Шығыс Қазақстан орман шаруашылығының жағдайы және дамуы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1 ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ
ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ 5
1.1 Шығыс Қазақстандағы орман қорларының географиялық жағдайы 8
1.2 Шығыс қазақстан орман шаруашылығының тарихы 17
1.3 Орманды жерлердің жер бедері мен топырақ ерекшеліктері 20

2 АҒАШ ДАЙЫНДАУ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ОРНАЛАСУЫ
МЕН ТЕХНОЛОГИЯСЫ 28
2.1 Орманның халық шаруашылық маңызы 31
2.2 Орманның рекреациялық және экологиялық рөлі 35

3 ОРМАНДЫ ҚОРҒАУ ЖӘНЕ КӨБЕЙТУ ШАРАЛАРЫ 37
3.1 Орманды өрттен қорғау шаралары 31
3.2 Орман ағаштарының көшеттерін өсіру шаралары 47

ҚОРТЫНДЫ 50

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 52

ҚОСЫМША А Шығыс Қазақстан және Қазақстан Республикасы
бойынша орман көрсеткіштері 54

ҚОСЫМША Б Саны басым және жақсы отырғызылған ағаш
қорларыныңтаралуы 55

ҚОСЫМША В Орман шаруашылығындағы негізгі жұмыстарды жүргізу 56
КІРІСПЕ

Қазір республикамыздың халық шаруашылығының барлық саласы күшті қарқынмен өркендеп келеді. Әсіресе алуан алып құрылыстар көлемінің ұлғаюы, ағаш материалдарының барған сайын мол тұтынылуы орман байлығын көбейткен үстіне көбейте түсуді талап етеді. Бұл үшін ағаш өсірудің жаңа кешенді әдістерін, ұтымды жолдарын тауып, тиімді шаралар қолдану қажет.
Қазақстан Республикасының 2007-2024 жылға арналған орнықты дамытуға көшу тұжырымдамасына сәйкес елдің экономикалық дамуы бірнеше аспектілерге байланысты. Оның ішінде «Ресурстарды пайдалану тиімділігін арттыру» жер, су, орман минералдар және өзге де ресурстарды пайдаланудың экологиялық әдістерді қоса алғанда табиғатты пайдалануға деген осы заманғы ғылыми көзқарасты енгізу; табиғи ресурстарды заңсыз пайдаланудың қандай да түрін болдырмау және жолын кесу, қаскөйлікке және биологиялық ресурс объектілерімен өнімдердің заңсыз айналымына қарсы күрес; шаруашылықтың барлық салаларына ресурс үнемдейтін және қалдықсыз технологияларды енгізуді ынталандыру. Бұл мәселелер экологиялық орнықтылық шарттарының бір саласы. Яғни, Қазақстан Республикасының табиғи жүйелерінің өздігінен реттелу қабілетін және антропогендік қызмет салдарынан орнын толтыруды қолдау үшін жергілікті ландшафтық биологиялық әр алуандықты сақтау қалпына келтіру жөніндегі негізгі ғылыми шаралар жүзеге асырылатын болды. Ол өз кезегінде тыңғылықты және алдын ала ғылыми зерттеулерді қажет етеді.
Осыған байланысты Қазақстан аймақтарының табиғи ресурстарын, оның ішінде Шығыс Қазақстанның орман ресурстарын зерттеулер өз өзектілігін жойған емес.
Орман ресурстары Шығыс Қазақстанның табиғи экожүиесінің құрамдас бөлігі, негізгі ресурстардың бірі болып табылады, және аймақ территориясының 25% жуығын алып жатыр. Сондықтан бұл саладағы мәселелерді жүйелеп, орман қорларының жағдайын сипаттау және бар проблемаларды талдау, осы жұмыстың мақсаты болып келеді.
Орман ресурстарының тікелей өнеркәсіптік маңызынан басқа, оның топырақтағы ылғалды сақтау, топырақты жел эрозиясынан қорғау, сауықтыру, эстетикалық сияқты қызметтер атқарады. Олар бағалы жануарлар мекені, азықтық және дәрі-дәрмектік өсімдіктердің өсу ортасы болып табылады. Аталған эстетикалық және сауықтыру сияқты атқаратын қызметтерінің үлкен әлеуметтік құндылығы бар.
Қазақстан халықаралық келісімдермен және міндеттермен үйлестірілген қоршаған ортаны қорғау жайында эффективті заңнама құруда едәуір артта қалды. () Ұлттық орман саясаты әлі қалыптаспаған, тек 2004 жылыдң 14 мамырында үкімет «Қазақстан ормандары» бағдарламасын бекітті, 2004-2006 жылдарға, жаңа «Орман Кодексі» қабылданды. Мұндай жағдай елдің орман ресурстарын пайдалануды, тиімді орман технологияларын дамытуды, орман ресурстарын қалпына келтіруді тежейді. Бұл тұрғыда орман ресурстарының қазіргі жағдайын зерттеп, даму болашағын болжауға арналған осы жұмысымыз саладағы жиналған мәселелерді шешуге тамшыдай болса да үлес қосады деген үміттеміз.
Осы тақырыптың негізгі ұстанымдары ғылыми конференцияда баяндалды, сондай – ақ курстық жұмыс жазылып өте жақсы деген бағаға қорғалды.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Ө. Орынбаев. Қазақстан ормандары.-Алматы.-1972.-142 б.
2. Ауыл шаруашылығын өркендету жүйесі жөніндегі ұсыныстар (Шығыс Қазақстан облысы).-Алматы.-1991.-353 б.
3. Ахметов М. Егоренков С. Егін қорғайтын орман алқаптаоын өсіру.-Алматы: Қайнар. -1970.- 145 б.
4. Дәуренбеков Ж. Аскаров Ә. Жасыл әлемге саяхат.-Алматы: Қайнар.-1985.-160 б.
5. Н.Толепбергенов.Жасыл орман – ел дәулеті. – Алматы,Қайнар-1984. – 156 б.
6. А.В.Чигаркин. Геоэкология иохрана природы Казахстана.-Алматы.- 2003.-337 с.
7. К.М.Джаналеева .Антропогенное ландшафтоведение.Алматы. – 2001.- 162 с.
8. Бейсембаев М.У. Лесопажарная классификация горной территории. Рудного Алтая.Казахстан – 1990.-98 с.
9 . Вдовина Т.А. Лесные экосистемы. Красноярск – 1987.-25 с.
10. Гвоздиков.А.И. Лесовастанавление в Казакстане.-Алматы,198с. -102 с.
11. Фурсов.В.И. Экологическая проблемы окружающей среды.-Алматы,1991.-23с.
12. Демина.Т.А. Экология природопользование,охрана окружающей среды.Москва,1995.-152с.
13.И.С.Мелехов. Лесоведение. Москва .Издательства.Лесная,промышленость,1980. -160с.
14.В.Г.Атрохин. Лесоводства. Издательства,Лесная промышленость, Москва,1970. -185с.
15.А.В.Егорина, Ю.К.Зинченко, Е.С.Зинченко. Физическая география Восточного Казахстана Западный и Восточный субрегионы, Усты-Каменогорск, 2003. -181с.
16. Альдербаев М.А Казахский лес. Миф и реальность. М , 1986. – 132с.
17. С.Г Синшине Лес и охрана природы. М «Лесная промышленность» 1980.- 124с.
18. Бауер В.В. Технология выращивания лесных культур крупномерным поссадочным материалом в условиях Казахстанского Алтая. Урал : ЛЕСОТЕХ институт 1986. - 318с.
19. А.М. Мушегян. Деревья и кустарники Казахстана. Алматы., 1962.- 158с
20. Есеналиев.А. Табиғат байлықтарды қорғау мен ұтымды пайдалану. Заң №4,56б.
21. Қазақстан республикасының кодкестері мен заңдары: Жер кодексі (2003); Су кодексі (2003); Орман кодексі (2003);Атмосфералық ауаны қорғау туралы заң (1997); Экологиялық сараптама туралы заң (1992).
22. 2000-2024 жылдардағы Қазақстанның ауыл, орман және балық шаруашылығындағы статистикалық жинақ. Алматы, 2005ж.
23. География және табиғат.2004(1,2),2005(2).
24. Қазақстан Республикасының 2004 – 2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздігі тұжырымдамасы. Егемен Қазақстан,№320.2003.10 желтоқсан.
25. Коган. А.М, Коган. В.Н. Влияние условий выращивание на, рост посадочного материала хвойных пород в Восточном Казахстане. Вест.Науки Казахстана, 1990. – 96 с
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ
ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ... ... ... ... қорларының географиялық жағдайы ... ... ... ... ... тарихы
17
1.3 Орманды жерлердің жер ... мен ... ... АҒАШ ... ... ... ... ... ... ... ... Орманның рекреациялық және ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ШАРАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... көшеттерін ... ... ... А ... Қазақстан және Қазақстан Республикасы
бойынша ... ... Б Саны ... және ... ... ... В Орман шаруашылығындағы негізгі жұмыстарды жүргізу ... ... ... ... барлық саласы күшті
қарқынмен өркендеп келеді. Әсіресе алуан алып құрылыстар көлемінің ұлғаюы,
ағаш материалдарының барған ... мол ... ... ... ... ... ... талап етеді. Бұл үшін ағаш өсірудің жаңа ... ... ... ... ... ... қолдану қажет.
Қазақстан Республикасының 2007-2024 жылға арналған орнықты дамытуға
көшу тұжырымдамасына сәйкес елдің ... ... ... ... Оның ішінде «Ресурстарды пайдалану тиімділігін арттыру» жер,
су, орман минералдар және өзге де ... ... ... қоса ... ... пайдалануға деген осы заманғы ғылыми
көзқарасты енгізу; табиғи ... ... ... ... да ... және ... ... қаскөйлікке және биологиялық ресурс
объектілерімен өнімдердің заңсыз ... ... ... ... ... ... ... және қалдықсыз технологияларды енгізуді
ынталандыру. Бұл мәселелер экологиялық орнықтылық шарттарының бір саласы.
Яғни, Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... салдарынан орнын толтыруды қолдау үшін
жергілікті ландшафтық биологиялық әр алуандықты ... ... ... ... ғылыми шаралар жүзеге асырылатын болды. Ол өз кезегінде
тыңғылықты және алдын ала ғылыми зерттеулерді қажет етеді.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... ... орман ресурстарын зерттеулер өз өзектілігін
жойған ... ... ... ... ... экожүиесінің құрамдас
бөлігі, негізгі ресурстардың бірі болып ... және ... 25% ... алып ... ... бұл ... ... орман қорларының жағдайын сипаттау және бар ... ... ... ... ... ... ... тікелей өнеркәсіптік маңызынан басқа, оның
топырақтағы ... ... ... жел ... ... ... ... қызметтер атқарады. Олар бағалы жануарлар мекені,
азықтық және дәрі-дәрмектік өсімдіктердің өсу ... ... ... ... және сауықтыру сияқты атқаратын ... ... ... ... ... ... және міндеттермен үйлестірілген
қоршаған ортаны қорғау жайында эффективті ... ... ... ... () Ұлттық орман саясаты әлі қалыптаспаған, тек 2004 ... ... ... «Қазақстан ормандары» бағдарламасын бекітті, 2004-2006
жылдарға, жаңа «Орман Кодексі» қабылданды. ... ... ... орман
ресурстарын пайдалануды, тиімді орман технологияларын дамытуды, ... ... ... ... Бұл ... ... ресурстарының
қазіргі жағдайын зерттеп, даму болашағын болжауға арналған осы ... ... ... шешуге тамшыдай болса да үлес қосады деген
үміттеміз.
Осы тақырыптың негізгі ұстанымдары ғылыми ... ... – ақ ... ... ... өте ... деген бағаға қорғалды.
1 ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАНДА ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ
ДАМУЫ МЕН ЖАҒДАЙЫ
Орман шаруашылығы жөнінде қазақ тілінде жазылған ... ... ... ... ... ... ... ана тілінде түсінік -
насихат жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік бермейді. Сондықтан да ... ... ... ... оны мөлшерсіз қалай болса ... ... деп ... ... ... - ... ... мен электр дәуірі, атом дәуірі. Ғылым
мен техниканың шарықтап дамуы нәтижесінде сапасы мен ... ... кем ... ... ... ... түр-лері
шығарылып, халық шаруашылығының барлық саласында ойдағыдай қолданылуда.
Осыған байланысты ғасырлар бойы адам тіршілігінде ... ... ... ... ... ... бірте - бірте азайып, келешекте ... ... ... деген ұшқалақ пікірлер айтылып та жүр. Бірақ бұл ... ... ... тайыз пікір. Қоғамдық цивилизация өркендеп,
ғылым мен техника дамыған ... ... ... ... ... былай тұрсын, қайта үздіксіз артып, ұлғая түседі. Мұны ... ... ... ... қай ... ... ... пайдаланылатынын
айтсақ, соның өзі жеткілікті.
Ең алдымен жасанды материалдардың ... ... ... ... ... пайда болды десек, солардың өзі ағашсыз ешбір дамып,
өркендей алмақ ... ... ... ... Осы заманғы көп қабатты
зәулім үйлер, алып ... мен ... ... ... ... ... Бірақ осыған байланысты ағаштың құрылыстағы ролі азайды
ма? Тіпті де ... жоқ. ... ... ағаш ... бұрынғыдан
анағұрлым көп жұмсалады. Өйткені тұрғын үйлер, ... ... ... түтас қалалар жаңадан салынуда. Соңғы ... ... ... көптеген өнеркәсіпорындары жаңадан салынды және салынып та жатыр, ескі
қалалар жаңартылып, кеңейтіліп бейнесін бүтіндей өзгертуде.
Орман ресурстарының басты ... ағаш ... ... топырақтағы
ылғалды сақтау, сауықтыру, эстетикалық сияқты қызметтер ... ... ... ... оны ... ... тиімді және кешенді пайдалануға ... ... ... және ... ... ... үшін республикалық және жергілікті
бюджеттердің қаражатын құрастыру үшін, сонымен бірге жекелеген ... ... ... қаржылық – экономикалық жағдай туғызу
мақсатында қойылады [1, б.142].
Еліміздің орман алқабының негізгі ... ... дала ... ... ... ... ... шектесетін солтүстік
бөлігінде және Алтай, Алатау; Тянь-Шань тауларының бөктерлерінде таралған.
Республикамыздың 2,5 млн ... ... ... өмір ... ... тұрған өңірдің табиғатына ғана әсер етіп қоймайды. Мысалы, ... ... ... ... жай - күйі ... ... ... өзен ағып өтетін Павлодар, Семей, тағы бақа да ... ... ... ... ормандарынгың таралуы облыстың жер бедері мен климат
ерекшеліктеріне байланысты. ... ... ... ... ... қатар, тау жыныстарының литологиясы жатады. Мысалы,
Қалбаның қарағайлы ормандары қышқылды және орта ... тау ... ... және т.б) бар учаскелерге байланған.
Орман массивтері таулы тайгалық және біраз таулы далалық зонада
орналасқан. Олар ... ... тау ... Кенді және Оңтүстік Алтай тау
массивтері. Онда қылқан жапырақты аралас ормандар өседі.
Кенді Алтайдың территориясы ... ... ... ... ... және оның обсалюттік биіктігі 250 - ден 2000м Ертіс, Оба өзендерінің
аңғарларының Холзун, ... ... ... және т.б) мұнда самырсын,
шырша, жапырақша ... ... ... ... және ... өседі. Шығыс
Қазақстан атап айтқанда Оңтүстік Алтай Қазақстанның ... және ағаш ... ... орын ... Қазіргі уақытта орман массивтеріне
табиғатты ... және су ... ... рөлі ... ... ие ... ... соңғы уақытта өрттер, заңды және браконерлік тұтастай
кесулер, аурулар, ... ... ... ... келтірудің толық
дерлік тоқтатылуы салдарынан Шығыс Қазақстанның ... ... 25% ... ... салдарынан облыс өзендері жыл сайын ағымның 1,5 млрд шаршы
метр жерді жоғалтады. Ертіс маңындағы реликті ... ... ... мен ... баршамызды ойландыратыны сөзсіз. Ал, орман алқабының
отқа орануы жайлы ғалымдар, орман ... ... және ... ... ... дабыл қағуда.
Дүние жүзінде өте сирек кездесетін жолақ қарағайлы ормандар ... ... ... өңірінде және Павлодар облысында ғана көптеп
кездеседі. Аталмыш ... ... ... ... ... ... ... орман қоры дүние жүзінде тек бірнеше мемлекеттерде, дәлірек
айтсақ Канада мен Ресей мемлекеттерінің территориясында ғана өсетіндіктен
«сирек ... ... атқа ... ... ... бұл ... ... Ертіс өзенінің бойлай ұзындығы 480
шақырымға ені 80 шақырымға созылатын таза қарағайлы алқапты құрайды. Бұл
қарағайдың ...... ... ... де, тігінен тік тамыр жіберіп,
жердің астынан су алады да, құм ... ... ... шөп ... да бұл өңірдегі қарағайдың бұл түріне көз салушылар, ... ... ... ... оң ... ... ... таспа пайда болып, олар
өздерінің тамырын 6метр ... ... ... ... ... құм басудан сақтап қалған.
Егерде бұл маңда қарағай ... ... ... өзенінің арнасынан
баяғыда – ақ құм мен топырақ басып қалған болар еді. Ал бұл ... ... ... ғана ... ғана емес ... ... ... да экологиясына да кері әсерін тигізбей қоймас ... ... ... ... ... Ресейдің Алтай өлкесіндегі жолақ
қарағайлы орманының табиғи жалғасы болып табылады. ... ... ... көз жібере алмайтынымыз белгілі. Кейінен Қазақстан кеңестер
одағының құрамына кіргеннен бастап еліміздегі бүкіл ... қоры ... ... ... қатар мемлекет қамқорлығына алынған еді [2, б.353].
Негізінен, қарағай тобына жататын қылқан жапырақты ағаштар ... ... да ... ... сұраныс көп. Егер тиісті шектеу
жасалмаса, сортаң жерлердің топырағына мелиорациялау жүргізіліп, ... ... ... орман қорымыз азайып, келешекте қарағайлы
орманды өлкеден, «түбірлі» өлкеге ... ... ... ... ... ... ... қарағай балашығының алып қарағайға айналуы
үшін ең азы шамамен 40-50 жылдай ... ... ... ... ... ... ... жағдайы
мен дамуы
Қазақстан орман жердің 21,2 млн. га бөлігін алып ... ... ... – 9,1 ... Орманнан жылына 2,0 - 2,4 млн текше метрге дейін
ағаш дайындалады.Ағаш халық шаруашылығының барлық ... ... ... ... ... 11млн. га текше метрге жуық ағаш өнімдерін
тұтынады. ... ... ... да ... ... ... ... табиғат қорғау қызметін атқарады.
Шығыс Қазақстан облысының ... ... ... мен Сауырдың
қоңыр қылқан жапырақты тайгасы мен жапырақты ормандары кіретін ... ... ... ... ... орман жолдары және Семей аймағына бөлінеді.
Облыстың мемлекеттiк ... ... ... 3,6 млн. га. ... ... ... ... ағаш қорының 75% пайызы
шоғырланған. Облыстың ... ... 6,2 % ... ... ... ағаш тұқымдары - қарағай, майқарағай, шырша, самырсын, балқарағай,
жалпақ жапырақты және ... ... ... ... Сібір жапырақшалары негізгі орман қалыптастырушы
фактор болып ... Ол ... ... дейін көтеріледі немесе тік
беткейлі жерлерден қоңыржай ылғалды ашық далалы беткейлерге ауысады.
.
Сурет 1 ... ... ... ... жалпы ормандардың көлемі
Таулы жапырақты орман көбінесе ашық сирек ... ... ұзын ... күнді жақсы өткізеді.
Биік таулы белдеуде Кенді және ... ... ... ... мен сипатталады. Бұл белдеуде таулы шөптер, өскіндер, ... ... ... ... ... ... 1).
Орман шаруашылығын жүргізу үшін облыста 13 мемлекеттік мекеме жұмыс
атқарады. Олардың ... ... ... ... және өз еркімен кесуден
сақтау, орманды қайта қалпына келтіру, орманды қорғау іс- ... ... ... ... ... 2 Жылдар бойынша орман отырғызулар және өрттер саны
Орман шараушылығын жүргізудің ... ... мен ... ... келтіру жұмыстарының көлемін арттыруға бағытталған «Жасыл ел 2005 -
2007 жылдарға» республикалық және ... ... ... ... ... ... ... айтылған.
2007 жылы ШҚО бойынша ағаш отырғызудың көлемін жылына 1900 гектарға,
ағаш отырғызу материалдарын жылына 22 млн. ... ... ... Облыстағы бірегей тұқымдарды сақтау үшін ... ... ... гектар болатын 18 ерекше қорғалатын табиғи ... ... ... және ... - Алтай мемлекеттік табиғи ... ... ... ... паркі, «Семей орманы» мемлекеттік орман ... 8 ... ... ... 1 ... ... және 5 ... табиғат ескерткіштері. Бұлардың негізгі қызметі
биологиялық әралуандықты сақтау және қалпына келтіру, ғылыми - ... және ... - ... ... ... ... ... табиғи аумақтар жүйесін ары қарай дамыту, қазіргі
барларын кеңейту және Сауыр, Тарбағатай, ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру жоспарланып отыр.
Облыс аумағында құстардың 375 түрі. сүт қоректілердің 109 түрі
мекендейді. Олардың ... ... 38 түрі және сүт ... 12 ... ... ... кітабына енгізілген. Құдыр, бұғы, марал,
қабан, елік, сібір тау ешкісі, сирек кездесетін және ... бара ... ... ... - ... ... қызыл қасқыр, арқар сияқты
жануарлардың бағалы кәсіптік түрлерінің бізде мекендеуі облымызға ... Аң ... ... ... ... 23,6 млн. ... аның ... аң аулауды пайдаланушыларға бекітілгені - 19,8 млн.
гектар, жалпы мақсатқа пайдаланылатын жерлер (резервтік қор) - 3,8 ... ... ... ... үшін 24 ... ... ... Негізгі аңшылықты пайдаланушыларға өзінің бөлімшелерінде
Семей ауданаралық аңшылар мен балық ... ... ... ... мен ... ... Шығыс Қазақстан облыстық қоғамдық
бірлестігі, сондай- ақ Көкпекті ауданындағы ... ... ... «Востоктурсервис», ал Глубокий ауданындағы «Бауыржан» шаруа
қожалығы және ... құс ... ... ... ... ... ... [3, б.145].
Айталық, республикамыздың барлық орман қоры өзінің табиғаттағы ролі
мен халық ... ... ... 3 ... ... ... ормандар барлық мемлекеттік орман қорының 88%, яғни
19,2 млн га жерді алып жатыр. Бұл топқа: өзен мен көл, тау ... ... ... жел ... ... ... ... топырақты
эрозиядан сақтап, егістіктерге ықтасатын болатын ормандар, жол бойы мен
елді мекен төңірегіндегі орман алқаптары, ... - ... ... ... ... маңындағы ормандар, парктер мен қорықтар
территориясындағы ормандар жатқызылған. Бірінші ... ... ... ... ... экологиялық, яғни табиғат қорғау ролі басым.
Сондықтан да бұл ... ағаш ... ... ... тыйым
салынған. Мұнда тек күтіп баптау жұмыстары жүргізіледі.
Екінші топтпғы ... ... ... көп мөлшерде
кесілгендіктен қоры азайған, бірақ әлі де ... ... ... ... ... жатады.
Үшінші топтағы ормандардың экономикалық маңызы басым болғандықтан
шаруашылыққа кеңінен пайдаланылады. Бұлардың көлемі, 1,7 млн га яғни ... ... 8,1 %. ... ... ормандардың барлығы дерлік Кенді Алтай
өлкесінде шоғырланған. Мұнда өндіріс қажетіне жарамды 152 млн м³ ағаш қоры
бар, оның ... 2,5 млн м³ ... ... ... ... да түрлері сан алуан. Мәселен,
республика орман қорының 53 % ... ... ... 19% ... ... мен ... бал қарағай мен самырсыннан, 13% жалпақ
жапырақты – терек пен қайыннаң, емен мен үйенкінің және ... ... ... ... ... осы ... ... танысып өтелік. Алғашқы сипаттамамыз
қылқан жапырақтылар жайында болады.
Майқарағай (пихта) - бұл ... ... ағаш ... ... ішінара Жоңғар Алатауында өседі. Олардың жалпы ... ... га ... Май ... ... диаметрі жарты метрге, биіктігі 30 -
35 метрге дейін жетіп, 150 - 200 жылдай ... ... ... ретінде - қағаз өнеркәсібінде және құрылыста кеңіне
пайдаланылады.
Шырша. Қазақстанда шыршаның екі түрі ... Олар ... ... ... Сібір шыршасы және Жоңғар мен Іле Алатауында ... ... ... ... Осы орайда айта кететін бір жәй ол шырша ағашының өте
баяу өсетіндігі. Тянь - Шань ... 1 - ... ... ... 15 -
20 ... ... ал сібір шыршасына ол биіктікке жету үшін 10 - 15 жыл уақыт
керек.
Балқарағай (лиственница) - бұл ... ... ... ... түрі ... Сібір және Сукачев бал қарағайы. Сібір бал қарағайы
Алтайда, ... мен ... ал ... бал ... ... ... облыстарында таралған. Биіктігі 40 - 50 ... 1,5 ... ... ... ... ... жапырақтылардан айырмашылығы
– бал қарағай жылда жапырақ тастап ... әрі діңі өте ... ... ... күн ... қалайтын бал қарағай 700 - 800 жыл бойы өседі.
Қарағай (сосна). Республикамызда қарағай ормандары 600 мың га жерді
алып жатыр. ... ... ...... ұсақ ... ... ... Батыс Сібір жазығында, Торғай және ... ... ... ... ... ... ағашы Кенді Алтай тауларының 1500
метрден 2300 метрге дейінгі ... ... Олар бал ... ... қарағай ағаштарымен бірігіп орман алқаптарын құрайды. Қазақстанда
самырсын ағаштарының жалпы көлемі 41 мың га ... ... ... өте ... ... оның ... ... әрі қою жасыл түсті болады. 600
жылға дейін өсетін самырсын табиғаттың барлық қолайсыз жағдайларына өте
төзімді ... ... ... ағаш ... ... әрі ... жақсы
келетіндіктен, одан бағалы жиһаз, ... ... ... ... ... - ... «тайганың наны»деп атамаған,өйткені оның
жаңғақтарының дәні өте дәмді, әрі ... ... Оны ... қоныстаған түрлерінің бәрі азық етеді.
Самырсын жаңғағы орман шаруашылықтарында көптеп жиналып, олардан ... ... майы ... Жалпы 1га самырсын орманы өзінің тіршілігінің
барысында 60 - 70 ... ... ... бере ... ... ... байлық
қоры самырсын ағашының, сонымен қатар экологиялық маңызы да ерекше.
Арша. Кипаристер тұқымдасына жататын аршаның ... 10 ... Олар – ағаш ... бұта немесе жерге жайылып жатаған түрінде
өсетін өсімдік. Ертеде-ақ арша ағшын түрлі бұйымдар жасау, үй құрылысы ... ... ... келген. Қазір мықты, әрі салмақты әдемі арша діңі
қарындаш және басқа да өндіріске шикізат есебінде ... Арша ... ағаш ... көгалдандыру ісінеде кеңінен қолданылғаны жөн.
Бірақ, әзірге республикамызда елді мекендерді көркейту ... ... ... ... өріс ала алмай келеді.
Тал. Қазақстанда жабық тұқымды бұл ағаштың 65 түрі өседі. Олар алып
ағаш түрінде, ... бұта ... ... кездеседі.
Қайың. Қайың табиғат көркі ғана емес, үлкен шаруашылық ... ... ... де мол ... ... қайыңның 21 түрі өседі. Олар
шамамен 800 мың га жерді алып жатыр. Яғни, бұл ... ... ... 20
% ... сөз. Қайың топырақ пен ауа райын көп талғамайды. Сол себепті де ол
жер бетінде көп тараған ағаштардың ... ... ... 150-200 жыл ... - аса бағалы дәрі - дәрмектік шикізат беретін ағаш. ... ... адам ... ас ... ... мен ... ... Қайың сөлі адамның жұлын жүйкесіне игі әсер етіп, қан ... ... ... ... тез жетілген теректің Қазақстанда 15
түрі кездеседі. Олар вегетациялық ... ... ... ... ... 2,5 ... дейін өседі. Терек - целлюлоза – ... ... ... ол аса ... ... ... алу үшін жұмсалады [25, б.158].
Жоғарыда біз қысқаша сипаттап кеткен ағаштардан ... ... алып ... ... ... үйенкі, қандыағаш, жиде және басқа да
толып жатқан ағаш пен бұта ... ... ... ... ... аймақ көп. Бұл республикамыздағы
тікелей орман өскен алқаптың 53% деген сөз.
Қазақстанда сексеуілдің ақ, қар және ... ... ... 3 түрі
өседі. Шөл даланың аптап ыстығында, қарып түсер аңызақ жел ... ... сая ... ... ғана ... кең ... қазақ жерінде өседі деген ағаш түрлерінің қайсы
бірінің қысқаша сипаты ... ... ... территориясында сүректі
ағаштардың - 67 түрі, бұталардың 260 - тан астам түрлері өседі. Олар ... ... жүйе – ... ... ... ... бойын қуалай өскен
жолақты қарағай ормандары да негізінен қарағай ағаштарынан тұрады. ... ... 360 мың ... ... ... аймақта жатқан Қалба
жотасының табиғаты да қарағайлы ормандардың жақсы жетілуіне өте қолайлы.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... жатқан
өзгерістер орман шаруащылығы басқармасын да айналып өткен жоқ. Кейінгі
жылдарда ағаш өнімдеріне ... күрт ... ... ... өзін ... ... ... дәрменсіздігі ормандарға кері әсерін ... ... ... жете түсінбеу ірі - ірі аймақтардағы билік
органдарының өз аймақтарында ... ... өз ... ... ... ... салынуына, табиғи байлықтың құрдымға кете жаздауына әкеліп соқты.
Осылардың бәрі Орман көдексін ... ... ... ... ... ... ... органдары мен бұқарлық ақпарат
құралдарының ... мән ... ... ... ... ... ... ормандар мемлекет меншігі екендігін айқындап
берді.
Зайсан орман шаруашылығы Шығыс ... ... ... ... ... Тарбағатай аудандарының әкімшіліктері орналасқан. Оны
Сауыр, Маңырақ және ... ... ... ... өскен таулы
ормандар құрайды. Осы таулы өңірлерден ары Зайсан және Қара ... ... да ... ... ... алыстай - алыстай сексеуілді
құмдауытқа ұласады.
Орман шаруашылығы Кендірлік, Үйдене, ... Қара ... ... ... ... аумақты Ертіс, Теректі, Обалы, Сындырма,
Құртқа, Жеменей, Темірсу, Мұзтау, Үшбұлақ өзендері қайшылап жатыр. Тегінде
ол «Зайсан» және ... атты екі ... ... ... ... ... [5, ... орманшылығы жерінде ботаникалық «Қаратал құмы» қорығы
орналасқан. Қорық 1978 жылы ... ... ... ...... ... обылысы бойынша жабайы шырғанақтың ең көп ... осы ... ... ... ... мұны ... сақтап қалу,
молайту мақсатында құрылған. «Қаратал құмы» ... ... бар ... жабайы аң мен құстардың өсіп өнуіне де қолайлы.
1.2 ... ... ... ... ... ... ... орман шаруашылығы басқармасы өзінің ... 1939 ... ... ... ... басқарманың құрылуы туралы нақты
дерек сақталмаған. Басқарма 1946 жылдың ... ... ... Қазақ ССР Халық
Комиссарлары Кеңесінің жанындағы жергілікті мақсаттағы Орман басқармасына
бағынысты болды, алайда 1946 жылғы 28 ... ... ССР ... ... ... ... ССР Халық Комиссарлары Кеңесі Қазақ ССР
Министрлер Кеңесі болып қайта ... ... ... мақсаттағы
орман басқармасы базасындағы қор құрушыға бағынушының атауы өзгерді. Қазақ
ССР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1946 жылғы 15 ... ... ... ... ... ... құрылды, осыған байланысты Шығыс
Қазақстан облыстық орман шаруашылығы басқармасының бағы-ныштылығы өзгерді.
Қазақ ССР ... ... ... 1953 ... 15 ... ... ССР Ауыл ... министрлігі мен Орман шаруашылығы министрлігі
Ауыл шаруашылық министрлігі болып қосылды, осыған ... ... ... басқармалары таратылып, облыстық ауыл шаруашылығы
басқармаларының ... ... ... ... құрылды. Осылай
Шығыс Қазақстан облыстық орман шаруашылығы басқармасы пайда болды.
1956 жылы Шығыс Қазақстан ... ... ... ... ... ... ССР ... Кеңесінің 1956 жылғы 17 қыркүйектегі
№ 607 ... ... ... ССР ... Кеңесінің жанынан Орман
шаруашылығы Бас басқармасы құрылды.
1957 жылғы 4 маусымдағы Заңмен Қазақ ССР Министрлер Кеңесі ... ... Бас ... ... ССР ауыл ... ... нәтижесінде Шығыс ... ... ... ... ... ... орман шаруашылығы басқармасы
құрылды.
1960 жылы Қазақ ССР Министрлер Кеңесінің 1960 жылғы 18 қарашадағы ... ... ... ... ССР ... Кеңесі жанынан Орман шаруашылығы
және орман қорғау Бас басқармасы, ал облыстарда ... ... ... ... ... орман шаруашылығы және орман қорғау
басқармасы құрылды.
Қазақ ССР Орман шаруашылығы министрлігінің 1987 жылғы 30 ... ... ... ... ... Қазақстан облысы Еңбекшілер депутаттарының
атқару комитетінің орман шаруашылығы және ... ... ... ... 1 қаңтардан бастап Шығыс Қазақстан орман шаруашылығы ... ... аты ... 1996 ... 26 сәуірдегі № 513 қаулысы негізінде Шығыс Қазақ-
стан орман шаруашылығы өндірістік бірлестігі 1996 жылғы 14 маусымнан бастап
Шығыс Қазақстан облыстық ... ... ... болып аты өзгертілді.
Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің 1997 жылғы 1 тамыздағы №
60 бұйрығына сәйкес Шығыс Қазақстан облыстық ... ... ... жылғы 1 тамыздан бастап Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы
министрлігі орман және аңшылық шаруашылығы ... ... ... орман және аңшылық шаруашылығы бірлестігі болып аты өзгертілді.
Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің 1998 жылғы 4 ... ... ... ... ... ... облыстық орман және аңшылық
шаруашылығы бірлестігі 1998 ... 4 ... ... ... Ауыл ... ... ... балық және аңшылық
шаруашылығы комитетінің Шығыс Қазақстан облыстық орман, балық және аңшылық
шаруашылығы басқармасы болып аты ... 2000 ... 10 ... № 198 ... ... ... ... орман, балық және аңшылық шаруашылығы басқармасы 2000
жылғы 1 маусымнан бастап, ... ... ... ... ... ... қорғау министрлігі орман, балық және аңшылық шаруашылығы
комитетінің Орман және ... ... ... Қазақстан облыстық аумақтық
басқармасы болып аты өзгертілді.
Үкіметтің 2002 жылғы 22 ... № 1239 ... ... Орман
және биоресурс бойынша Шығыс Қазақстан облыстық аумақтық ... ... 29 ... Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылық министрлігі
Орман және аңшылық ... ... ... ... ... ... аңшылық шаруашылығы аумақтық басқармасы болып аты өзгертілді [15,
б.181].
1.3 Орманды жерлердің жер бедері мен топырақ ... ... ... ғана ... сонымен бірге өсімдікке және
бүкіл қоршаған ортаға жан-жақты әсер етеді.
Топырақты жан - жақты өңдеу дегеніміздің мәні ... ... ... ... арам ... ... ... қорғау үшін
оның қолайлы жағдайлар жасауға, топырақтың тиімді құнарлылығына әсер ету
дәрежесін айтамыз.
Топырақты өңдеу мынадай комплексті ... ... ... су және ауа ... реттеу, егіншілік үшін
пайдалы қоректену режимін және заттар айналымын жақсартуды
қамтамасыз етуші микробиологиялық процестерді күшейту.
2) Мәдени өсімдік ... ... ... аэра-
ция жөнінен дамуы үшін қолайлы жағдайлар жасау.
3) Топырақты эрозиядан және егісті арам шөптерден, аурулар
мен ... ... ... қабатта өсімдік қалдықтары мен тыңайтқыш-
тарды сіңіру және бірдей тең ... ... ... ... ... үшін ... жағ-
дайлар жасау.
6) Топырақтың тамыр ... ... ... ... жалпы өніп - өскіштігін арттыру.
Топырақты өңдеудің нәтижесінде бүкіл жыртылатын қабаттың немесе бір
бөлігінің құрылымы өзгереді, оның ... ... ... су ... ... аса маңызды ... осы ... ... ... ... ... ... негізіне ең алдымен егіншілік аймағының
немесе ауданының табиғи жағдайларын талдау ... ... - ... ... ... ... топырақты өңдеу
тәсілдерін дұрыс орналастыру ауыл шаруашылығы дақылдары түсімін арттырудың
маңызды құралы қызметін атқарады.
Шығыс Қазақстан облысында ... ... ... ... ... бар: ... жерлерде жаздық және күздік дақылдар егуге арнап,
суармалы егіншілік жағдайында, сондай - ақ, жел және су ... ... ауыл ... ... ... ... Топырақты эрозиядан
қорғауда, құрғақшылыққа қарсы күресуде және ... ... ... ... ... өнім ... агроорман мелиоративтік
шараларды жүргізудің үлкен маңызы бар.
Орманның өсуіне ... ... ... әбден айқын. Ағаш
тамырлары 5 – 10 метр, кейде одан да көбірек ... ... ... ... дәуірде топырақ деп, өсімдіктердің ықпалымен өзгерген жер
деп жердің ... ... ... ... ... жердің біраз
тереңдігіне дейін кететін болғандықтан, сол ... ... ... ... ... барлық қабатында белгілі өзгерістер ... ... ... ... пайда болған ағаштардың құрамы жер қыртысының
ықпалына сәйкес құралғандықтан ... ... ... ... ... құнарлылығын ... ... ... тез ... биіктігі, ағаштың ... ... ... ... ... ... қарсыласуы өсіп
тұрған жерінің топырағына байланысты. ... ... ... ... ... ауа температурасының әр ... ... ... ... ... жәндіктер мен дерттерден сақтау
жөнінде топырақ үлкен роль ... ... ағаш ... ... ... ... ... Дегенмен, кез - келғен ... ... ... ... өсе ... Мысалы, таза құмда ... ... ... мен емен ешқашан өскен емес. Бұйрат құмда қарағай,
өзен ... ... тал, сулы ... қара ... ... ... ... біледі.
Тау жынысының топырағы орманның құрамы мен сипатына үлкен ықпал
жасайды, геологтар орманның ... мен ... оның ... қарай
айырады. Қоңыр саздақ жерде өсімдікке жұғымды да нәрлі коректік ... ... мол ... ондай жер жөке ағашының өсуі үшін ... пен ... ... ... ... да ... әсерін
тигізеді. Мысалы, жауыны мол, күні жылы, жеңіл топырақта өскен ағаштың
діңгектері бұтақтарынан жақсы тазарады; күні ... ... ... аз ... ... көп ... ... жыныстарынан пайда болған карбонатты топырақта қарағай мен шырша
тез еседі, бірақ бұлардың ағашының техникалық сапасы ... ... ... ... ... топырақта өскен шаған ағашы сыңғыш келеді.
Климат пен топырақтық ағаштың техникалық сапасы мен оның ... ... ... ... теңіз денгейінен қандай биіктікте
өсетініне ... ... ... ... 520 метр ... ... қабығынық қалыңдығы 7сантиметр болса, 1800 метр биіктікте өскен
ағаштың қабығынын қалыңдығы 9,8 ... ... ... [7, ... ... жер ... ... қазылған жердің солтүстік беткейінде
өскен еменнің діңгектерінің техникалық сапасы түстік беткейлерде өскен емен
діңгегінен жақсы ... Өзен ... ... ... ... көп
болады, бірақ еменнің шіруі мерзімінен ерте басталады, ... ... емен ... ... ерте ... ... ... қабығынан иілік
заттың мол алынуы және олардың сапасы жақсы болуы да ... ... ... 1 ... ... және ... ... бойынша
орман қорларының көрсеткіштері
|Қазақстан |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... мың га |26246,4|26640,4|26156,5|26345,0|26216,5|26464,2|26446,0|
| |3665,0 |3632,1 |3631,5 |3604,6 |3632,0 |3632,6 |3634,9 ... ... |21886 |21243 |20556 |21545 |21245 |21986 |21858 ... кг |265 |112 |789 |498 |241 |212 |544 ... отырғызу және |7,0 |6,0 |8,4 |5,5 |6,5 |6,0 |7,5 ... мың га |0,3 |5,0 |0,9 |0,7 |0,2 |0,4 |5,5 ... |12,1 |9,3 |12,6 |12,2 |8,9 |12,6 |12,5 ... ... |0,7 |1,1 |1,0 |1,2 |0,7 |1,3 |0,7 ... келтіру, | | | | | | | ... га | | | | | | | ... ... |5,1 |3,1 |4,2 |5,2 |3,2 |5,1 |3,2 ... |0,2 |0,4 |0,3 |0,2 |0,4 |0,2 |0,5 ... мың га | | | | | | | ... ... |140053 |136193 |117990 |136154 |140256 |114589 |136259 ... өндіру, |61042 |49387 |45513 |45125 |61025 |43250 |46982 ... метр | | | | | | | ... |31563 |18944 |27769 |21658 |31548 |18458 |27856 ... |5418 |3127 |4478 |4415 |5148 |4485 |3128 ... өндіру, | | | | | | | ... метр | | | | | | | ... ағаш ... |590825 |347416 |473652 |551452 |341256 |472352 |
|текше метр |45159 |54212 |16070 |45142 |54125 |45123 |45152 ... ... және оның ... есуі де ... ... екенін
айтпай кетуге болмайды. Өйткені құнарлылығы әр ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі болатындығы ... ... ... ... ... ... жасайды. Мысалы, құмда және
жеңіл саздақ топырақта өскен қарағайдың өзек ... (6 ... ... жайылып өседі, ал батпақ топырақта оның ... жер ... ... ... ... топырақта өскен қарағайдың бойы аласа
бөрікбасы селдір ... ... ... тайызда және әлсіз болғандықтан
желге ... бере ... ... ... ... болады. Жері батпақты
өңірлерде қарағай ұрығы мен шыбығын бұрын ... ... ... ... ... ағаш өсіп, кейін жойылып кеткен ағаштың тамырларының ізі жаңадан
отырғызылған ... ... ... ... ... үшін ... роль атқарады.
Өйткені ескі тамырдың ізімен қарағайдың майда, жаңа өспірім шыбықтарының
тамыры да ... ... да, ... ... ... ... ... ескі
тамырларының ізі жауын суының тереңге сіңуіне жол ... жас ... осы ... ... ... бойлап өседі де, ... ... аман ... ... ... ... ... барлық тұқымдарының тамырлары
жер бетімен жарыса тарайды. Сондықтан мұндай жерде ағаштар желден ... ... ... ... кейде өздігінен көлденең сұлап түседі.
Таудың тастақ топырағында өсетін ағаштардың тамыр жүйелері ... бара ... Егер ... ... ... ... ... кездессе, онда тамыр жүйесі жарықты қуалап тереңге ... ... ... ... мен самырсынның желге мықтылығы ... ... ... Орманның ойдағыдай өсуі үшін ... ... ... ... ... ... ... артық та, кем де болмай,
бір шама болғаны дұрыс. ... ... тым ... ... ол орманға су
зиянды ықпалын тигізеді, егер ... су ... ... ұзақ ... ... тұрса, жас ұрықтар өнбей қалады, ал өнгенінің тамырлары мезгілсіз
шіріп кетеді. Топырақ тым ... ... ... ... ... ылғалға
зәрулік етеді. Мұндай топырақта күл элементтері мен азот мол болғанымен
ағаш тұқымдары қурап кетеді. Топырақтың ... ... ... ... ... не ... орманның өсуіне зиянды әсерін тигізеді, кейде ... ... ... әкеліп соқтырады.
Әр түрлі ағаш тұқымы ылғалды әр түрлі мөлшерде қажет етеді ... ... ... ... бірі тез, ... баяу сезеді. Қандай
ағаш тұқымы болмасын, өскен топырағының ылғалының аз - ... ... ... ... ... ... ... кетеді.
Табиғатта әр ағаш тұқымы бірі биік жерде, екінші біреуі ойпат жерде
ойдағыдай өсіп, өнім беретінін орманшылар ... ... ... түкті
қайың ылғалды ойпатта, сүйелді қайың биік құрғақ қыратта жақсы өседі. Орман
ағашының өсуіне жер асты ... ... ... жер ... ... ... судың ықпалымен бірдей болмайды, өйткені жер ... ... ... су тез кеуіп кетеді де, өсімдікке ықпалын тигізбейді. Бірақ
жер асты суының әр түрлі ағаш тұқымдарына және бір ... ... ... ... ... сипатына (ағынды не ағынсыздығына), метеорологиялық
элементтерінің ... - ... ... ... байланысты түрліше болады.
Батыс Сібір мен Семей және ... ... ... ... топырағында судың жер бетінен алыстық ... ... ... ... ... ... өсетін қарағайдың астындағы жердің суы 4 -
6метр тереңдікте болатын болса, ... ... ... ... ... ... суы 0,6 - 2,0 метр ... болады. Солтүстіктің тығыз топырағында
жер асты суы төмендеген ... ... ... арта түседі.
Емен, терек, тал, қарағай ағаштары су уақытша жайылатын өзен
алқаптарында өсе ... ... ағаш ... мысалы, бүк теңіз климатына
үйреніп, ылғалы мол өңірде өсетін болғандықтан топырақта ылғал ... ... Ал ... ағаш ... ... ... ... көтере алмайды.
Байқаулар мынаны көрсетіп отыр: желі қатты ... ... ... ... 26 - 40 есе ... қар ... орман алқаптары тиімді
болып отыр. Жел бірқалыпты тұратын тау етегі аймақтарында - ... ... - 17 есе. ... ... ... ... ... жақсы бөлетін 4 және 5
қатарлы орман алқаптары болып табылады. Қысқы жел ... ... ... ... 5 ... ... орман қорғаныс алқаптарында ... қар ... ... ... ... гөрі екі есе қалың болды. Топырақтың
үсікке ұрынбауы да қар жабынының қаншалықты қалыңдығына байланысты. ... ... егін ... ... алқаптарында топырақтың тоңы 40 - 50
сантиметрден аспайды, ал ашық алаңдарда ол 150 - 180 ... ... яғни ... ... ұрынуы 3 - 4 есе арта түседі. Тау етегі
аймақтарында орман алқаптарымен ... ... тоңы 40 - ... ... ал ашық ... – 80 - 90 ... дейін жетеді.
Көктемде ауаның температурасы тез көтеріліп, ашық алаңдардағы қар суы
топыраққа сіңбестен ағып кетеді. Орман алқабымен қорғалған ... ... 5 - 15 күн ... ... ... ... ... далалы аймақта орман
алқабымен қорғалған топырақтың 1метр қалыңдығына дейін ашық жердегіден гөрі
60 – 100 мм көп ылғалданады.
Қажетті агротехниканы ... ... ... ... ... жақсы көндігіп ең қатал топырақ - климат наластырылады. Орман
алқаптарының мейлінше ... жел ... ал ... жел эрозиясынан
қорғау үшін торкөзді жел өткізетін конструкциялары мейлінше ... ... бір ғана ... ... ... 3 - 4 қатардан
қалыптастырған жөн [8, б.98].
Желі онша ... емес ... ... ... үш ... алқап жүйесін және егістің ішінде 2 - 3 қатарлы орман
алқабын жасау ұсынылады; желі күрт ... ... ... ... айнала 4
- 5 қатар және егістің ішінде 3 - 4 қатар етіп ... ... ... Перспективалы конструкция алу үшін ағаш өсімдігін ... ... 1,5 метр ... ... үшін 2 ... ... - 2,5 – 3 ... қызылқоңыр топырақта: қатарда - 1 -1,5 ... ... 3,5 – 4 метр етіп ... АҒАШ ДАЙЫНДАУ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ОРНАЛАСУЫ МЕН
ТЕХНОЛОГИЯСЫ
Ағаштан көпшілік қолды бұйымдар ... ... ... ... ... ... шаруашылығы шеберханалары әр түрлі ыдыстар, химия
өнімдері, ағаш ... ... ... ... ... ... ... жасау үшін күтім және сауықтыру үшін ... ... ... ... қалдығын пайдаланады. Олар жетіспесе орманды ... және ... ... ... қолданады.
Орман шаруашылығында ағаш бұйымдарын жасау отын әзірлеу, оларды тасу
жұмыстарын шаруашылық есеп негізінде ұйымдастырылған цехтар орындайды.
Көпшілік қолды бұйымдар жасайтын ... ... ... ... бұрыңғы шеберханалар ... ... ... бұл ... ... әрекет болды. Көмекші кәсіптің
арқасында орман шаруашылықтарының жұмысшылары жыл бойы жұмыспен қамтамасыз
етілді. ... ... ... ... істейтін қызметкерлердің
көбеюі маусымды жұмыстардың дер кезінде орындалуына қолайлы жағдай жасады.
1994 жылдың бас кезінде 156 ... ... ... ... жасайтын 135 цех болған, олар жылына 8 - 8,5 млн. ... ... ... еді. ... ... цехтардың
шығарған бұйымдарының құны да, бұйымдарының түрлері де көбейді. Мәселен,
2006 жылы 14 млн. ... 150 ... ... ... Бұл ... шығарған негізгі бұйымдары: штакет, сыпырғыш, терезе ағаштары, есік,
бал арасының ұялары, шетен, автомашиналар қорабы, доға, шарбақ ... ... ... ... шабағы, отын, тілме материалдар,
қадама, балтасап, бағана, кеспек, стол, орындық, ... ... ... ... бөлшектер.
Шаруашылық есеп негізінде жұмыс істейтін орман шаруашылығы цехтарының
жасаған көпшілік қолды бұйымдары мен тасыған ағаштарының ... ... ... өте жоғары.
Орман шаруашылығы цехтары өздері дайындаған ағашты да мемлекет
орындары ... ... да ... ... ... ... 2005
жылы 84 мың текше метр болса, 2006 жылы 720 мың текше метр болды. ... ... есеп ... ... ағаш ... ... ... Қатонқарағай, Зырян, Риддер шаруашылықтарында қазір әр жылы
шаруашылық есеп негізінде 20 мың текше метрден астам ағаш ... ... ... ағаш ... тасу және өңдеу
жұмыстарын механизмдермен орындау жылдан - ... ... ... 2005 ... ... ... және ... кеспелдектеп сортқа бөлу жұмыстарының
81% механизм күшімен орындалған болса 2006 жылы ол 92% ... ... ... ... ... 94% ... ... өңдеу жұмысы 80% тен 84,6%
- ға дейін артты.
Әрине орман шаруашылықтарында ... ... ... әлі де көп,
өйткені кейбір жұмыстарды ... ... ... де ... ... корзинка, шетен тоқу, ағаштардың бұтақтарын шырпу, шауып түсіру
тағы басқалар.
2005 жылы орман шаруашылығы цехтарының ... 120 ағаш ... 24 шпал ... 150 ағаш ... ... 21 ағаш кептіргіш, 237
трактор, 351 автомашина жұмыс істеді. 178 ... ... ... ... тұрды.
Орман қылқанынан витамин ұны шығарылады. Бұл ұнда витамин мен протеин
(белоктық заттар) көп. ... ... бір ... 15 ... ... бір ... 3 тоннадай қылқан түседі. Қылқанды өңдеген кезде
оның 40-50 % ұн болып шығады.
Жаңа жылға арнап шыршадан елка ... және ... ... ... өріс ... ... мен село ... жаңа жылға арналған елкалармен
қамтамасыз ету үшін орманның ішінен дамуы ... ... ... ... жас ... елкаға кесіліп алынады. ... ... кесу ... көп зиян ... ... ... жас ... кетеді.
2007 жылдан бастап қайыңның, көк теректің, теректің талдың және басқа
да жапырақты тұқымдардың ағашын өңдеу ... ... түсу ... ... ... пайдаланып престелген ағаш шығаруға ... ... ... ... ... ... жұм-сауға болатынын тәжірибе көрсетіп
отыр. Бір текше метр бағасы төмен жапырақты ағаштың қалдығынан 350килограмм
престелген ағаш ... ... ... ... ... ... ... жұмысты бірден
еңсеріп кету оңай шаруа емес. Алайда, бұл - ... ... ең ... ... ... ... ... аталмыш бағытта біршама
өнегелі істер тындырылуда.
Соңғы жылдары орманның жапырағына дейін пайдаланып. Жыл сайын 8 ... жуық ... ... ... ... Бұрын пайдасыз деп
саналған жапырақтардың мал азықтық маңызы анықталып отыр [18, б.34].
Бұрындары ағаштың бұтағы, кесілген бөрене мен ... ... ... ... ... ... ... олардан шаруашылық және
тұрмыстық ағаш бұйымдары, ойыншықтар, ... ... ... ... ағаш ... айыр мен ... қар итергіш, тұтқалар т. б.
шаруашылық заттары жасалынады.
Нәтижесінде бұрын қажетсіз деп табылған қалдық ... ... ... жыл ... ... ... ... халық шаруашылық маңызы
Іске жарайтын ағаш материалдарының 60% ... ... ... ... жол ... пайдаланылады. Миллиондаған текше метр ағаш
материалдары тұрғын үй және ... ... ... ... телефон
линияларын жасауға жұмсалады. Жаңадан салынып жатқан ... ... ... ... өте көп ағаш ... Ұзындығы әрбір погон
метр жолға металлдан гөрі, салмағы жағынан алғанда, ағаш әлде ... ... Жыл ... ... жол ... 60 ... дана шпал керек.
Іске жарайтын ағаштың 11% ... ... және ... ... тіреу материалы ретінде пайдаланады, Мысалы, шахталардағы
тіреу бағаналарына әрбір 15 - 20 ... ... алу ушін 1 - 2 ... метр ... ... өнеркәсібінің өзіне ғана 10 миллион сары қарағайдын, жыл
бойына беретін ... ... ағаш ... ... ... аудармасқа
болмайды.
Қазіргі әлеуметтік қоғамның ... ... әсте ... ... ... журналдардың, оқушылар дәптерлерінің, әр
түрлі ... ... ... ... ... ... тираждары шырша қарағай ағашынан жасалған
қағазға ... ... ... орай ... - ... іске ... ағаштың 7% жуығын пайдаланады.
Жарамды ағаштың 8% артығы, әр ... ... мен ... ... Ал ... ... мен ыдыстар тым аз ... ... ... ... (7% ... ... ... жиһаз, сіріңке жасайтын
ағаш және фанер ... ... ... ... ... жасау кәсіпорындарына (вагон жасайтын және жөндейтін заводтар,
авиақұрылыстары, ауыл шаруашылық машиналарын жасайтын кәсіпорындары т.б.),
халық ... ... да ... ... жыл ... ... метр ағаш ... пайдаланады.
Қазір ағашты химиялық жолмен өңдеу де кең өріс алды. Адам баласы
химиялық әдіспен өңдеу ... ... сан ... ... мен ... ... ... жолмен өңдеу өнеркәсібі жарамды ағаштарды ғана
емес, жарамсыздарын да, ... ағаш ... ... ... іске жаратады.
Химиялық жолмен өңдеуден өткізу арқылы бір текше метр ... ... ... 600 ... метр ... ... 70 литр ... спиртін,
немесе 165 кг жасанды торқа алынады, ал осы торқадан 4000 пар ... ... 150 метр ... ... ... немесе 65 костюм тігуге ... ... ... ... ... жақсы лак жасалады, ерітілген
немесе синтезделген органикалық қосындылар әзірлейді.
Жасанды резина мен ... ... мен жүн ... ... ... ... Бір ... кепкен ағаш үгіндісінен немесе жаңқасынан гидролиз жасау
арқылы 185 литр спирт, немесе 44 кг ... ... ... 60 кг сіркесу
қышқылын алуға болады.
Ағаш дайындаған жерде қалатын қылқанды бұтақшалардан өте ... ... жем - ... ұны жасалады. Май ... ... ... ... кең ... май ... ... қарағайдын шайырынан қағаз, бояу, лак жасайтын, сабын қайнататын
және парфюмерия ... ... ... канифоль мен скипидар
жасалады.
Жарамды ағаштың қалдықтары мен отынға арналған ағаштар үй құрылысында
кеңінен қолданылатын аса ... ағаш - ... ... жасап шығаруға
жұмсалады.Престелген ағаш материалдары подшипниктер, бутулкалар, ... ... ... сальниктерін жасауға пайдаланылады [20,б.
5].
Орманның ең негізгі және ең ... ... ... - сүрегі, мұны
жұрт орманның негізгі өнімі деп ... ... ... ағаш
материалдарынан басқа да беретін ... ... өте көп. ... жабайы жемістер және дәрілік өсімдіктер көптеп теріп алынады.
Жеміс, жидек және жаңғақ өсімдіктері жыл сайын 11 ... ... ... өнім ... ... грек жаңғағының жемісі, шамшат ағашының дәні-аса
бағалы тағамдық және техникалық майдың қайнар ... ... ... ... мен ... ... ... Еліміздін, ормандарында бұлғын, арыс
(ақ тышқан), сасық күзен, камшат, борсық, қара күзен, аю, ... және ... ... ақ ... ... ... ... солтүстік бұғысы, жабайы шошқа
өседі. Аңшылық кәсіпшілігіне жарамды құстар- қаз, үйрек, құр, бұлдырық,
шіл, ... ... ... ... ауыл ... үшін ... мәні бар, онда шөп ... мал жайылады. Бұлар орманның көмекші
байлығы деп аталады. Аталған кәсіпшіліктің ... ... үшін ... бар, өйткені бұларға ешқандай шығын шығарылмайды.
Орманда кесілген ағаш пен онан ... ... ... ... кесілмей өсіп тұрған ағаштар онан да гөрі ... ... ... жиналған халықаралық орманшылар конгресі: «Орман - ол су,
су - өнім, өнім - өмір» деген ... ... ... мәлім.
Ормандар - ауа райын, табиғи су балансын реттейтін ең маңызды фактор.
Орманның топырақты, суды сақтау, санитарлық - ... ... ... және ... ... да өте ... және ... - далалық жерлерде жасыл желек жамылған
ормандардың ауыл шаруашылығын өркендету мақсатындағы маңызы өте зор. ... ... ... қуақшылықтан, аңызақ желден, тозаңды дауылдан
сақтау жөнінде ... ... ... ... ... ... топырақтың су, ауа режимін жақсарту арқылы орман ауыл ... ... ... ықпалын тигізеді. Орманы бар жерлерде ауыл
шаруашылық дақылдарының өнімділігі орманы жоқ жерге қарағанда ... ... орта ... 25-30%, жеміс-бақша өсімдіктері жөнінен 50-75%) әлде
қайда көп ... ... мен ... және су ... ... ... ... ағып саязданып және лайланып кетуден
сақтайды.Топырақтың ... ағып ... ... оның ... ... ... ыза суын ... жыралардың, дөңестердің, құмайт ... ... тас және ... ... қар және құм ... ... денсаулық сақтаудың да бірден - бір айғағы. Жасыл ... ... ... ... ішінде адам жеңіл дем алады. Қалалар
мен елді ... ... ... және көше ... ... әдемі керік бергеннің үстіне, ауаны шаң - тозаңнан және көмір
қышқылды ... ... ... шуын ... Сондықтаи курорттарды,
демалыс үйлерін, балалар лагерьлерін ... ... ... ... ... ... ... мен адам баласының тұрмысында орман
шаруашылығы жан-жақты және аса маңызды қызмет атқарады. Өте ерте ... ... ... өзін ... деп сезбеген кезде, олардың алғашқы тағам
тапқан, күнелткен орны - осы ... ... ... ... ... көз ... олардың алғашқы киім мен отынды, алғашқы қаруы- таяқ
пен садақты да осы ... ... ... ... ... ағаш сүректері және оның өңделген ... ... ... шаруашылығының бірде - бір саласы ағашсыз немесе ағаштан
жасалған материалдарсыз өркендей ... ... және ... табиғатта,
ешбір зат та, минерал да, өнім де ағаш бұйымдарындай көп қолданылмайды.
Біздің қазіргі шаруашылығымызда ағаштың және одан ... ... ... түрі ... ... та жеткілікті. Ғылым мен техника ... ... ... да ... бермек.
2.2 Орманның рекреациялық және зкологиялық рөлі
Облыстың басты байлығының бірі оның орманы екендігі бізге мәлім.
Қазіргі ... ... ... және ... ... ... лесхоздардың
басты міндеті болып отыр. Бірақ техникалық ... және ... ... немесе бломауына байланысты бұл шаралардың
көрсеткіштері төмен. ... ... ... ... ... азаюуы 300 мың га
жетіп отыр. Орманды қалпына келтіру жұмыстары тек қана 2,5 мың га ғана ... ... ... өртенген ормандарды қалпына келтіруге 100 жылдай
уақыт кетеді.
Шығыс ... ... ... бойынша үшінші ... ... ... ... ... ресурстарын
эксплутациялауға және бағалы орман массивтерін сақтауға мүмкіндік тудырады.
Қазақстан орман қорына бай болмағандықтан ағаш және ағаш ... ... шет ... ... ... ... ... орман қорын қорғау, молайту және тиімді пайдалану өте өзекті
экологиялық, әлеуметтік – ... ... ... ... және тиімді пайдаланудың басты мәселесі оны
ұдайы үдемелі жаңғыртып отыру, ... ... ... ... ... қоры ұзақ мерзімде қалпына келетін табиғат ресурсы болғандықтан ... ... ұзақ ... ... жоспарлармен жүзеге
асырылады.
Орман қоры өздігінен қалпына келетін табиғат ресурсы болса да,оны
пайдалану қарқыны артып ... ... оны ... ... көп ... тура ... Сондықтан орман шаруашылығына жұмсалатын ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалану оны өсіру
құнын, қорғау шығындарының тиімділігін анықтауды талап ... ... ... жек ... ретінде өзін - өзі қаржыландыра алады
және экономикалық тұрғыдан бағалауды қажет ... ... тек қана ... ... ... – ағаш қоры ... жеткіліксіз, оның табиғат қорғау қызметі бір – бірімен ... ... ағаш қоры көп ... оның экологиялық мүмкіншілігі де
мол болады. Сондықтан орманның осы екі қасиеті біртұтас әдістемелік негізде
бағалануы ... ... ... бір ... ағаш қорына байланыты орманның
экономикалық ... ... ... ... ... оның экологиялық
құндылығы дәл өлшеуге келмейді.
Орман тек қана ағаш ... ... ... оның табиғи ортаны
сауықтыру, экологиялық қызметтері барған сайын маңызды болып ... ... ... ... ең ... шарттарының бірі – осы
қызметтерін жетілдіру. Мына жағдайды ... жөн: ... ағаш ... артуы оның экологиялық қызметі белгілі бір дәрежеде ... Ағаш кесу ... ... экологиялық қызметіне нұқсан келтірмейтін
дәрежеден аспуы керек. Солай болған жағдайда екі қызметі бір - ... ... ... ... ... Оны ... отырып орманнан ағаш
дайындауды қысқарттық десек бұл қажеттілікті ... ... ағаш ... арқылы
өтеуге болады, яғни қосымша шығын ... Бұл ... ... ... ... сақтау шеткі шығыны деп қарастыруымызға
болады [10, б.198].
Жалпы ... ... ... мәліметтер толық болмағандықтан
экологиялық қызметін ... оған ... Тек қана ... ... ... ормандар осы қызметіне қарсы бағаланады.
3 ОРМАНДЫ ҚОРҒАУ ЖӘНЕ КӨБЕЙТУ ШАРАЛАРЫ
Өсірілген екпе материалдарының 2006 жылы көлемі 220 гектар, ол ... 400 ... ... орман дақылдарын отырғызуды қамтамасыз етеді, сондай-
ақ жыл сайын 750 гектар алаңға табиғи жаңаруға әсер ету ... ... ... ... ... Шығыс Қазақстан облысының
табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу ... 2005 ... ... ... ... өндіруге және ормандарды қалпына
келтіруге, ... ... ... ... ... ... ... көлемі
251176 мың теңге ақшалай қаражат бөлінді, олардың 124669,0 мың теңгесі
орман шаруашылығын ұстауға, 15000,0 мың ... ... ... ... ... ... 9444,0 мың ... орман шаруашылығы
мекемелерінің материалдық-техникалық базасын дамытуға бөлінді.
Бұнымен ... ... ... ... күзеті қызметкерлерінің
қосымша штаттық санына 71559,0 мың теңге трансферт бөлінді, нәтижесінде
“Мемлекеттік ... қоры ... ... ... ... ... ... өсіру жөніндегі нормалар мен нормативтерді ... ... ... 2004 ... 19 ... № 53 ... сәйкес,
ағымдағы жылдың екінші жарты жылдығынан бастап орман мастерлері мен ... саны ... ... және ... ... 518 орман күтуші
мен 106 орман мастері қабылданды. Қазіргі кезде ... ... ... ... 13 ... ... ... күзетінің
қызметкерлері 2187,8 мың гектар алаңдағы мемлекеттік орман қорының аумағын
күзетуді жүзеге асыруда. Орманды сақтау, қорғау дегеніміз, ... кесу ... ... мүлдем тоқтату деген ұғым емес. Ағаштардың өмірі
табиғат заңына толық сәйкестелген ол 40-50 ... ... ... одан
кейін өсуі тоқтайды. Одан әрі көп тұрып қалғандары қурайды, шіриді.
Сондықтан ... ... дер ... ... алып іске ... орнына
жас ағаштар отырғызса, онда орман қоры кемімес еді. Бағдарлама іс-шарасының
жоспарына сәйкес ағымдағы ... өрт ... ... ... 467
шақырым жыртылған жолақ салынды, 1218 ... ... ... жолаққа
күтім жасалды, өртке қарсы маңыздылығы бар 50 шақырым жолдың ... 115 ... ... ... ... ... - ... станциялар толық дайындыққа келтірілді, барлық
өрт сөндіру құралдары, орман күзеті өрттен ... ... ... ... жұмысқа ерекше назар аударылды. Осы мақсаттарды
өртке қарсы ... ... 481 дана ... ... 1440 дана
үнпарақ таратылды, өртке қарсы тақырыптарға арналған 2025 лекция мен әңгіме
жүргізілді, ... ... ... ұйымдастырылды
(теледидарда – 4; радиода – 8, баспасөзде - 31). Бұл ... өрке ... ... ... ... ... шаруашылығы мемлекеттік мекемелерінің
өздерінің қаражаттарының есебінен жүргізілді.
Өрт қауіптілігі жоғары кезең бойы өрт ... ... ... ... ... үшін ... орман күзетінің
күшімен 1183 тексеру және өрт ... ... ... ... ... оның барысында 954 өрт қауіпсіздігінің ережесін бұзу
анықталды, сол үшін ... 824,6 мың ... ... ... жылы қабылданған шаралардың ... 2004 ... ... ... саны 24% азайды, ал өрт күйдіріп өткен орман
алаңы 369гектар және 16 өрт ... ... ... ... ... шығу ... 9 отты абайсыз пайдалану және 7 ... ... ... ... мен ... мен жануарлар
әлемін қорғау жөніндегі жедел отряд браконьерлік пен күрес бойынша 3543
рейд пен 1269 ... ... ... 3170 ... ... олардың
ішінде аң аулау бойынша – 355, балық бойынша – 731, заңсыз ағаш шабу ... ... – 434, өрт ... талаптарын бұзу – 9554, басқа
орман бұзушылықтар – 695. Сомасы 3350,9 мың ... 2796 ... ... аң аулау бойынша сомасы 730,6 мың ... 200 ... ... сомасы 455,8 мың теңгенің 575 айыппұлы, орман бойынша сомасы 2164,5
мың теңгенің 2021 айыппұлы салынды. ... 3167,3 мың ... 2697, ... аң ... бойынша – сомасы 723,6 мың теңгенің 186, балық ... 452,1 мың ... 571, ... ...... 1991,6 мың ... айыппұлы өндірілді. Сомасы 6168,1 мың теңгеге талап ... ... аң ... ...... 2 967,7 мың ... 28 талабы, балық
бойынша сомасы 110,400 теңгенің 30 ... ... ... ... 3090,0 мың
теңгенің 246 талабы қойылды. Сомасы 4220,6 мың теңгенің 246 талабы, ... аң ... ... сомасы 1 614,4 мың теңгенің 15 ... ... ... 100,3 мың ... 30 ... ... ... сомасы 2505,9
мың теңгенің 201 талабы өндірілді [11, б.23].
Табиғат қорғау заңнамасын бұзушылардан 143 ... ... ... ... оқпанды және 14 ойындылы, 493 заңсыз аулау құралы (аулар, торлар),
175,9 ... метр ... ... 2839 адам әкімшілік жауапкершілікке, 1 адам
қылмыстық жауапкершілікке тартылды.
“Жасыл ел” бағдарламасының негізгі ... бірі ... ... ... ... және елді ... ... аймақтарды құру
болып табылады, оларды жүзеге ... ... мен ... ... қарастырылған.
Ағымдағы жылы елді мекендерде және олардың маңайында 237778 ... ... ... 54354 қума метр бұта ... бюджет қаражатының
есебінен, ауданның аумағындағы тұрғындар мен заңды тұлғалардың қаражатының
есебінен отырғызылды. Көктемгі – ... ... екі айы бойы ... ... бақ - таза ... ... атаулы ағашым”, “Саябақтар
маршы”, сондай - ақ ... мен бақ ... ... экологиялық акция
ұйымдастырылды, оның барысында орман шаруашылығы мемлекеттік ... - ... ағаш ... ... ... ... етіп отырды.
Қазіргі кезде орман дақылдарын отырғызу мен елді ... ... ... ... ... ... ... көлемі орындалды.
Республикалық және облыстық ... ел” ... ... ... бюджеттен осы мақсаттар үшін ақшалай қаржы бөлуге байланысты,
2005 жылғы 11 ... ... ... ... ... ... да ... жастардың еңбек отрядтары жұмыс істеді, басында Семей
өңірінде (351 адам), одан кейін Өскемен қаласында ... 151 адам бар ... ... «Жасыл ел» өңірлік бағдарламасының іс - шаралар жоспарына
сәйкес Шығыс Қазақстан облысының студенттері ... ... ... ... ... ... және өсіруге, орман шаруашылығының Өскемен
мемлекеттік мекемесінің Комсомол ... ... - ... ... ... ... тікелей байланысты жұмыстарды орындады Бұнымен қоса
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 25 маусымдағы № 632 қаулысымен
бекітілген 2005 - 2007 ... ... ... ел» республикалық
бағдарламасымен қоса Шығыс Қазақстан облысының ... ... ... материалдық-техникалық базасын бекіту үшін 2006
жылы сомасы 675,4 миллион теңге ағымдағы ... ... ... бюджеттен қаржы бөлу қарастырылған. Шығыс Қазақстан облысының
табиғат ресурстары және табиғатты реттеу ... ... ... ... облысының мемлекеттік орман ... ... ... ... 1-ші ... 3. 637 мың га ... ... Қазақстан облысында
республика бойынша ормандардың өндірістік қорларының 44% орналасуы ... ... ... ... 1,796 мың га ... болғанына қарамастан , мұнда
аймақтық орман бағдарламасы жоқ [12, ... ... ... және оны ... ... ... келетін зиян өте көп. Өрттен тік тұрған ... ... ... ... ... да ... ... Өрттен күйген
ағаштарды дайындауға жұмсалған еңбек те, уақыт та қаржы да зая ... орта ... және жас ... құртып, бағалы ағаш тұқымдарын
жойып қана қоймай, сонымен ... ... ... ... ... ... болуына әкеліп соқтырады.
Өрт ағаштардың тамырын, қоректенуін нашарлатып, зиянды жәндіктер мен
саңырауқұлақтардың әрекет жасауын күшейтеді.
Өрт ара шаруашылығына зиянын ... ... ... ... ... аң шаруашылығын төмендетеді. Құстарға, әсіресе көктемде балапан
өргізерде болған өрт көбірек зиян ... ... ... ... ... ғана ... малдардың да
жемшөп қорын азайтады. Өрт балық ... әсер ... Су ... ... соның салдарынан балықтар қырылып қалады. Өрт орманды
су қорғайтын, суды реттейтін әрекетінен ... ... ... ... ... ... Өрт ... атмосфераны торлап күн сәулесін
азайтады да, ... ... ... өнімділігін төмендетеді. Жайлым
шөбінің малға жұғымын кемітеді.
Өрттің түрлері. Өрт төменгі, жоғарғы және жер асты ... ... өрт ... төсенішін, бүркенішін, балақ бұтақшаларын және діңгек
түбін қамтиды. Жоғарғы өрт ағаштардың бөрік бастарымен ... Жер ... ... ішіндегі шымтезектің жануынан болады.
Төменгі және жоғарғы өрттер кезінде өрт жанжағына тез тарайды. Өрттің
тез ... ... ... және ... ... байланысты. Кейде
өрт тәулігіне 1км жайылса, кейде сағатына 12 – 25 км дейін жайылады.
Жоғарғы өрт ... ... ауа ... ... ... да, ... ... тұрған қабықтарды, бүршік шоғын 1,5 км-ге ... ... одан ... ... ... Мұндай жағдайда орманда «теңбіл» деп аталатын өрт
пайда болады.
Тегіс жерлерде діңгектің ық жағы ұзағырақ жанады, сондықтан ... ... сол ... ... ... ... көтеріледі. Осы
белгіге қарап көп уақыт өткеннен кейін де өрт ... ... қай ... ... айтуға болады.
Тау орманында діңгектің тауға қараған түбі көбірек жанады, ... ... ... қараған жағы көбірек күйіп көмірленеді.
Метеорологиялық жағдайдың өрттің пайда болуына және таралуына
тигізетін ... ... ... ... ... ішіндегі
төсеніштер, бұтақтар, дайындалған ағаштардың қалдықтары және басқалар.
Жауынның аздығы мен ауа ... ... де ... шығуына себеп болатын
ауа райының элементтері болып саналады.
Өрт шығып, оның жан - жағына таралуына себеп болатын ... ... Ал ... ... өрт, ... ... ... кездеседі.
Әдетте орман өрті екі топқа бөлінеді. Біріншісі орман ішінде жағылған
оттан, тартқан шылым қалдығынан, аңшылардың атқан мылтығының ... ағаш ... ... ... ... ... кетуден,
ауыл шаруашылығының қажетіне пайдаланылатын орман участоктарын ... мал ... ... үшін ... ... ... ... пайда болатын өрттер.
Екіншісі найзағай түсуден, құстар мен ... ... ... өрттер.
Таулы ормандарда нажағайдан болған өрт жиі кездеседі. Нажағай өрті
әсіресе терек, емен, қарағаш, ... ақ ... ... көп ... ... кезде орманда жүрген адам биік ... ... ... жата қалу керек, немесе нажағай өтіп кеткенше, ... ... ... тұру ... ... ... Өртті болдырмау үшін кесілген ағаштың орнын
қалдықтан мұқият ... ... ... қызметкері өрттің шыққан жерін
жоспардың градусқа бөлінген сызық ... ... ... ... ... ... және орталыққа телефон арқылы хабарлайды.
Мұнарада тұрған шолушы - күзетші әйнегі түтінделген көзілдірікпен
және дүрбімен ... ... ... Түтінделмеген көзілдіріктен күн
ашықта күзетшінің көзі талады да, ... ... ... ... ... өртке қарсы самолет кеңінен пайдаланылады. Самолетпен аумақты
жерді тез арада шолып ... өрт ... ... ... дәл ... дер
кезінде оны сөндіруге болады.
Самолеттер орманды шолу ғана емес, өрт шыққан жерге жұмысшылар, құрал-
саймандар, химикаттар, тағам тасу үшін де ... ... ... пішініне қарап өрттің алыс-жақындығын
шамалап айтуға болады. Дүрбімен қарағанда әрең көрінетін ақшыл түтін алыста
жана бастаған ... өрт ... ... ... ... анық ... ... жақын жерден шыққанын, түтін қарайып, бірде көтеріліп бірде
бәсеңдеп ... онда ол жас ... ... ... қалың қара түтін
будақ - будақ болып шықса ол жоғарғы өрт екенін, немесе дайындалған ... ... ... көрсетеді.
Орман өрттерін сөндіру тәсілі. Әрбір орман шаруашылығы және оның
бөлімшелері орман өртін сөндіру ... ... ... ... өрт ... ... тез апаратын жалғыз аяқ жолдар, арбамен және
автомашинамен жүретін жолдар дәл ... ағаш ... ... ... мен ... ... ағаш, тез
тұтанып жанатын қылқанды қарағай мен шіріні ағызылып ... ... ... ... ... маяланған пішенді өрттен қорғап қалу
өрт сөндіру жоспарының картасына түсіріліп қояды.
Әрбір орман шаруашылығы бөлімшелерінде өрт сөндіруге қажетті дискілі
тырма, ... ... ... ... ... ... ... насос,
противогаз, мотоцикл, автомашина, қорғаныш көзілдірік міндетті түрде болуға
тиіс.
Өрт ... ... ... ... ... ... арнайы
әзірленген аптечкалар, химикаттар болады.
Төмен жанған өртті сабалап сөндіру үшін ағаш сапты металдан жасалған
сыпырғыш ... ... ... ... көк ... ... ... болады.
Өрт өшіру үшін суды мол пайдалануға болады, егер ыза суы жер ... ... не өрт ... ... ... ... ... шалшық су болса, ондай
жерлерде ұзын жеңді қол насос қолданған дұрыс. Төменгі өрт оты күшейіп, оны
өшіру қиынға соғатын ... ... ... ... ... ... ... өрт орман үшін де, адам үшін де өте хауіпті. Ондай өрт жұқа
қабықты, бөрікшелері ... ... ... жер ... ... ... ... құртып жібереді. Жоғары өрт ... ... ... ... ... өртшілердің, өртке күйіп өлгендері аз болмаған.
Жоғары өртті сөндірудің негізгі екі әдісі бар. Біріншісі ... ... ... ... ... ... қарсы от жіберу. Тосқауыл орман жолының
енін ағаштың биіктігіндей етіп ... ... ... ... өрт келгенше
кесіп, ол жерден шығарып, жаңғыш материалдардан ... ... ... ... ... ... 200 метр жердегі ірі ағаштарға тимей, жас майда
ағаштарды, жанғыш құрғақ бұтақтарды, шептерді, ... ... ... биік және ... жота ... Жотаның ық ... ... ... ... ... Өрт ... одан ауа ... қызып
жоғары көтеріледі де, от жалыны едәуір ... ... ... ... жотаға өрт жақындаған кезде дереу жотаны жағып, өртке қарсы ... ... оты келе ... өртке қарай ұйытқый жөнеледі. Өршеленген
жалын жоғары шапшып ағаштардың басына дейін көтеріледі, ... соң ... ... соң, екі ... ... ... ... материалдар түгелдей
құриды да ауаның ... ... ... ... газы мен ... ... да оттың жануы бәсеңдейді.
Жоғары өрт қатты жанып тез жайылып, ... ... ... төндірген кезде орман шаруашылықтары ... ... ... ... ... басталған мерзімін, оның қамтыған жерінің
аумағын, халық тұратын мекендер мен бағалы ... үшін ... ... екенін көрсетеді.
Жер асты өртін, яғни шымтезек өртін сөндіру үшін ... ... ... ор ... ... тереңдігі топырақтың ... ... ал оның ... ... ені 1,0 ... ... болады.
Шымтезек өртін өшіру техникасы жеңіл сияқты ... ... ... ... ... мүмкін емес, өйткені өрттің нағыз шегін білу қиын.
Сондықтан бірнеше ор қазуға тура ... ... орай ор ... ... ... ... отты топырақпен көміп, су құйып не химикатпен
өшіреді.
Өрттің қандай түрі болмасын, өшірілгеннен ... де ... ... ... көзге түспей қалған шоқтан қайтадан өрт шығуы
мүмкін. Күзетшілер өрт әбден сөніп, ... ... шығу ... ... ... ... ... жиі болады. Бұған республиканың ауа райының
көбінесе құрғақ болып тұратыны себеп болып жүр.
Орманның тез ... баяу ... ... ... тұқымдарының
құрамына, орманның типіне байланысты. Қыналы қарағай ағашы мен құмайт
топырақта ... ... ... тау ... мен ... және ... шоқат
қарағайы жанғыш келеді. Әсіресе бұтақтары қыналы, ... ... ... ... өрт көбірек болады.
Қайың, көк терек, қандағаш және басқа да ... ағаш ... ... көп ... ... ... ... шөп, бұталар аз
болады, оның үстіне сексеуілдің өзі де сирек болады, сондықтан өрт оты көп
жайылмай өшіп қала ... ... ... заңын бұзушылар жауапқа тартылмайды. Халық
соттары орман өрті жөнінде ... ... ... қарамайды, қараса
аяқсыз қалдырады.
Орман шаруашылығында өртке қарсы жүргізілетін шаралардың жоспарын
орман ... ... ... ... Оны ... ... комитеті талдап қарап бекіткеннен кейін, орындалуға тиісті
міндетті заңға айналады.
Алайда айта кету ... ... ... өртке қарсы жасалған
шаралар жоспарының орындалуы жаңадан әр түрлі ... ... ... - саймандар, транспорт, механизм сатып алуға мемлекет тарапынан
бөлінген қаржыға байланысты.
Орман қорын ... ... ... ... ... заңын бұзып,
өз беттерімен орман ағашын кесуден қорғау ісіне орман шаруашылығының барлық
қызметкерлері, қатысуға ... Жаңа ... ... ... орман
қорықшысының қатарына орман шаруашылықтарының директорлары да, орманшылар
да және олардың көмекшілері де, мамандар да кіреді.
Жыл сайын ... ... ... және ... ... ... ... қорықшылық қызметін атқаратын
қызметкерлердің саныда көбейіп келеді. Әрине ... ... ... ... мен участок техниктері. Республика бойынша орта
есеппен бір ... 6,0 мың ... ... ... 25,0 ... орман алқабы келеді. Мемлекеттік орман қоры аумағындағы орман
болып өткен аумақтың жалпы ауданы 22177,58 га- ны ... оның ... ... ... ... жоғарғы өрт шалған аумақ- 3703,2га. Тигізілген
зиянның жалпы көлемі 258 млн. теңгені құрады, мұның 13 млн. ... ... ... Өрттің кеселінен 345,6 мың куб сүрек жойылды. Өрт 222
жағдайда (64 %) найзағай отынан, 103 ... (29 %) ... ... ... (3 %) ауыл шаруашылық өртеулерден, ал 13 рет ... ... ... ... ... ... күштер мен
құрал- жабдықтар мұндай жағдайлардың 97 % - да ... ... ... ... ... және ... ... берді [19, б.46].
Ауданы 3га болатын ... ... өрті ... ... ... мен ... өртке қарсы қадағалау органының мамандарымен 15
қызметтік тексеру жүргізілді. Нәтижесінде басшылық құрамның 22 ... ... жаза ... ... ... көшеттерін өсіру шаралары
Әдеттегі қара топырақ пен оңтүстік топырақта орман алқабын ... ... ... ... ... ... шегіршін
пайдаланылады. Қара қызыл - қоңыр топырақта - бальзами терегі, ... мен аз ... ... ... тұқым ретінде - шағын жапырақты
үйеңкі мен татарлық ... ... ... ... шие өсіру
ұсынылады.
Құмда және құмайтқа әдеттегі қарағайды отырғызады, ал ... ... ... - шегіршін мен жіңішке жапырақты жиде егіледі.
Жел ... ... ... ... алқабын немесе жа-йылымдарға
ықтырма жасауда, жарлар мен сайларды ормандандыруда мынадай бұталарды
отырғызуға ... ... ... сары қарақат, жіңішке жапырақты жиде,
құмдақ шиесі, татарлық ырғай. Таза немесе аралас ... ... ... болады. Аралас тұқымды отырғызу тек қана бірқатарға ... ... ... ... ... ... ... жері жақсы көндігіп өсіп кететінін және мейлінше ... ... ... ... ... ... ұзындығы 20 - 25см ... ... ... ... ... ... ... көктемде
әзірлеп қояды. Отырғызу алдында ... 2 - 3 ... бойы ... ... өсімдіктері жақсы өсетін жағдайда орман алқаптарын теректің
қалемшесінен жасау ұсынылады, ал одан гөрі ... ... - ... ... қалемшелер отырғызылады. Ең абзалы - жаңа ... ... ... ... ... ... ... көктемге
дейін көміп қойып сақтайды, оны сақтағанда жақсы ... жұқа ... ... ... ... ... ... - көшет бүршік атқанға
дейінгі - көктем. Жақсы ылғалдандырғанда күзде де отырғызуға болады. ... бір ... ... ... ... парға негізгі жырту кем
дегенде 45 сантиметр 148 терендікте жүргізілген ... ... ... ... арам ... ... құртады.
Көшеттерді орман отырғызатын машиналармен, ал егер олар жоқ болса
онда ... ... ... ... 5 – 6 ... ... жауып
отырғызады. Көшетті отырғызып болысымен оның ... ... екі ... тұтас тырмалайды. Қазып алудан бастап отырғызғанға ... ... ... ... ... ... сақталуға тиіс.
Көшетке күтім жасау бірінші жылы қатар аралық 4 - 5 рет қопсытылады
және 2 - 3 рет ... ... ... жылы ... қатар аралықты қопсыту 3
- 4 - ке дейін, үшінші жылы 2 – 3 -_ке ... ... ... ... өсетін
жағдайда болса, оны күтіп - баптауды алқаптың бүкіл өңір бойы ... ... ... ... - ... қатар аралықта ғана емес,
сонымен бірге қатардың өзінде механикаландыруға ... бар. ... ... ... ... күресте гербицидтер тиімді.
Орман алқаптарын күту үшін тоғай шетін жылына екі рет көктемде және
күзде тереңдігін 20 – 22 см, енін 3 метр етіп ... ... ... ... жел өткізу үшін төменгі бұтақтарын кесіп ағаштарды
сиретеді. Сондай - ақ сирету үшін балапан бұтақшаларды, ... ... ... ауру және ... ... алып ... ... бұтақшалар аз пайда болатын кез шілде-тамыз айларында
кеседі, ал кесілген жерлер тез өсіп жетіледі.
Төменгі бұтақтарды ағаштың 3 - 4 ... ... ең ... 1 ... қырқады, 2 - 3 жылдан кейін бөрікбасын 2 метрге дейін көтереді.
Балапан бұтақшалар көбейіп кетсе, ағашты 2,4 ... ... ... ... ... ... бұл ... гектарына 700 литр су жұмсалады
[21, б.96].
Орман алқабын орналастыру және көгалдандыру.1953 жылға дейін егілген
орман ... ... ... ... ... ... ... үшін жел өтетіндей етіп қайта конструкциялауға тура келді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Экологиялық жағдайдың нашарлауына байланысты Шығыс Қазақстанның бай
табиғи ... ... ... – орман ресурстарын пайдаланудың
технологияларын ... өте ... ... ... ... жетістіктері
орманды тікелей пайдалануды қойып, одан, табиғи экожүйелерге әсер етпей,
қазынды отынды неғұрлым аз ... ... және ... ... ... береді.
Табиғаттың ең үлкен сыйы ол орман. Қазақстанның жағдайында өзі аз ... ... ... ... және ... көбейту шараларын қолға
алу өзекті мәселе.
Жұмысты орындау ... біз осы ... ... ... ... Орманды пайдалану саласында тиімді ... ... ... ... ... ... соның
салдарынан орманға өрт пен заңсыз, тіпті «заңды» кесулерден келген зиянның
қауіпті деңгейге жетуі; ... ... және ... жаңа
технологияларын дамытуға көңіл жеткілікті бөлінбеуі.
Сонымен бірге осы саладағы мәліметтердің, статистикалық деректердің
жабық, яғни көпшілік ... тыс ... ... өз ... ... ... ... нәтижесінде орман ресурстарын сауықтыру ... ... ... ... құрамын түрлендіре отырып пайдалану үшін ағаш
қалдықтарын және ... ... ағаш ... жаңа технология және
техниканы қолданып тақта және ... ... осы ... ... ... ... дамыту керек. Осы бағытта ... ... ... ... атқарылуда. Бастысы жұмыс басына жауапты азаматтарды
қойып, істі аяғына жеткізіп қан қоймай әрі қарай ... ... алу ... ... ... ... ... кешенінің ілеспе өнімі -
күкіртті ұтымды ... ... ... ... ... ... бір ... ретінде шырпы-сіріңке өндірісін дамытуға болады
деп ойлаймыз. Әрине бұл тереңірек, жан-жақты, әсіріесе ... ... ... ... ... экологиялық рөлін ескеріп, ... ... ... алқаптарын қалпына келтіру шаралары қолға
алынуы ... ... ... ол ... өзен ... ... су қорғау зоналарына қатысты. Бұл аймақтағы су көздерінің су
ағынын реттеп, жер асты ... ... ... ... ... ... ықпал етеді.
Қазір 200 мыңға жуық ... ... ... және ... өмір ... Бұл ... ... аймақтағы көптеген экологиялық
және әлеуметтік мәселелерді де шешер еді.
Шығыс Қазақстан ормандарының тоқырауын 2010 ... ... ... ... ... орман ресурстарының тиімді пайдалануы
бойынша, әр түрлі ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... деп қарап оны басқаруды жетілдіру қажет.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ө. Орынбаев. Қазақстан ормандары.-Алматы.-1972.-142 б.
2. Ауыл шаруашылығын өркендету ... ... ... (Шығыс
Қазақстан облысы).-Алматы.-1991.-353 б.
3. Ахметов М. Егоренков С. Егін қорғайтын орман алқаптаоын ... ... -1970.- 145 ... ... Ж. ... Ә. ... ... саяхат.-Алматы: Қайнар.-1985.-
160 б.
5. Н.Толепбергенов.Жасыл орман – ел дәулеті. – Алматы,Қайнар-1984. –
156 б.
6. А.В.Чигаркин. Геоэкология иохрана природы Казахстана.-Алматы.-
2003.-337 ... ... ... ...... ... Бейсембаев М.У. Лесопажарная классификация горной территории.
Рудного Алтая.Казахстан – 1990.-98 с.
9 . ... Т.А. ... ... Красноярск – 1987.-25 с.
10. Гвоздиков.А.И. Лесовастанавление в Казакстане.-Алматы,198с. -102
с.
11. Фурсов.В.И. Экологическая проблемы окружающей среды.-Алматы,1991.-
23с.
12. Демина.Т.А. Экология природопользование,охрана окружающей
среды.Москва,1995.-152с.
13.И.С.Мелехов. Лесоведение. Москва
.Издательства.Лесная,промышленость,1980. ... ... ... ... ... ... Е.С.Зинченко. Физическая география
Восточного Казахстана Западный и Восточный ... ... ... ... М.А Казахский лес. Миф и реальность. М , 1986. –
132с.
17. С.Г Синшине Лес и ... ... ... ... 124с.
18. ... В.В. ... ... ... ... ... ... в условиях Казахстанского Алтая. Урал :
ЛЕСОТЕХ институт 1986. - ... А.М. ... ... и ... ... ... ... Есеналиев.А. Табиғат байлықтарды қорғау мен ұтымды пайдалану. Заң
№4,56б.
21. ... ... ... мен ... Жер ... Су ... (2003); ... кодексі (2003);Атмосфералық ауаны қорғау
туралы заң (1997); Экологиялық сараптама туралы заң (1992).
22. 2000-2024 жылдардағы Қазақстанның ауыл, орман және балық
шаруашылығындағы статистикалық ... ... ... ... және ... ... Республикасының 2004 – 2015 жылдарға арналған
экологиялық қауіпсіздігі тұжырымдамасы. Егемен Қазақстан,№320.2003.10
желтоқсан.
25. Коган. А.М, Коган. В.Н. Влияние условий выращивание на, ... ... ... ... в ... ... ... 1990. – 96 с.
ҚОСЫМША А
Шығыс Қазақстан облысы және Қазақстан Республикасы ... ... ... ... көрсеткіштері
|Орман тұқымдарын дайындау (мың, га ) |
| |2001 |2002 |2003 |20004 |2005 ... |21886 |31243 |20556 |53089 |57620 ... | | | | | ... ... |- |789 |327 |150 ... ... ормандарды қалпына келтіру (мың, га) ... |12,1 |9,3 |12,6 |14,3 |13,4 ... | | | | | ... ... |1,1 |1 |0,0 |0,1 ... ... және егу (мың, га) ... |7,0 |6,0 |8,4 |10,7 |10,4 ... | | | | | ... Қазақстан|0,3 |0,5 |0,9 |0,0 |0,0 ... ағаш ... ... жататын жас екпе ағаштарды енгізу (мың,га) |
|Қазақстан |41,2 |20,3 |9,2 |7,1 |7,3 ... | | | | | ... ... |1,5 |0,4 |- |- ... ... ... ... ... (мың, га ) ... |5,1 |3,3 |4,2 |3,7 |3,0 ... | | | | | ... ... |0,4 |0,3 |0,2 |0,3 ... Б саны ... ... және жақсы отырғызылған ағаш
|Саны басым ... ... |1топ |2 топ ... | ... | |ың ... |
| | ... ... |
| | |Жол ... |
| | ... | |ы |ағы |
| | ... |
| | |дың | |
| | ... |
| | |ын ... |
| | | | |
| ... |Жол ... |Жасыл |Орман | | |
| ... ... ... |шаруа-ш| | |
| ... |а-ғы ... ... | | |
| ... | |
| ... ... |ері |р | | |
| |ы тиым ... | | | |
| ... |р | | | | |
| |н ... | | | | |
| ... | | | | | ... |0,01 |- |0,24 |- |0,01 |0,2 |0,1 ... |0,17 |- |0,48 |- |0,17 |0,65 |0,12 ... |1,15 |- |8,12 |- |1,15 |9,27 |24,50 ... |1,36 |1,02 |10,96 |- |1,36 |12,36 |7,60 ... |0,05 |- |0,79 |- |0,05 |0,84 |0,15 ... |2,74 |0,02 |20,59 |0,02 |2,74 |23,37 |32,38 ... | | | | | | ... барлығы | | | | | | | ... |0,34 |0,01 |1,41 |- |0,34 |1,76 |2,57 ... |0,23 |- |0,02 |- |0,23 |0,25 |- ... |0,89 |0,02 |4,75 |0,02 |0,89 |5,92 |6,33 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |3,63 ... |0,02 |3,63 |29,29 |38,71 |
|түрлерінің | | | | | | | ... | | | | | | | ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жер планетасының ғасырлар бойғы барлық жануарлар дүниесі мен адамзат баласы үшін тіршілік негізі.docx4 бет
«Шенгел и К» ЖШС63 бет
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет
Ауыл шаруашылығы саласын дамыту89 бет
Инвестициялар, олардың түрлері, қызметі және жүйесі14 бет
Кәсіпкерлік құқықтың пайда болу тарихы5 бет
Сарыағаш ауданы бойынша шаруашылық жүргізуші субьектілердің қаржы қорларын талдау23 бет
Шаруашылық iс-әрекеттерiн реттеудегi салық жеңiлдiктерi30 бет
Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысы24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь