледі және ...... ... өткізілмеген
қалдықтары нақты өзіндік құн арқылы. Ай басында 1340 – 1343 ... ... ... ... ... ... ... дебетіне көшіріледі. Ал кезең соңында аяқталмаған өндірістің
нақты өзіндік құнына сай сомалар 8010-8040 шоттарының кредитінен ... ... ... ... ... – өткізуге арналған өнімдерді
шығаруға, сондай – ақ завод ішіндегі ... ... ... ... АҚ – да ... ... өндіріс түрлері бар:
|№ |Шығындар есебі ұйымдастырылатын ... шала |
| ... ... ... мен ... |
| | ... |
|1 ... цехы ... ... |
| ... ұсақтау, сумен араластыру, | |
| ... және ... | |
|2 ... цехы ... сыра |
| ... ... және ... ашыту | |
| ... | |
|3 ... цехы ... сыра |
| ... ... ... ... және | |
| ... | |
|4 ... құю цехы ... сыра |
| ... ... құю, ... | ... ... ... шығындар калькуляция баптарының
номенклатурасы бойынша 8010“Негізгі өндіріс” шотында есепке алынады.
Өнім өндіруге жұмсалған шығындар сол ... ... ... ... ... Қандай калькуляциялық кезеңге жататынын ... ... ... жекелеген түрлері өнімнің өзіндік құнын
жоспарлау, есепке алу және ... ... ... ... ... нормаланған өндіріс шығындарына енгізіледі.
Калькуляция баптарының номенклатурасы бойынша өндірістегі барлық
шығындар цехтар бойынша ведомосқа жинақталады, онда әрбір ... жеке ... ... ... есепті кезеңнің басында қаржы
бухгалтериясының басқару бухгалтериясына, есепті кезең ... ... ... ... бухгалтериясына беріледі.
Өңдеудің барлық түрінен өтпеген және техникалық ... ... ... ... ал олар ... ... шығындар
аяқталмаған өндіріс шығындарын құрайды. Аяқталмаған өндіріс қозғалысының
сондай – ақ ... ... ... ... ал ақша ... ... жүргізеді.
Бұл есеп аяқталмаған өндірісте тұрған материалдардың сақталуын, дайын
өнім мен аяқталмаған өндіріс арасындағы шығындарының арақажеттілігін ... ... ... кем шығуы мен артық шығуын анықтауды, оларды
есптеп шығарып тастауға арналған.
Аяқталмаған өндіріс "Шымкентсыра" АҚ–да жоспарлы ... ... ... ... анықталады.
Аяқталмаған өндіріске жататын шығындарды айқындау мен олардың қалыпты
дәрежеде сақталуын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... өндірістегі қалдықтар төмендегідей бағаланады:
* шығындарды толығымен дайын өнімге жатқызылатын “Өндірісті ... ... ... тыс ... ... ... барлық
баптар бойынша іс жүзіндегі өзіндік құн бойынша;
* дайындық дәрежесін ескере отырып тікелей шығынның барлық баптар бойынша
шығын ... ... ала ... ... және ... әкімшілік шығындар
% бойынша қабылданған базасына таратады.
Ай сайын ... ... ... ... ... ... ... синтетикалық шоттарда бөлек ала отырып, өндірістік
туралы қорытынды деректер алу үшін қажет.
Жинақта ... ... ... ... немесе іс жүзіндегі
өзіндік құнның өндіріске жұмсалған материалдық запастардың есетік бағасы
бойынша құннан ауытқуы (+,-) көрсетіледі. ... ... мен ... ... алу ... жолға қойылған кезде транспорттық дайындау
шығындары немесе аутқалу өндіріс ... ... ... Жинақта
кәсіпорын бойынша өндіріс шығындары анықталады.
"Шымкентсыра" АҚ–да шығындар жинағы ... ... құны ... ... ... ... ... сомасын олардың санына бөледі. Көрсетілген қызметтің бір
өлшемінің құны бойынша шығындарды 8030 ... ... ... ... және ... ... көшіріліп жазылады; 8010
шотының дебеті – жабдықтарды күтіп үстау және қосымша шығындар үшін негізгі
өндіріс цехтары пайдаланған электр ... бу, су ... 8030 ... ...... ... ... құнына көрсетілген қызметтер
актімен тәсілденеді.
Негізгі және көмекші өндірістердің цехтары тұтынған сондай – ақ ... ... ... су, бу мөлшері есептегіштердің көрсетуі бойынша
анықталады. Автокөліктердің жұмысы жүк автомобильдерінен жолсапар парақтары
бойынша анықталған тонна – километр есебімен ... ... ... , ... өзі ... ... ... шығару
үшін аяқталмаған өндіріс көлемін дәл анықтаудың ... зор. Біз ... ... АҚ – да ... ... ішінде механикалық,
кислородтық, жөндеу құрылыс цехынан басқасында ... ... ... ... екі ... іс жүзіндегі өзіндік құны
бойынша және есептен шығару жолмен анықтауға болады.
Бірінші әдіс кезінде жөндеу жұмыстарына, ... не ... ... ... ... ... шығарылады. “Қосалқы
материалдар”, “Негізгі және қосалқы еңбек ... ... ... баптар
бойынша шығындар бастарқы деректер ... ... ... ... ... бөлу ... белгіленген көлемде аяқталмаған өндіріске
жатқызылады.
Негізгі өндіріс тұтынатын өнімді ... ... ... және қызмет
көрсететін өндіріс көмекші өндіріс деп ... Бұл ... ... ... ... ... механика цехы, автокөлік т.б. Көмекші
өндіріс шығындарының есебі 920 ... және ... ... ... ... ... өндіріске (цехқа) жеке талдамалық шот
тіркелмелі парақтарда ашылады.
Көмекші өндіріс шығындарының есебі келесі шоттарда жүргізіледі.
8030 “Көмекші өндіріс” (қорытындылаушы шот)
8031 “Материалдар”
8032 “Жұмысшылардың еңбегіне ақы ... ... ... ... ... ... да ... өндірістердің әрбір цехы бойынша шығындарды есепке алу “Цех
шығындары” машинограммасында жүргізіледі.
Есепті кезеңнің басында ... ... ... ... ... ... береді, олар көмекші
өндірістің жекелеген ... ... ... 8030 Кт ... ... ... қаржы бухгалтериясы көмекші өндірістегі
аяқталмаған өндіріс қалдықтарын балансқа енгізе алады.
Екінші әдіс кезінде түгендеу ... ... ... ... және норма сағат есебінен ... ... ... болу ... ... ... ... калькуляциялардың деректері
бойынша , ал қосымша шығындарды жалақыға % қатынас есебімен анықтайды. ... ... ... ... өндірістің құнын құрайды.
Ай соңында “Цехтардың шығындары” ведомостында көмекші өндіріс бойынша
шығындар баптарының әрбір цех және ... ... ... ... ... ... есептеліп шығарылады.
"Шымкентсыра" АҚ – да келесідей көмекші өндіріс түрлері бар:
1. Жылу ... ... ... ... ... Ыдыс ... Жөндеу-механикалық цех;
6. КИПиА;
7. ФСГ (жөндеу тобы)
8. Энергоцех;
9. МСС;
10. РСЦ;
11.Теміржол торабының базасы;
12. Шөлмектегі сыра экспедициясы.
Сондай-ақ "Шымкентсыра" АҚ-да ... ... ... ... ... ... сала ... яғни
қызмет көрсетуші өндірістер мен шаруашылықтар бар:
1. 240 балаға арналған "Арман" ... ... 700 ... метр теплица;
3. медицина орталығы;
4. 100 адамға арналған асхана.
2. ... ... ... мен ... ... ... ... Өнімнің, жұмыстардың және көрсетілетін қызметтердің өзіндік құнын
калькуляциялаудың жалпы ережелері
Калькуляция дегеніміз өнімнің, атқарылған жұмыстар мен ... бір ... ... ... құны ... табылады. Ол
кәсіпорын жұмысын жедел басқару үшін ... роль ... және ... дер ... ашуға және өнімнің өзіндік құнын жоспарлауға,
өнімге, жұмыстар мен қызметтерге ... және ... ... ... ... ерекшеліктері мен технологиясына байланысты
өндірістегі шығындарды есепке алудың және ... ... ... ... ... қолданылады. Халық шаруашылығының түрлі
салаларындағы кәсіпорындарда қандай да бір әдісті қолдану өнімнің өзіндік
құнын жоспарлау, ... алу және ... ... ... ... ... ... мерзімі: алдын ала және кейінгі ... ... ... ... ала жасалатын калькуляция өнімді шығарғанға дейін өндіріске
қажетті деңгейдегі шығындардың мөлшерін топшылайды. Оған ... және ... ... ... ... (жұмысқа, қызметке) және бұйым бірлігіне
мүмкін болатын шығындардың деңгейінде анықталады, бірақ ол кезде жалақының,
энергияның, отынның, материалдардың, нормасы, ... ... ... ... ... ... - бұл жомпарлы калькуляцияның бір
түрі, ол жоспарланған және жаңадан игерілген бұйымның негізінде ... ... ... жасауға негіз бола алады.
Нормативтік калькуляция ағымдағы жоспарлы калькуляцияның бір ... ... Бұл ... әдіс ... ... ... ... кәсіпорынның өзінде паййдаланып жүрген ... ... ... ... Оның ... қол ... шығындар деңгейін
сипаттайтын ағымдағы және әрекет етіп ... ... ... ... жоспарлы калькуляцияға қарағанда дәлділігі
анағұрлым жоғарылау болып келеді.
Кейінгі (немесе кезекті) ... өнім ... ... есеп мәліметтері бойынша жасалынады.
Олар нақты шығынды көрсетеді. Оларға ... ... беру ... ... ... жатады.
Өнімнің өзіндік құнының нақты ... ... ... ... ... ол ... кәсіпорынға байланысты себептері
бойынша да (өнімді өндірудің орындалуы немесе орындалмауы, ... ... ... немесе кем жұмсалуы) және оған байланыссыз себептері
бойынша да (материалдарға бағаның өзгеруі, ... ... ... ... ... ... ... тарифке өзгерістер
енгізілуіне байланысты) ауытқуы мүмкін.
Калькуляцияның бұл түрі нақты шығындар туралы есептік ... ... ... ... ... және ... айдың ішінде алынған
өнімдер немесе басқа да кезеңге есептелген шығындар деңгейінде жасалады.
Калькуляцияның бұл түрі ... ... ... ... ... ала бағалау үшін пайдаланылады.
Калькуляциялау кезінде өнімнің өзіндік құнының калькуляциясын және
шығындарды ... ... ... белгілеу өте үлкен роль атқарады.
Шығындардың есеп объектісі болып сол ... ... ... ... ... объектісі болып өнім түрлері,
жұмыстар, қызметтер саналады. Өнеркәсіпте есеп объектісі өте ... ... ... келеді.
Мысалға, тігін фабрикасының шығыны мен өнімнің өзіндік құны сол
фабрикада тігілген ерлер костюмы бойынша ... Ауыл ... ... әдетте, өзінің калькуляциялау объектісімен сәйкес ... ... ... ... ... объектісі күздік бидай
болып табылса, ал калькуляциялау ... ... ... ... ... есептеу объектісі сүтті ... ... ... ... ... сол ... сүті, төлі, қиы жатады.
Есеп объектісі мен калькуляциялаудан басқа ... ... ... ... ... ... әдетте, тиісті өнім (бұйым)
түрінің техникалық жағдайына немесе қабылданған стандарттық ... ... ... ... ... ... ... келуі тиіс. Егер де
жоспарлау өлшем бірлігі ретінде екі көрсеткішті пайдаланса (т және ... ... ... осы екі ... ... ғана ... іс жүзінде пайдаланатын калькуляциялық өлшем бірлігін келесі
топқа ... ... ... - ... ... ... тонна, литр және т.б.;
-ірілендірілген бірліктер - тігін бұйымының прейскуранттық нөмірі,
белгілі бір ... жүз жұп аяқ ... және ... ... ... калькуляциялау үшін пайдаланылатын шартты-
натуралды бірлік, ондағы пайдалы заттың ... ... ... болуы
мүмкін (мысалға, спирт-100%, күйдіргіш содасы-92% натрий);
-құндық бірлігі;
-еңбек бірлігі (норма-сағаты);
-орындалған жұмыс бірлігі (тткм, машина-күні, ай-күні);
-пайдалы нәтиженің бірлігі-қуаты, ... және ... ... бір ... бір ... ... ... бірнеше түрі өнімді алса, онда оларды шығару үшін ... ... ... ... ... ... ... ондай өнім
бірлігінің өзіндік құнын есептеуге төменде келтірілген әдістің ... Егер де ... ... ... ... кешені бірнеше
рет қайта жасаудан тұратын болса және өндірістің бұл ... ... ... ... ... бар ... онда ... өнімге немесе
шалафабрикатқа бөлістік калькуляциясын ... ... Егер де ... ... бір өнім ... ... бөлу мүмкіндігі бар болса, онда
оны тікелей сол өнімнің өзіндік құнына қосуға болады.
Кешендік ... ... ... ... келесі әдістерді
қолданады:
- шығындарды шегеру. Бұл әдіс кезінде ... ... ... ... өнім болып саналады, ал қалғандары ... ... ... кеткен барлық шығыннан ілеспе өнім
жоспарлы өзіндік құны ... ... және ... ... деңгейін негізгі өнімнің өзіндік құны деп санауға болады.
Бұл әдісті негізгі ... ... ... ... болған кезде ғана
және ілеспе өнімнің үлес салмағы аса көп болмаса ғана пайдаланады.
Мысалға, молибден ... ... ... одан ... ... мыс ... ... тастайды жәнет.б.
Өнімнің өзіндік құнын есептеген кезде ... ... ... ... ... жүзеге асады.
- аралас (қиыстыру) әдісі. Бұл әдісті кешендік ... ... және ... ... ... кезде пайдаланылады. Бұл
әдісте шегеріп тастау да, шығындарды тарату да қатар әрі үйлесімді
тұрғыда ... Бұл ... ... ... сомасынан ілеспе
өнімнің құны шегеріліп, қалған бөлігі негізгі ... ... ... ... ... келесі жұмыс кезеңінен тұрады: жалпы кешендік ... ... ... құны ... ... қалған қалдығы негізгі
өнімдердің арасына белгіленген коэффиценттерге ... ... ... ... ... өзіндік құнына жатқызылатын және ... ... ... ... ақ ... ... ... кезде одан
ілеспе өнімдерін шығарып тастайды (ставролит, кесек құмдарын және т.б.). ... ... ... ақ металдар, рутолдық және ильмениттік қоспалардың
(концентраттарының) арасына белгіленген коэффиценттер бойынша және негізгі
металлдың ... ... ... таратады.
Өндірістің технологиялық және ұйымдастыру ерекшеліктеріне байланысты
өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың және өндіріс шығындарын есептедің
бірнеше әдістері пайдаланылады. ... ... ... ... ... ... шығындарын есептеудің әдісі деп, кәсіпорынның шығынын
бақылау үшін өнімнің нақты өзіндік құнын есептеу және ... ... ... ... ... ... ... әдістерінің жиынтығын
атайды.
Өнімнің өзіндік құнының әдісіне әсер ететін негізгі факторлар ретінде
мыналарды атауға болады:
- өндіріс типі;
- ... ... ... өнімнің номенклатурасы мен сипаты;
- өндіріс циклының ұзақтылығы;
- аяқталмаған өндірістің қолда бары, ... және ... ... ... ... ... бұл ... әсері бірдей емес, ... ... ... құнын
калькуляциядың әртүрлі әдісін қолдануға тура келеді. өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялау әдістемесінде шығарылатын ... ... ... роль ... ... ... жай және ... болып бөлінеді. Жай
өнім - бұл жеке бөлшектерден, түйіндерден, ... ... Жай ... көмір, рудалар, мұнай, газ, цемент, тері, ет және т.б. ... ... ... ... ... ... аса күрделі
әдістемелерді пайдалануды талап етпейді. ... жай ... бір ... түрі ... өнім деп ... бөлшектерден, түйіндерден, детальдардан
тұратын өнімдерді атайды.
Мысалы, машиналар, станоктар, құрал-жабдықтар, автобустар және т.б.
Күрделі ... ... ... ... ... өнім ... оның
бөлшектері, түйіндері, детальдары да калькуляцияланады. Бұл соңғылары
калькуляциялау әдістемесіне қосымша ... ... ... ... ... ... ұзақтығы басты
роль атқарады. Кейбір салаларда оның ... ... ... құраса
(көмір, қара металлургия, электростанция, т.б.), ал басқаларында бірнеше
күн, мысалға, тоқыма өнеркәсібінде, химия ... тері ... ал ... ... ... ... ... (кеме құрылысында,
ауыр машина жасау кәсіпорындарында т.б.), ал ... ... ... ... шаруашылығын пайдалану).
Өндірістік циклы ұзақ өнеркәсіп ... ... ... ... жасау бірнеше айға немесе маусымға созылуы
мүмкін және олар бірнеше сағаттар ... ... ... ... біршама күрделі болып келеді. Оның күрделілігі, ең алдымен,
үлкен аяқталмаған өндірістің ... ... ... және ... да
арнайы жағдайларының әсерінен болуы мүмкін.
2. ... ... ... алу және ... ... ... әдістері
Өндірісті ұйымдастыру ерекшеліктері мен технологиясына байланысты
өндірістік шығындар есебін жүргізудің және өнімнің ... ... ... ... ... шығындарды есепке алудың және ... ... ... ... ... біртекті өнім шығаратын кәсіпорында (су
электр станциялары, кен, көмір, мұнай мен газ ... ... ... ... ... ... ... (егер де олар
болса, онда оның көлемі шамалы болады) және шалафабрикаттарды өзі өндіреді.
Егер де ... ... ... ... ... онда бұл ... рұқсат етілуі мүмкін. Бұл әдістің мәні бүкіл шығарылған өнімге
кеткен ... ... ... Өнім ... ... ... ... жолымен шығарады, яғни шығын деңгейін өндірістің натуралды көлеміне
немесе шартты-натуралды көрсеткішіне жай бөлу арқылы табады. ... ... ... ... ... ... технологиялық процесс
бойынша есептелінуі мүмкін.
Сонымен, көмірді өндіру өнеркәсібі бірнеше кезеңнен тұрады: дайындық
жұмыстары, көмірді алу, ... ... ... және ... ... сорттау, өңдеу, вагонға тиеу. Міне сондықтан бұл жердегі шығындарды
есептеу мен калькуляциялаудың жай әдіс, процесстік деп ... да ... ... кәсіпорын барлық шығындарды өндірілетін өнімнің бір түріне,
ал аяқталмаған өндіріс болмаған жағдайда - шығарылған өнімге жатқызады, ал
біртекті өнім ... ... ... барлық баптары бойынша
өндірістегі шығындарды негізделген нормалау ... ... ... ... ... ... қарапайым әдісінің дұрыстығын
және прогресшілдігін (іргелішілдігін) дәлелдеп берді. Өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялау мен шығынды ... ... ... төрт ... бар.
Бірінші нұсқа кезінде тікелей және жанама шығындар бүкіл өнімді
шығаруға жұмсалған шығындардың белгіленген баптары бойынша ... ... бір ... ... құны ... өндірістік шығындарды дайын
өнімнің санына бөлумен ... Бұл ... (су ... құм, ... ... аяқталмаған өндіріс, шалафабрикаттар
және өнімнің құрамдас бөліктері болмайды.
Екінші нұсқаны аяқталмаған өндірісі бар кәсіпорындар қолданады. Бұл
арада дайын өнім мен ... ... ... ... ... туындайды. Бұл нұсқа 1 текше метр ағаштың ... ... ... ... ... ... ... өндірісті, әдетте, интервалдық әдісін пайдалана отырып,
бағалайды.
Үшінші нұсқа бір ... ... ... ... шығаратын немесе
өндіретін: жылу мен электр энергиясын шығаратынғ, мұнай мен газ өндіретін,
балық аулайтын кәсіпорындарда ... ... ... ... ... өндіріс бойынша, яғни қарапайым әдіспен ... ... ... өзіндік құнын үйлестірілген әдіспен калькуляцияланады. Мұнай мен
газ өндіру кезіндегі энергетикалық ... ... жер ... ... ... жер қыртысының қайтарымдылығын жақсартуға,
мұнайды диэмулсациялауға, мұнайды айдауға және сақтауға жұмсалатын шығындар
тікелей белгілері бойынша мұнайға, ал газ ... және ... ... ... ... ... кәсіпорынның орташа келісімді
бағасы бойынша бағаланады және мұнай мен газдың жалпы табылған (шығарылған)
үлесіне тепе-тең мөлшерде мұнай мен газ арасында ... ... ... нұсқасын өнімнің өзіндік құнын анықтамай-
ақ шығындар есебін бөлістік немесе ... ... ... пайдаланады. Бұл нұсқаны химия мен құрылыс материалдарын
шығаратын өнеркәсіп қолданады. Бұл арада ... ... ... және
өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қарапайым және бөлістік ... ... ... ... және ... ... құнын калькуляциялаудың
тапсырыстық әдісі аз сериялы және жеке-дара өндірісі бар кәсіпорындарда,
жөндеу және ... ... ... ... ... ... ... тапсырыстар бойынша белгіленген номенклатура баптарының
кескінінде есепке алынады. ... ... ... ... ... ... ... соң орындаушы-цехқа және бухгалтерияға
түседі. әрбір тапсырысқа өзіндік код беріледі, онда ... ... ... ... ... шығысы, өндіріске кеткен шығын
есебін жүргізетін карточкаға көшіріліп жазылады. Тапсырыстың өзіндік ... ... ... ... ... ... тәсілдің кейбір ерекшеліктері бар, атап айтсақ:
- барлық шығарылған шығындар туралы мәліметтерді шоғырландырып ... жеке ... ... мен ... өнім ... ... уақыт аралығындағы емес, аяқталған әрбір партия бойынша шығындарды
шоғырландыру;
- тек бір ғана шотты ... ... ... ... ... өндірістік шығындарын жинақтау тек осы "аяқталмаған
өндіріс" шотында көрсетіледі). Осы ... ... ... ... шығындардың жекелеген есебін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... үшін шалафабрикатсыз әдісі
пайдаланылады.
Тек пайдалану цехында (құю, ұсталық-пресс және т.б.) ... ... ... ... ... ... жеке ... Әдетте, шалафабрикаттық әдісте тапсырысты жасау процесі ... ... ... ... ... ... ... есепте көрініс
таппайды.
Цехтар шығындары әрбір (жекелеген) ... ... ... ... ... ал ... шикізаттар, технологиялық отындар мен энергиялар-белгіленген
топ кескінінде аналитикалық есепте көрініс табады.
Ал үстеме шығыстары олардың өндірілген орны ... ... ... ... ... ... ... бойынша әрбір тапсырыстың өзіндік құнына
жатқызылады.
Ақаудан алынған жоғалтулар, әдетте, өздерінің тиесілі тапсырыстарына
есептен шығарылады. ... ... ... ... танылады.
Тапсырыс орындалып біткен соң және оның ... ... ... ... ... өндірістік бөлім кәсіпорынның
бухгалтериясына тапсырыстың біткені ... ... ... ... соң
тапсырыс бойынша шығындар жасау процесі тоқтатылады. ... ... ... ... ... өткізсе, сол қоймаға накладнойы
өткізу тапсырыстың жабылғаны (мысалға, электротехникалық өнеркәсібінде).
Сондай-ақ кез келген ... ... құны ... үшін
(әсіресе, бітпеген тапсырыстарға қатысты) артық ... ... ... ... ... ол ... 1310- "Материалдар"
бөлімшесінің шоттары дебеттеліп, 8010 немесе 8030 шоттары кредиттеледі.
Бұл әдісті қлолдану ... іс ... ... құн ... ... ... ... дейін барлық шығындар аяқталмаған
өндіріс ретінде қарастырылады. тАпсырыстық әдістің кемшіліктері ... ... ... сирек қайталанатын тапсырыстарды әзірлеу
кезінде материалдық және еңбек шығындарын нормалауды ... ... ... ... және ... ... ... ала
бақылау жасап отыруды қиындатады. Осы кемшіліктерді жою үшін ... ... ірі ... ... ... ... жасауда, ауыр машина
жасауда) олардың торабына (агрегаттарына, ... ... ... ... ұсынады, яғни олардың әрбір конструкциясы
аяқталған болып саналады.
Кіші сериялық өндірісте тапсырыс саны ағымдағы айда ... ... ... ... ... ... бір бұйымды немесе бірнеше
бұйымды (тапсырыстарды) әзірлеу үшін пайдаланған ... ... ... ... есепте бөліп көрсетіледі.
Тораптар мен детальдардың (бөлшектердің) бірінші түрі бойынша олардың
шығындарының есебі тапсырыстық ... ал ... ... ... тәртіпте дайындалатын бұйымдар-екінші, яғни нормативтік әдіспен
ұйымдастырылады. Сөйтіп, бұйымның жалпы құны тапсырыс ескерілген жекелеген
тәртіпте дайындалғандардан ... және ... ... бойынша жалпы
немесе сериялық өндіріс тәртібінде есептелген тораптар мен детальдардың
(бөлшектердің) ... ... ... ... құнынан құрылады.
Кәсіпорынның экономикалық қызметінің қызметкерлері ... ... ... ... ... ... шығындарды есепке алудың
нормативтік әдісінің элементтерін мүмкін болатын жердде қолдануды ұсынуы
тиіс.
Тапсырыстар бойынша ... ... ... ... ... ... өзіндік құны есептелінеді. Карточканың
негізінде өнім бірлігінің өзіндік құнының есептік калькуляциясын жасайды.
Шығындарды есепке алудың және өнімнің ... ... ... әдісі өнімді жаппай өндіретін кәсіпорындарда қолданылады, онда
бастапқы шикізат ... ... ... ... ... өңдеуден
өтеді. Бұл әдіс шикізаттың кешенді түрде пайдаланылатын ... ... ... ... және басқа да салаларда қолданылады.
Мысалы, мата тоқу кәсіпорындарында үш ... ... тоқу және ... қара ... ... ... ... прокат; былғары
өндірісінде - күлді, тері илеу және ... ... ... өнім ... ... ... аяқтайтын технологиялық
процесті бөлістік әдіс деп атайды. Бөлістік әдісте өндіріске ... ... ... ... ... ... яғни ... бойынша
есептелінеді. әрбір бөлістен кейін шалафабрикат ... ал ... өнім ... Бөлініс тізбесі пайдаланылатын жабдықтар,
өндіріс процестерінің ... ... ... ... сипаты мен басқа да ... тән ... ... ... ... ... ... негізінде
белгіленеді. Бұл орайда, бөлініс жөніндегі шығындарды жоспарлау мен есепке
алуды, аяқталмаған өндірісті есепке алу мен ... ... ... шалафабрикаттар мен дайын өнімдердің өзіндік құнын калькуляциялау
мүмкіндігі ескеріледі.
Тікелей шығыстар (шикізат, негізгі ... ... ... ... т.б.) ... бөлістер бойынша, ал әрбір
бөлістердің ішінде-әзірленген өнім түрлері ... ... ... ... ... бұйым).
Үстеме шығыстар бөлістердің арасына таратылады, ал олар әрбір
бөлістердің ішінде-шығарылатын өнім түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... қолданған кезде нормативтік әдістің негізгі
элементтері - нақты шығындардың ... ... ... түрде ауытқуын,
сондай-ақ нормалардың өзгеру есебін және олардың себебін табуды қолдану
керек.
Еңбек шығындарын, ресурстардың ... ... және ... есеп ... ... ... және басқа да
шығындардың нақты шығысын ғана көрсетіп қоймай, сонымен ... ... ... нормасына негізделген шығындар да көрініс табуы
керек. Белгіленген ... ... ... жұмсалған
материалдық шығыстардың құрамының өзгеруінен, шығарылған ... ... ... ... ... ... ... дер кезінде көрініс табуы тиіс.
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығынды есепке алудың
бөлістік әдісінің екі ... ... ... және
шалафабрикатсыз.
Шалафабрикаттық нұсқа әрбір бөлістер бойынша есептік калькуляция
жасайды және оған ... ... қоса ... ... ... ... жасауға жұмсалған материалдық және еңбек
шығындарына одан кейінгі қайта ... ... ... шығындарын
қосып, содан соң өнімнің өзіндік құны анықталады.
Бөлістік әдісі кезінде өндірістегі шығындарды есепке алу өндіріс
есебінің ... ... ... ... жасауға ашылатын ведомостарында
жүргізіледі.
Нарықтық экономикаға өтуге байланысты қайсыбір салада болмасын
бетбұрыстар басталады. Сол ... ... есеп ... шет ... ... ... алу мен ... құнды калькуляциялау
әдістері енгізілуде.
Кәсіпорын өндірістік бухгалтериясында кәсіпорындарға лайық шығындарды
есепке алудың және өнімнің ... ... ... жүйесі мен
әдістерін талдау және енгізу жүзеге асырылады. Мұндай есепті ұйымдастырудың
екі нұсқасы бар.
Бірінші нұсқа ... ... тек таза ... алу ... ... ... ... кезінде бухгалтерлік есепке алу қызметтерінен
басқа нормаларды, нормативтерді, әзірлеуді өндірістегі шығындар ... ... ... яғни ... ... нормативтік шаруашылығын
жүргізіп, болашаққа және жасалған шығындарды стандарттармен салыстыра
отырып, ... ... ... ... ... кезде бухгалтерия
кәсіпорындарды басқару жүйесінің құрамдас бөлігіне айналады. Осы ... ... ... ... ... жиі ... жүйесі өндірістегі шығындарды есепке алудың бөлекше
әдісі емес. Оны өндірістік шығындарды қарапайым т.б. әдістермен ... Бұл ... ... шығындарына қатаң бақылаудың режимі қажет
болған кезде және өндірістік шығындарды нормалаудың мүмкіндігі бар ... ... ... ... негізгі ерекшілі мынау:
өндіріске жұмсалатын барлық шығындар өндіріс басталғанға ... ... ... ... ... ... ... іс жүзіндегі шығындар, іс
жүзіндегі және ... ... құн ... айырмашылықтары
көрсетіледі. Бұл жүйе өндіріс барысында шығындарды жедел бақылап отырудың
аса маңызды құралы болып табылады.
Стандарт-кост жүйесінің ... ... ... ... өзі
белгіленген және өндіріс процесі барысында өзгеріп отыратын стандарттар
жатады. ... ... 3 ... ... ... стандарттар – осы кәсіпорын жетуге ұмтылатын
стандарттар.
Ағымды стандарттар – ... ... үшін ... шығындардың мөлшерін
көрсететін стандарттар.
Базистік стандарт - өндіріс процесінде ... ... ... ... ... ... ... жасауды мынадай қызметтер ... ...... ... ... ... стандарттары,
еңбек ақы төлеу қызметі – жұмысшыларды категориялары, кәсіптері, өндірістік
операциялар бойынша сағаттық ставкаелврды белгілейді.
Стандарт-кост жүйесін қолданушы ... ... ол ... ... ... ... ... және өндіріс процесінде
болатын шығындарды бақылауды қамтамасыз етуге бағытталған.
Нарықтық ... өту ... ... ұйымдастыру есебін қайта
қарастыру мен оның жаңа әдәстерін ... ... ... Осы мақсатта
Қазақстан Республикасының бухгалтерлік ... ... мен ... “Директ-костинг” жүйесі бойынша нарықтық экономикасы дамыған елдердегі
шығындар есебін ұйымдастыру тәжірибесі ерекше мәнге ие ... Бұл жүйе ... ... болды. Оның негізгі идеялары өндірістік есептің ұлттық
ассоциациясында бюллетеніндегі 1936 ... ... ... ... ... ... ... “Директ-костингті” нақты енгізу АҚШ
– та 1953 жылы бухгалтерлердің ұлттық ассоциациясы осы әдістің сипаттамасын
жариялаған соң басталды. Бұл әдіс ... ... - ... ... ал ... ... ... деп аталады.
“Директ-костинг” жүйесінің негізінде ... ... ... дәл бөлу ... шығындарға өндіріс көлемінің өзгеруіне байланысты мөлшері
өзгеретін ... ... ... шикізат пен негізгі материалдар,
техналогиялық мақсаттағы отын мен ... ... ... мен оған сай ... ... ... және ... шығындар және өзге де үстеме шығындар.
Тұрақты шығындарға ... және ... ... ... ... ... мен өткізумен байланысты шығындар
және өзге де жалпы басқармалық коммерциялық және жалпы шаруашылық шығындар
жатады. “Тұрақты шығындар – ... ... – деп ... ... ... ... ол нәтижеге алып бұрылады.
Мөлшері өзгермейтін тұрақты шығындармен салыстырғанда өзгермелі
шығындар күшейтілген бақылауды талап етеді.
Тұрақты шығындар ... ... ... ... ... ... ... бойынша бүтіндей және оның бөлімшелері бойынша смета
есптелінеді. Ескерілген ауытқулар (үнемдеу немесе артық жұмсау) ... ... ... шаруашылық нәтижесіне үлесін анықтауға болады.
Тұрақты шығындардың өзгермелі шығындардан ... ... ... ... көлемінің өзгерісінен тәуелсіз. Сондықтан да олардың
салыстырмалы қысқаруының басты резерві ... ... ... ... ... және ... ... бірнеше шартты
сипаттамасы бар екенін ескертіп өткен жөн, өйткені шығындардың дәл ... ... ... ... ... ... не тәуелсіз болуы мүмкін.
Мысалы: кәсіпорын қызмет ауқымын кеңейту, бұл дегеніміз сәйкесінше қызмет
бөлімшелердің ... ... ... ... (бухгалтерия, маркетинг
бөлімі, өндірістік жоспарлау т.б.) бұл ... ... бір ... тұрақты болып қарастырылған басқару аппаратын ұстау шығындарының
күрт өсуі ... ... ... жатқызылған жекелеген топтар бойынша өнім шығару
көлемінде өзгеріске байланыссыз бір ... ... ... ... ... мүмкін (мысалы: аренда төлемінің өсуі, ... ... ... және ... ... ... ... өндіріс көлемі
технология мен өндірісті ұйымдастыруға өзгерістер сынды факторлар әсерінен
маңызды өзгерісіне ... ... ... ... да ... ... АҚ – да өндіріс пен өндірістік
есепті ұйымдатыру ерекшеліктері
"Шымкентсыра" АҚ ұзақ уақыт бойы бір ғана өнім түрі - ... ... ... ... ... ... Мұндай өндіріс
типінің ерекшеліктері ... ... ... өте жоғары дәрежесі және өндірістің ... ... ... ... ... ... автомат-тандырылған,
басқару сыраны қайнату цехында орналасқан пульттан жүзеге асырылады. Өнім
өндірісінің көлемі жыл сайын артып келеді:
2001 жылы - 1263 мың ... жылы - 1967 мың ... жылы - 3332 мың ... жылы - 4000 мың ... жылы - 5000 мың ... өнім ... 2000 жылы ... "Дархан",
"Шымкентское оригинальное", "Шымкентское специальное", "Шымкентское особое"
сыралары болса, қазіргі уақытта бір ғана сыра түрі ... ... өнім - ... ... сыра дробинасы, сыра ашытқысы,
көмірқышқылы сияқты өндіріс ... ... жылу ... негізгі мақсаты шикізат пен материалдарды үнемдеп
жұмсау, өндірістік емес ... ... ... өндіріс тиімділігін
арттыру, ал өндірістік есептің мақсаты - белгілі бір ... 1 ... ... жұмсалған шығындарды анықтау болып ... ... ... ... мен сапасы бойынша өнім есебін ұйымдастыру;
- өзіндік құнды төмендету бойынша шаралар жүргізу;
- өндірістік шығындар есебін ... ... ... ... дұрыс калькуляциялау;
- пайдаланылмаған өндірістік резервтерді анықтау;
- шаруаға қараусыздықпен күресу.
Өндірістік есептің дұрыс жүргізілуін басқару мен ... бас ... ... ... ... ... ... 3
қосымшада көрсетілген.
Өндіріс шығындарын есепке алу үшін "Шымкенсыра" АҚ-да шоттардың
кешенді жүйесі ... оған ... ... 8030-"Көмекші
өндіріс", 8040-"Үстеме шығындар" бөлімшелерінің шоттары кіреді. Шығындарды
және өнімнің шығарылуын есепке алу мен бақылау жасауды қамтамасыз ету ... есеп ... ... ... ... шығындар" ведомосы,
онда 8010,8030,8040 бөлімшелер шоттары бойынша шығындар есепке алынады. Ай
соңында ... ... ... ... жүзеге асырады. "Цехтар
бойынша шығындар" ... жазу үшін ... ... болып табылады:
- "Материалдар (жалақы) шығындарын бөлу (тарату)" кестесін әзірлеу, онда
шикізат, ... ... ... ... және өндірістің
басқа да материалдық запастары көрсетіледі (1310"Материалдар" ... ... ... ... ... ... ақы шығыстары
(3350-"Персоналдармен еңбек ақы бойынша есеп айырысу" шотының кредиті);
еңбек ақыдан аударылатын ... (3150 ... ... шотының
кредиті);
- "Негізгі құрал-жабдықтар амортизациясының (тозуының) есебі" кестесін
әзірлеу, онда өндіріс ... ... ... ... ... ... сомасы көрсетіледі (2400-"Негізгі құрал-
жабдықтардың ... ... ... ... ... емес активтер амортизациясының есебінің" кестесін әзірлеу,
онда өндіріс ... ... ... ... ... (2700-"Материалдық емес активтердің амортизациясы" бөлімшесі
шоттарының кредиті);
- "Көмекші (қызмет көрсетуші) өндірістер мен шаруашылықтардың көрсеткен
қызметтерін бөлу" ... ... онда ... ... өнім өндіруге, жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге
жұмсалған шығындары көрсетіледі (8030-"Көмекші өндірістер" шоттарының
кредиті).
"Шымкентсыра" АҚ – дағы ... ... ... ... 1 ... келтірілген.
1 сызба.
Өндірістік шығындардың бухгалтерлік есебін ұйымдастыру.
Өндіріс шығындарының талдамалық (аналитикалық) есебі ... ... және ... мен ... ... шығын баптарының
белгіленген номенклатурасы ... ... ... ... ... ... ... шығындарды олардың құжаттары бойынша қандай
калькуляциялау объектісіне жататындығын ... ... есеп ... ... ... және ... шығыстарын ажыратады.
Ал бұл үстеме шығыстарды баптары ... және ... ... ... ... топтастыруға мүмкіндік береді.
Орташа және ірі кәсіпорындарда өндіріс шығындарын есепке алу және
өнімнің ... ... ... үшін ... бухгалтериясы
құрамында, біртұтас болып келетін екі бухгалтерия, яғни ... ... ... ... ... ... шоттардың бас жоспарының 2700- бөлімшелеріне
енетін шоттарын жүргізіп, есептің Бас кітабын, кәсіпорынның ... ... есеп ... ... бухгалтериясы шоттардың Бас жоспарының 8010 - бөлімшелеріне
енетін шоттарды ... ... ... ... ақпаратты қорытып, өзіндік ... ... ... ... мен нормативтерін талдап
және олардың орындалуын бақылайды, өндірістегі ... ... ... ... бүкіл көлемінің нормативтік, эоспарлық
және талдамалық жұмыстарын атқарады. Басқару ... ... ... ... өз билігінде қандай да болмасын бір "ноу-хауды" және ... өзық ... ... ... өз ... бұрын пайдаланып кетпеуін қамтамасыз етеді. Сондықтан басқару
бухгалтериясы ақпаратының сыртқы тұтынушылар үшін ғана ... ... ... ... ... үшін де ... ... мүмкін.
|Кәсіпорынның орталық бухгалтериясы ... ... ... ... ... |
|Бухгалтериясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... |(8010 ... ... ... алынады |шоттарында |
| | ... |
| | | |
| ... ... ... | |
| ... ... |
| ... ... | |
| ... шығындарды | |
| ... | |
| | | |
| | | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... |
| ... | |
| ... ... өзі | |
| ... | |
| ... | |
| ... үшін ... | |
| | | |
| ... ... | |
| ... ... |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... | |
| | | |
| ... ... ... |
| ... 8030, | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... құны ... | |
| | | |
| ... ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... | |
2. ... және ... ... ... ... өзара
қарым-қатынастары
Қаржылық және басқару бухгалтериясының арасындағы ... ... 2 ... ... ... ... ... өндірісті есептеу
үшін 1340-"Негізгі өндіріс", 1341-"Өз өндірісінің шалафабрикаттары", 1342-
"Көмекші өндіріс", 1343-"Басқа да" шоттары ... Бұл ... ... ... ... онда бір-екі күнде ... ... ... яғни ... ... соңында өндірістік
бухгалтериядан қаржылық бухгалтерияға беріледі (демек, 1340-1343 шоттары
дебеттеліп, 8010, 8020, 8030 ... ... ... соң келесі жылдың
басында қайтадан қаржылық бухгалтериядан ... ... ... 8010, 8020, 8030 шоттары дебеттеліп, 1340-1343 ... ... ... "бір ... шоттар" болып табылады және оның
қалдықтары осы шоттар бойынша кәсіпорынның ... есеп ... ... ... ... ... ақпараттар нақты жасалған шығындар
туралы белгілі бір ақпараттардың бөлігін ... оны ... ... мен ... ... ... шығарылған өнімнің нақты
өндірістік өзіндік құны туралы мәліметтерді алуға ... ... ... де ... Әрбір бөлімше өз кезегі бойынша үш ... ... ... ... материалдар;
- шығындарға кеткен тікелей жұмыс күші;
- үстеме шығыстар.
Тікелей шығындарға кеткен материалдар ... ... ... ... ... басқа да шығындарымен қатар қосылады. Мысалға, автомобиль
өндірісі үшін болат немесе жиһаз өндірісі үшін ағаш ... ... ... ... ... ... ... - бұл өнімді әзірлеуге тікелей
қатысқан өндіріс жұмысшыларына ... ... ... ... ақыдан
аударылатын аударымдарды қоса есептегенде) болып табылады.
Мысалы, толассыз өндірісте жұмыс істейтін оператордың немесе ... ... ... жұмысшының еңбек ақысы т.б. осы сияқты тікелей
еңбек ақылары жатады.
Қызмет көрсететін цех ... ... ... ... ... ... табылмайды, ал олар үстеме шығысқа жатқызылады.
Үстеме шығыстар өндіріске кеткен барлық шығындардан тікелей шығындарды
(тікелей материалдар шығындары мен ... ... ... ... ... шығады. Одан басқа, үстеме шығыстардың қатарына:
амортизация шығыстары, жал ақысы, ... ... ... ... және басқа да себептердің салдарынан өндірістің уақытша тоқтап
қалуының шығыстары т.б. жатады.
Жалпы ... ... ... төрт ... кезеңге бөлуге болады:
- өндіріс түрлері бойынша "транзиттік" шоттарда субъектінің ... ... ... ... ... ... ... (негізгі, көмекші т.б. өндірістері бойынша).
- "Үстеме шығыстардың" ... ... ... ... шығыстары
жинақталып, олардың жалпы деңгейі туралы ақпараттар беріледі;
- үстеме шығыстарын ... ... ... жүргізуші
субъекттің есептік саясатында қаралған ... ... ... ... ... "Транзиттік" шоттардағы жинақталған шығыстарды дайын өнім шотына
есептен шығарып, дайын өнімнің нақты өзіндік құны ... ... ... де ... ... тиесілі
саласына жатқызылады.
Біз қарастырып отырған “Шымкентсыра” АҚ – да ... ... ... мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қайта жасау
(бөлістік) әдісі қолданылады. Кәсіпорындарда бұл әдіс ... ... ... есепке алу, калькуляциялау ережелеріне сәйкес ұйымдастырылған.
“Шымкентсыра” АҚ – да бастапқы шикізатты ... ... ... ... (
қайнату цехы, ашыту цехы, лагер цехы, ыдыстарға құю цехы) арқылы дайын өнім
(сыра) ... ... ... есепке алу мен өзіндік құнды
калькуляциялаудың қайта жасау әдісі ... ... ... ... ... нормативтік әдістің негізгі элементтері іс ... ... ... ... жүйелі түрде анықтап отыру, сондай
-–ақ нормалардың өзгеруін анықтау және есепке алу пайдаланады.
Құжаттамада және ... есеп ... тек ... және ... іс ... ... ғана емес, сонымен бірге нормалар немесе
оларға негізделген өндірістік ... ... ... ... ... технологиялық процестен ауытқу, жұмсалған
материалдық шығындар құрамының, өнім ... ... ... ... ... ... ... жұмсалуын дер кезінде анықтап
отырады.
“Шымкентсыра” АҚ – дағы өндіріс шығындарын есепке алу мен ... ... ... ... ... ... ... өзіндік
құны есеп беру кезеңінің ... ... ... ал ... ... және цех ... есеп беру кезеңі ішіндегі өндірістегі іс
жүзіндегі шығындардың жоспар бойынша белгіленген нормаларға сәйкес ... ... ... ... сөз. ... ... ... алудың бұл
әдісінде өнімнің бүкіл шығарылымының өзіндік құны шығындар нормалары бүкіл
жоспарланған кезеңге ... ... ... ... ... ... салыстырылады, осының салдарынан олар кәсіпорынның өндіріске
жұмсаған шығындарының шын мәніндегі деңгейін ... дәл, анық ... ... ... ... элементтерін қолдану арқылы
жоюға болады, бұл кезде өнімнің бір ... және ... ... құны ... ... ... ... Ал нормативтік
өзіндік құнның жоспарлы өзіндік құннан ... сол бір ... ... ... технологиялық процесі, сондай-ақ материалдық еңбек және
басқа да шығындардың нормалары негізінде анықталады. Шығындарды есепке алу
келесідей ұйымдастырылған: шығындар нормасынан ... ... ... ... ... есеп ... отырған кезеңнен кейін емес, өндіріс
процесінде, яғни шығындарға әсер етуге мүмкіндік бар кезде анықталады.
3. ... ... ... және ... ... ... жетілдіру жолдары
3.1 Кәсіпорын бойынша өндірістік шығындарды ... ... ... ... көздерінің бірі өзіндік құн
болып табылады. "Шымкентсыра" АҚ -дағы өндірістік шығындар ... ... ... ... Енді ... ... құнын талдауға
кірісеміз. Өнімнің өзіндік құнын талдаудағы басты ... ... ... ... үлес ... ... оның шаруашылық
операцияларының тиімділігін жоғарылататын қосымша резервтерді айқындау.
Өнімнің өзіндік құнын талдаудың маңызы зор. Ол ... ... ... ... оның ... ... жоспарды орындауға,
оның өсіміне факторладың ... ... және оның ... ... ... ... жұмысына баға беруге, өнімнің
өзіндік құнын төмендету резервтерін белгілеуге мүмкіндік ... ... ... ... ... болып келесі көрсеткшітер
табылады:
• жалпы тауарлық өнімнің және шығындар бойынша толық өзіндік ... ... ... бір ... ... ... салыстырмалы тауарлы өнімнің өзіндік құны;
• жеке бұйымдардың өзіндік кұны;
... жеке ... мен ... ... маңызды міндеттерінің бірі өнеркәсіптік өнімнің
өзіндік құнын төмендетуге барынша атсалысу болып ... ... ... негізгі жолдары еңбек өнімділігін жоғарылату, өнім ... ... ... отын мен ... ... азайту, әкімшілік
басқару шығындары, т.б. шығындарды қысқарту болып табылады.
Талдау жасау арқылы ... ... кұн ... ... жекелеген
баптары бойынша жекелеген өнім түрлері бойынша жоспардың орындалуын ... ... ... ... ... жекелеген факторладың әсер ету
мөлшері анықталады және ... ... ... ... АҚ ... ... яғни ... өзіндік құнын талдау
үшін бастапқы мәліметтер келесі кұжаттардан алынды:
- № 5-з үлгідегі "Өндірістік шығындар ... есеп ... ... ... ... ... 5);
- есептік калькуляция (Қосымша 6);
- тауарлы өнімге жұмсалған өндірістік шығындар жиынтығы
(Қосымша 7);
- үстеме шығындар ... ... ... шығындардың талдамалық және топтамалық есебінің мәліметтері.
Тауарлы өнімнің өзіндік құны ... ... ... дәл анықтау, бағалау мақсатында ... ... ... ... оны ... ... ... керек. "Шымкентсыра" АҚ-
дағы өндірістік шығындар құрылымы 1 кестеде келтірілген.
1 кесте
Кәсіпорындағы өндірістік ... ... ... ... сомасы ... ... |
| |(мың ... |% |
| ... |Нақты |Ауытқу |Жоспар |Нақты |Ауытқу |
|Материалдық |301970 |171572 |-130398 |59,74 |59,7 |-0,04 ... | | | | | | ... ... |50143 |-38107 |17,46 |17,45 |-0,01 ... |22945 |11157 |-11788 |4,54 |3,88 |-0,66 ... | | | | | | ... |15275 |8679 |-6596 |3,02 |3,02 |- ... да ... |77070 |45839 |-31231 |15,24 |15,95 |+0,71 ... құн |505510 |287390 |-218120 |100 |100 |- ... ... ... сыра өнеркәсібі материал сыйымдылығы
жоғары салаға ... ... ... жоспарлы шығындардан 218120 мың
теңгеге; яғни 43 % төмен болған.Бұл ... ... ... деңгейге дейін
артпауына байланысты (жоспарланған 3000 мың дал сыраның орнына 1332 мың дал
өндірілген).
3.2 Тауарлық өнімнің бір теңгесіне жұмсалған ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын
төмендету бойынша көрсеткіштермен қатар тауарлы өнімнің 1 ... ... ... ... ... ... ... өнім жөнінде көптеген артық
жұмсауларға жол ... ... ... ... ... ... кеміту
жөніндегі тапсырмалады онша қиналмай асыра орындай ... Бұл ... үшін 1958 ... бері ... ... барлық
кәсіпорындары үшін тауарлы өнімнің өзіндік құнын қорытындылаушы көрсеткіші
— тауарлы өнімнің бір теңгесіне жұмсалатын шығындар ... ... ... С.С. Сатыбалдин өзінің "Кәсіпорындар мен ... ... ... кітабында.
Тауарлы өнімнің бір теңгесіне жұмсалған шығындар өнімнің өзіндік құнын
өндіріс ... яғни ... ... ... соңғы
нәтижелермен байланысын сипаттайтын аралық көрсеткіш болып табылады.
Материалдық және еңбек ақы ... мен ... ... ... материалдық шығындарының нормасының сақтау дәрежесін, өнімнің
өзіндік құны құрамындағы материалдық шығындар деңгейін анықтау ... ... ... ... ... ... сондай-ақ осы
ауытқуларға әсер еткен факторларды анықтау үшін қажет.
"Шымкентсыра" АҚ-дағы өнімнің ... ... ... ... үлесі басым болғандықтан, өзіндік құнды талдауда осы шығындарғы
көп көңіл бөлу керек. Өйткені дәл осы ... ... ... өнімнің
өзіндік құнын елеулі дәрежеде төмендетуге қол жеткіземіз. Келесі кестеде
"Шымкентское оригинальное" сырасының 1 ... ... ... ... ... материялдық щығындардың есебі
| ... ... ... ... |
|Материалдық ... ... | ... | | |
| | | | ... ... |
| ... ... ... | |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... ... |43,29 |42,4 |-0,89 |-0,89 |- ... |21,425 |25,2 |+3,775 | |- |
| | | | |3,775 | ... |3,19 |2,66 |-0,53 |-0,44 |-0,09 ... ... |1,06 |-0,315 |-0,275 |-0,04 ... |10,42 |4,026 |-6,394 |-0,941 |-5,453 ... |2,13 |3,01 |+0,88 |+0,88 |- ... |1,2 |1,44 |+0,24 |+0,444 |-0,204 ... |0,5 |0,5 |- |- |- ... сода |2,25 |2,1925 |-0,0575 |- |-0,0575 ... сынуы |2,5 |1,92 |-0,58 |-0,55 |-0,03 ... |8,1 |8,34 |+0,24 |+0,9 |0,66 ... |0,07 |0,07 |- |- |- ... әк |0,65 |0,06458 ... |- |-0,58542 |
|Тұзды қышқыл |0,18 |0,18 |- |- |- ... ауа |6,75 |6,18 |-0,57 |-0,53 |-0,04 ... ... |10,1 |9,29 |-0,81 |- |-0,81 ... ... |3,4 |1,3 |-1,47 |-0,035 |-1,435 ... |114,78 |108,34 |-6,44 |+2,88 |-9,328 ... көріп отырғанымыздай, 1 дал ... ... ... ... ... ... 6,44 мың ... төмендеуі
байқалып отыр. Оған материал, ... ... мен ... ... төмен болғаны әсер еткен. Бірақ есепті кезеңде ... ... ... ... ... артық жұмсалуына (хмель,
кизельгур, фильтркартон, кроненпробка бойынша) жол беріген. Соның әсерінен
материалдық шығындардың үлесі 2,88 мың ... ... ... ... ... жалақыға жұмсалатын шығындардың да
үлес салмағы үлкен. Өнімнің өзідік құнына қамтылған жалақының ... ... өз ... бір бап ... ... ... жалпы сомасы өнім өндірісінің көлемі, оның ... ... ... ... ... ... ... Ал бұл
көрсеткіштер 1 адам/сағатқа төленетін еңбекақы деңгейі және ... ... ... ... өнім ... мен ... ... талдау
көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер | |2005ж |2005ж ... |өсу ... | | |І кв. |І V кв. | | ... |Тауарлы өнім |N ... ... ... |381,77% ... ... |R |1220 |1220 | -- |-- |
| ... ... | | | | | |
| ... саны | | | | | ... |Бір ... |λ[pic|95,53 |364,707 ... |381,77% |
| ... ... өнім |] | | | | |
| ... | | | | | |
3 ... өнім ... ... бір ғана ... - ... ... әсер ... байқаймыз. Өндірістік жұмысшыларының
жалпы саны 1200 өзгеріссіз ... ... ... ... ... % немесе 269,717 (338,617-95,53) ның теңгеге ... ... Бұл ... ... ... 381,77 % ... 328398,2 мың ... арттырып
отыр.
Еңбек өнімділігінің өсуі ауысым ішіндегі, цех ішіндегі тұрып қалулардың
азаюы себебінен және ... ... ... ... ... ... Өнім өндіру мен өткізу барысында талдаудың міндеттері мен ақпараттық
қамтамасыз етуі
Өндірістің көлемі және ... ... ... өзара тәуелді
көрсеткіштер болып табылады. Шектелген өндірістік ... ... ... ... ... ... ... орынға өнім
өндірісінің көлемі жүйеленеді. Алайда нарықтық тауар өнімдерімен қамтамасыз
етілуі мен бәсекелестік жағдайында сату ... ... ... ... мүмкін болатын көлемі өндірістік бағдарламаны әзірлеудің
негізі болып ... ... өзі шын ... ... ... ... ... өнімдерін шығаруы тиіс.
Өндіріс көлемінің және тауар өнімдерін өткізе алу қарқындығы,
сапасының ... - ... ... ... ... әсер ... ... осындай дефекті көрсеткіштеріне талдау
маңызды.
Оның басты міндеттері:
1) ... ... ... және ... өткізу, сату жүйелерінің
орындалу дәрежелерін бағалау;
2) факторлардың осы көрсеткіштердің шамаларына әсер етулерін анықтау;
3) ішкі шаруашылықты ... ... ... ... оны ... әсер ... ... айқындалып, анықталған қорларды игеруге, меңгеруге шараларды әзірлеу;
Өндіріс орынның және ... ... ... ... ақпараттар көзі
болып:
- өнеркәсіптің бизнес – жоспары, оперативті жоспар – графиктері, №1
формасы есеп беру ... ... ... ... есеп беру”, №1
формасы (кварталды) ... ... ... ... ... шығарылуы жайлы есеп беру”,фома №1 ... ... өнім ... ... есеп ... форма №2
Пайда және ... ... есеп ... №16 ... ... ... ... түсіру және арту” түрлері қызмет етеді.
Динамиканы талдау және өндіріс, тауар өнімін өткізу, сату жоспарларының
орындалуы.
Өндірістің көлемі және ... ... сату ... шартты-
натуралды, еңбек және құндық өлшемде өрнектелуі мүмкін. Өндіріс өнімдерінің
көлемдік көрсеткіштері құндық бағаның ... ... ... негізгі көрсеткіштері – тауарлы және жалпы өнімдік шаралар
жатады.
Жалпы өнімдік – бұл ... ... өнім мен ... ... ... қосқандағы құны. Салыстырмалы және шын ... ... ... өнім – ... өнімнен оның айырмашылығы, тауарлы өнімде
аяқталмаған өндірістің және ішкі шаруашылықты айналымның қалдықтары ... ... ... ... ... кәсіп орындарда, жалпы өнім,
тауарлы өнімдермен сай ... егер ішкі ... және ... болмаса.
Өнімді сатудың көлемі - өнімді сатып алушыларға, тұтынушыларға ... ... ... ... алу шараларымен (түсім, пайда) анықталады.
Ол салыстырмалы, жоспарлы және ... алып ... ... өрнектеледі.
өнімді сату өндірісші мен тұтынушылар арасындағы байланысты буын болып
табылады. өнім түрінің сатылу көрсеткіштеріне, ... оған ... ... оны өндірудің көлемі әсер етеді. өндірістік бағдарламаның
орындалуына баға беру үшін ... ... ... ... ... ... сату ... өте маңызды (даналап, метрлеп, тонналап). Бұл
шамаларды біркелкі өнімнің жекелей түрлеріне байланысты ... ... ... ... талдауда қолданылады.
Шартты – натуралды көрсеткіштер – құндық мәндер ... ... ... сипаттау үшін қолданылады, мысалы мыңдаған шартты
банкалар, жөндеу ...... ... ... ... аяқ
киім өнеркәсіптерінде – аяқ-киімдердің шартты жұптары.
Нормативті еңбек шығындары – көп ... ... ... ... ... ... ... қолдана алмайтын жағдайда өнімнің
шығарылуы көлемін бағалау үшін қолданылады. Талдау жүйесі - ... мен ... ... ...... ... ... және
тізбекті қарқындылығын есептеуден басталады. (кесте 6)
Кесте 4
Салыстырмалы бағадағы өндіріс және тауарды сатудың, өткізудің динамикасы
|Жыл |өнім |өсу ... % ... сату |өсу ... % |
| ... | ... | |
| ... ... |млн.тг. | |
| | ... ... ... | | |і | | |і ... |90000 |100 |100 |89500 |100 |100 ... |92400 |102,7 |102,7 |92600 |103,4 |103,4 ... |95800 |106,4 |103,6 |94300 |105,4 |101,8 ... ... ... 5 ... көлемінде өндірістің көлемі
- 12%, сату, өткізу көлемі – ... ... Егер ... ... өндірістің
өсуі мен тауарлды сату көрсеткіштерінің қарқындылығы біршама тең болатын
болса ал соңғы жылда өндірістің өсу ... ... ... ... ... төлемеген сатып алушылар мен қоймада қалып ... ... ... орта ... өсу ... және ... көрсеткіштерінің шамасын орташа ... ... ... өрнек ретінде анықтауға болады. Ол ... ... ... ... ... ... = ... - 100=2,87%,
==1,0192 =101,92 - 100=1,92%
Көрсетілген мысалда өнімді шығару ... ... ... ал ... ... ... көрсеткіші - 1,92% тең. Жалпы көрнекілік
үшін ... және ... ... ... графикалық түрде көрсетуге
болады. (сызба3)
Сызба 3
Өндірістің және өнімді сатудың динамикасы
Өнімді өткізу, сатудағы талдау жүйелері, өнімді ... ... ...... ... ... байланысты. Келісім-шарт
бойынша жоспарды толығымен орындамау кәсіпорынның түсімін, ... айып пұл, ақша ... ... ... алып ... ... бәсекелес жүйеде кәсіпорын өз тауарларын ... сату ... ... ... ... ... әкеліп соғады. Кәсіпорындар үшін
мемлекеттік мұқтаждықтағы тауар өнімдерін жеткізуді қамтамасыз ... ... аса ... Бұл ... оның ... өтуіне, өз уақытысында төлем ақымен, салықтағы жеңілдіктермен,
несиелермен қамтамасыз ете алады.
Өнімді шығару, өндіру және сатудағы факторлар мен ... ... ... сату және ... ету ... шарттарының
орындалу жоспарларын зерттеп болған соң, оның көлемі факторларының ... ... ... ... ... ... ... жасауда екі вариант мүмкін болады.
Біріншісі: егер ... ... ... өнімдерінің түсуі бойынша
анықталса, онда тауар өнімдерінің балансы мынандай түрде жазылады:
ГПн +ТП+ОТн = ... +ГПк ... ... ... ... ГПн , ГПк – ... және ... мезгілдегі дайын бұйымдардың
қоймалардағы қалдықтары;
ТП – тауар өнімі шығарылуының құны;
РП – есеп беру ... ... ... ... ... және соңғы кезеңдегі түсірілген
бұйымның қалдықтары.
Сызба ... ... сату ... ... ... ... көлеміне мына төмендегідей факторлар кері әсер етті: дайын бұйымдар
қалдықтарының кәсіпорын қоймаларында көбейуі; жыл ... ... ... ... Оларға төлем ақы кәсіпорынның есеп-шотына
түспеген. Сондықтан талдау процесінде жоспардан тыс ... ... болу және ... ... өз уақытысында жүргізілмеу себептерін анықтап,
тауарды өткізіп ... ... табу ... ... ... ... ... анықтайтын факторлардың әсерін зерделеп-зерттеуге ... ... Ол ... үш ... ... ... Кәсіпорынның еңбек ресурстарынмен қамтамасыз етілуі және ... ... = ЧР ... = ЧР ... ... ... ... қамтамасыз етілу және оны
қолданудағы тиімділік:
ВП = ОПФ ФО
РП = ОПФФОДв
3.Өндірістің шикізат және ... ... ... және ... ... Дв - өткізілетін, сатылған өнімнің жалпы өнім көлеміндегі үлесі.
Деректі факторлардың – ... ... ... ... ... – соң персоналдың орташа жылдық өнімділігін біле
отырып, қор және материалды қайтарымдылық ... ... ... әсер ... ... ι – факторлы шаманың персонал шамасына,
негізгі өндірістік қорлардың ... ... ... ... ... ... ... нақтылы суммасына:
= =
ВП= =
= = ... ... ... мен сату ... ... ... негізгі
көздері 5 сызбада көрсетілген.
Сызба 5
Өнімді шығару ұлғайту мен сату көлемін ... ... ... топ ... ... шамасын анықтау мынадай ... ... = ... ... = ... ... Р↑ВПКР, Р↑ВПФРВ , Р↑ВПЧВ – жаңа жұмыс орындарын құруға, жұмысшы
уақытықорын көтеруге және орташа сағаттық өнімділікті ... ... ... өсу ...... орындарын көтеру қорлары;
Р↑ЧВ –техниканы, технологияны, өндіріс орындары мен
жұмысшы күштерді ұйымдастырып жетілдіруге ... ... ... өсу ... - өсу ... ... ... жұмысшы
уақытының мүмкін болатын қоры;
Екінші топ бойынша – жабдықтардың санын көбейтумен ... ... ... ... ... және бір ... ... сағат шамасында өнімді
шығару мөлшерін қолдана отырып өнім ... ... ... ... мына ... ... =Р↑КГВФ
Р↑ВПВ= Р↑ТЧВВ
Р↑ВПЧВ = Р↑ЧВ ТВ
Үшінші топ бойынша - өнімді ... ... арту ... ... түрде есептеледі:
1. j – материалдың қосымша саны i – түрлі өнімнің ... ... ... ... ... жоспарлы бағасына көбейтіледі:
сонан соң, нәтижелер барлық өнім түрлері бойынша суммаланады.
Р↑ВП =
2. Материалдың ... тыс ... i – ... ... ... ... бөлініп, тиісті өнім түрінің жоспарлы бағасына көбейтіледі,
сонан соң алынған нәтижелік көрсеткіштер суммаланады:
Р↑ВП =
3. j – ресурсты ... ... ... қысқартылуы i – түрлі
өнімнің ... ... ... көбейтіледі, алынған
нәтижелік көрсеткіш шығынның жоспарлы нормасына бөлінеді, және деректі
бұйымның ... ... ... ... ... – соң ... толық суммасы есептеледі:
Р↑ВП =
Өнімді шығару резервтерінің жоғарылауы ресурстардың үш топтары бойынша
балансталуы қажет. Бір ... ... ... ... ... ... ... мөлшердегі резервтер айқындамай жүйелене ... ... ... шығару резервтері материалды ... және оның ... 5450 ... ... ... ... ... дайын бұйымдарды жоспардан тыс қалдықтарын есепке ... ... ... ... ... ... ... және оны сату, өткізу
мүмкіншіліктерін ескеру қажет.
Қ о р ы т ы н д ... ... ... ... ... бөлімінде аталған мақсат
орындалды деп есептеймін. ... ... ... ... ... ... ... ғылыми тұрғыдан негіздеуге әрекет жасалды, яғни
осы ... ... ... ... ... ... , ... мәселелер мен категориялар қарастырылды;
- отандық кәсіпорындарда қолданылып жүрген өндірістік шығындар есебін
жүргізу мен өзіндік құнды ... ... ... ... ... мен ... салалары айқындалды;
- нарықтық қатынас дамыған шет елдерде қолданылатын ... ... ... әдістердің мәні ашылды;
- өндірістік шығындар жүргізу әдістерін дәл жіктеудің мәселелері
анықталып, оны шешу жолдары ... ... ... ... өндіріс процесіне тікелей
байланысты ... ... АҚ өнім ... ... ... ... ... АҚ шығындар есебін жүргізу мен өзіндік құнды
калькуляциялау процесін ... ... ... ... ... ... жүйесінің кейбір элементтерін қолдану;
- өнімнің өзіндік құнына талдау жұмыстары жүргізіліп, оны төмендету
жолдары ұсынылды.
Жұмысымның соңында кәсіпорын ... ... ... ... буыны болып табылатындығына байланысты өндірістік
шығындар есебін жүргізу мен өзіндік құнды ... ... ... ... ... атап ... ... себебі әр әдістің жетістіктерімен
қатар кемшіліктері де бар. Сондықтан негізгі міндет осы ... ... ... олардағы артықшылықтарды мейлінше ... білу ... ... ... ... О бухгалтерском учете. Указ Президента РК, имеющий силу Закона ...... ... ... ... и ... рекомендации.
Постановление Национальной комиссии по бухгалтерскому ... РК ... № 3 ... ТОО ... Алматы, 1999.
3. Генеральный план счетов финансово-хозяйственной деятельности
хозяйствующих ... ... ... комиссии по
бухгалтерскому учету РК от 18.11.1996г.
4. Инструкция по заполнению регистров ... ... ... ... ... бухгалтерского учета и ... ... РК от ...... ... Д. Директ-костинг. Мюнхен, Минск: Экономика, 1993.
6. Би Вандер Вил. Управленческий учет (с ... ... ... ... ... ... ... учет и принятие финансовых решений
(Перевод с ... Под ... РАН ... М. ... объединение. «ЮНИТИ», 1997.
8. Друри К. Введение в управленческий и производственный учет. ... ... ... М. Аудит, ЮНИТИ, 2000.
9. Друри К. Введение в управленческий и производственный ... ... ... ... М. ... ... ... Т.П. Управленческий учет. М.Аудит ЮНИТИ, 1998.
11. Кеулимжаев К.К. Корреспонденция счетов хозяйственных ... ... ... ... бухгалтерского учета финансово-хозяйственной
деятельности субъектов. ... ... ... ... В.Е. Учет ... по факторам производства и ... М. ... и ... 1998.
13. Николаева С.А. Особенности учета затрат в условиях рынка: система
«директ-костинг». М. ... и ... ... ... Б. и др. Принципы бухгалтерского учета (Перевод с англ. Проф.
Я.В.Соколова). М. Фин. и ... ... ... В.К., ... О.И. Учет ... на ... ... себестоимости продукции, работ и услуг. ... дом ... ... ... В.В., Шмидт О.И. ... и ... ... учета». Алматы, «Центраудит», 2000.
17. Сатубалдин С.С. Учет затрат на производство в промышленности США. ... и ... ... ... Э.Т. , Олохтонова Э.А. Нормативный метод учета ... ... М. Фин. и ... ... Ткач В.И., Ткач М.В. ... ... ... и отчетности. М. Фин.
и стат., 1994.
20. Ткач В.И., Ткач М.В. ... ... ... ... М:
Финансы и стат., 1994.
21. Управленческий учет – Учебное ... ... на ... ... ... Алматы, ЮСАИД КАРАНА, 1999.
22. Хорнгрен Ч.Т., Фостер Дж. Бухгалтерский учет: ... ... с ... Под ред. ... М. Фин. и стат., 2000.
23. Хорнгрен Ч.Т. Фостер Дж. ... ... ... серии
проф.Я.В.Соколов. М. Фин. и стат., 1995.
24. Энтони Р., Рис Д. Учет: ситуации и примеры. М: Фин. и ... ... ... А. ... учет: опыт экономически развитых стран. М.:
Финансы и статистика, 1991.
-----------------------
Материалдар мен ... ... ... ... ... ... ... шығару), көмекші өндірісінің көрсеткен қызметін тарату
Өндіріске жұмсалған шығындарын көрсететін, құжаттар
"Цехтар бойынша ... ... ... ... ... ... ... жинағы
Экономикалық элементтер бойынша өндіріс шығындарының жинағы
Өндіріске жұмсалған шығындары туралы есеп беру
Бас ... ... және ... ... ... ... ... есеп ведомостары (тапсырыс, қайта жасау, өндіріс
сатылары, т.б. ... ... ... ... өткізу.
Жалпы алғанда және ассортимент бойынша өндірістің көлемі және өткізілу,
сатылу жүйесі.
өнім сапасы
өндірістің ... және ... ... ... ... саны
өнімді өткізу, сату көлемінің өзгеруі
Тауар өнімдері шығарылуының өзгеруі
Сатылмай қалған өнімнің өзгеруі
Жалпы өнімінің көлемінің өзгеруі
Аяқталмаған өндіріс және ішкі ... ... айна ... қал ... ... қалдықтарының өзгеруі
Тиелген өнім қалдықтары
Еңбек заттары
Еңбек құралы
Материал қайтарылымы
Еңбек заттарының өлшемі
Қорлар қайтарымдылығы
Негізгі қорлар өлшемі
Еңбек өнімділігі
Негізгі ... ... ... өткізу, сату көлемінің өсу резервтері
өнім өндірісінің өсу резервтері
Сатылмай қалған өнім резервтері
Еңбек ресурстарын қолдануды жақсарту
Қосымша жұмысшы орындарын ... ... ... ... уақытының шығынын азайту
Қосымша машина мен жабдықтарды сатып алу
Жұмысшы уақыты қорларын қолдану
Жабдықтар жұмысы өндірісін көтеру
Шикізат пен ... ... ... ... пен ... өнім ... шығынын азайту
Шикізат пен материалды жоспардан тыс шығынын азайту
Шикізат пен материалдарды қолдануды жақсарту

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Басқару есебінің директ-костинг жүйесі69 бет
Кәсіпорынның шығыны және оның формалары24 бет
Монтаждық-жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру негізі8 бет
Негізгі өндіріс шығындарының есебі37 бет
Құрылыс ұйымдарындағы үстеме шығыстар және пайдалылықты есептеу65 бет
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен өндірістік шығындарды талдау95 бет
Жүк автомобильінің гидромеханикалық берілісін жасау жобасы61 бет
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау22 бет
Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығындарды есепке алудың нормативтік тәсілі40 бет
"Өнімнің өзіндік құнын талдау."4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь